تفویض - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۸

2026-01-20T13:18:13Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-22T10:03:04Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۱ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۵

2022-10-01T10:25:36Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۵

2022-10-01T08:25:50Z

نمایش تغییرات

Akbari در ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۵۹

2020-07-07T05:59:50Z

Akbari در ‏۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۵۴

2020-07-07T05:54:21Z

Akbari در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۴۱

2020-07-06T10:41:12Z

نمایش تغییرات

Akbari در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۰۱

2020-07-06T08:01:39Z

Akbari در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۴

2020-07-06T07:04:53Z

نمایش تغییرات

Akbari در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۳۶

2020-07-06T05:36:51Z

@@ سطر ۵۲: / سطر ۵۲: @@
 ==تفویض در عرفان==
-در [[عرفان]] «تفویض» نزد عارفان، ترکِ اختیار و واگذاشتن کار خود به خداوند و مقدمه «[[رضا]]» است.<ref>انصاری، منازل السایرین، ص۷۶، ۳۳۴؛ سلمی، طبقات الصوفیة، ۱۴۰۶، ص۱۷۴؛ سلمی، مجموعة آثار ابوعبدالرحمان سلمی، ۱۳۶۹ـ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۲۷۹.</ref> و با «[[تسلیم]]» و «[[توکل]]» قرابت دارد.<ref>رجوع کنید به ادامة مقاله.</ref> این اصطلاح از آیه ۴۴ [[سوره مؤمن]] گرفته شده است: {{متن قرآن|«...وَأُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِیرٌ بِالْعِبَادِ»}}. کار خود را به خدا واگذاشتم که او به بندگانش بصیر است.
+در [[عرفان]] «تفویض» نزد عارفان، ترکِ اختیار و واگذاشتن کار خود به خداوند و مقدمه «[[رضا]]» است.<ref>انصاری، منازل السایرین، ص۷۶، ۳۳۴؛ سلمی، طبقات الصوفیة، ۱۴۰۶، ص۱۷۴؛ سلمی، مجموعة آثار ابوعبدالرحمان سلمی، ۱۳۶۹ـ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۲۷۹.</ref> و با «[[تسلیم]]» و «[[توکل]]» قرابت دارد.<ref>رجوع کنید به ادامة مقاله.</ref> این اصطلاح از آیه ۴۴ [[سوره غافر]] گرفته شده است: {{متن قرآن|«...وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>[[آیه 44 سوره غافر|سوره غافر،آیه ۴۴.]]</ref>؛... کار خود را به خدا واگذاشتم که او به بندگانش بصیر است».
 در [[مصباح الشریعة (کتاب)|مصباح الشریعه]] منسوب به [[امام صادق]] علیه السلام آمده است که تفویض پنج حرف دارد: «ت» ترکِ تدبیر در امور دنیا و واگذاردن کار به خدا؛ «ف» فنای هر چه که سالک را به غیرخدا مشغول کند؛ «و» وفا به عهدی که انسان با خدا بسته است؛ «ی» یقین به خدا و یأس از خود؛ «ض» ضمیر مصفا و کارهای ضروری را به خدا وانهادن.<ref>گیلانی،  شرح فارسی مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، ج۲، ص۴۷۰؛ برای آگاهی از احادیث رجوع کنید به بخش اول مقاله.</ref>

@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۷: @@
 ==منابع==
 *[[دانشنامه جهان اسلام]]، رضا برنجکار و صفورا هوشیار، مدخل "تفویض" در جلد ۷.
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده: صفات پسندیده]]

