تکبیر - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۱۷

2026-04-02T08:17:56Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-21T11:53:36Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۹

2022-12-01T10:39:48Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۲

2022-12-01T08:22:11Z

سید مهدی خدایی در ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۴۲

2016-01-18T10:42:50Z

Zamani در ‏۱۲ اوت ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۰۹

2015-08-12T05:09:59Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۳ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۹:۲۴

2014-03-13T09:24:43Z

نمایش تغییرات

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی ' {{نیازمند ویرایش فنی}} تکبیر ، اصطلاحی دینی . تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن ، ...' ایجاد کرد

2014-01-22T11:40:35Z

صفحه‌ای جدید حاوی ' {{نیازمند ویرایش فنی}} تکبیر ، اصطلاحی دینی . تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن ، ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}

تکبیر ، اصطلاحی دینی . تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن ، بزرگ داشتن خداوند، به بزرگی یادکردن و اللّه اکبر گفتن است <ref>زوزنی ، ج 2، ص 563؛ شاد، ذیل واژه </ref>. در متون دینی ، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است <ref> رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر» </ref>، زیرا معنای لغوی تکبیر <ref>به لحاظ ریشة اشتقاقیِ آن </ref> بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است <ref>جوهری ، ذیل «کبر» </ref>.

== تکبیر در قرآن ==

ریشة کبر در بابهای گوناگون <ref> کبر، استکبار، تکبر، إکبار </ref> در قرآن فراوان به کار رفته ، اما واژة تکبیر تنها یک بارآمده است <ref> رجوع کنید به اسراء: 111 </ref>. مفسران در تفسیر آن گفته اند که به معنای تعظیم و بزرگ دانستن خداوند <ref>طبرسی ، ج 6، ص 689 </ref> و، مطابق برخی روایات ، به معنای اللّه اکبر گفتن است <ref> رجوع کنید بهحویزی ، ج 3، ص 239 </ref>؛ جمع میان این دو وجه امکان پذیر است .

در آیات دیگری از قرآن ، واژة تکبیر در قالب صیغة امر بیان شده و عموماً پیامبر و مؤمنان مخاطبان آن هستند <ref> رجوع کنید به بقره : 185؛ حج : 37؛ مدّثّر: 3 </ref>. در همة این موارد، واژة تکبیر تنها در بارة خداوند به کار رفته است و برای بزرگ داشتن غیرخداوند، به جای باب تفعیل ، از باب اِفعال استفاده شده است <ref> رجوع کنید به یوسف : 31 </ref>. در متون حدیثی ، تکبیر غالباً مترادفِ اللّه اکبر گفتن یا بزرگ دانستن و تعظیم خداوند است ؛ چنانکه در روایتی <ref> رجوع کنید بهحرّ عاملی ، ج 7، ص 433 </ref> به معنای بزرگ شمردن خداوند آمده ، به سبب هدایتی که کرده و عافیتی که بخشیده است . در برخی روایات دیگر نیز واژة اللّه اکبر به این معناست که خداوند بزرگتر از آن است که در وهم و وصف بگنجد <ref> رجوع کنید به ابن بابویه ، 1361ش ، ص 11ـ12 </ref> یا با بتها و خدایان دیگر قیاس شود <ref> رجوع کنید بههمو، 1401، ج 2، ص 239 </ref>.

== تکبیر در کتابهای فقهی ==

در کتابهای فقهی ، واژة تکبیر در ابواب فقهی متعددی ذکر شده ؛ مثلاً، گاه از تکبیر به عنوان مدخل نماز یاد شده است <ref> رجوع کنید بهتکبیرة الاحرام * ؛ کلینی ، ج 8، ص 140 </ref> و گاه به معنای حدِفاصل اعمال گوناگون نمازگزار <ref> رجوع کنید به حرّعاملی ، ج 4، ص 967 </ref>. در برخی روایات نیز شمار تکبیر در نمازهای پنج گانه ، 95 ذکر

شده است <ref>کلینی ، ج 3، ص 310 </ref>. در نماز میت و نماز عیدفطر و قربان <ref> رجوع کنید بهنجفی ، ج 11، ص 378ـ390 </ref>، تکبیر دارای نقش محوریتری است ، چنانکه در تعقیبات نماز نیز اهمیت عمده ای دارد.

