تلخیص البیان فی مجازات القرآن (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۹ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۳۱

2024-03-29T06:31:15Z

مهدی موسوی در ‏۲۳ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۵

2024-03-23T14:45:08Z

مهدی موسوی در ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۵

2022-10-27T11:45:27Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ تلخيص البيان عن مجازات القرآن (کتاب) را به تلخیص البیان فی مجازات القرآن (کتاب) منتقل کرد

2021-08-11T10:05:46Z

مهدی موسوی صفحهٔ تلخيص البيان عن مجازات القرآن (کتاب) را به تلخیص البیان فی مجازات القرآن (کتاب) منتقل کرد

Aghajani در ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۳۰

2020-01-25T12:30:53Z

Aghajani در ‏۲ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۱۰

2019-11-02T07:10:24Z

Aghajani در ‏۱۳ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۲۹

2019-06-13T07:29:40Z

Aghajani در ‏۱۳ ژوئن ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۲۹

2019-06-13T07:29:25Z

Aghajani: Aghajani صفحهٔ تلخيص البيان عن مجازات القرآن را به تلخيص البيان عن مجازات القرآن (کتاب) منتقل کرد

2019-05-18T05:27:47Z

Aghajani صفحهٔ تلخيص البيان عن مجازات القرآن را به تلخيص البيان عن مجازات القرآن (کتاب) منتقل کرد