@@ سطر ۱۳۶: / سطر ۱۳۶: @@
 * همو، مجموعة مصنفات شیخ مفید ، قم 1413؛
 * حسین بن محمدتقی نوری ، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ، قم 1407ـ 1408.
 * محمدبن حسن اسنوی ، حیاة القلوب فی کیفیة الوصول الی المحبوب ، در هامش ابوطالب مکی ، کتاب قوت القلوب فی معاملة المحبوب و وصف طریق المرید الی مقام التوحید ،ج 1ـ2، قاهره 1310، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
 * عبداللّه بن محمد انصاری ، منازل السایرین ، متن عربی با مقایسه به متن علل المقامات و صد میدان ، ترجمة دری منازل السایرین و علل المقامات و شرح کتاب از روی آثار پیرهرات از روان فرهادی ، تهران 1361 ش ؛

@@ سطر ۸۰: / سطر ۸۰: @@
 ==تفویض و تسلیم و توکل==
-عرفا ضمن آنکه قرابت بین تفویض و تسلیم را بیان کرده اند، تفویض را برتر از تسلیم دانسته اند.<ref>قس نراقی، جامع السعادات، ج3، ص213 که این دو مقام را مترادف دانسته است.</ref> به نظر عبدالکریم جیلانی، اهل تسلیم برخلاف اهل تفویض نسبت به آنچه در برابر آن تسلیم شده اند، راضی نیستند.<ref>قس نراقی، جامع السعادات، ج3، ص213</ref>
+عرفا ضمن آنکه قرابت بین تفویض و تسلیم را بیان کرده اند، تفویض را برتر از تسلیم دانسته اند.<ref>قس نراقی، جامع السعادات، ج3، ص213 که این دو مقام را مترادف دانسته است.</ref> به نظر عبدالکریم جیلانی، اهل تسلیم برخلاف اهل تفویض نسبت به آنچه در برابر آن تسلیم شده اند، راضی نیستند.<ref>نراقی، جامع السعادات، ج3، ص213</ref>
 مستملی بخاری در شرح التعرف کلاباذی، تفویض را برتر از تسلیم دانسته و گفته است که تسلیم از اعمال مجرَّدان<ref>رجوع کنید به تجرید.</ref> و صفت کسی است که خود را صاحبِ اختیار و تدبیر می بیند و چون کاری را به خداوند بسپارد، اختیار و تدبیر را به وی واگذار می کند ولی تفویض آن است که از ابتدا برای خود اختیار و تدبیر و تصرفی در امور قائل نشود.

