تلقیح مصنوعی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۵۳

2022-10-30T07:53:35Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ تلقيح مصنوعى‌‌‌ را به تلقیح مصنوعی منتقل کرد

2022-10-30T05:41:39Z

مهدی موسوی صفحهٔ تلقيح مصنوعى‌‌‌ را به تلقیح مصنوعی منتقل کرد

Zamani در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۶:۵۶

2017-02-23T06:56:42Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۱۲

2012-10-31T10:12:33Z

Saeed zamani: اصلاح پانویس های خراب شده به خاطر تغییر نسخه نرم افزار دانشنامه-تعیین رده

2012-08-13T05:17:11Z

اصلاح پانویس های خراب شده به خاطر تغییر نسخه نرم افزار دانشنامه-تعیین رده

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '===تلقیح مصنوعى‌‌‌=== '''تلقیح مصنوعى:''' كاشت نطفه در رحم از غیر طریق آمیزش. بار...' ایجاد کرد

2012-07-22T08:27:51Z

صفحه‌ای جدید حاوی '===تلقیح مصنوعى‌‌‌=== '''تلقیح مصنوعى:''' كاشت نطفه در رحم از غیر طریق آمیزش. بار...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

===تلقیح مصنوعى‌‌‌===

'''تلقیح مصنوعى:'''

كاشت نطفه در رحم از غیر طریق آمیزش.

بارورسازى یا تلقیح مصنوعى در انسان بر اثر پیشرفت بشر در دانش پزشكى از مرحله امكان به واقعیت پیوسته و با تزریق نطفه مرد به رحم زن و یا تركیب نطفه مرد و زن در خارج پس از انتقال به رحم، عینیت خارجى پیدا كرده است. از این عنوان در بخش مسائل مستحدثه بحث شده است.

'''مقدمه:'''

منشأ تكوّن انسان یعنى نطفه از دو عنصر؛ اسپرم "emreps" (جزئى از‌ منىّ مرد) و اوول "eluvo" (جزئى از منىّ زن) تشكیل مى‌شود. از آنجا كه عناصر زنده در منىّ یعنى همان اسپرم براى مدتى محدود استعداد دوام دارد مى‌توان از راه آمیزش و عزل یا ابزار پزشكى آن را بدست آورد؛ چنان ‌كه اوول را نیز به وسیله همین دستگاه‌ها مى‌توان استحصال كرد و با تركیب آن دو در خارج و یا تزریق نطفه مرد به رحم زن زمینه تلقیح را فراهم آورد.

'''اقسام:'''

عمل تلقیح یا با تركیب اسپرم با تخمك زن در بیرون رحم و سپس انتقال به رحم صورت مى‌گیرد و یا با گرفتن اسپرم مرد و تزریق آن به رحم زن و تركیب آن دو در رحم زن. در هر دو صورت، صاحب اسپرم و تخمك یا زن و شوهر هستند و یا اجنبى از یكدیگر. تخمك نیز در هر دو صورت یا در رحم خود صاحب تخمك پرورش مى‌یابد یا در رحم زنى دیگر و یا در رحم مصنوعى.

'''حكم:'''

پیش از پرداختن به فتاواى فقها، اشاره به پیشینه فقهى بحث از این موضوع خالى از فایده نیست. فقها در باب حدود با استفاده از مضمون روایت رسیده از معصومین علیهم‌السلام مسئله‌اى را مطرح كرده‌اند و آن این كه زنى كه پس از آمیزش با شوهرش با دخترى عمل مساحقه انجام داده و آن دختر - به سبب انتقال نطفه مرد از طریق مساحقه - حامله شده است، حكمش چیست و فرزند به چه كسى ملحق مى‌شود؟ به صاحب نطفه یا به دختر؟

نظر بسیارى از فقها بلكه مشهور، به دلیل نص خاص، الحاق مولود به صاحب نطفه است.<ref> المقنع/ 435؛ النهایة/ 707؛ المهذب ج2، ص532؛ شرائع الإسلام ج4، ص943؛ الجامع للشرائع/ 556؛ القواعد والفوائد ج3، ص538. </ref> ابن ادریس در این مسئله نظر دیگرى دارد؛ چه این كه ایشان نسب را تنها در صورت عقد ازدواج یا آمیزش به شبهه ثابت مى‌داند و چون در مسئله یاد شده هر دو منتفى است وجهى براى الحاق مولود به صاحب نطفه نخواهد بود.<ref> كتاب السرائر، ج3، ص465. </ref> چنان‌ كه برخى دیگر با این كه نسب را تنها از راه آمیزش مشروع و وطى به شبهه ثابت دانسته‌اند لیكن در مورد بحث به جهت وجود نصّ، قائل به الحاق مولود به صاحب نطفه (مرد) شده‌اند.<ref> جواهرالكلام ج41، ص 396-398؛ منهاج الصالحین (سید محسن حكیم) ج2، ص 300-301. </ref>

