توحيد افعالی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* ادله توحید افعالی */

2025-04-27T13:37:30Z

‏ادله توحید افعالی

مهدی موسوی در ‏۱۴ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۹

2022-11-14T10:59:40Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۴ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۱۷

2020-03-04T08:17:35Z

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-11-10T12:01:09Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani در ‏۲۳ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۸:۰۳

2018-04-23T08:03:40Z

Zamani در ‏۳ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۳۶

2014-08-03T11:36:19Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۵:۵۳

2013-07-07T05:53:17Z

نمایش تغییرات

بهرامی در ‏۲۵ ژوئن ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۳۵

2013-06-25T06:35:44Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} توحید در لغ...' ایجاد کرد

2013-06-08T10:59:35Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} توحید در لغ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
توحید در لغت مصدر باب تفعیل بوده و به معنای "یگانه کردن و یکی کردن" است، امّا در اصطلاح فلاسفه به معنای "یگانگی خداوند" است. در اصطلاح فلاسفه، توحید در معنای ثلاثی مجرّد آن به معنای وحدت و یکتایی و یکی دانستن استعمال شده است.
توحید افعالی که گاهی از آن به توحید در آفرینش یا توحید در خالقیت خداوند نیز تعبیر می‌شود در اصطلاح فلاسفه به معنای این است که همۀ نظام‌ها و سنت‌ها و علل و معلومات و اسباب و مسبّبات، فعل خدا و کار او و ناشی از ارادۀ خداست. موجودات عالم همچنان که در ذات خود، استقلال وجودی از خدا ندارند در مقام تأثیر و علیّت نیز استقلال ندارند و در نتیجه خداوند همانطور که در ذات خودش شریک ندارد، در فاعلیّت نیز شریک ندارد. هر فاعل و سببی، حقیقت خود و تأثیر و فاعلیّت خود را از او دارد.<ref>. مطهری، مرتضی؛ مجموعۀ آثار، تهران، صدرا، ج 2، ص 103.</ref>
توحید افعالی خداوند دقیقاً مصداق تسبیح مبارک "لاحَولَ و لاقُوّه إلاَّ بِالله" است<ref>. همان.</ref> که در فلسفه تحت عنوان قاعدۀ "لامُؤَثَّرَ فِی الوجودِ الاّ الله" بیان می‌شود.<ref>. ملا صدرا؛ اسفار، چ بیروت، ج 2، ص 219 – 216 و علامه طباطبایی، نهایة الحکمة، چاپ مؤسسۀ امام خمینی، ج 3، ص 677.</ref>

== ادله توحید افعالی ==

فلاسفه برای اثبات توحید افعالی به ادلّۀ متعددّی تمسّک جسته‌اند که دو مورد از آن ادلّه را بیان می‌کنیم:

الف) دلیل فلاسفۀ قبل از ملاصدرا:<ref>. ابن سینا؛ اشارات، نشرالبلاغه، ج 3، ص 129 و 47، شیخ اشراق، المشارع و المطارحات (مجموعۀ مصنفات، ج 1، ص 395 – 392، (در برخی براهین فقط توحید ذاتی مطرح شده، به گونه‌ای که دیگر مراتب توحید را نیز اثبات می‌کند)</ref> عمدتاً استدلال آنها این است که آفرینش، منحصر به آفرینش مستقیم و بی‌واسطه نیست و خدایی که نخستین مخلوق را مستقیماً می‌آفریند، افعال و مخلوقات او را هم با وساطت می‌آفریند و اگر صدها واسطه هم در کار باشد باز هم، همگی آنها مخلوق با واسطۀ خدا هستند و به عبارت فلسفی:"علّتِ علت هم علت است و معلولِ معلول هم معلول است". با اضافه کردن این مقدمه بر براهین اثبات وجود خدا، معلولیّتِ همۀ جهان نسبت به او نیز ثابت می‌شود.<ref>. مصباح یزدی؛ آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ج 2، ص 358 (درس 64)</ref>
اگر بخواهیم استدلال فوق را به روش منطقی بیان کنیم چنین می‌گوئیم:

1- علیت و معلولیت در عالم موجودات ساری و جاری است.
2- سلسله علل به واجب الوجود ختم می‌شوند (به دلیل ادلّه ی بطلان تسلسل در علل)
3- واجب الوجود واحد وحده‌ای است که فرض تکثّر در آن راه ندارد.
4- ماسوای واجب الوجود، ممکن الوجودند.
5- معلول به علّت محتاج است.<ref>. نهایة الحکمه، ج3، ص678-677، تعلیقه‌ی 3.</ref>
6- معلولِ معلول، خود معلول است و علّت علّت هم خودش علّت است.
7- همه معلول‌ها با واسطه یا بی‌واسطه باید به علّت غیر معلول ختم شوند.
8- آن علّت غیر معلول، همان واجب الوجود است (چنان که در ادلّه ی بطلان تسلسل اثبات شده است).
9- پس ماسوای واجب هم در وجودشان و هم در تأثیرشان محتاج واجب الوجودند بلکه، تأثیر آنها، همان تأثیر واجب الوجود است.<ref>. همان.</ref>