== تکبیر در روایات ==

در روایات متعددی آمده که تکبیر در حج ، عملی عبادی است و در هنگام رؤیت کعبه یا قطع تلْبیه <ref>گفتنِ لبَّیک در مراسم حج ؛ نیز رجوع کنید به حج * </ref>، تکبیر برای شخص مُحرِم ، مستحب است <ref>ابن حنبل ، ج 3، ص 320؛ حرّعاملی ، ج 12، ص 389 </ref>. علاوه بر این ، در روز عرفه <ref>ابن حنبل ، ج 3، ص 110، 147 </ref>، در سعی بین صفا و مروه <ref>شافعی ، ج 2، ص 210؛ ابن حنبل ، ج 2، ص 14؛ طوسی ، ج 5، ص 146 </ref>، در مقام وقوف در عرفات <ref>ابن بابویه ، 1401، ج 2، ص 322ـ323؛ ابن قدامه ، ج 3، ص 429 </ref> و در هنگام قرار گرفتن در برابر حجرالاسود <ref>شافعی ، ج 2، ص 170؛ بخاری جُعْفی ، ج 2، ص 162ـ163؛ حرّعاملی ، ج 13، ص 336؛ برای موارد دیگر رجوع کنید به الموسوعة الفقهیّة ، ذیل واژه </ref> نیز تکبیرگفتن از جمله شعائر و مناسک دینی است .

== تکبیر در تاریخ و آداب رسوم جوامع اسلامی ==

در تاریخ و آداب رسوم جوامع اسلامی ، تکبیر <ref>اللّه اکبر گفتن </ref> پیشینه ای طولانی و جایگاهی مهم دارد. بنا بر منابع حدیثی ، سنّت تکبیر به پیش از اسلام باز می گردد؛ چنانکه در برخی روایات از تکبیر آدم علیه السلام ، در مقابل حجرالاسود، سخن به میان آمده است <ref>مجلسی ، ج 26، ص 270 </ref>. عبدالمطلب نیز به هنگام بازسازی چاه زمزم تکبیر گفت و قریش با وی هم نوا شدند <ref>کلینی ، ج 4، ص 220 </ref>. در تاریخ صدر اسلام ، بجز در موارد فقهی پیشین ، تکبیر از همان آغاز به سنّت دینی و اجتماعی بدل شد؛ چنانکه رسول اکرم پس از انقطاع نزول وحی تکبیر گفت <ref>ابن کثیر، ج 1، ص 413 </ref>. همچنین ایشان در جنگ خندق <ref>احزاب </ref> در موارد متعددی به مسلمانان فرمود تا به صورت جمعی تکبیر گویند <ref>طبری ، ج 2، ص 235ـ236؛ مجلسی ، ج 17، ص 170، ج 20، ص 189 </ref> و در نبرد با یهودیان بنی نَضیر <ref>قمی ، ج 2، ص 359 </ref> و خیبر <ref>مجلسی ، ج 21، ص 40 </ref> تکبیر گفت . همچنین نقل است که پیامبر در شب ازدواج حضرت علی و فاطمه سلام اللّه علیهما تکبیر گفت و از آن پس گفتن تکبیر در اینگونه مجالس رایج شد <ref>حرّعاملی ، ج 14، ص 63 </ref>. افزون بر این ، پیامبر به هنگام شنیدن خبر فوت نجاشی چهار مرتبه تکبیر گفت <ref>بخاری جعفی ، ج 2، ص 71 </ref>. روایت شده است که آن حضرت در تشییع جنازه ها، چهار یا پنج مرتبه تکبیر می گفت <ref>ابن حنبل ، ج 4، ص 367، 372؛ مسلم بن حجاج ، ج 1، ص 657 </ref> و از همان زمان تکبیرهای چهارگانه در نماز میت سنّت شد.

امام علی علیه السلام در رزم غالباً تهلیل و تکبیر می گفت و مردم با وی هم صدا می شدند <ref>مجلسی ، ج 32، ص 508 </ref>. علاوه بر این نقل است که از همان روزگار تاکنون تکبیر در جنگها و اجتماعات مسلمانان ، به شعاری رایج بدل شد <ref> رجوع کنید بهجبرتی ، ج 1، ص 78 </ref>.پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران <ref>1357ش </ref> نیز حاضران غالباً برای تأیید سخنان خطیب و پس از قرائت هر بندی از بیانیه یا قطعنامه ، مشتها را گره کرده با صدای بلند، تکبیر می گویند.