Aghajani در ‏۱۱ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۱۲

2019-03-11T06:12:23Z

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 |نویسنده=سید رضی
-|موضوع= تفاسیر ادبی
+|موضوع= تفسیر ادبی
 |زبان= عربی
@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۳: @@
 *[https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/408861/%D8%AA%D9%84%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86 "معرفی کتاب تلخیص البیان"، آیین رحمت - دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی].
 [[رده:کتاب‌های ادبی]]
-[[رده:تفاسیر ادبی]]
+[[رده:تفاسیر ادبی]][[رده:آثار سید رضی]]
 {{تفسیر قرآن}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مشخصات کتاب
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۱: @@
 |افزوده2=
-|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39204/تلخيص-البيان-عن-مجازات-القرآن  تلخيص البيان عن مجازات القرآن]
+|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39204/تلخيص-البيان-عن-مجازات-القرآن  تلخيص البيان فی مجازات القرآن]
 }}
-'''«تلخیص البیان فی مَجازات القرآن»'''، تألیف [[سید رضی]] (م، ۴۰۶ ق)، کتابی به زبان عربی در بیان مفاهیم مجازی و استعاری [[قرآن کریم]] است. می توان این کتاب را از [[تفسیر ادبی|تفاسیر ادبی]] قرآن دانست که برای نشان دادن جنبه [[اعجاز قرآن|اعجاز]] بیانی و [[بلاغت|بلاغی]] قرآن نوشته شده است.
+'''«تلخیص البیان فی مَجازات القرآن»''' تألیف [[سید رضی]] (م، ۴۰۶ ق)، نخستین کتابى است که در زمینه بیان مفاهیم مجازی و استعاری [[قرآن کریم]] و فصاحت و [[بلاغت]] آن است. می‌توان این کتاب را از [[تفسیر ادبی|تفاسیر ادبی]] قرآن دانست که برای نشان دادن جنبه [[اعجاز قرآن|اعجاز]] بیانی و بلاغی قرآن نوشته شده است.
-== مؤلف کتاب ==
+==مؤلف کتاب==
-محمد بن الحسین بن موسی (۴۰۶-۳۵۹ ق) مشهور به «[[سید رضی]]»، [[فقیه]]، مفسر و ادیب بزرگ [[شیعه]] در قرن چهارم هجری و از شاگردان [[شیخ مفید]] بود. او برادر [[سید مرتضی|سید مرتضى]] است و نسش از طریق پدر به [[امام کاظم]] علیه السلام و از طریق مادر به [[امام سجاد]] علیه السلام مى‌رسد.
+محمد بن الحسین بن موسی مشهور به «[[سید رضی]]» (۴۰۶-۳۵۹ ق)، [[فقیه]]، مفسر و ادیب بزرگ [[شیعه]] در قرن چهارم هجری و از شاگردان [[شیخ مفید]] بود. او برادر [[سید مرتضی|سید مرتضى]] است و نسش از طریق پدر به [[امام کاظم]] علیه السلام و از طریق مادر به [[امام سجاد]] علیه السلام مى‌رسد.
 سید رضى از نظر علمى محبوب دانشمندان عصر خود بوده و از نظر سیاسى و اجتماعى جایگاه رفیعى نزد دولتمردان و سیاستمداران زمان خود داشته است.
-کتاب شریف «[[نهج البلاغه]]» گردآوری او است. از سید رضی آثار زیاد دیگرى مانند «[[مجازات الآثار النبویة]]» نام برده شده و در بحث هاى [[قرآن|قرآنى]] نیز افزون بر «تلخیص البیان عن مجازات القرآن، [[تفسیر قرآن|تفسیر]] «حقایق التاویل» و «معانى القرآن» را نگاشته است.