@@ سطر ۵۰: / سطر ۵۰: @@
 معتزله بجز شحّام، بر دو دسته اند: بسیاری از معتزله از جمله جُبّائی، معتقدند که خدا بر جنس فعلی که انسان را بر آن قادر ساخته مانند حرکت و سکون قدرت دارد اما معتزلة بغداد بر آن اند که خدا بر مقدور انسان و جنس مقدور او قادر نیست.<ref>اشعری، مقالات الاسلامییّن و اختلاف المصلّین، ص199ـ200؛ علامه حلّی، انوار الملکوت فی شرح الیاقوت، 1338ش، ص88، 91.</ref>
-قاضی عبدالجبار معتزلی فصلی مستقل و مبسوط از کتاب المغنی را به بحث «فی استحالة مقدورٍ لِقادِرَیْن اولقدرتَیْن» اختصاص داده و دلایل متعددی بر آن اقامه کرده است. او حتی تعلق دو قدرتی را که از آنِ قادر واحد باشد، بر مقدور واحد محال می داند.<ref>رجوع کنید به ج8، ص109ـ161؛ نیز رجوع کنید به همو، المحیط، ص356ـ366؛ همو، شرح الاصول، ص375ـ376.</ref>
+قاضی عبدالجبار معتزلی فصلی مستقل و مبسوط از کتاب المغنی را به بحث «فی استحالة مقدورٍ لِقادِرَیْن اولقدرتَیْن» اختصاص داده و دلایل متعددی بر آن اقامه کرده است. او حتی تعلق دو قدرتی را که از آنِ قادر واحد باشد، بر مقدور واحد محال می داند.<ref>رجوع کنید قاضی عبدالجباربن احمد، به شرح الاصول الخمسة، ج8، ص109ـ161؛ نیز رجوع کنید به قاضی عبدالجباربن احمد، المحیط، ص356ـ366؛ همو، شرح الاصول، ص375ـ376.</ref>
 لازمة این نظریة معتزله که خداوند را بر مقدور انسان قادر نمی دانند، این است که خداوند اختیار مقدورات را به گونه ای به انسان واگذار کرده است که سلطنت خداوند را از مقدور انسان نفی می کند و عجز او را در موارد فعل اختیاری انسان اثبات می کند و این مطلب همان تفویض مورد بحث است.
-فضل بن شاذان<ref>ص6.</ref> و بغدادی<ref>ص68.</ref> و شهرستانی<ref>همانجا.</ref> گفته اند که معتزله قضا و قدر الاهی را در افعال انسان نفی کرده اند<ref>نیز رجوع کنید به ابوزهرة، همانجا.</ref> همچنین بنا به گزارش شهرستانی، نظام معتزلی معتقد بوده است که خدا نسبت به گناهان انسانها قادر نیست و ابوعلی جبّائی و ابوهاشم جبّائی بر این عقیده بوده اند که انسان ، خالقِ افعال خویش است و در آنها استقلال دارد.<ref>ج1، ص56، 74.</ref> عقیدة معتزله به مستقل بودن انسان در افعال و نیز نفی قضا و قدر الاهی در افعال انسان می تواند دلیلی بر مفوضه بودن آنان باشد.
+فضل بن شاذان<ref>ابن شاذان، الایضاح، ص6.</ref> و بغدادی<ref>بغدادی، الفرق بین الفرق، ص68.</ref> و شهرستانی<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج1، ص125.</ref> گفته اند که معتزله قضا و قدر الاهی را در افعال انسان نفی کرده اند<ref>نیز رجوع کنید به ابوزهرة، تاریخ المذاهب الاسلامیة، ج1، ص124.</ref> همچنین بنا به گزارش شهرستانی، نظام معتزلی معتقد بوده است که خدا نسبت به گناهان انسانها قادر نیست و ابوعلی جبّائی و ابوهاشم جبّائی بر این عقیده بوده اند که انسان ، خالقِ افعال خویش است و در آنها استقلال دارد.<ref>شهرستانی، الملل و النحل، ج1، ص56، 74.</ref> عقیدة معتزله به مستقل بودن انسان در افعال و نیز نفی قضا و قدر الاهی در افعال انسان می تواند دلیلی بر مفوضه بودن آنان باشد.