امام صادق علیه السلام روایت فرمود که حسین علیه السلام در کودکی در کنار رسول خدا صلی الله علیه واله ایستاده بود تا همراه او نماز بخواند. پیامبر برای نماز تکبیر گفت ولی حسین نتوانست درست تکرار کند. پیامبر دوباره تکبیر گفت و حسین این بار نیز نتوانست تکرار کند. پیامبر چند بار تکبیر گفت تا سرانجام بعد از تکبیر هفتم، حسین علیه السلام از عهده ادای صحیح تکبیر برآمد.
از آن پس، هفت تکبیر در ابتدای نماز، سنت شد.<ref> بحار الانوار، ج 44، ص 194، حدیث 7- مناقب آل ابی طالب، ج 4، ص 73 و 75. </ref>

== اهمّيت ذكر «تكبير» ==
در اهمّيت اين ذكر ، همين بس كه بزرگ ترين مصداق ذكر يعنى «نماز» ، با تكبير آغاز و با تكبير ، پايان مى يابد . افزون بر اين ، از پيامبر خدا روايت شده كه مى فرمود : لِكُلِّ شَيءٍ صَفوَةٌ ، وَصَفوَةُ الصَّلاةِ التَّكبيرَةُ الاُولى .هر چيزى گُزيده اى دارد و گزيده نماز ، تكبير آغازين [آن] است . اين سخن ، بدان معناست كه توجّه به عظمت جلال و جمال الهى در آغاز نماز ، عصاره و شهد نماز است كه اگر همراه با جارى شدن ذكر تكبير بر زبان نمازگزار تحقّق يابد ، وى را در برابر خداوند متعال ، خاضع و خاشع مى سازد و زمينه حضور قلب در نماز را فراهم مى سازد . همچنين ، معادل شمردن ارزش «تهليل» و «تكبير» در شمارى از احاديث ، نشانه ديگرى از اهمّيت بالاى ذكر «اللّه أكبر» است ، چنان كه از امام على عليه السلام در تفسير «كَلِمَةَ التَّقْوَى» روايت شده است كه : مقصود ، «لا إلهَ إلَا اللّه ُ» و «اللّه ُ أكبَرُ» است . نيز از امام صادق عليه السلام روايت شده : ثَمَنُ الجَنَّةِ : لا إلهَ إلَا اللّه ُ و اللّه ُ أكبَرُ .

== تفسير «تكبير» ==

احاديثى كه «تكبير» را تفسير كرده اند ، به چهار دسته تقسيم مى شوند : ۱ . احاديثى كه در تفسير اين ذكر ، تنها به يكتايى و بى نظير بودن حضرت حق در عظمت اشاره كرده اند ، مانند آنچه از پيامبر خدا روايت شده كه در معناى تكبير مى فرمايد : يَعني أنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أكبَرَ مِنهُ . يعنى چيزى بزرگ تر از او نيست. ۲ . احاديثى كه بزرگ تر بودن خداوند را به معناى والاتر بودن او از توصيف مى دانند . اين احاديث ، در واقع ، تأكيدى هستند بر اين كه خداوند متعال ، قابل مقايسه با هيچ چيز ديگر (مادّى باشد يا معنوى) نيست ؛ زيرا هر چيزى جز خداوند متعال ، محدود است ، چنان كه امام صادق عليه السلام به شخصى كه در حضور ايشان ، «أكبر» را به «بزرگ تر از هر چيز» معنا كرد ، فرمود : «[ با اين معنا ] خداوند را محدود كردى» و هنگامى كه آن شخص از تفسير صحيح «اللّه أكبر» پرسيد ، فرمود : قُل : اللّه ُ أكبَرُ مِن أن يوصَفَ . بگو : خدا بزرگ تر از آن است كه وصف شود. ۳ . احاديثى كه «تكبير» را به تنزيه خداوند متعال از صفات سلبى تفسير كرده اند ، مانند حديثى كه از امام على عليه السلام نقل شده كه در تفسير «تكبير» فرمود :
خدا بزرگ تر از آن است كه به ايستادن يا نشستن وصف شود ، به حركت يا سكون وصف شود ، به جسم بودن وصف شود يا به چيزى مانند شود يا با اندازه اى سنجيده شود ، محلّ اَعراض واقع شود و يا دست خوش بيمارى ها گردد ، به جوهر يا عرض بودنْ وصف شود يا در چيزى حلول كند يا چيزى در او حلول كند ، [و بزرگ تر از آن است كه] آنچه بر موجوداتِ حادثْ رواست (مثل زايل گشتن ، جا به جايى و دگرگونى از حالى به حالى) ، بر او روا باشد ، و يا آن كه به حواس پنجگانه درآيد ۴ . احاديثى كه «تكبير» را به توصيف كردن خداوند متعال به صفات ثبوتى تفسير نموده اند ، مانند اين كه امام على عليه السلام در تفسيرى ديگر از اين ذكر مى فرمايد : «اللّه أكبر» ، يعنى : دانا و آگاه است . آنچه را بوده است و آنچه را خواهد بود ، پيش از آن كه پديد آيد ، مى داند. «اللّه أكبر» ، يعنى بر هر چيزى تواناست . آنچه بخواهد ، مى تواند ، به قدرتش نيرومند است . بر آفريدگانش تواناست . به ذات خويش تواناست . توانايى او بر همه موجودات ، حاكم است . هر گاه چيزى را بخواهد ، به او مى گويد : «هست شو» و آن ، هست مى شود . تأمّل در اين احاديث ، نشان مى دهد كه «تكبير» ، در واقع ، تجلّى جلال و جمال حضرت حق در دل ذاكر است . از اين رو ، هر چه جلال و جمال خداوند متعال ، جلوه بيشترى در دل داشته باشد ، ذكر زبانى كامل تر خواهد بود .