+کتاب شریف «[[نهج البلاغه]]» گردآوری او است. از سید رضی آثار زیاد دیگرى مانند «[[مجازات الآثار النبویة]]» نام برده شده و در بحث هاى [[قرآن|قرآنى]] نیز افزون بر «تلخیص البیان عن مجازات القرآن، [[تفسیر قرآن|تفسیر]] «[[حقایق التأویل فی متشابه التنزیل (کتاب)|حقایق التاویل فی متشابه التنزیل]]» و «معانى القرآن» را نگاشته است.
-== معرفی کتاب ==
+==معرفی کتاب==
-این کتاب نخستین اثر مستقل درباره مجازها و استعاره های [[قرآن]] است و خود مؤلف در «[[المجازات النبویه (کتاب)|المجازات النبویّة]]» به این نکته اشاره کرده است، هر چند کتاب مَجاز القرآن ابوعبیده مَعمر بن مثنّی (متوفی ۲۰۹) عنوان مجاز دارد، اما مجاز در نزد وی معنایی عام داشته و مراد از آن راههایی بوده که قرآن برای بیان مقاصد خود برگزیده است و معنای بلاغی آن مورد نظر نیست.
+کتاب «تلخیص البیان» نخستین اثر مستقل درباره مجازها و استعاره های [[قرآن]] است و خود مؤلف در «[[المجازات النبویه (کتاب)|المجازات النبویّة]]» به این نکته اشاره کرده است، هر چند کتاب «مَجاز القرآن» ابوعبیده معمر بن مثنّی (متوفی ۲۰۹) عنوان مجاز دارد، اما مجاز در نزد وی معنایی عام داشته و مراد از آن راههایی بوده که قرآن برای بیان مقاصد خود برگزیده است و معنای [[بلاغت|بلاغی]] آن مورد نظر نیست.
-تلخیص البیان کتابی ارزشمند و به نوشته [[ابن خلکان]] در نوع خود نادر است. مؤلف در «المجازات النبویّة» نام کتاب را «تلخیص البیان عن مجازات القرآن» آورده، اما در پاره ای منابع نام آن «تلخیص البیان من مجازات القرآن» آمده است.<ref>ابن شهرآشوب، ص۵۱؛ حرّ عاملی، قسم۲، ص۲۶۱.</ref> برخی نیز به دلیل موضوع کتاب، آن را با عنوان مجازات القرآن ذکر کرده اند.<ref>نجاشی، ص۳۹۸؛ آقا بزرگ طهرانی، ج۴، ص۴۲۱؛ فرّوخ، ج۳، ص۶۰.</ref> ولی عنوان آن در تمام چاپها، تلخیص البیان فی مجازات القرآن است.
+مؤلف در «المجازات النبویّة» نام کتاب را «تلخیص البیان عن مجازات القرآن» آورده، اما در پاره ای منابع نام آن «تلخیص البیان من مجازات القرآن» آمده است.<ref>ابن شهرآشوب، ص۵۱؛ حرّ عاملی، قسم۲، ص۲۶۱.</ref> برخی نیز به دلیل موضوع کتاب، آن را با عنوان مجازات القرآن ذکر کرده اند.<ref>نجاشی، ص۳۹۸؛ آقا بزرگ طهرانی، ج۴، ص۴۲۱؛ فرّوخ، ج۳، ص۶۰.</ref> ولی عنوان آن در تمام چاپها، «تلخیص البیان فی مجازات القرآن» است.
-شریف رضی در تلخیص البیان از پدر خود، ابواحمد حسین بن موسی با عبارت «رضی اللّه عنه و أرضاه» یاد کرده است.<ref>چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص۳۲۲.</ref> با توجه به سال درگذشت پدرش (۴۰۰ ق) و سال وفات خودش (۴۰۶ ق)، وی باید کتاب را در شش سال آخر زندگی اش نوشته باشد.
