توحید ذاتی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* ادله توحید ذاتی */

2025-04-27T12:34:39Z

‏ادله توحید ذاتی

Mohammadi: /* مفهوم توحید ذاتی */

2025-04-27T12:29:32Z

‏مفهوم توحید ذاتی

مهدی موسوی در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۵

2022-11-15T11:45:32Z

مهدی موسوی در ‏۱۵ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۱

2022-11-15T11:41:22Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۴ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۵۹

2020-03-04T05:59:32Z

سید مهدی خدایی: 1

2020-02-26T04:14:58Z

سید مهدی خدایی: 10پروژه: درج شناسه

2020-02-26T04:14:35Z

10پروژه: درج شناسه

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-11-10T12:02:47Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani در ‏۲۳ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۵۹

2018-04-23T07:59:35Z

Zamani در ‏۳ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۳۵

2014-08-03T11:35:42Z

@@ سطر ۴۷: / سطر ۴۷: @@
 #ترکیب با وجوب وجود منافات دارد؛ زیرا هر مرکبی بر اجزاء خود تقدم وجودی خواهد داشت و در این صورت اجزاء واجب بر خود واجب مقدم اند (چون آن اجزاء تشکیل دهنده و علت واجب هستند و هر علتی بر معلول خود مقدم است).
 #اگر آن ما به الامتیاز خارج از ذات واجب باشد پس آن امر خارجی، ذاتی واجب نخواهد بود. بنابراین این عرضی ذات واجب است.
-#هر امر عرضی هم نیازمند علت است (کلّ عَرَضٍ معلّلٌ).
+#هر امر عرضی هم نیازمند علت است '''(کلّ عَرَضٍ معلّلٌ)'''.
 #حال علت آن امر از دو حال خارج نیست: یا ذات واجب است یا غیر از ذات واجب است.
 #اگر علّت آن امر عرضی، (همان تمایز) ذات واجب باشد، لازمه اش این است که ذات واجب بر تمیّز واجب، تقدم وجودی داشته باشد و قبل از تمیّز ذات، وجود نداشته باشد و این محال است.
@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 #پس در همه فروض تعدد واجب محال است و واجب الوجود، یک موجود بیشتر نیست.<ref>طباطبایی، محمدحسین؛ نهایة الحکمه، ج۴، ص۱۰۸۶.</ref>
-دلیل عقلی دیگری برای اثبات توحید ذاتی را می توان از [[قرآن کریم]] استفاده نمود که در این باره می فرماید: {{متن قرآن|«لَوْ کاَنَ فِیهِمَا ءَالهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا یَصِفُون‏»}}؛ ([[سوره انبیاء]]، ۲۲) اگر در آنها (=زمین و آسمان) جز خدا، خدایانى دیگر وجود داشت، قطعا (زمین و آسمان) تباه مى ‏شدند. پس منزه است‏ خدا پروردگار عرش از آنچه وصف مى کنند.
+دلیل عقلی دیگری برای اثبات توحید ذاتی را می توان از [[قرآن کریم]] استفاده نمود که در این باره می فرماید: {{متن قرآن|«لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا ۚ فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ»}}<ref>[[آیه 22 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۲۲.]]</ref>؛ اگر در آنها (=زمین و آسمان) جز خدا، خدایانى دیگر وجود داشت، قطعا (زمین و آسمان) تباه مى ‏شدند. پس منزه است‏ خدا پروردگار عرش از آنچه وصف مى کنند.
 لازمه این که خدای دیگری غیر از [[الله]] وجود داشته باشد، این است که این نظم و انسجام خلقت از بین برود و در عالم فساد ایجاد شود؛ در حالی که جهان نابود نشده و با نظم دقیق به حیات خود ادامه می دهد. پس معلوم می شود که یک خدای واحد است که این نظام را آفریده و اداره می کند. زیرا وقتی فرض کردیم دو خدا وجود دارد، لازمه دوتا بودن، متفاوت بودن آن دو چیز است، وقتی تفاوت به وجود آمد، این دو خدا دو نوع اراده دارند، دو نوع تدبیر دارند، دو نوع ربوبیّت بر عالم دارند. هر کدام می خواهند عالم را به شکلی نظم دهند، وقتی دو خدا در تدبیر عالم اختلاف نظر پیدا کردند، طبیعی است که عالم محلّ نزاع دو خدا می شود و جهان به هم می ریزد و از بین می رود.
 ==پانویس==
 {{پانویس}}