==پانویس ==
<references />

== منابع ==

*، دانشنامه جهان اسلام، "مدخل تکبیر" ازسیف اللّه صرامی.
*محمد محمدی ری شهری،نهج الذكر (ع-ف) ج3،نشر سازمان چاپ و نشر دارالحدیث،،چاپ اوّل قم،1387،ص 11-13، در دسترس در[http://www.hadith.net/n300-e3445-p13.html پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه، حدیث نت]
*[http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%B3%D9%86%D8%AA+%D9%87%D9%81%D8%AA+%D8%AA%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 دانشنامه رشد]، بازیابی: 2 بهمن ماه 1392.

[[رده: واژگان قرآنی]]
[[رده: اذکار]]
[[رده: آداب و سنن]]

@@ سطر ۴: / سطر ۴: @@
 ==معنای تکبیر در قرآن و احادیث==
-واژه «تکبیر» تنها یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] آمده است: «وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَمْ یتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ یکنْ لَهُ شَرِیک فِی الْمُلْک وَلَمْ یکنْ لَهُ وَلِی مِنَ الذُّلِّ وَ کبِّرْهُ تَکبِیراً».<ref>[[سوره اسراء]]: ۱۱۱.</ref> مفسران در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آن گفته اند که به معنای تعظیم و بزرگ دانستن [[خداوند]]<ref>طبرسی، ج۶، ص۶۸۹.</ref> و مطابق برخی روایات به معنای «اللّه اکبر» گفتن است<ref>رجوع کنید به حویزی، ج۳، ص۲۳۹.</ref>؛ که جمع میان این دو وجه امکان پذیر است.
+واژه «تکبیر» تنها یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] آمده است: {{متن قرآن|«{{آیه|17|111}}»}}<ref>[[آیه 111 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۱۱۱.]]</ref>؛ مفسران در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آن گفته اند که به معنای تعظیم و بزرگ دانستن [[خداوند]]<ref>طبرسی، ج۶، ص۶۸۹.</ref> و مطابق برخی روایات به معنای «اللّه اکبر» گفتن است<ref>رجوع کنید به حویزی، ج۳، ص۲۳۹.</ref>؛ که جمع میان این دو وجه امکان پذیر است.
 در آیات دیگری از قرآن، واژه تکبیر در قالب صیغه امر بیان شده و عموماً پیامبر و مؤمنان مخاطبان آن هستند.<ref>رجوع کنید به [[سوره بقره]]: ۱۸۵؛ [[سوره حج]]: ۳۷؛ [[سوره مدثر|سوره مدّثّر]]: ۳.</ref> در همه این موارد، واژه تکبیر تنها درباره خداوند بکار رفته و برای بزرگ داشتن غیر خدا به جای باب تفعیل از باب اِفعال استفاده شده است.<ref>رجوع کنید به [[سوره یوسف]]: ۳۱.</ref>