+تلخیص البیان کتابی ارزشمند و به نوشته [[ابن خلکان]] در نوع خود نادر است. [[حاجی خلیفه|ملا کاتب چلبی]]، صاحب کتاب «[[کشف الظنون (کتاب)|کشف الظنون]]»، در این باره چنین می نویسد: «عزالدین بن عبدالسلام، دانشمند معروف مصری (م، ۶۶۰ ق)، کتابی به نام "مجاز القرآن" نوشته که [[جلال الدین سیوطی]] (م، ۹۱۱ ق) آن را به صورت فشرده به نام "مجاز الفرسان الی مجاز القرآن" نگاشته است. ولی هیچ یک از این‏ها در معنای بیان استعاری مجاز که در انحصار سید رضی بوده است، به پایه "تلخیص البیان" نمی‏ رسند». همچنین این کتاب از جهاتى قابل توجه مفسران بعدى قرار گرفته است و به تفسیر بدیعی و بیانى آن استناد و اعتماد کرده اند به طورى که [[قطب راوندى]] و دیگران، نظرات سید رضى در این کتاب را در تفاسیر خود نقل کرده اند.
 سید محمدباقر سبزوارى کتاب «تلخیص البیان» را در سال ۱۳۳۰ شمسی به فارسی برگرداند و با استشهاد از اشعار فارسى به چاپ رساند.
-== محتوای کتاب ==
+==محتوای کتاب==
-«تلخیص البیان من مجازات القرآن» در یک جلد به زبان عربی در [[تفسیر]] آیات [[قرآن کریم]] مخصوصا واژه‌ها و عبارات و تعبیرات مجازی و کنایی و استعاری نوشته شده است.
+کتاب «تلخیص البیان فی مجازات القرآن» در یک جلد به زبان عربی در [[تفسیر]] آیات [[قرآن کریم]] مخصوصا واژه‌ها و عبارات و تعبیرات مجازی و کنایی و استعاری نوشته شده و مؤلف در آن کم‏تر به بیان [[قصه‌ های قرآن|قصص]] و اخبار و مسائل [[فقه|فقهی]] و غیره اهتمام کرده است.
-با توجه به نثر زیبای شریف رضی<ref>رجوع کنید به باخرزی، ج۱، ص۲۹۳؛ ابن جوزی، ج۱۵، ص۱۱۵؛ متز، ج۱، ص۴۸۷، ۴۹۱؛ تستری، ج۸، ص۱۴۸.</ref> و عبارتهای فصیح و ترکیب های اصیل که استادی وی را نشان می دهد،<ref>رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمد عبدالغنی حسن، ص۱۶۱، ۳۰۴؛ چاپ مشکوة، مقدمه، ص م.</ref> در سیر [[بلاغت|علوم بلاغی]] این کتاب از مهمترین آثار تحقیقی سده چهارم است،<ref>ضیف، ص۱۳۹.</ref> که مجازها و استعاره ها و کنایه های قرآن کریم را به ترتیبِ سوره ها و آیات و با استشهاد فراوان از اشعار عربی، با عنوان کلی مجاز آورده است.<ref>همان، ص۱۴۰؛ برای نمونه شواهد رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص۱۴۳، ۱۶۹، ۱۷۹.</ref>
+با توجه به نثر زیبای [[سید رضی|شریف رضی]]<ref>رجوع کنید به باخرزی، ج۱، ص۲۹۳؛ ابن جوزی، ج۱۵، ص۱۱۵؛ متز، ج۱، ص۴۸۷، ۴۹۱؛ تستری، ج۸، ص۱۴۸.</ref> و عبارتهای فصیح و ترکیب های اصیل که استادی وی را نشان می دهد،<ref>رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمد عبدالغنی حسن، ص۱۶۱، ۳۰۴؛ چاپ مشکوة، مقدمه.</ref> در سیر [[بلاغت|علوم بلاغی]]، این کتاب از مهمترین آثار تحقیقی سده چهارم است،<ref>ضیف، ص۱۳۹.</ref> که مجازها و استعاره ها و کنایه های قرآن کریم را به ترتیبِ [[آیه|آیات]] و [[سوره|سور]] و با استشهاد فراوان از اشعار عربی، با عنوان کلی مجاز آورده است.<ref>همان، ص۱۴۰؛ برای نمونه شواهد رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص۱۴۳، ۱۶۹، ۱۷۹.</ref>