 معنای دیگر تفویض در کلام، به مسئله صفات خبریه بازمی گردد. صفات خبریه آن دسته از صفات الاهی است که در آیات و اَخبار آمده و برخلاف صفات ذاتیه، عقل به خودی خود، آنها را برای خدا اثبات نمی کند مانند وجود دست و پا و صورت برای خدا. دربارة این گونه صفات در میان متکلمان اختلاف نظر وجود دارد و یکی از نظریات، نظریة تفویض است که برخی از اهل حدیث و نیز ماتُریدیه به آن قائل اند.
-آنان ضمن نسبت دادن صفات خبریه به خداوند، از هر گونه اظهارنظر درباره مُفاد و مفهوم این صفات خودداری و معنای آنها را به خدا تفویض می کنند. پاسخ مالک بن اَنَس به پرسشی درباره چگونگی استوای خدا بر عرش، نشان دهنده این دیدگاه است.<ref>رجوع کنید به شهرستانی، ج1، ص85.</ref>
+آنان ضمن نسبت دادن صفات خبریه به خداوند، از هر گونه اظهارنظر درباره مُفاد و مفهوم این صفات خودداری و معنای آنها را به خدا تفویض می کنند. پاسخ مالک بن اَنَس به پرسشی درباره چگونگی استوای خدا بر عرش، نشان دهنده این دیدگاه است.<ref>رجوع کنید به شهرستانی، الملل و النحل، ج1، ص85.</ref>
 ماتریدی نیز در بحث از استوای خدا بر عرش با تأکید بر نفی تشبیه و لزوم ایمان به آنچه در [[قرآن]] آمده، نوشته است که در تأویل این آیه نمی توان شیء مراد از آن را تعیین کرد زیرا علم ما از دستیابی بدان قاصر است؛ پس به آنچه خداوند از آن قصد کرده، ایمان می آوریم همانگونه که به مواردی مانند رؤیت آنگونه که در قرآن آمده است، ایمان می آوریم.
-به نظر ماتریدی باید از یک سو تشبیه را نفی کرد و از سوی دیگر به اصل مطلبی که در نقل آمده است، ایمان آورد و معنا و تفسیر مطلب را به خدا واگذار کرد. به اعتقاد وی این امر در هر جا که قرآن چیزی را اثبات کرده مثل رؤیت خدا، جاری است.<ref>ص74.</ref>
+به نظر ماتریدی باید از یک سو تشبیه را نفی کرد و از سوی دیگر به اصل مطلبی که در نقل آمده است، ایمان آورد و معنا و تفسیر مطلب را به خدا واگذار کرد. به اعتقاد وی این امر در هر جا که قرآن چیزی را اثبات کرده مثل رؤیت خدا، جاری است.<ref>ماتریدی،  التوحید، ص74.</ref>
 ==تفویض در عرفان==
-در عرفان تفویض نزد عارفان، ترکِ اختیار و واگذاشتن کار خود به خداوند و مقدمة «رضا»ست.<ref>انصاری، ص76، 334؛ سلمی، 1406، ص174؛ همو، 1369ـ1372ش، ج2، ص279.</ref> و با «تسلیم» و «توکل» قرابت دارد.<ref>رجوع کنید به ادامة مقاله.</ref> این اصطلاح از آیه 44 [[سوره مؤمن]] گرفته شده است: {{متن قرآن|«...وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ»}}.<ref>کار خود را به خدا واگذاشتم که او به بندگانش بصیر است.</ref>