@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 *نهج الذکر، محمد محمدی ری شهری، ج۳ ص۱۱-۱۳، در دسترس در [http://www.hadith.net/n300-e3445-p13.html پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه].
 *"تکبیر"، [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%B3%D9%86%D8%AA+%D9%87%D9%81%D8%AA+%D8%AA%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 دانشنامه رشد]، بازیابی: ۲ بهمن ماه ۱۳۹۲.
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:اذکار]]
 [[رده:آداب و سنن]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن، بزرگ داشتن خداوند، به بزرگی یادکردن و اللّه اکبر گفتن است.<ref>زوزنی، ج2، ص563؛ شاد، ذیل واژه.</ref> در متون دینی، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است<ref>رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر».</ref> زیرا معنای لغوی تکبیر<ref>به لحاظ ریشة اشتقاقیِ آن.</ref> بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است.<ref>جوهری، ذیل «کبر».</ref>
+«تکبیر» به معنای بزرگ شمردن و به بزرگی یادکردن خداوند و «اللّه اکبر» گفتن است.<ref>زوزنی، ج2، ص563؛ شاد، ذیل واژه.</ref> در متون دینی، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است<ref>رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر».</ref> زیرا معنای لغوی تکبیر بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است.<ref>جوهری، ذیل «کبر».</ref>
-==تکبیر در قرآن==
+==تکبیر در قرآن و احادیث==
-ریشة کبر در بابهای گوناگون<ref>کبر، استکبار، تکبر، إکبار.</ref> در [[قرآن]] فراوان بکار رفته اما واژة تکبیر تنها یک بار آمده است.<ref>رجوع کنید به [[سوره اسراء]]: 111.</ref> مفسران در تفسیر آن گفته اند که به معنای تعظیم و بزرگ دانستن خداوند <ref>طبرسی، ج6، ص689.</ref> و مطابق برخی روایات به معنای اللّه اکبر گفتن است<ref>رجوع کنید به حویزی، ج3، ص239.</ref>؛ جمع میان این دو وجه امکان پذیر است.
+واژه «تکبیر» تنها یک بار در [[قرآن|قرآن کریم]] آمده است: «وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ وَ كَبِّرْهُ تَكْبِيرًا».<ref>[[سوره اسراء]]: 111.</ref> مفسران در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آن گفته اند که به معنای تعظیم و بزرگ دانستن [[خداوند]]<ref>طبرسی، ج6، ص689.</ref> و مطابق برخی روایات به معنای «اللّه اکبر» گفتن است<ref>رجوع کنید به حویزی، ج3، ص239.</ref>؛ که جمع میان این دو وجه امکان پذیر است.
-در آیات دیگری از قرآن، واژه تکبیر در قالب صیغه امر بیان شده و عموماً پیامبر و مؤمنان مخاطبان آن هستند.<ref>رجوع کنید به [[سوره بقره]]: 185؛ [[سوره حج]]: 37؛ [[سوره مدّثّر]]: 3.</ref> در همه این موارد، واژة تکبیر تنها درباره خداوند بکار رفته است و برای بزرگ داشتن غیرخداوند به جای باب تفعیل از باب اِفعال استفاده شده است.<ref>رجوع کنید به [[سوره یوسف]]: 31.</ref> در متون حدیثی، تکبیر غالباً مترادفِ اللّه اکبر گفتن یا بزرگ دانستن و تعظیم خداوند است؛ چنانکه در روایتی<ref>رجوع کنید به حرّ عاملی، ج7، ص433.</ref> به معنای بزرگ شمردن خداوند آمده به سبب هدایتی که کرده و عافیتی که بخشیده است.
+در آیات دیگری از قرآن، واژه تکبیر در قالب صیغه امر بیان شده و عموماً پیامبر و مؤمنان مخاطبان آن هستند.<ref>رجوع کنید به [[سوره بقره]]: 185؛ [[سوره حج]]: 37؛ [[سوره مدثر|سوره مدّثّر]]: 3.</ref> در همه این موارد، واژه تکبیر تنها درباره خداوند بکار رفته و برای بزرگ داشتن غیرخداوند به جای باب تفعیل از باب اِفعال استفاده شده است.<ref>رجوع کنید به [[سوره یوسف]]: 31.</ref>