-می توان آن را تفسیر بیانی قرآن کریم دانست که برای نشان دادن جنبه اعجاز بلاغی و بیانی قرآن نوشته شده است.<ref>همان، مقدمه، ص۶۱.</ref> از جمله، بحث از آیه: {{متن قرآن|«اللَّهُ یسْتَهْزِئُ بِهِمْ...»}} ([[سوره بقره]]، ۱۵) قابل ذکر است که «استهزاء» مجازاً به خداوند اسناد داده شده است زیرا خداوند حلیم و حکیم است و استهزاء، عکس اینهاست؛ از این رو در این آیه جزای استهزاء که مؤاخذه و عِقاب است، استهزاء نامیده شده است.<ref>همان، ص۱۱۳ـ۱۱۴.</ref>
+روش سید رضى در این کتاب بدین گونه است که از ابتداى قرآن آغاز کرده و نکات بدیعى و بیانى هر سوره را متذکر شده و به بررسى نکاتش پرداخته است. و هر سوره اى که فاقد وجوه مجاز و استعاره بوده است را آورده و گفته است که این سوره مطالب مناسب با غرض کتاب را ندارد و یا ما مطلبى در معناى مجازى در این سوره نیافتیم.
-برخی از ویژگیهای تلخیص البیان عبارت است از: ذکر قرائت های مختلف بنابر نظر [[قراء سبعه|قاریان هفت گانه]]،<ref>رجوع کنید به همان، ص۱۱۴، پانویس۲، ص۱۲۷، پانویس ۱.</ref> بحث از معانی واژگان و ترکیبهای قرآنی،<ref>رجوع کنید به همان، فهرست، ص۴۴۷ـ۴۵۸.</ref> برطرف کردن مشکلات شواهد شعری که به آنها استناد کرده و اظهارنظر در مسائل اختلافی،<ref>همان، چاپ مشکوة، مقدمه.</ref> و استفاده از [[حدیث|احادیث]] در بیان مجازها و ترکیب های قرآنی.<ref>رجوع کنید به همان، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص۱۵۷، ۱۷۴، ۲۷۴.</ref>
+برخی از ویژگیهای تلخیص البیان عبارت است از: ذکر [[قراءات قرآن|قرائات]] مختلف بنابر نظر [[قراء سبعه|قاریان هفت گانه]]،<ref>رجوع کنید به همان، ص۱۱۴، ص۱۲۷.</ref> بحث از معانی واژگان و ترکیبهای قرآنی،<ref>رجوع کنید به همان، فهرست، ص۴۴۷ـ۴۵۸.</ref> برطرف کردن مشکلات شواهد شعری که به آنها استناد کرده و اظهارنظر در مسائل اختلافی،<ref>همان، چاپ مشکوة، مقدمه.</ref> و استفاده از احادیث در بیان مجازها و ترکیب های قرآنی.<ref>رجوع کنید به همان، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص۱۵۷، ۱۷۴، ۲۷۴.</ref>
-مؤلف در کتاب خود، از شاعران دوره [[حکومت بنی عباس|عباسی]] شاهدی نیاورده زیرا در گذشته اصالت شعر عربی را تا پایان دوره [[بنی امیه|اموی]] می دانسته اند.<ref>همان، مقدمه محمدعبدالغنی حسن، ص۳۹.</ref>
+مؤلف در کتاب خود، از شاعران دوره [[حکومت بنی عباس|عباسی]] شاهدی نیاورده زیرا در گذشته، اصالت [[شعر]] عربی را تا پایان دوره [[بنی امیه|اموی]] می دانسته اند.<ref>همان، مقدمه محمدعبدالغنی حسن، ص۳۹.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
 *"تلخیص البیان فی مجازات القرآن"، دانشنامه جهان اسلام، جلد ۸، باقر قربانی زرّین.
-[[رده:تفاسیر]]
+*[https://makarem.ir/maaref/fa/article/index/408861/%D8%AA%D9%84%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86 "معرفی کتاب تلخیص البیان"، آیین رحمت - دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی].
 [[رده:تفاسیر ادبی]]
 {{تفسیر قرآن}}