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 دو معنای گفته شده برای توحید ذاتی خداوند عبارتند از:
-۱. توحید در وجوب وجود: یعنی هیچ موجودی جز ذات مقدّس الهی [[واجب الوجود]] بالذّات نیست.<ref>مصباح یزدی؛ آموزش فلسفه، ج۲، ص۳۴۸؛ مرتضی مطهرّی، مقدمه‌ای بر جهان بینی اسلامی، مجموعه آثار، ج۲، ص۹۹.</ref> و به تعبیر [[قرآن کریم]]: {{متن قرآن|«وَلَمْ یکن لَّهُ کفُوًا أَحَدٌ»}}؛ و برای خداوند هیچ نظیری وجود ندارد. ([[سوره توحید]]، ۴)
+۱. توحید در وجوب وجود: یعنی هیچ موجودی جز ذات مقدّس الهی [[واجب الوجود]] بالذّات نیست.<ref>مصباح یزدی؛ آموزش فلسفه، ج۲، ص۳۴۸؛ مرتضی مطهرّی، مقدمه‌ای بر جهان بینی اسلامی، مجموعه آثار، ج۲، ص۹۹.</ref> و به تعبیر [[قرآن کریم]]: {{متن قرآن|«وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ»}}<ref>[[آیه 4 سوره اخلاص|سوره توحید، آیه ۴.]]</ref>؛ و برای خداوند هیچ نظیری وجود ندارد.
 ۲. توحید به معنای بساطت و عدم ترکیب خداوند، که خود دارای معانی فرعی است از جمله:
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 غالبا منظور از توحید ذاتی، معنای اول است.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۱.</ref> اما برخی از متفکران هر دو معنا را با هم "توحید ذاتی" دانسته و برای اثبات توحید ذاتی، هم هر گونه ترکیب را از خدا نفی کرده‌اند و هم واحد بودن خدا را اثبات کرده و نام آن را "توحید أحدی" یعنی نفی ترکیب و "توحید واحدی" یعنی یکی بودن واجب الوجود بالذّات گذاشته‌اند.<ref>عبدالرسول عبودیت و مجتبی مصباح، خداشناسی فلسفی، قم، مؤسسه امام خمینی، ص ۱۴۱.</ref>
 بنابراین، توحید ذاتی یعنی یگانگی ذات خداوند، که این یگانگی ذات الهی و بی‌همتایی ذات او، دو معنای دیگر را هم اقتضا می کند؛ نفی شریک برای خدا و بسیط بودن او (مرکب نبودن از اجزاء).
 ==ادله توحید ذاتی==