-در برخی روایات دیگر نیز واژه اللّه اکبر به این معناست که خداوند بزرگتر از آن است که در وهم و وصف بگنجد<ref>رجوع کنید به ابن بابویه، 1361ش، ص11ـ12.</ref> یا با بتها و خدایان دیگر قیاس شود.<ref>رجوع کنید به همو، 1401، ج2، ص239.</ref>
+در متون [[حدیث|حدیثی]]، تکبیر غالباً مترادفِ «اللّه اکبر» گفتن یا بزرگ دانستن و تعظیم خداوند است؛ چنانکه در روایتی<ref>رجوع کنید به حرّ عاملی، ج7، ص433.</ref> به معنای بزرگ شمردن خداوند آمده به سبب هدایتی که کرده و عافیتی که بخشیده است.
-==تکبیر در کتابهای فقهی==
+در برخی روایات دیگر نیز واژه «اللّه اکبر» به این معناست که خداوند بزرگتر از آن است که در وهم و وصف بگنجد<ref>رجوع کنید به ابن بابویه، 1361ش، ص11ـ12.</ref> یا با بتها و خدایان دیگر قیاس شود.<ref>رجوع کنید به همو، 1401، ج2، ص239.</ref>
-در کتابهای فقهی، واژه تکبیر در ابواب فقهی متعددی ذکر شده؛ مثلاً گاه از تکبیر به عنوان مدخل [[نماز]] یاد شده است<ref>رجوع کنید به تکبیرة الاحرام؛ کلینی، ج8، ص140.</ref> و گاه به معنای حدِفاصل اعمال گوناگون نمازگزار<ref>رجوع کنید به حر عاملی، ج4، ص967.</ref> در برخی روایات نیز شمار تکبیر در نمازهای پنج گانه، 95 ذکر شده است.<ref>کلینی، ج3، ص310.</ref> در نماز میت و نماز عیدفطر و قربان<ref>رجوع کنید به نجفی، ج11، ص378ـ390.</ref>، تکبیر دارای نقش محوریتری است چنانکه در تعقیبات نماز نیز اهمیت عمده ای دارد.
+در کتابهای [[فقه|فقهی]]، واژه تکبیر در ابواب فقهی متعددی ذکر شده؛ مثلاً گاه از تکبیر به عنوان مدخل [[نماز]] یاد شده است<ref>رجوع کنید به تکبیرة الاحرام؛ کلینی، ج8، ص140.</ref> و گاه به معنای حدِفاصل اعمال گوناگون نمازگزار<ref>رجوع کنید به حر عاملی، ج4، ص967.</ref> در برخی روایات نیز شمار تکبیر در نمازهای پنج گانه، 95 ذکر شده است.<ref>کلینی، ج3، ص310.</ref> در [[نماز میت]] و نماز [[عید فطر]] و [[عید قربان]]<ref>رجوع کنید به نجفی، ج11، ص378ـ390.</ref>، تکبیر دارای نقش محوری تری است، چنانکه در تعقیبات نماز نیز اهمیت عمده ای دارد.
-==تکبیر در روایات==
+در روایات متعددی آمده که تکبیر در [[حج]]، عملی عبادی است و در هنگام رؤیت [[کعبه]] یا قطع [[تلبیه|تلْبیه]]<ref>گفتنِ لبَّیک در مراسم حج.</ref>، تکبیر برای شخص [[احرام|مُحرِم]]، [[مستحب]] است.<ref>ابن حنبل، ج3، ص320؛ حرّعاملی، ج12، ص389.</ref> علاوه بر این، در [[روز عرفه]]<ref>ابن حنبل، ج3، ص110، 147.</ref> در [[سعی بین صفا و مروه]]<ref>شافعی، ج2، ص210؛ ابن حنبل، ج2، ص14؛ طوسی، ج5، ص146.</ref>، در مقام وقوف در [[عرفات]]<ref>ابن بابویه، 1401، ج2، ص322ـ323؛ ابن قدامه، ج3، ص429.</ref> و در هنگام قرار گرفتن در برابر [[حجرالاسود]]<ref>شافعی، ج2، ص170؛ بخاری جُعْفی، ج2، ص162ـ163؛ حرّ عاملی، ج13، ص336؛ برای موارد دیگر رجوع کنید به الموسوعة الفقهیّة، ذیل واژه.</ref> نیز، تکبیر گفتن از جمله شعائر و مناسک دینی است.
 ==تکبیر در تاریخ و آداب رسوم جوامع اسلامی==
@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۵: @@
 احاديثى كه «تكبير» را تفسير كرده اند، به چهار دسته تقسيم مى شوند:
-# احاديثى كه در تفسير اين ذكر، تنها به يكتايى و بى نظير بودن حضرت حق در عظمت اشاره كرده اند، مانند آنچه از پيامبر خدا روايت شده كه در معناى تكبير مى فرمايد: يَعني أنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أكبَرَ مِنهُ يعنى چيزى بزرگتر از او نيست.
+#احاديثى كه در تفسير اين ذكر، تنها به يكتايى و بى نظير بودن حضرت حق در عظمت اشاره كرده اند، مانند آنچه از پيامبر خدا روايت شده كه در معناى تكبير مى فرمايد: يَعني أنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أكبَرَ مِنهُ يعنى چيزى بزرگتر از او نيست.