@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 تلخیص البیان کتابی ارزشمند و به نوشته ابن خلکان <ref>ج4، ص416.</ref> در نوع خود نادر است. مؤلف در المجازات النبویّة <ref>ص9.</ref> و ابن عنبه <ref>ص207.</ref> و امین،<ref>ج9، ص218.</ref> نام کتاب را تلخیص البیان عن مجازات القرآن آورده اند، اما در پاره ای منابع نام آن تلخیص البیان من مجازات القرآن آمده است.<ref>ابن شهرآشوب، ص51؛ حرّ عاملی، قسم2، ص261.</ref> برخی نیز به دلیل موضوع کتاب ، آن را با عنوان مجاز یا مجازات القرآن ذکر کرده اند.<ref>نجاشی، ص398؛ آقا بزرگ طهرانی، ج4، ص421؛ فرّوخ، ج3، ص60.</ref> ولی عنوان آن در تمام چاپها، تلخیص البیان فی مجازات القرآن است.
-با توجه به نثر زیبای شریف رضی <ref>رجوع کنید به باخرزی، ج1، ص293؛ ابن جوزی، ج15، ص115؛ متز، ج1، ص487، 491؛ تستری، ج8، ص148.</ref> و عبارتهای فصیح و ترکیب های اصیل که استادی وی را نشان می دهد،<ref>رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمد عبدالغنی حسن، ص161، 304؛ چاپ مشکوة، مقدمه، ص م.</ref> در سیر علوم بلاغی این کتاب از مهمترین آثار تحقیقی سدة چهارم است.<ref>ضیف، ص139.</ref> که مجازها و استعاره ها و کنایه های قرآن کریم را به ترتیبِ سوره ها و آیات و با استشهاد فراوان از اشعار عربی، با عنوان کلی مجاز آورده است.<ref>همان، ص140؛ برای نمونه شواهد رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص143، 169، 179.</ref> و می توان آن را تفسیر بیانی قرآن کریم دانست که برای نشان دادن جنبه اعجاز بلاغی و بیانی قرآن نوشته شده است.<ref>همان، مقدمه، ص61.</ref> از جمله، بحث از آیه: {{متن قرآن|«اَللّهُ یَسْتَهزِی ُ بِهِمْ...»}} ([[سوره بقره]]: 15) قابل ذکر است که «استهزاء» مجازاً به خداوند اسناد داده شده است زیرا خداوند حلیم و حکیم است و استهزاء، عکس اینهاست؛ از این رو در این آیه جزای استهزاء که مؤاخذه و عِقاب است، استهزاء نامیده شده است.<ref>همان، ص113ـ114.</ref> شریف رضی همچنین ضمن بحث از آیة {{متن قرآن|«...مِنْ بَعْدِم'اکادَ یَزیغُ قُلُوبُ فَریقٍ مِنْهُم...»}}. ([[سوره توبه]]: 117) آن را استعاره دانسته و معنای حقیقی زیغ را اعوجاج و کجی ذکر کرده است.
+با توجه به نثر زیبای شریف رضی <ref>رجوع کنید به باخرزی، ج1، ص293؛ ابن جوزی، ج15، ص115؛ متز، ج1، ص487، 491؛ تستری، ج8، ص148.</ref> و عبارتهای فصیح و ترکیب های اصیل که استادی وی را نشان می دهد،<ref>رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمد عبدالغنی حسن، ص161، 304؛ چاپ مشکوة، مقدمه، ص م.</ref> در سیر علوم بلاغی این کتاب از مهمترین آثار تحقیقی سدة چهارم است.<ref>ضیف، ص139.</ref> که مجازها و استعاره ها و کنایه های قرآن کریم را به ترتیبِ سوره ها و آیات و با استشهاد فراوان از اشعار عربی، با عنوان کلی مجاز آورده است.<ref>همان، ص140؛ برای نمونه شواهد رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص143، 169، 179.</ref> و می توان آن را تفسیر بیانی قرآن کریم دانست که برای نشان دادن جنبه اعجاز بلاغی و بیانی قرآن نوشته شده است.<ref>همان، مقدمه، ص61.</ref> از جمله، بحث از آیه: {{متن قرآن|«اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ...»}} ([[سوره بقره]]: 15) قابل ذکر است که «استهزاء» مجازاً به خداوند اسناد داده شده است زیرا خداوند حلیم و حکیم است و استهزاء، عکس اینهاست؛ از این رو در این آیه جزای استهزاء که مؤاخذه و عِقاب است، استهزاء نامیده شده است.<ref>همان، ص113ـ114.</ref> شریف رضی همچنین ضمن بحث از آیة {{متن قرآن|«... مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ...»}}. ([[سوره توبه]]: 117) آن را استعاره دانسته و معنای حقیقی زیغ را اعوجاج و کجی ذکر کرده است.
-به نظر او در این آیه حالت درونی و روانی آنانی که از شدت ترس نزدیک بوده است خود را ببازند، به موجود محسوسی تشبیه شده که پس از استقامت و راستی به کجی گراید و بعد از ثبات و استواری، منحرف شود. شریف رضی برای اثبات گفتة خود آیه بعد را دلیل آورده که می گوید: {{متن قرآن|«...حَتّی اِذا ضاقَتْ عَلَیْهِمُْالاَرْضُ بِما رَحُبَتْ وَ ضاقَتْ عَلَیهِم اَنْفُسُهُمْ...»}}. ([[سوره توبه]]: 118) و افزوده است که این نیز استعاره است و در واقع تشبیه معقول به محسوس است زیرا توصیف نفس به تنگی و گشادگی حقیقی نیست بلکه مجازی است.<ref>همان، ص150ـ151؛ علوی مقدم، ص145ـ146.</ref>
+به نظر او در این آیه حالت درونی و روانی آنانی که از شدت ترس نزدیک بوده است خود را ببازند، به موجود محسوسی تشبیه شده که پس از استقامت و راستی به کجی گراید و بعد از ثبات و استواری، منحرف شود. شریف رضی برای اثبات گفتة خود آیه بعد را دلیل آورده که می گوید: {{متن قرآن|«...حَتَّىٰ إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ...»}}. ([[سوره توبه]]: 118) و افزوده است که این نیز استعاره است و در واقع تشبیه معقول به محسوس است زیرا توصیف نفس به تنگی و گشادگی حقیقی نیست بلکه مجازی است.<ref>همان، ص150ـ151؛ علوی مقدم، ص145ـ146.</ref>
 شریف رضی در تلخیص البیان از پدر خود، ابواحمد حسین بن موسی با عبارت «رضی اللّه عنه و أرضاه» یاد کرده است.<ref>چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص322.</ref> با توجه به سال درگذشت پدرش (400) و سال وفات خودش (406)، وی باید کتاب را در شش سال آخر زندگی اش نوشته باشد. او در این کتاب از برخی استادانش نام برده است از جمله از ابن جنّی، قاضی عبدالجبار معتزلی و ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی.<ref>همان، ص148، 212، 280ـ281.</ref>