+در عرفان تفویض نزد عارفان، ترکِ اختیار و واگذاشتن کار خود به خداوند و مقدمة «رضا»ست.<ref>انصاری، منازل السایرین، ص76، 334؛ سلمی، طبقات الصوفیة، 1406، ص174؛ سلمی، مجموعة آثار ابوعبدالرحمان سلمی، 1369ـ1372ش، ج2، ص279.</ref> و با «تسلیم» و «توکل» قرابت دارد.<ref>رجوع کنید به ادامة مقاله.</ref> این اصطلاح از آیه 44 [[سوره مؤمن]] گرفته شده است: {{متن قرآن|«...وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ»}}.کار خود را به خدا واگذاشتم که او به بندگانش بصیر است.
-در مصباح الشریعه منسوب به [[امام صادق]] علیه السلام آمده است که تفویض پنج حرف دارد: «ت» ترکِ تدبیر در امور دنیا و واگذاردن کار به خدا؛ «ف» فنای هر چه که سالک را به غیرخدا مشغول کند؛ «و» وفا به عهدی که انسان با خدا بسته است؛ «ی» یقین به خدا و یأس از خود؛ «ض» ضمیر مصفا و کارهای ضروری را به خدا وانهادن.<ref>گیلانی، ج2، ص470؛ برای آگاهی از احادیث رجوع کنید به بخش اول مقاله.</ref>
+در مصباح الشریعه منسوب به [[امام صادق]] علیه السلام آمده است که تفویض پنج حرف دارد: «ت» ترکِ تدبیر در امور دنیا و واگذاردن کار به خدا؛ «ف» فنای هر چه که سالک را به غیرخدا مشغول کند؛ «و» وفا به عهدی که انسان با خدا بسته است؛ «ی» یقین به خدا و یأس از خود؛ «ض» ضمیر مصفا و کارهای ضروری را به خدا وانهادن.<ref>گیلانی،  شرح فارسی مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه، ج2، ص470؛ برای آگاهی از احادیث رجوع کنید به بخش اول مقاله.</ref>
-خواجه عبداللّه انصاری تفویض را پس از مقام توکل و قبل از مقام ثقه دانسته است.<ref>ص75ـ78.</ref> در رسالة صد میدان منسوب به وی تقویض بعد از ایثار و قبل از فتوح آمده و به سه نوع آن اشاره شده است: تفویض در دین که عبارت است از مداخله نکردن سالک در امور خداوندی و سازگاری با آنچه خداوند مقرر کرده؛ تفویض در قسم<ref>قسمت.</ref>، یعنی بنده قسمت خود را بپذیرد و با [[دعا]] و طلب درصدد تغییر حکم خداوند و قسمت خود نباشد؛ تفویض در حسابِ خلق که عبارت است از پذیرفتن ظاهر مردم و نیندیشیدن به باطن آنان و پرهیزکردن از بدشمردن دیگران.<ref>ص334.</ref>
+خواجه عبداللّه انصاری تفویض را پس از مقام توکل و قبل از مقام ثقه دانسته است.<ref>انصاری، منازل السایرین، ص75ـ78.</ref> در رسالة صد میدان منسوب به وی تقویض بعد از ایثار و قبل از فتوح آمده و به سه نوع آن اشاره شده است: تفویض در دین که عبارت است از مداخله نکردن سالک در امور خداوندی و سازگاری با آنچه خداوند مقرر کرده؛ تفویض در قسم قسمت، یعنی بنده قسمت خود را بپذیرد و با [[دعا]] و طلب درصدد تغییر حکم خداوند و قسمت خود نباشد؛ تفویض در حسابِ خلق که عبارت است از پذیرفتن ظاهر مردم و نیندیشیدن به باطن آنان و پرهیزکردن از بدشمردن دیگران.<ref>انصاری، صد میدان، ص334.</ref>