-# احاديثى كه بزرگتر بودن خداوند را به معناى والاتر بودن او از توصيف مى دانند. اين احاديث در واقع تأكيدى هستند بر اين كه خداوند متعال، قابل مقايسه با هيچ چيز ديگر (مادّى باشد يا معنوى) نيست زيرا هر چيزى جز خداوند متعال محدود است، چنان كه [[امام صادق]] عليه السلام به شخصى كه در حضور ايشان، «أكبر» را به «بزرگتر از هر چيز» معنا كرد، فرمود: «[با اين معنا] خداوند را محدود كردى» و هنگامى كه آن شخص از تفسير صحيح «اللّه أكبر» پرسيد، فرمود: قُل: اللّه أكبَرُ مِن أن يوصَفَ. بگو: خدا بزرگتر از آن است كه وصف شود.
+#احاديثى كه بزرگتر بودن خداوند را به معناى والاتر بودن او از توصيف مى دانند. اين احاديث در واقع تأكيدى هستند بر اين كه خداوند متعال، قابل مقايسه با هيچ چيز ديگر (مادّى باشد يا معنوى) نيست زيرا هر چيزى جز خداوند متعال محدود است، چنان كه [[امام صادق]] عليه السلام به شخصى كه در حضور ايشان، «أكبر» را به «بزرگتر از هر چيز» معنا كرد، فرمود: «[با اين معنا] خداوند را محدود كردى» و هنگامى كه آن شخص از تفسير صحيح «اللّه أكبر» پرسيد، فرمود: قُل: اللّه أكبَرُ مِن أن يوصَفَ. بگو: خدا بزرگتر از آن است كه وصف شود.
-# احاديثى كه «تكبير» را به تنزيه خداوند متعال از صفات سلبى تفسير كرده اند، مانند حديثى كه از [[امام على]] عليه السلام نقل شده كه در تفسير «تكبير» فرمود: خدا بزرگتر از آن است كه به ايستادن يا نشستن وصف شود، به حركت يا سكون وصف شود. به جسم بودن وصف شود يا به چيزى مانند شود يا با اندازه اى سنجيده شود، محلّ اَعراض واقع شود و يا دست خوش بيمارى ها گردد، به جوهر يا عرض بودن وصف شود يا در چيزى حلول كند يا چيزى در او حلول كند، [و بزرگتر از آن است كه] آنچه بر موجوداتِ حادثْ رواست (مثل زايل گشتن، جا به جايى و دگرگونى از حالى به حالى)، بر او روا باشد و يا آن كه به حواس پنجگانه درآيد.
+#احاديثى كه «تكبير» را به تنزيه خداوند متعال از صفات سلبى تفسير كرده اند، مانند حديثى كه از [[امام على]] عليه السلام نقل شده كه در تفسير «تكبير» فرمود: خدا بزرگتر از آن است كه به ايستادن يا نشستن وصف شود، به حركت يا سكون وصف شود. به جسم بودن وصف شود يا به چيزى مانند شود يا با اندازه اى سنجيده شود، محلّ اَعراض واقع شود و يا دست خوش بيمارى ها گردد، به جوهر يا عرض بودن وصف شود يا در چيزى حلول كند يا چيزى در او حلول كند، [و بزرگتر از آن است كه] آنچه بر موجوداتِ حادثْ رواست (مثل زايل گشتن، جا به جايى و دگرگونى از حالى به حالى)، بر او روا باشد و يا آن كه به حواس پنجگانه درآيد.
-# احاديثى كه «تكبير» را به توصيف كردن خداوند متعال به صفات ثبوتى تفسير نموده اند، مانند اين كه [[امام على]] عليه السلام در تفسيرى ديگر از اين ذكر مى فرمايد: «اللّه أكبر»، يعنى: دانا و آگاه است. آنچه را بوده است و آنچه را خواهد بود، پيش از آن كه پديد آيد، مى داند.
+#احاديثى كه «تكبير» را به توصيف كردن خداوند متعال به صفات ثبوتى تفسير نموده اند، مانند اين كه [[امام على]] عليه السلام در تفسيرى ديگر از اين ذكر مى فرمايد: «اللّه أكبر»، يعنى: دانا و آگاه است. آنچه را بوده است و آنچه را خواهد بود، پيش از آن كه پديد آيد، مى داند.
 «اللّه أكبر» يعنى بر هر چيزى تواناست. آنچه بخواهد، مى تواند به قدرتش نيرومند است. بر آفريدگانش تواناست به ذات خويش تواناست. توانايى او بر همه موجودات، حاكم است. هرگاه چيزى را بخواهد، به او مى گويد: «هست شو» و آن هست مى شود. تأمّل در اين احاديث، نشان مى دهد كه «تكبير» در واقع، تجلّى جلال و جمال حضرت حق در دل ذاكر است. از اين رو هر چه جلال و جمال خداوند متعال جلوه بيشترى در دل داشته باشد، ذكر زبانى كاملتر خواهد بود.