اما موضوع الحاق مولود به دختر، نظر اكثر بلكه منسوب به مشهور عدم الحاق است.<ref> ریاض المسائل ج13، ص513. </ref> لیكن بسیارى از معاصران، مولود را به دختر نیز ملحق كرده‌اند؛ چنان‌كه در بحث از تلقیح امروزى در ادامه مقاله بدان اشاره خواهد شد. اینك احكام صور مختلف بارورسازى از دو بعد تكلیفى و وضعى.

'''حكم تكلیفى:'''

بارورسازى با روش استحصال نطفه شوهر و تزریق آن به رحم همسرش و یا تركیب آن دو در خارج رحم و انتقال آن به رحم همسر، جایز است؛ لیكن با روش استحصال نطفه اجنبى و تزریق آن به زنى - خواه متأهّل یا مجرّد - بنابر معروف و مشهور میان معاصران، حرام است.<ref> تحریر الوسیلة ج2، ص621؛ منهاج الصالحین (خوئى) ج1، ص 427-428؛ مجمع المسائل ج2، ص 176-177؛ المسائل المستحدثة (روحانى)/ 8-10؛ كلمة التقوى ج4، ص 453-454؛ توضیح المسائل (صافى)/ 572؛ الفتاوى المیسّرة/ 432-433. </ref> البته نفس تركیب اسپرم و اوول مرد و زن اجنبى در خارج اشكال ندارد؛ آنچه مورد اشكال قرار گرفته انتقال آن به رحم زن اجنبى است.<ref> صراط النجاة، ج3، ص270. </ref>

برخى در فرض تركیب خارجى اسپرم و اوول دو فرد اجنبى، بر جواز انتقال آن به رحم همسر صاحب اسپرم تصریح كرده‌اند.<ref>و <ref> الفتاوى المیسّرة/ 433؛ اجوبة الإستفتاءات ج2، ص 70-72. </ref>. الفتاوى المیسّرة/ 433؛ اجوبة الإستفتاءات ج2، ص 70-72. </ref>

از دیگر موارد جواز موردى است كه مردى دو همسر دارد. اسپرم وى با تخمك یكى از همسرانش در خارج تركیب و به رحم همسر دیگرش منتقل مى‌شود.<ref> الفتاوى المیسّرة/ 433؛ اجوبة الإستفتاءات ج2، ص 70-72. </ref> بنابر تصریح برخى گرفتن نطفه مرد و انتقال آن به رحم مصنوعى نیز جایز است.<ref> منهاج الصالحین (خوئى)، ج1، ص427. </ref>

در موارد جواز تلقیح، اجتناب از مقدمات حرام همچون لمس و نگاه كردن به بدن زن اجنبى جز در موارد ضرور - همچون مورد حرجى بودن نداشتن فرزند هر چند به جهت سرزنش دیگران و انحصار راه حامله شدن به تلقیح - واجب است. مداخله و مباشرت شخص ثالث در موارد ضرور در حد نیاز بنابر تصریح برخى جایز است.<ref> توضیح المسائل مراجع، ج2، ص765. </ref>

'''حكم وضعى:'''

مولود حاصل از عمل بارورسازى به روش تزریقى یا تركیبى كه صاحب اسپرم، شوهر و صاحب اوول همسر او باشد، بنابر قول معروف و مشهور بین معاصران به هر دو ملحق و فرزند آن دو محسوب مى‌گردد.<ref> منابع پیشین‌. </ref> برخى - از آن جهت كه ثبوت نسب را تنها از راه آمیزش مشروع یا وطى به شبهه دانسته‌ و مادر را كسى مى‌دانند كه حامله به مولود شده و او را زاییده است - فرزند را تنها به مادر ملحق دانسته‌اند. در نتیجه چنین مولودى بدون پدر خواهد بود.<ref> منهاج الصالحین (سید محسن حكیم)، ج2، ص300. </ref>