@@ سطر ۱۲: / سطر ۱۲: @@
 ۲. توحید به معنای بساطت و عدم ترکیب خداوند، که خود دارای معانی فرعی است از جمله:
-*الف) عدم ترکیب از اجزاء بالفعل یا بالقوّه
+*الف) عدم ترکیب از اجزاء بالفعل و یا بالقوّه
 *ب) عدم ترکیب از ماهیت و وجود
 *ج) عدم ترکیب از اجزاء حدی (جنس و فصل)
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 غالبا منظور از توحید ذاتی، معنای اول است.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۱۰۱.</ref> اما برخی از متفکران هر دو معنا را با هم "توحید ذاتی" دانسته و برای اثبات توحید ذاتی، هم هر گونه ترکیب را از خدا نفی کرده‌اند و هم واحد بودن خدا را اثبات کرده و نام آن را "توحید أحدی" یعنی نفی ترکیب و "توحید واحدی" یعنی یکی بودن واجب الوجود بالذّات گذاشته‌اند.<ref>عبدالرسول عبودیت و مجتبی مصباح، خداشناسی فلسفی، قم، مؤسسه امام خمینی، ص ۱۴۱.</ref>
-بنابراین، توحید ذاتی یعنی یگانگی ذات الهی، که این یگانگی ذات الهی و بی‌همتایی ذات او، دو معنای دیگر را هم اقتضا می کند؛ نفی شریک برای خدا و بسیط بودن او.
+بنابراین، توحید ذاتی یعنی یگانگی ذات خداوند، که این یگانگی ذات الهی و بی‌همتایی ذات او، دو معنای دیگر را هم اقتضا می کند؛ نفی شریک برای خدا و بسیط بودن او (مرکب نبودن از اجزاء).
 ==ادله توحید ذاتی==
 ادلّه‌ای که فلاسفه برای توحید واجب [به معنای اول] بکار برده‌اند، در یک تقسیم بندی کلی به دو شکل تقسیم می‌شوند:
-#ادلّه‌ای که از راه وجود محض بودن و کمال مطلق بودن واجب، توحید واجب را اثبات کرده‌اند.<ref>ملاصدرا، اسفار، ج۶، ص۱۶–۱۵.</ref>
+*الف) ادلّه‌ای که از راه وجود محض بودن و کمال مطلق بودن واجب، توحید واجب را اثبات کرده‌اند.<ref>ملاصدرا، اسفار، ج۶، ص۱۶–۱۵.</ref>
-#ادلّه‌ای که مبتنی بر این مقدمّه‌اند که: "کثرت ملازم با معلولیت است و معلولیت با وجوب وجود منافات دارد".<ref>اشارات، ج۳، ص۳۰؛ اسفار، ج۶، ص۱۶–۱۵؛ مطارحات، مجموعه مصنفات، ج۱، ص۳۸۷.</ref>
+*ب) ادلّه‌ای که مبتنی بر این مقدمّه‌اند که: "کثرت ملازم با معلولیت است و معلولیت با وجوب وجود منافات دارد".<ref>اشارات، ج۳، ص۳۰؛ اسفار، ج۶، ص۱۶–۱۵؛ مطارحات، مجموعه مصنفات، ج۱، ص۳۸۷.</ref>
 یکی از ادلّه قسم اوّل که از راه کمال مطلق خود را اثبات می‌کند و بر اصول [[حکمت متعالیه]] مبتنی است از این قرار است:
-*الف) چنان که به اثبات رسیده، خداوند موجود است.
+#چنان که به اثبات رسیده، خداوند موجود است.
-*ب) خداوند بنابر اصول حکمت متعالیه، مستقّل و کامل مطلق است؛ یعنی در هیچ جهتی احتیاج به غیر ندارد و سایر وجودات وابسته و عین ربط به او هستند.
+#خداوند بنابر اصول حکمت متعالیه، مستقّل و کامل مطلق است؛ یعنی در هیچ جهتی احتیاج به غیر ندارد و سایر وجودات وابسته و عین ربط به او هستند.
-*ج) اگر موجودی هم عرض با موجود مستقل و کامل مطلق وجود داشته باشد، موجود مستقل و کامل مطلق نیست؛ زیرا لازمه‌اش این است که موجود مستقل دارای کمالات آن موجود نباشد پس دیگر همه کمالات را ندارد.
+#اگر موجودی هم عرض با موجود مستقل و کامل مطلق وجود داشته باشد، موجود مستقل و کامل مطلق نیست؛ زیرا لازمه‌اش این است که موجود مستقل دارای کمالات آن موجود نباشد پس دیگر همه کمالات را ندارد.
-*د) در حالی که در جای خود ثابت شده است که موجود مستقل کامل مطلق است.<ref>خداشناسی فلسفی، ص ۱۲۶. استدلال فوق به شیوه‌های دیگری نیز آمده است: اسفار، ج۶، ص۲۴؛ اشارات، ج۳، ص۳۰.</ref>
+#در حالی که در جای خود ثابت شده است که موجود مستقل کامل مطلق است.<ref>خداشناسی فلسفی، ص ۱۲۶. استدلال فوق به شیوه‌های دیگری نیز آمده است: اسفار، ج۶، ص۲۴؛ اشارات، ج۳، ص۳۰.</ref>
-*ه) پس، هیچ موجودی (اعّم از رابط و مستقل) هم عرض با موجود مستقل وجود ندارد.
+#پس، هیچ موجودی (اعّم از رابط و مستقل) هم عرض با موجود مستقل وجود ندارد.
-*و) نتیجه: موجود مستقل یکتاست و سایر موجودات در طول موجود مستقل و ربط و وابسته به او هستند.<ref>خداشناسی فلسفی، ص ۱۲۸ و ۱۲۹.</ref>
+#نتیجه: موجود مستقل یکتاست و سایر موجودات در طول موجود مستقل و ربط و وابسته به او هستند.<ref>خداشناسی فلسفی، ص ۱۲۸ و ۱۲۹.</ref>
 یکی از ادلّه قسم دوم، یعنی ادلّه ای که از طریق «کثرت ملازم با معلولیّت است» توحید و یگانگی واجب را اثبات می‌کنند، به روش منطقی از این قرار است:
@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۹: @@
 {{پانویس}}
 ==منابع==
 *"توحید و مراتب آن"، [http://pajoohe.ir/%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D8%A2%D9%86__a-31831.aspx دانشنامه پژوهه]، احسان ترکاشوند، تاریخ بازیابی: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۱.
 *دانشنامه جهان اسلام، مدخل "توحید"، حسن‌ طارمی راد، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/5049 کتابخانه فقاهت].
@@ سطر ۷۹: / سطر ۸۰: @@
 |رده= دارد
 }}