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
 * ، دانشنامه جهان اسلام، "مدخل تکبیر" از سیف اللّه صرامی.
-* محمد محمدی ری شهری، نهج الذكر (ع-ف) ج3، نشر سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، چاپ اوّل قم، 1387، ص11-13، در دسترس در [http://www.hadith.net/n300-e3445-p13.html پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه، حدیث نت].
+*، دانشنامه جهان اسلام، "مدخل تکبیر" از سیف اللّه صرامی.
-* [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%B3%D9%86%D8%AA+%D9%87%D9%81%D8%AA+%D8%AA%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 دانشنامه رشد]، بازیابی: 2 بهمن ماه 1392.
+*محمد محمدی ری شهری، نهج الذكر (ع-ف) ج3، نشر سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، چاپ اوّل قم، 1387، ص11-13، در دسترس در [http://www.hadith.net/n300-e3445-p13.html پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه، حدیث نت].
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:اذکار]]
 [[رده:آداب و سنن]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۴۲
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن، بزرگ داشتن خداوند، به بزرگی یادکردن و اللّه اکبر گفتن است.<ref>زوزنی، ج2، ص563؛ شاد، ذیل واژه.</ref> در متون دینی، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است<ref>رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر».</ref> زیرا معنای لغوی تکبیر<ref>به لحاظ ریشة اشتقاقیِ آن.</ref> بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است.<ref>جوهری، ذیل «کبر».</ref>		تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن، بزرگ داشتن خداوند، به بزرگی یادکردن و اللّه اکبر گفتن است.<ref>زوزنی، ج2، ص563؛ شاد، ذیل واژه.</ref> در متون دینی، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است<ref>رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر».</ref> زیرا معنای لغوی تکبیر<ref>به لحاظ ریشة اشتقاقیِ آن.</ref> بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است.<ref>جوهری، ذیل «کبر».</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ اوت ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۰۹
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~تکبیر، اصطلاحی دینی.~~ تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن، بزرگ داشتن خداوند، به بزرگی یادکردن و اللّه اکبر گفتن است.<ref>زوزنی، ج2، ص563؛ شاد، ذیل واژه.</ref> در متون دینی، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است<ref>رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر».</ref> زیرا معنای لغوی تکبیر<ref>به لحاظ ریشة اشتقاقیِ آن.</ref> بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است.<ref>جوهری، ذیل «کبر».</ref>	+	تکبیر در لغت به معنای بزرگ شمردن، بزرگ داشتن خداوند، به بزرگی یادکردن و اللّه اکبر گفتن است.<ref>زوزنی، ج2، ص563؛ شاد، ذیل واژه.</ref> در متون دینی، تکبیر به معنای بزرگ داشتن یا به بزرگی یادکردن خدا آمده و ظاهراً معنای لغوی این واژه متأثر از کاربرد دینی آن است<ref>رجوع کنید به ابن منظور، ذیل «کبر».</ref> زیرا معنای لغوی تکبیر<ref>به لحاظ ریشة اشتقاقیِ آن.</ref> بزرگ داشتن هر کس یا هر چیز است.<ref>جوهری، ذیل «کبر».</ref>

	==تکبیر در قرآن==		==تکبیر در قرآن==