مولود حاصل از تلقیح به روش تزریقى در صورتى كه نطفه از مرد اجنبى باشد بنابر نظر گروهى از قائلان به حرمت این عمل از نظر نسب محكوم به احكام صورت قبلى است، هر چند كار حرامى صورت گرفته است؛<ref> منهاج الصالحین (خوئى) ج1، ص427؛ فقه الصادق ج21، ص217؛ كلمة التقوى ج4، ص454. </ref> ولى گروهى دیگر گفته‌اند: اگر این عمل به شبهه انجام شده باشد - بدین معنا كه گمان هر دو آن باشد كه نطفه تزریقى نطفه شوهر بوده كه به همسرش تزریق شده است - احكام مولود متولد شده به وطى شبهه بر این مولود بار و در نتیجه همه احكام فرزند ثابت مى‌گردد و در صورت آگاهى هر دو از حقیقت، در مسائل ارث، محرمیت و ازدواج، حكم به رعایت احتیاط كرده‌اند.<ref> تحریر الوسیلة ج2، ص 621-622؛ مجمع المسائل ج2، ص 176-177؛ توضیح المسائل (نورى همدانى)/ 608-609. </ref>

برخى از اینان فتوا به عدم ثبوت نسب داده، لیكن در خصوص مسئله ازدواج، مولود را در حكم فرزند دانسته‌اند. در نتیجه مرد صاحب نطفه و نیز زن صاحب تخمك نمى‌توانند با مولود ازدواج كنند.<ref> توضیح المسائل مراجع ج2، ص787. </ref>

البته بنابر قول به جواز این عمل یا در موارد جواز آن، مولود - جز بنابر بعضى مبانى كه خواهد آمد - به هر دو (زن و مرد) ملحق مى‌شود؛ از این‌رو در فرض تركیب اسپرم و تخمك زن اجنبى در خارج رحم سپس انتقال آن به رحم مصنوعى، بعضى بر الحاق مولود به صاحب اسپرم و تخمك تصریح كرده‌اند.<ref> منهاج الصالحین (خوئى) ج1، ص427؛ منهاج الصالحین (سیستانى) ج1، ص460. </ref> فرض تركیب اسپرم مرد با تخمك زن اجنبى و سپس انتقال آن به رحم همسر آن مرد نیز همین حكم را دارد.<ref> توضیح المسائل (منتظرى)/ 483؛ اجوبة الإستفتاءات ج2، ص 70-71. </ref>

البته بنابر قول به این كه مادر به كسى اطلاق مى‌شود كه آبستن شده و نوزاد را زاییده است، همسر صاحب اسپرم، مادر به شمار مى‌رود نه صاحب تخمك؛<ref> صراط النجاة ج3، ص270 و ج2، ص549. </ref> لیكن بنابر قولى كه صاحب تخمك را مادر مى‌داند؛ نسبت به زنى كه بچه را زاییده است برخى در احكام مربوط به محرمیت و ازدواج تصریح بر رعایت جانب احتیاط كرده‌اند.<ref> توضیح المسائل (منتظرى)/ 483. </ref> این حكم در فرض تركیب اسپرم شوهر و تخمك یكى از همسران وى‌ و سپس انتقال به رحم همسر دیگرش نیز جارى است.<ref> اجوبة الإستفتاءات، ج2، ص 71-72. </ref>

'''جمع‌بندى نظرات و مبانى:'''

از آنچه گذشت روشن شد كه منشأ اقوال نسبت به حكم وضعى تلقیح، اختلاف مبانى در ثبوت نسب است. بنابر قول به ثبوت نسب به عقد یا آمیزش به شبهه، در موارد فقدان این دو عامل، مولود به صاحب اسپرم ملحق نمى‌شود و ثبوت نسب منحصر به موردى خواهد بود كه نطفه و تخمك از زن و شوهر باشد.

بنابر قول به انحصار ثبوت نسب در آمیزش مشروع یا به شبهه در هیچ‌یك از موارد تلقیح، مولود به صاحب نطفه ملحق نمى‌گردد؛ چون آمیزشى صورت نگرفته است. از سوى دیگر، بنابر قول به این كه مادر كسى است كه آبستن شده و كودك را به دنیا آورده است در فرض تعدد صاحب تخمك و صاحب رحم، مولود، فرزند صاحب رحم خواهد بود؛ در حالى‌ كه بنابر قولى كه مادر را صاحب تخمك مى‌داند در فرض یاد شده مولود به صاحب تخمك ملحق مى‌شود و فرزند او به شمار مى‌رود.

