تفسیر مأثور - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۹

2022-09-11T11:39:36Z

مهدی موسوی در ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۶

2022-09-11T08:26:43Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۱

2022-09-11T06:41:11Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ تفسیر روایی را به تفسیر مأثور منتقل کرد

2022-09-10T12:17:48Z

مهدی موسوی صفحهٔ تفسیر روایی را به تفسیر مأثور منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۱۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۰

2022-09-10T10:40:17Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۹

2020-01-26T10:59:01Z

سید مهدی خدایی در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۳:۵۲

2016-02-23T13:52:53Z

اله یاری در ‏۲۶ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۳۵

2013-10-26T12:35:42Z

اله یاری در ‏۲۳ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۴۴

2013-10-23T06:44:33Z

Zamani در ‏۱۵ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۲۷

2013-10-15T08:27:40Z

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 بنابراین می توان گفت تفسیر مأثور، گونه‌ای از تفسیر قرآن است‌ که‌ مبتنی بر احادیث‌ (آثار) منقول‌ از [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] و مطالب‌ [[صحابه|صحابه‌]] و [[تابعین|تابعین‌]] (از نظر [[اهل سنت]])، یا مبتنی بر احادیث‌ تفسیری پیامبر و [[اهل البیت|اهل‌بیت‌]] علیهم‌السلام‌ (از نظر [[شیعه]]) می باشد.
 ==انواع تفسیر مأثور==
@@ سطر ۴۹: / سطر ۶۲: @@
 همچنین در میان‌ تفاسیر [[اهل سنت|اهل‌سنّت‌]] با این‌ شیوه‌ و رویکرد می‌توان‌ از این تفاسیر نام برد: [[تفسیر طبری (کتاب)|تفسیر طبری]] از طبری، [[تفسیر القرآن العظیم (ابن ابی حاتم) (کتاب)|تفسیرالقرآن‌ العظیم‌ مسنداً عن‌ رسول‌اللّه‌ و الصحابه‌ و التابعین‌]] از ابن‌ابی‌حاتم رازی، [[المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز (کتاب)|المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب‌ العزیز]] از ابن‌عطیه‌، [[الکشف و البیان عن تفسیر القرآن (کتاب)|الکشف و البیان عن تفسیر القرآن]] از احمد بن‌ محمد ثعالبی، [[تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر) (کتاب)|تفسیر القرآن‌ العظیم‌]] از ابن‌کثیر و [[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)|الدّرالمنثور فی التفسیر بالمأثور]] از [[جلال الدین سیوطی|جلال‌الدین‌ سیوطی]].<ref>محمدحسین‌ ذهبی، التفسیر والمفسرون‌، ج۱، ص۲۰۱ـ۲۴۵.</ref>
-==پانویس==
+== پانویس ==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
 *[[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، برگرفته از مقاله "تفسیر مأثور"، شماره ۵۰۱۱.
 *تفسیر و مفسران، محمدهادی معرفت، قم، موسسه فرهنگی التمهید، ۱۳۷۹.
 *"تفسير مأثور"، [https://www.pasokh.org/fa/Question/View/167/%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A3%D8%AB%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%88%D8%B6%D9%8A%D8%AD-%D8%AF%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%8C-%D8%A2%D9%8A%D8%A7-%D9%85%D9%8A%E2%80%8E%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF-- سایت اندیشه قم، مرکز مطالعات و پاسخگويی به شبهات].
 {{تفسیر قرآن}}
 [[رده:تفسیر روایی]]
 [[رده:روشهای تفسیر قرآن]]