@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 تلخیص البیان کتابی ارزشمند و به نوشته ابن خلکان <ref>ج4، ص416.</ref> در نوع خود نادر است. مؤلف در المجازات النبویّة <ref>ص9.</ref> و ابن عنبه <ref>ص207.</ref> و امین،<ref>ج9، ص218.</ref> نام کتاب را تلخیص البیان عن مجازات القرآن آورده اند، اما در پاره ای منابع نام آن تلخیص البیان من مجازات القرآن آمده است.<ref>ابن شهرآشوب، ص51؛ حرّ عاملی، قسم2، ص261.</ref> برخی نیز به دلیل موضوع کتاب ، آن را با عنوان مجاز یا مجازات القرآن ذکر کرده اند.<ref>نجاشی، ص398؛ آقا بزرگ طهرانی، ج4، ص421؛ فرّوخ، ج3، ص60.</ref> ولی عنوان آن در تمام چاپها، تلخیص البیان فی مجازات القرآن است.
-با توجه به نثر زیبای شریف رضی <ref>رجوع کنید به باخرزی، ج1، ص293؛ ابن جوزی، ج15، ص115؛ متز، ج1، ص487، 491؛ تستری، ج8، ص148.</ref> و عبارتهای فصیح و ترکیب های اصیل که استادی وی را نشان می دهد،<ref>رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمد عبدالغنی حسن، ص161، 304؛ چاپ مشکوة، مقدمه، ص م.</ref> در سیر علوم بلاغی این کتاب از مهمترین آثار تحقیقی سدة چهارم است.<ref>ضیف، ص139.</ref> که مجازها و استعاره ها و کنایه های قرآن کریم را به ترتیبِ سوره ها و آیات و با استشهاد فراوان از اشعار عربی، با عنوان کلی مجاز آورده است.<ref>همان، ص140؛ برای نمونه شواهد رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص143، 169، 179.</ref> و می توان آن را تفسیر بیانی قرآن کریم دانست که برای نشان دادن جنبه اعجاز بلاغی و بیانی قرآن نوشته شده است.<ref>همان، مقدمه، ص61.</ref> از جمله، بحث از آیه: «اَللّهُ یَسْتَهزِی ُ بِهِمْ...» ([[سوره بقره]]: 15) قابل ذکر است که «استهزاء» مجازاً به خداوند اسناد داده شده است زیرا خداوند حلیم و حکیم است و استهزاء، عکس اینهاست؛ از این رو در این آیه جزای استهزاء که مؤاخذه و عِقاب است، استهزاء نامیده شده است.<ref>همان، ص113ـ114.</ref> شریف رضی همچنین ضمن بحث از آیة {{متن قرآن|«...مِنْ بَعْدِم'اکادَ یَزیغُ قُلُوبُ فَریقٍ مِنْهُم...»}}. ([[سوره توبه]]: 117) آن را استعاره دانسته و معنای حقیقی زیغ را اعوجاج و کجی ذکر کرده است.
+با توجه به نثر زیبای شریف رضی <ref>رجوع کنید به باخرزی، ج1، ص293؛ ابن جوزی، ج15، ص115؛ متز، ج1، ص487، 491؛ تستری، ج8، ص148.</ref> و عبارتهای فصیح و ترکیب های اصیل که استادی وی را نشان می دهد،<ref>رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمد عبدالغنی حسن، ص161، 304؛ چاپ مشکوة، مقدمه، ص م.</ref> در سیر علوم بلاغی این کتاب از مهمترین آثار تحقیقی سدة چهارم است.<ref>ضیف، ص139.</ref> که مجازها و استعاره ها و کنایه های قرآن کریم را به ترتیبِ سوره ها و آیات و با استشهاد فراوان از اشعار عربی، با عنوان کلی مجاز آورده است.<ref>همان، ص140؛ برای نمونه شواهد رجوع کنید به شریف رضی، چاپ محمدعبدالغنی حسن، ص143، 169، 179.</ref> و می توان آن را تفسیر بیانی قرآن کریم دانست که برای نشان دادن جنبه اعجاز بلاغی و بیانی قرآن نوشته شده است.<ref>همان، مقدمه، ص61.</ref> از جمله، بحث از آیه: {{متن قرآن|«اَللّهُ یَسْتَهزِی ُ بِهِمْ...»}} ([[سوره بقره]]: 15) قابل ذکر است که «استهزاء» مجازاً به خداوند اسناد داده شده است زیرا خداوند حلیم و حکیم است و استهزاء، عکس اینهاست؛ از این رو در این آیه جزای استهزاء که مؤاخذه و عِقاب است، استهزاء نامیده شده است.<ref>همان، ص113ـ114.</ref> شریف رضی همچنین ضمن بحث از آیة {{متن قرآن|«...مِنْ بَعْدِم'اکادَ یَزیغُ قُلُوبُ فَریقٍ مِنْهُم...»}}. ([[سوره توبه]]: 117) آن را استعاره دانسته و معنای حقیقی زیغ را اعوجاج و کجی ذکر کرده است.
 به نظر او در این آیه حالت درونی و روانی آنانی که از شدت ترس نزدیک بوده است خود را ببازند، به موجود محسوسی تشبیه شده که پس از استقامت و راستی به کجی گراید و بعد از ثبات و استواری، منحرف شود. شریف رضی برای اثبات گفتة خود آیه بعد را دلیل آورده که می گوید: {{متن قرآن|«...حَتّی اِذا ضاقَتْ عَلَیْهِمُْالاَرْضُ بِما رَحُبَتْ وَ ضاقَتْ عَلَیهِم اَنْفُسُهُمْ...»}}. ([[سوره توبه]]: 118) و افزوده است که این نیز استعاره است و در واقع تشبیه معقول به محسوس است زیرا توصیف نفس به تنگی و گشادگی حقیقی نیست بلکه مجازی است.<ref>همان، ص150ـ151؛ علوی مقدم، ص145ـ146.</ref>