 ==درجات اهل تفویض==
-خواجه عبداللّه انصاری برای اهل تفویض سه درجه ذکر کرده است: درجة اول آن است که انسان بداند قبل از انجام دادن کارها هیچ قدرتی ندارد و از مکر مکاران در امان نیست، از یاری حق مأیوس نشود و به قصد و ارادة خود متکی نباشد؛ دوم، دانستن نیازمندی کامل خود به خدا به طوری که هیچیک از اعمال خود را نجات بخش و هیچ گناهی را مهلک نداند و چیزی را سبب چیزی نداند و خداوند را فاعل مطلق شمرد؛ سوم، شهود ولایت حق بر بنده است که در این مرتبه سالک خداوند را در همه امور منفرد می بیند، همه احوال و مقامات را از او می داند و هیچ امری را از غیرحق نمی شمارد و می داند که فقط خداوند مسبب احوال «جمع» و «تفرقه» و تغییرات آن برای انسان است و هر که را بخواهد هدایت یا گمراه می کند.<ref>ص78؛ نیز رجوع کنید به اسنوی، ج2، ص158ـ159؛ عبدالرزاق کاشی، ص180ـ181؛ حکیم، ص268.</ref>
+خواجه عبداللّه انصاری برای اهل تفویض سه درجه ذکر کرده است: درجة اول آن است که انسان بداند قبل از انجام دادن کارها هیچ قدرتی ندارد و از مکر مکاران در امان نیست، از یاری حق مأیوس نشود و به قصد و ارادة خود متکی نباشد؛ دوم، دانستن نیازمندی کامل خود به خدا به طوری که هیچیک از اعمال خود را نجات بخش و هیچ گناهی را مهلک نداند و چیزی را سبب چیزی نداند و خداوند را فاعل مطلق شمرد؛ سوم، شهود ولایت حق بر بنده است که در این مرتبه سالک خداوند را در همه امور منفرد می بیند، همه احوال و مقامات را از او می داند و هیچ امری را از غیرحق نمی شمارد و می داند که فقط خداوند مسبب احوال «جمع» و «تفرقه» و تغییرات آن برای انسان است و هر که را بخواهد هدایت یا گمراه می کند.<ref>انصاری، منازل السایرین، ص78؛ نیز رجوع کنید به اسنوی، حیاةالقلوب فی کیفیة الوصول الی المحبوب، ج2، ص158ـ159؛ عبدالرزاق کاشی، شرح منازل السائرین، ص180ـ181؛ حکیم، لطائف العرفان، ص268.</ref>
 عبدالکریم جیلانی<ref>گیلانی.</ref> مقام تفویض را به چهار گروه اختصاص داده است: تفویض نیکان که همة کارها را به خداوند ارجاع می کنند و از هر گونه ادعای ملکیت مبرّایند؛ تفویض شهدا که افعالِ خداوند را در خود و دیگران بخوبی مشاهده می کنند، در اعمال خود از دعوی فاعلیت بری اند، خود و نفس خود را نمی بینند و از این رو توقع اجر و جزا ندارند و زمام همه امور را به حق تفویض می کنند؛ تفویض صدیقین که در همه تجلیات گوناگون خداوند جمال وی را می بینند، و تفویض مقرّبین که مختص کسانی است که در برابر آنچه خداوند برای مخلوقات مقرر کرده ناشکیبا نیستند، اسرار الاهی را فاش نمی کنند و به سبب دانستن اسرار، خود را برتر از دیگران نمی بینند و روحشان پیوسته با خداوند است.<ref>ج2، ص142.</ref>

