توریه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ توریه‌‌‌‌ را به توریه منتقل کرد

2025-07-17T11:20:41Z

مهدی موسوی صفحهٔ توریه‌‌‌‌ را به توریه منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۵

2022-11-21T11:55:08Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۱۳

2012-10-31T10:13:59Z

Saeed zamani در ‏۱۱ اوت ۲۰۱۲، ساعت ۰۵:۴۶

2012-08-11T05:46:33Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی ''''توریه:''' گفتن كلامى و اراده كردن خلاف معناى ظاهر آن. توریه عبارت است از آن كه ...' ایجاد کرد

2012-07-22T08:28:26Z

صفحه‌ای جدید حاوی ''''توریه:''' گفتن كلامى و اراده كردن خلاف معناى ظاهر آن. توریه عبارت است از آن كه ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''توریه:'''

گفتن كلامى و اراده كردن خلاف معناى ظاهر آن.

توریه عبارت است از آن كه انسان در مقام پنهان كردن واقع از شنونده یا مخاطب، كلامى بگوید كه مراد وى از آن، معنایى غیر از مفهوم ظاهرى آن كلام باشد و این، گاه در لفظ مفرد است - مانند آن كه از لفظ مشترك (اعم از لفظى و معنوى) فرد دور از ذهن را اراده كند؛ به عنوان مثال، مقصود گوینده از «ما» در جمله «ما لفلان عندى ودیعة» «ما»ى موصوله باشد نه نافیه یا مراد از «لباس» در «ما له عندى لباس» شب یا زن باشد - و گاه در جمله (اسناد) مانند آن كه بگوید: فلانى نزد من امانتى نگذاشته است و مرادش پنجاه سال پیش باشد یا بگوید: فلان كار را نكردم و منظورش در غیرمكان یا زمانى كه آن را انجام داده است باشد. از این عنوان در ابواب مختلفى نظیر تجارت، طلاق و یمین به مناسبت سخن رفته است.

'''حكم:'''

در جواز توریه بطور مطلق یا تنها در صورت ضرورت، اختلاف است و نیز در فرض وجود مصلحت لازم در دروغ گفتن آیا در صورت امكان توریه، توریه واجب و دروغ گفتن [[حرام]] مى‌شود یا دروغ گفتن با وجود مصلحت در آن حتى با امكان توریه جایز مى‌باشد؟ مسئله محل اختلاف است.<ref> جامع المقاصد، ج4، ص27؛ مسالك الافهام، ج9، ص207؛ جواهرالكلام، ج22، ص 72-73. </ref>

'''نمونه‌هایى از موارد مشروعیت توریه:'''

چنانچه رهایى مؤمنى یا بازگرداندن مال مظلومى و یا دفع ستم از انسانى یا مال و یا عرض او متوقف بر دروغ گفتن باشد در صورتى كه امكان توریه وجود داشته باشد بنابر قول برخى واجب است توریه شود و در صورت عدم امكان، قسم دروغ جایز بلكه واجب است.<ref> المراسم العلویة/ 188؛ شرائع الإسلام، ج2، ص402؛ قواعد ج2، ص188؛ جامع المقاصد، ج4، ص27؛ الروضة البهیة، ج4، ص235. </ref> برخى بر وجوب توریه در این صورت اشكال كرده<ref> نهایة المرام، ج2، ص341. </ref> و برخى، آن را واجب ندانسته‌اند.<ref> جواهرالكلام، ج22، ص73 و ج35، ص 342-343. </ref>

هرگاه كسى علیه دیگرى مدعى طلبى باشد كه وى آن را ادا كرده و یا طلبكار او را ابراء نموده است و مدعى علیه از این بیم داشته باشد كه ادعاى ابراء یا اداى دین به دلیل نداشتن بیّنه منتقل به قسم شود و مدعى با قسم طلب ادعایى خود را بگیرد، جایز است اصل‌ طلب او را انكار كند و بر آن قسم بخورد به شرط آن كه توریه نماید تا دروغ لازم نیاید.<ref> همان، ج32، ص 204-205. </ref>