بنابر قول به ثبوت نسب در همه موارد جز در آمیزش نامشروع (زنا) در تمامى روش‌هاى تلقیح، نسب ثابت مى‌گردد؛ هر چند بسیارى در فرض تعدد صاحب تخمك و صاحب رحم در مسائل محرمیت و ازدواج و نیز ارث نسبت به هر یك از آن دو - بنابر اختلاف در مادر بودن - حكم به رعایت جانب احتیاط كرده‌اند؛ چنان‌كه گروهى در فرض تزریق نطفه مرد به زن اجنبى، رعایت احتیاط را بر هر دو لازم دانسته‌اند.

==پانویس ==
<references />
===منابع===

جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جلد ‌2، ص 620

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''''كاشت نطفه در رحم از غیر طریق آمیزش.'''''
+{{مدخل دائره المعارف|[[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام]]}}
 بارورسازى یا تلقیح مصنوعى در انسان بر اثر پیشرفت بشر در دانش پزشكى از مرحله امكان به واقعیت پیوسته و با تزریق نطفه مرد به رحم زن و یا تركیب نطفه مرد و زن در خارج پس از انتقال به رحم، عینیت خارجى پیدا كرده است. از این عنوان در بخش مسائل مستحدثه بحث شده است.
@@ سطر ۵۰: / سطر ۵۲: @@
 ==پانویس ==
-<references />
+<references/>
 ==منابع==
+جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، جلد ‌2، ص 620.
 [[رده:احکام خانواده]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۱
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 بارورسازى یا تلقیح مصنوعى در انسان بر اثر پیشرفت بشر در دانش پزشكى از مرحله امكان به واقعیت پیوسته و با تزریق نطفه مرد به رحم زن و یا تركیب نطفه مرد و زن در خارج پس از انتقال به رحم، عینیت خارجى پیدا كرده است. از این عنوان در بخش مسائل مستحدثه بحث شده است.
-'''مقدمه:'''
+==مقدمه==
 منشأ تكوّن انسان یعنى نطفه از دو عنصر؛ اسپرم "emreps" (جزئى از‌ منىّ مرد) و اوول "eluvo" (جزئى از منىّ زن) تشكیل مى‌شود. از آنجا كه عناصر زنده در منىّ یعنى همان اسپرم براى مدتى محدود استعداد دوام دارد مى‌توان از راه آمیزش و عزل یا ابزار پزشكى آن را بدست آورد؛ چنان ‌كه اوول را نیز به وسیله همین دستگاه‌ها مى‌توان استحصال كرد و با تركیب آن دو در خارج و یا تزریق نطفه مرد به رحم زن زمینه تلقیح را فراهم آورد.
-'''اقسام:'''
+==اقسام==
 عمل تلقیح یا با تركیب اسپرم با تخمك زن در بیرون رحم و سپس انتقال به رحم صورت مى‌گیرد و یا با گرفتن اسپرم مرد و تزریق آن به رحم زن و تركیب آن دو در رحم زن. در هر دو صورت، صاحب اسپرم و تخمك یا زن و شوهر هستند و یا اجنبى از یكدیگر. تخمك نیز در هر دو صورت یا در رحم خود صاحب تخمك پرورش مى‌یابد یا در رحم زنى دیگر و یا در رحم مصنوعى.
-'''حكم:'''
+==حكم==
 پیش از پرداختن به فتاواى فقها، اشاره به پیشینه فقهى بحث از این موضوع خالى از فایده نیست. فقها در باب حدود با استفاده از مضمون روایت رسیده از معصومین علیهم‌السلام مسئله‌اى را مطرح كرده‌اند و آن این كه زنى كه پس از آمیزش با شوهرش با دخترى عمل مساحقه انجام داده و آن دختر - به سبب انتقال نطفه مرد از طریق مساحقه - حامله شده است، حكمش چیست و فرزند به چه كسى ملحق مى‌شود؟ به صاحب نطفه یا به دختر؟