@@ سطر ۶۷: / سطر ۶۷: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37226 توحید ذاتی، احسان ترکاشوند، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی: 31 اردیبهشت 1391.
+*احسان ترکاشوند، توحید ذاتی،  [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 31 اردیبهشت 1391.
 * دانشنامه جهان اسلام، مدخل "توحید" از حسن‌ طارمی راد، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23019/1/5049  کتابخانه فقاهت]

@@ سطر ۷۸: / سطر ۷۸: @@
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده
-|شناسه= ضعیف
+|شناسه= خوب
 |عنوان بندی مناسب= خوب
 |کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۴:۱۴
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{خوب}}		{{خوب}}
		+	'''توحید ذاتی''' یعنی هیچ موجودی جز ذات مقدّس الهی واجب الوجود بالذّات نیست. بعضی نیز آن را به معنای بساطت و عدم ترکیب خداوند یا "بساطت واجب" دانسته اند.

	==معنای توحید==		==معنای توحید==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 ==معنای توحید==
 توحید، از ریشه «‌وحد»، به معنای یکی گفتن است. طبق‌ احاديث‌، پيامبر اكرم‌ صلی اللّه‌عليه‌و آله‌وسلم‌ واژه‌ توحيد را در اشاره‌ و اقرار به‌ يكتايی خدا و نفی هر گونه‌ شرك‌، و به‌ طور كلی به‌معنای تصديق‌ گزاره‌ «لااله‌الاّ اللّه‌ وحدَه‌ لاشريك‌ له‌» و مانند آن‌، به‌كار بردند. اين‌ كاربرد در احاديث‌ امامان‌ نيز وجود دارد. <ref>  دانشنامه جهان اسلام </ref>
@@ سطر ۷۱: / سطر ۷۳: @@
 [[رده:توحید]]