==پانویس ==
<references />
===منابع===

جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جلد ‌2، ص 662

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{مدخل دائره المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام]]}}
+«توریه» عبارت است از گفتن کلامى و اراده کردن خلاف معناى ظاهر آن؛ به عبارت دیگر، انسان در مقام پنهان کردن واقع از مخاطب، کلامى بگوید که مراد وى از آن، معنایى غیر از مفهوم ظاهرى آن کلام باشد. در منابع‌ فقهی‌، توریه‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از راههای‌ نجات‌ از [[دروغ|دروغگویی‌]]، در ابواب‌ گوناگون نظیر تجارت، [[طلاق]] و [[یمین]] به مناسبت‌ مطرح‌ شده‌ است‌.
-'''گفتن كلامى و اراده كردن خلاف معناى ظاهر آن'''
+== تعریف توریه ==
-توریه عبارت است از آن كه انسان در مقام پنهان كردن واقع از شنونده یا مخاطب، كلامى بگوید كه مراد وى از آن، معنایى غیر از مفهوم ظاهرى آن كلام باشد و این، گاه در لفظ مفرد است - مانند آن كه از لفظ مشترك (اعم از لفظى و معنوى) فرد دور از ذهن را اراده كند؛ به عنوان مثال، مقصود گوینده از «ما» در جمله «ما لفلان عندى ودیعة» «ما»ى موصوله باشد نه نافیه یا مراد از «لباس» در «ما له عندى لباس» شب یا زن باشد - و گاه در جمله (اسناد) مانند آن كه بگوید: فلانى نزد من امانتى نگذاشته است و مرادش پنجاه سال پیش باشد یا بگوید: فلان كار را نكردم و منظورش در غیرمكان یا زمانى كه آن را انجام داده است باشد. از این عنوان در ابواب مختلفى نظیر تجارت، طلاق و یمین به مناسبت سخن رفته است.
+توریه‌ که گاهى از آن در متون‌ [[حدیث|حدیثی‌]] و [[فقه|فقهی‌]] تعبیر به «معاریض» نیز مى شود، این است که سخنى بگویند که ظاهرى دارد، اما منظورِ گوینده، چیز دیگرى است، هر چند شنونده نظرش متوجه همان ظاهر مى شود؛ فى المثل کسى از دیگرى سؤال مى کند، غذا خورده اى؟ مى گوید: آرى، شنونده از این سخن چنین مى فهمد که امروز غذا خورده، در صورتى که منظورش این است که دیروز غذا خورده.
-'''حكم:'''
+توریه، گاه در لفظ مفرد است - مانند آن که از لفظ مشترک (اعم از لفظى و معنوى) فرد دور از ذهن را اراده کند؛ به عنوان مثال، مقصود گوینده از «ما» در جمله «ما لفلان عندى ودیعة» «ما»ى موصوله باشد نه نافیه - و گاه در جمله (اسناد) مانند آن که بگوید: فلانى نزد من امانتى نگذاشته است و مرادش پنجاه سال پیش باشد؛ یا بگوید: فلان کار را نکردم و منظورش در غیرمکان یا زمانى که آن را انجام داده است باشد.
-در جواز توریه بطور مطلق یا تنها در صورت ضرورت، اختلاف است و نیز در فرض وجود مصلحت لازم در دروغ گفتن آیا در صورت امكان توریه، توریه واجب و دروغ گفتن [[حرام]] مى‌شود یا دروغ گفتن با وجود مصلحت در آن حتى با امكان توریه جایز مى‌باشد؟ مسئله محل اختلاف است.<ref> جامع المقاصد، ج4، ص27؛ مسالك الافهام، ج9، ص207؛ جواهرالكلام، ج22، ص 72-73. </ref>
+== جواز و حکم توریه ==
-'''نمونه‌هایى از موارد مشروعیت توریه:'''
+در سیره [[ائمه اطهار|امامان‌]] علیهم‌السلام‌ و پیروان‌ آنها نیز توریه‌کردن‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از راههای‌ [[تقیه|تقیه‌]] در موارد اضطرار، مقبول‌ بوده‌ است‌.<ref>برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به مجلسی‌، ج‌ ۳۱، ص‌ ۵۰۳ ـ ۵۰۵</ref> [[ابومنصور طبرسی|احمد بن‌ علی‌ طبرسی‌]] با ذکر نمونه‌هایی‌ از توریه امامان‌، حدیثی‌ نقل‌ کرده‌ که‌ بر طبق‌ آن‌ امام‌ صادق‌ علیه‌السلام‌ توریه یکی‌ از یاران‌ خود را در برابر فردی‌ از مخالفان‌ که‌ در حضور ایشان‌ بود، تأیید فرمود.<ref>احتجاج، ج‌ ۲، ص‌۳۷۰ـ۳۷۱.</ref> در سخنان‌ امامان‌، تقیه‌ و توریه‌ مایه رحمت‌ الاهی‌ بر [[شیعه|شیعیان‌]] و موجب‌ حفظ‌ و سلامت‌ مؤمنان‌ از شر کافران‌ و بدکاران‌ خوانده‌ شده‌ است‌.<ref>احمدبن‌ علی‌ طبرسی‌، ج‌ ۲، ص‌۴۴۰؛ مجلسی‌، ج‌ ۱۷، ص‌ ۳۲۸.</ref>
-چنانچه رهایى مؤمنى یا بازگرداندن مال مظلومى و یا دفع ستم از انسانى یا مال و یا عرض او متوقف بر دروغ گفتن باشد در صورتى كه امكان توریه وجود داشته باشد بنابر قول برخى واجب است توریه شود و در صورت عدم امكان، قسم دروغ جایز بلكه واجب است.<ref> المراسم العلویة/ 188؛ شرائع الإسلام، ج2، ص402؛ قواعد ج2، ص188؛ جامع المقاصد، ج4، ص27؛ الروضة البهیة، ج4، ص235. </ref> برخى بر وجوب توریه در این صورت اشكال كرده<ref> نهایة المرام، ج2، ص341. </ref> و برخى، آن را واجب ندانسته‌اند.<ref> جواهرالكلام، ج22، ص73 و ج35، ص 342-343. </ref>