@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 اما موضوع الحاق مولود به دختر، نظر اكثر بلكه منسوب به مشهور عدم الحاق است.<ref> ریاض المسائل ج13، ص513. </ref> لیكن بسیارى از معاصران، مولود را به دختر نیز ملحق كرده‌اند؛ چنان‌كه در بحث از تلقیح امروزى در ادامه مقاله بدان اشاره خواهد شد. اینك احكام صور مختلف بارورسازى از دو بعد تكلیفى و وضعى.
-'''حكم تكلیفى:'''
+==حكم تكلیفى==
 بارورسازى با روش استحصال نطفه شوهر و تزریق آن به رحم همسرش و یا تركیب آن دو در خارج رحم و انتقال آن به رحم همسر، جایز است؛ لیكن با روش استحصال نطفه اجنبى و تزریق آن به زنى - خواه متأهّل یا مجرّد - بنابر معروف و مشهور میان معاصران، حرام است.<ref> تحریر الوسیلة ج2، ص621؛ منهاج الصالحین (خوئى) ج1، ص 427-428؛ مجمع المسائل ج2، ص 176-177؛ المسائل المستحدثة (روحانى)/ 8-10؛ كلمة التقوى ج4، ص 453-454؛ توضیح المسائل (صافى)/ 572؛ الفتاوى المیسّرة/ 432-433. </ref> البته نفس تركیب اسپرم و اوول مرد و زن اجنبى در خارج اشكال ندارد؛ آنچه مورد اشكال قرار گرفته انتقال آن به رحم زن اجنبى است.<ref> صراط النجاة، ج3، ص270. </ref>
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 در موارد جواز تلقیح، اجتناب از مقدمات حرام همچون لمس و نگاه كردن به بدن زن اجنبى جز در موارد ضرور - همچون مورد حرجى بودن نداشتن فرزند هر چند به جهت سرزنش دیگران و انحصار راه حامله شدن به تلقیح - واجب است. مداخله و مباشرت شخص ثالث در موارد ضرور در حد نیاز بنابر تصریح برخى جایز است.<ref> توضیح المسائل مراجع، ج2، ص765. </ref>
-'''حكم وضعى:'''
+==حكم وضعى==
 مولود حاصل از عمل بارورسازى به روش تزریقى یا تركیبى كه صاحب اسپرم، شوهر و صاحب اوول همسر او باشد، بنابر قول معروف و مشهور بین معاصران به هر دو ملحق و فرزند آن دو محسوب مى‌گردد.<ref> منابع پیشین‌. </ref> برخى - از آن جهت كه ثبوت نسب را تنها از راه آمیزش مشروع یا وطى به شبهه دانسته‌ و مادر را كسى مى‌دانند كه حامله به مولود شده و او را زاییده است - فرزند را تنها به مادر ملحق دانسته‌اند. در نتیجه چنین مولودى بدون پدر خواهد بود.<ref> منهاج الصالحین (سید محسن حكیم)، ج2، ص300. </ref>
@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 البته بنابر قول به این كه مادر به كسى اطلاق مى‌شود كه آبستن شده و نوزاد را زاییده است، همسر صاحب اسپرم، مادر به شمار مى‌رود نه صاحب تخمك؛<ref> صراط النجاة ج3، ص270 و ج2، ص549. </ref> لیكن بنابر قولى كه صاحب تخمك را مادر مى‌داند؛ نسبت به زنى كه بچه را زاییده است برخى در احكام مربوط به محرمیت و ازدواج تصریح بر رعایت جانب احتیاط كرده‌اند.<ref> توضیح المسائل (منتظرى)/ 483. </ref> این حكم در فرض تركیب اسپرم شوهر و تخمك یكى از همسران وى‌ و سپس انتقال به رحم همسر دیگرش نیز جارى است.<ref> اجوبة الإستفتاءات، ج2، ص 71-72. </ref>
-'''جمع‌بندى نظرات و مبانى:'''
+==جمع‌بندى نظرات و مبانى==
 از آنچه گذشت روشن شد كه منشأ اقوال نسبت به حكم وضعى تلقیح، اختلاف مبانى در ثبوت نسب است. بنابر قول به ثبوت نسب به عقد یا آمیزش به شبهه، در موارد فقدان این دو عامل، مولود به صاحب اسپرم ملحق نمى‌شود و ثبوت نسب منحصر به موردى خواهد بود كه نطفه و تخمك از زن و شوهر باشد.