ب) دلیل مبتنی بر اصول ملاصدرا و حکمت متعالیه:هر چند هر علتی نسبت به معلول خودش از نوعی استقلال برخوردار است، امّا همگی علت‌ها و معلول‌ها نسبت به خدای سبحان، عین فقر و وابستگی و نیاز هستند و هیچ استقلالی از خود ندارند و لذا خالقیّت حقیقی و استقلالی، منحصر به خداست و همۀ موجودات در همۀ شئون خودشان و در همۀ احوال و زمان‌ها، نیازمند او هستند به گونه‌ای که محال است موجودی در یکی از شئون هستی خودش بی‌نیاز از خدا باشد و بتواند مستقیماً کاری کند.<ref>. همان و اسفار، ج 2، ص 219 – 216.</ref>
اگر بخواهیم یکی از ادلّه‌ی فوق را به روش منطقی بیان کنیم چنین می‌گوئیم:

1- علیت و معلولیت در عالم موجودات ساری و جاری است.
2- سلسله علل به واجب الوجود ختم می‌شوند (به دلیل ادلّه‌ی بطلان تسلسل در علل)
3- واجب الوجود واحد وحده حقیقیه‌ای است که فرض تکثّر در آن راه ندارد.
4- ما سوای واجب الوجود، ممکن الوجود هستند.
5- ما سوای واجب، وجودشان را از واجب می‌گیرند.
6- آنچه از ناحیه ی علت افاضه می‌شود، وجود است.
7- وجود معلول، در مقایسه با وجود علّت، وجود رابط است.<ref>. فیاضی، غلامرضا؛ نهایة الحکمه، ج3، ص678-677، تعلیقه 3.</ref>
8- وجود رابط، هیچ گونه استقلالی از خود ندارد بلکه عین ربط و وابستگی به علّت مستقلّ خود است.
9- همه علّت ها و معلول‌ها، در مقایسه با خدای سبحان، عین فقر و وابستگی و نیاز هستند.
10- پس خالقیت حقیقی منحصر در خداست و سایر موجودات، در همه‌ی شئون خود و در همه احوال و زمان، نیازمند او هستند به گونه‌ای که محال است موجودی در یکی از شئون خود بی‌نیاز از خدا باشد و بتواند مستقلاً و مستقیماً کاری بکند.<ref>. آموزش فلسفه، ج2، ص358 (درس 64).</ref>

علاوه بر ادلّه فلسفی فوق، آیاتی از قرآن و ادعیه و روایات مأثور از معصومین(ع) هم توحید افعالی خداوند را تأیید می‌کنند از جمله:

1) «...انّ القُوَه للهِ جمیعاً... » بقره/165.
"همانا همۀ قدرتها از آن خداست."
آیۀ شریفه، همۀ قدرتها را منحصر در خدا می‌داند و به این وسیله بر توحید افعالی بطور صریح دلالت دارد.

2) « ماشاءالله و لاقوّه الاّ به، و لا حول و لاقوه الاّ بالله العلیّ العظیم »
این دعا به طور مستقیم همۀ قوّه‌ها و حول‌ها را مختص خدا می‌داند و مستقیماً دلالت بر توحید افعالی می‌کند.

== نکته ==

توحید افعالی با اختیار انسان در افعالش، منافات ندارد. زیرا خداوند اراده کرده است که انسان با اختیار خود، افعالش را انجام دهد. پس هم افعال انسان و هم مسئولیّت آنها بر عهدۀ انسان است، لکن از آن جهت که خداوند این قوا و نیروها را به انسان داده است افعال انسان مستند به خداوند می‌باشند و مستلزم جبر هم نخواهد بود. به عبارتی خداوند دو گونه هدایت دارد:

الف) ارائه الطریق:که خداوند فقط راه و چاه را به انسان نشان می‌دهد.

ب) ایصال الی المطلوب:که خداوند انسان را با قدرت خدایی خودش به مقصود و مطلوب نهایی برساند.

اگر کار خداوند در مورد انسان ایصال الی المطلوب باشد، شبهۀ جبر پیش می‌آید ولی از آنجا که خداوند در مورد انسان چنین کاری را نمی‌کند بلکه فقط "ارائه الطریق" می‌کند و نیرو و توان این کار را نیز به انسان می‌دهد، پس جبری در کار نیست چنان که خود انسان هم در افعالش چنین چیزی نمی‌یابد بلکه بر اختیار خود و توحید افعالی همزمان تأکید می‌کند؛ مثلاً در نماز می‌گوید:
«بحولِ الله و قوّته اقوم و اقعد»

و به عبارت دقیق فلسفی شبهه فوق در صورتی پیش می آید که علیت انسان را در عرض علیت خدا بدانیم لکن چون علیت انسان در طول علیت خداوند است شبهه فوق پیش نمی‌آید؛ یعنی خداوند اراده کرده است که انسان چنین کاری را با اختیار خودش انجام دهد و البته نیرو و قوت انجام کار را خداوند به او داده است.