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 |تصویر= [[پرونده:تلخيص البيان عن مجازات القرآن.jpg|240px|وسط]]
-|نویسنده= ابوالحسن محمد بن حسین سید رضی
+|نویسنده=محمد بن حسین سید رضی
 |موضوع= تفاسیر فقهی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۱ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۵
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۲۷
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۱۲
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}
		+	{{مشخصات کتاب

		+	\|عنوان=
		+
		+	\|تصویر= [[پرونده:تلخيص البيان عن مجازات القرآن.jpg\|240px\|وسط]]
		+
		+	\|نویسنده= ابوالحسن محمد بن حسين سيد رضي.
		+
		+	\|موضوع= تفاسیر فقهی
		+
		+	\|زبان= عربی
		+
		+	\|تعداد جلد= 2
		+
		+	\|عنوان افزوده1=
		+
		+	\|افزوده1=
		+
		+	\|عنوان افزوده2=
		+
		+	\|افزوده2=
		+
		+	\|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39204/تلخيص-البيان-عن-مجازات-القرآن تلخيص البيان عن مجازات القرآن]
		+	}}
	'''تلخیص البیان فی مَجازات القرآن'''، کتابی به عربی در بیان مفاهیم مجازی و استعاری قرآن، تألیف ابوالحسن محمد بن حسین شریف رضی، دانشمند امامی نیمه دوم قرن چهارم.(متوفی 406) این کتاب نخستین اثر مستقل درباره مجازها و استعاره های قرآن است و خود مؤلف در المجازات النبویّة <ref>ص10.</ref> به این نکته اشاره کرده است، هر چند کتاب مَجاز القرآن ابوعبیده مَعمر بن مثنّی (متوفی 209) عنوان مجاز دارد، اما مجاز در نزد وی معنایی عام داشته و مراد از آن راههایی بوده که قرآن برای بیان مقاصد خود برگزیده است.<ref>ج1، مقدمة سزگین، ص19.</ref> از این رو مَجاز با کلمات تفسیر، معنی، تقدیر و تأویل مترادف شده است و معنای بلاغی آن مورد نظر نیست.<ref>همان، ص18ـ19؛ علوی مقدم، ص133، 139؛ برای نمونه ها رجوع کنید به ابوعبیده، ج1، ص3، 147، 205.</ref>		'''تلخیص البیان فی مَجازات القرآن'''، کتابی به عربی در بیان مفاهیم مجازی و استعاری قرآن، تألیف ابوالحسن محمد بن حسین شریف رضی، دانشمند امامی نیمه دوم قرن چهارم.(متوفی 406) این کتاب نخستین اثر مستقل درباره مجازها و استعاره های قرآن است و خود مؤلف در المجازات النبویّة <ref>ص10.</ref> به این نکته اشاره کرده است، هر چند کتاب مَجاز القرآن ابوعبیده مَعمر بن مثنّی (متوفی 209) عنوان مجاز دارد، اما مجاز در نزد وی معنایی عام داشته و مراد از آن راههایی بوده که قرآن برای بیان مقاصد خود برگزیده است.<ref>ج1، مقدمة سزگین، ص19.</ref> از این رو مَجاز با کلمات تفسیر، معنی، تقدیر و تأویل مترادف شده است و معنای بلاغی آن مورد نظر نیست.<ref>همان، ص18ـ19؛ علوی مقدم، ص133، 139؛ برای نمونه ها رجوع کنید به ابوعبیده، ج1، ص3، 147، 205.</ref>