+در [[حدیث|حدیثى]] از [[امام صادق]] (علیه السلام) مى خوانیم: «الرَّجُل یُسْتَأْذَنُ عَلَیْهِ فَیَقُولُ لِلْجَارِیَةِ قُولِی لَیْسَ هُوَ هَاهُنَا؛ قَالَ (علیه السلام) لَا بَأْسَ لَیْسَ بِکَذِب»؛ کسى دم در مى آید و اجازه ورود به خانه مى طلبد، صاحب خانه (که مانعى از پذیرش او دارد) به کنیز مى گوید: بگو: او اینجا نیست (و منظور از آن مثلاً همان پشت در خانه است). امام (علیه السلام) فرمود: اشکالی ندارد، این دروغ نیست.<ref>وسائل الشیعه، ج ۸، ص ۵۸۰ (باب ۱۴۱ از ابواب العشره، حدیث ۸).</ref>
-هرگاه كسى علیه دیگرى مدعى طلبى باشد كه وى آن را ادا كرده و یا طلبكار او را ابراء نموده است و مدعى علیه از این بیم داشته باشد كه ادعاى ابراء یا اداى دین به دلیل نداشتن بیّنه منتقل به قسم شود و مدعى با قسم طلب ادعایى خود را بگیرد، جایز است اصل‌ طلب او را انكار كند و بر آن قسم بخورد به شرط آن كه توریه نماید تا دروغ لازم نیاید.<ref> همان، ج32، ص 204-205. </ref>
+اما حق این است که در اینجا باید تفصیلى داد و به عنوان یک ضابطه کلى گفت: هر گاه لفظ از نظر مفهوم لغوى و عرفى قابلیت دو معنا دارد، ولى ذهنیات مخاطب آن را بر معنى خاصى تطبیق مى کند، در حالى که گوینده اراده معنى دیگرى را دارد، این چنین توریه اى دروغ نیست، مثل این که لفظ مشترک را به کار برند، ذهن شنونده متوجه یک معنى شود در حالى که گوینده نظرش معنى دیگرى باشد. فى المثل، در حالات «[[سعید بن جبیر]]» آمده است که «[[حجاج بن یوسف|حجاج]]» از او پرسید نظر تو درباره من چگونه است؟ گفت: به عقیده من تو «عادل» هستى! اطرافیان شاد شدند، «حجاج» گفت: او با این سخن حکم کفر مرا صادر کرد; زیرا یک معناى عادل عدول کننده از حق به باطل است! [[قرآن مجید]] مى گوید: «ثُمَّ الَّذِیْنَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ».<ref>سوره انعام، آیه ۱.</ref>
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
-جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جلد ‌2، ص 662.
+* فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جمعى از پژوهشگران، ج ‌۲، ص ۶۶۲.
 [[رده:احکام روابط اجتماعی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''''گفتن كلامى و اراده كردن خلاف معناى ظاهر آن.'''''
+{{مدخل دائره المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام]]}}
 توریه عبارت است از آن كه انسان در مقام پنهان كردن واقع از شنونده یا مخاطب، كلامى بگوید كه مراد وى از آن، معنایى غیر از مفهوم ظاهرى آن كلام باشد و این، گاه در لفظ مفرد است - مانند آن كه از لفظ مشترك (اعم از لفظى و معنوى) فرد دور از ذهن را اراده كند؛ به عنوان مثال، مقصود گوینده از «ما» در جمله «ما لفلان عندى ودیعة» «ما»ى موصوله باشد نه نافیه یا مراد از «لباس» در «ما له عندى لباس» شب یا زن باشد - و گاه در جمله (اسناد) مانند آن كه بگوید: فلانى نزد من امانتى نگذاشته است و مرادش پنجاه سال پیش باشد یا بگوید: فلان كار را نكردم و منظورش در غیرمكان یا زمانى كه آن را انجام داده است باشد. از این عنوان در ابواب مختلفى نظیر تجارت، طلاق و یمین به مناسبت سخن رفته است.
@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۵: @@
 هرگاه كسى علیه دیگرى مدعى طلبى باشد كه وى آن را ادا كرده و یا طلبكار او را ابراء نموده است و مدعى علیه از این بیم داشته باشد كه ادعاى ابراء یا اداى دین به دلیل نداشتن بیّنه منتقل به قسم شود و مدعى با قسم طلب ادعایى خود را بگیرد، جایز است اصل‌ طلب او را انكار كند و بر آن قسم بخورد به شرط آن كه توریه نماید تا دروغ لازم نیاید.<ref> همان، ج32، ص 204-205. </ref>
-==پانویس ==
+==پانویس==
-<references />
+<references/>
 ==منابع==
+جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جلد ‌2، ص 662.
 [[رده:احکام روابط اجتماعی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۲۰
(بدون تفاوت)