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 واگذاری امور به خدا به این معناست که خداوند را در امور خود حاکم قرار دهیم، اراده تشریعی خدا را بر اراده خود مسلط گردانیم، از فرمانهای او پیروی کنیم و از خدا بخواهیم تا تدبیر زندگی ما را بر عهده بگیرد<ref>مجلسی، ج1، ص225.</ref> و بدانیم که هر حول و قوه ای از اوست.
-در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آمده است که هرگاه بنده ای «لاحول و لاقوة الا باللّه» بگوید، کارش را به خدا واگذار کرده است.<ref>همان، ج90، ص189.</ref> این معنا از تفویض با آموزة توکل مرتبط است، چنانکه برخی توکل را تفویض امور معنا کرده اند.<ref>رجوع کنید به طوسی، التبیان، ج6، ص11، ج9، ص580؛ فضل طبرسی، ج5، ص129؛ قرطبی، ج 8، ص160.</ref>
+در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آمده است که هرگاه بنده ای «لاحول و لاقوة الا باللّه» بگوید، کارش را به خدا واگذار کرده است.<ref>مجلسی، ج90، ص189.</ref> این معنا از تفویض با آموزة توکل مرتبط است، چنانکه برخی توکل را تفویض امور معنا کرده اند.<ref>رجوع کنید به طوسی، التبیان، ج6، ص11، ج9، ص580؛ فضل طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج5، ص129؛ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج 8، ص160.</ref>
-برخی لغت شناسان برای تعریف توکل از تفویض بهره گرفته اند و برای تعریف تفویض از توکل سود جسته اند.<ref>رجوع کنید به ابن فارس، همانجا؛ فیّومی، ذیل «وکل».</ref> در احادیث بسیاری، تفویض و توکل در کنار یکدیگر ذکر شده اند.<ref>رجوع کنید به ابن بابویه، 1404، همانجا؛ کلینی، ج2، ص47، 52، 525، 581؛ متقی، ج1، ص37؛ مجلسی، ج83، ص182، ج74، ص177، ج65، ص382.</ref>
+برخی لغت شناسان برای تعریف توکل از تفویض بهره گرفته اند و برای تعریف تفویض از توکل سود جسته اند.<ref>رجوع کنید به ابن فارس، معجم مقاییس اللغة؛ فیّومی، المصباح المنیر، ذیل «وکل».</ref> در احادیث بسیاری، تفویض و توکل در کنار یکدیگر ذکر شده اند.<ref>رجوع کنید به ابن بابویه، من لایحضرهُ الفقیه، 1404، ج1، ص495؛ کلینی، ج2، ص47، 52، 525، 581؛ متقی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج1، ص37؛ مجلسی، ج83، ص182، ج74، ص177، ج65، ص382.</ref>
-در برخی احادیث آمده است که با تفویضِ امور خویش به خدا، بر او توکل کنید.<ref>کلینی، ج2، ص65؛ مجلسی، ج75، ص336.</ref> این معنای تفویض در اخلاق اسلامی اهمیت ویژه ای دارد و در احادیث به آن ترغیب شده<ref>فضل طبرسی، ج1، ص320؛ نوری، ج2، ص420، ج10، ص172.</ref> و از آن به عنوان رکن ایمان<ref>متقی، همانجا؛ کلینی، ج2، ص47؛ مجلسی، ج74، ص177.</ref> و حقیقت عبودیت و یقین<ref>کلینی، ج2، ص52؛ مجلسی، ج1، ص225، ج7، ص180.</ref> یاد شده است.
+در برخی احادیث آمده است که با تفویضِ امور خویش به خدا، بر او توکل کنید.<ref>کلینی، ج2، ص65؛ مجلسی، ج75، ص336.</ref> این معنای تفویض در اخلاق اسلامی اهمیت ویژه ای دارد و در احادیث به آن ترغیب شده<ref>فضل طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج1، ص320؛ نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج2، ص420، ج10، ص172.</ref> و از آن به عنوان رکن ایمان<ref>متقی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج1، ص37؛ کلینی، ج2، ص47؛ مجلسی، ج74، ص177.</ref> و حقیقت عبودیت و یقین<ref>کلینی، ج2، ص52؛ مجلسی، ج1، ص225، ج7، ص180.</ref> یاد شده است.
-همچنین از جمله آثار تفویض به این موارد می توان اشاره کرد: کفایت امور انسان توسط خدا<ref>کلینی، ج2، ص547؛ مجلسی، ج90، ص189.</ref>، تسدید و نصرت الاهی<ref>کلینی، ج2، ص63؛ آقاجمال خوانساری، ج5، ص220؛ نوری، ج5، ص222.</ref>، آرامش روحی<ref>مجلسی، ج65، ص382، ج75، ص164؛ آقا جمال خوانساری، ج4، ص115.</ref> و آسان شدن تحمل ناگواری ها.<ref>  کلینی، ج2، ص559؛ مجلسی، ج1، ص225.</ref>
+همچنین از جمله آثار تفویض به این موارد می توان اشاره کرد: کفایت امور انسان توسط خدا<ref>کلینی، ج2، ص547؛ مجلسی، ج90، ص189.</ref>، تسدید و نصرت الاهی<ref>کلینی، ج2، ص63؛ آقاجمال خوانساری، ج5، ص220؛ نوری، ج5، ص222.</ref>، آرامش روحی<ref>مجلسی، ج65، ص382، ج75، ص164؛ آقا جمال خوانساری، شرح محقق بارع جمال الدین محمد خوانساری بر غرر الحکم و دررالکلم، ج4، ص115.</ref> و آسان شدن تحمل ناگواری ها.<ref>  کلینی، ج2، ص559؛ مجلسی، ج1، ص225.</ref>
 تفویض به معنای واگذارکردن برخی امور دین و شریعت، مثلاً افزودن تعداد رکعات نماز یا تعیین فرایض به پیامبر اکرم و اهل بیت علیهم السلام نیز آمده است.<ref>کلینی، ج1، ص265ـ268؛ مجلسی، ج17، ص1ـ14، ج25، ص328ـ350.</ref>