==پانویس==
{{پانویس}}

== منابع ==

[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37215 توحید افعالی، احسان ترکاشوند، سایت پژوهشکده باقرالعلوم (ع) (بخش فرهنگ علوم انسنی و اسلامی)] تاریخ بازیابی : 18 خرداد 1392 .
[[رده:توحید]]

@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 ج) علاوه بر ادلّه فلسفی فوق، آیاتی از [[قرآن]] و [[دعا|ادعیه]] و [[حدیث|روایات]] مأثور از [[اهل البیت|معصومین]] علیهم السلام هم توحید افعالی خداوند را تأیید می‌کنند از جمله:
-*{{متن قرآن|«...أَنَّ الْقُوَّةَ لِلّهِ جَمِیعاً...»}} ([[سوره بقره]]/۱۶۵)؛ این آیه شریفه، همه قدرتها را منحصر در خدا می‌داند و به این وسیله بر توحید افعالی به طور صریح دلالت دارد.
+*{{متن قرآن|«...أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا...»}}<ref>[[آیه 165 سوره بقره|سوره بقره، آیه  ۱۶۵.]]</ref>؛ این آیه شریفه، همه قدرتها را منحصر در خدا می‌داند و به این وسیله بر توحید افعالی به طور صریح دلالت دارد.
-*«ماشاءالله و لاقوّة الاّ بالله العلیّ العظیم»؛ این ذکر به طور مستقیم همه قوّه‌ها و حول‌ها را مختص خدا می‌داند و مستقیماً دلالت بر توحید افعالی می‌کند.
+*'''«ماشاءالله و لاقوّة الاّ بالله العلیّ العظیم»'''؛ این ذکر به طور مستقیم همه قوّه‌ها و حول‌ها را مختص خدا می‌داند و مستقیماً دلالت بر توحید افعالی می‌کند.
 ==توحید افعالی و اختیار انسان==

@@ سطر ۶۸: / سطر ۶۸: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37215 توحید افعالی، احسان ترکاشوند، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 18 خرداد 1392.
+* احسان ترکاشوند، توحید افعالی،[http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 18 خرداد 1392.
 {{اعتقادات شیعه}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 توحید در لغت مصدر باب تفعیل بوده و به معنای "یگانه کردن و یکی کردن" است، اما در اصطلاح فلاسفه به معنای "یگانگی خداوند" است. در اصطلاح فلاسفه، [[توحید]] در معنای ثلاثی مجرد آن به معنای وحدت و یکتایی و یکی دانستن استعمال شده است.
@@ سطر ۷۰: / سطر ۷۲: @@
 {{اعتقادات شیعه}}
 [[رده:توحید]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
 توحید در لغت مصدر باب تفعیل بوده و به معنای "یگانه کردن و یکی کردن" است، اما در اصطلاح فلاسفه به معنای "یگانگی خداوند" است. در اصطلاح فلاسفه، [[توحید]] در معنای ثلاثی مجرد آن به معنای وحدت و یکتایی و یکی دانستن استعمال شده است.
@@ سطر ۷۱: / سطر ۶۸: @@
 * [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37215 توحید افعالی، احسان ترکاشوند، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 18 خرداد 1392.
 [[رده:توحید]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۳۶
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}		{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}
		+
		+	{{اعتقادات شیعه}}

	توحید در لغت مصدر باب تفعیل بوده و به معنای "یگانه کردن و یکی کردن" است، اما در اصطلاح فلاسفه به معنای "یگانگی خداوند" است. در اصطلاح فلاسفه، [[توحید]] در معنای ثلاثی مجرد آن به معنای وحدت و یکتایی و یکی دانستن استعمال شده است.		توحید در لغت مصدر باب تفعیل بوده و به معنای "یگانه کردن و یکی کردن" است، اما در اصطلاح فلاسفه به معنای "یگانگی خداوند" است. در اصطلاح فلاسفه، [[توحید]] در معنای ثلاثی مجرد آن به معنای وحدت و یکتایی و یکی دانستن استعمال شده است.

@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۳: @@
 == منابع ==
-[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37215 توحید افعالی، احسان ترکاشوند، سایت پژوهشکده باقرالعلوم (ع) (بخش فرهنگ علوم انسنی و اسلامی)] تاریخ بازیابی : 18 خرداد 1392 .
+[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37215 توحید افعالی، احسان ترکاشوند، سایت پژوهشکده باقرالعلوم (ع) (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی : 18 خرداد 1392 .
 [[رده:توحید]]