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 بى ترديد، متقنترين منبع براى تبيين و تفسير قرآن، خود قرآن است زيرا بنا به فرمايش اميرمؤمنان عليه السلام: «برخى آيات آن يكديگر را تبيين مى كنند و آيات آن گواه صدق يكديگرند».<ref>ينطق بعضه ببعض، و يشهد بعضه على بعض. نهج البلاغه، خطبه 133، ص192.</ref> آنچه در ضمن پاره اى از آيات مبهم ذكر شده است در جاى ديگرى از [[قرآن]] آشكار و مفصل آمده است و حق هم همين است زيرا قرآنى كه تبيان همه مبهات شريعت است به طريق اولى تبيان خودش نيز خواهد بود و به همين جهت است كه جمله «القرآن يفسر بعضه بعضا» در زبان مفسران شهرت يافته است.
-تفسير قرآن به قرآن خود به دو شيوه است: اول آن كه مطلبى در يك آيه مبهم و در آيه ديگر به طور واضح بيان شده است. در اين صورت بين دو آيه تناسبى معنوى يا لفظى وجود دارد؛ مانند آيه حم و الكتاب المبين، انا انزلناه فى ليلة مباركة...<ref>«حاء، ميم ، قسم به كتاب روشنگر، (كه) ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم...». [[سوره دخان]] 44: 3-1.</ref> كه در [[سوره قدر]]، اين «ليله مباركه» به شب قدر تفسير شده است: «انا انزلناه فى ليلة القدر»<ref> «ما (قرآن را) در شب قدر نازل كرديم». [[سوره قدر]] 97: 1 </ref> و در [[سوره بقره]] بيان شده است كه اين شب در ماه [[رمضان]] واقع شده است: شهر رمضان الذى اءنزل فيه القرآن... <ref>«ماه رمضان (همان ماه) است كه در آن، قرآن فرو فرستاده شد...» ([[سوره بقره]]2: 185)</ref> از مجموع اين آيات روشن مى شود كه قرآن در شبى مبارك كه همان شب قدر ماه رمضان است، نازل شده است.
+تفسير قرآن به قرآن خود به دو شيوه است: اول آن كه مطلبى در يك آيه مبهم و در آيه ديگر به طور واضح بيان شده است. در اين صورت بين دو آيه تناسبى معنوى يا لفظى وجود دارد؛ مانند آيه {{متن قرآن|«حم*وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ *إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ...}}<ref>«حاء، ميم ، قسم به كتاب روشنگر، (كه) ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم...». [[سوره دخان]] 44: 3-1.</ref> كه در [[سوره قدر]]، اين «ليله مباركه» به شب قدر تفسير شده است: {{متن قرآن|«إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ»}}<ref> «ما (قرآن را) در شب قدر نازل كرديم». [[سوره قدر]] 97: 1 </ref> و در [[سوره بقره]] بيان شده است كه اين شب در ماه [[رمضان]] واقع شده است: شهر رمضان الذى اءنزل فيه القرآن... <ref>«ماه رمضان (همان ماه) است كه در آن، قرآن فرو فرستاده شد...» ([[سوره بقره]]2: 185)</ref> از مجموع اين آيات روشن مى شود كه قرآن در شبى مبارك كه همان شب قدر ماه رمضان است، نازل شده است.
-شيوه دوم تفسير قرآن به قرآن آن است كه در آيه اى سخنى آمده است ولى ظاهراً نه نظر معنوى و نه از نظر لفظى با موضع ابهام در آيه ديگر ارتباطى ندارد؛ اما مى توان براى برطرف كردن آن ابهام بدان آيه تمسك جست. آيه سرقت<ref>والسارق والسارقة فاقطعوا اءيديهما جزاء بما كسبا نكالا من الله، والله عزيز حكيم. ([[سوره مائده]]5: 38)</ref>
+شيوه دوم تفسير قرآن به قرآن آن است كه در آيه اى سخنى آمده است ولى ظاهراً نه نظر معنوى و نه از نظر لفظى با موضع ابهام در آيه ديگر ارتباطى ندارد؛ اما مى توان براى برطرف كردن آن ابهام بدان آيه تمسك جست. آيه سرقت<ref>{{متن قرآن|«وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»}}. ([[سوره مائده]]5: 38)</ref>
 از همين قبيل است كه در آن موضع قطع دست سارق مبهم است ولى [[امام جواد]] عليه السلام با تمسك به آيه و اءن المساجد لله فلا تدعوا مع الله اءحدا<ref>«و مساجد ويژه خداست پس هيچكس را با خدا مخوانيد». ([[سوره جن]]72: 18)</ref>
-موضع قطع دست را بن انگشتان تعيين نمودند و ابهام آيه سرقت را برطرف كردند؛ با اين بيان كه سارق بر خودش بازگردد و چون مواضع سجود از آن خداست و در ملك خدا كسى با او شريك نيست و از طرف ديگر چون كف دست جزو مواضع سجود است، مشمول كيفر قطع - كه مربوط به فرد مجرم است - نخواهد شد؛<ref>ر.ك: تفسير عياشى، ج1، ص319 و 320.</ref> و نيز همه آياتى كه ظاهرش تشبيه خداوند است از اين نوع مى باشد كه به وسيله آيه «ليس كمثله شىء»<ref>[[سوره شورى]]42: 11.</ref> تفسير شده است زيرا در اين آيه، هر گونه تشبيهى نسبت به خداوند، مردود شناخته شده است و ناگزير بايد آياتى را كه ظاهرش تشبيه است به گونه اى تاويل كرد كه عقل سليم آن را بپذيرد.
+موضع قطع دست را بن انگشتان تعيين نمودند و ابهام آيه سرقت را برطرف كردند؛ با اين بيان كه سارق بر خودش بازگردد و چون مواضع سجود از آن خداست و در ملك خدا كسى با او شريك نيست و از طرف ديگر چون كف دست جزو مواضع سجود است، مشمول كيفر قطع - كه مربوط به فرد مجرم است - نخواهد شد؛<ref>ر.ك: تفسير عياشى، ج1، ص319 و 320.</ref> و نيز همه آياتى كه ظاهرش تشبيه خداوند است از اين نوع مى باشد كه به وسيله آيه {{متن قرآن|«لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ»}}<ref>[[سوره شورى]]42: 11.</ref> تفسير شده است زيرا در اين آيه، هر گونه تشبيهى نسبت به خداوند، مردود شناخته شده است و ناگزير بايد آياتى را كه ظاهرش تشبيه است به گونه اى تاويل كرد كه عقل سليم آن را بپذيرد.
@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 شكى نيست كه مجموعه احكام شرعى و فروع آن، تفصيل مبهماتى است كه در قرآن به طور مجمل و به شكل عام يا مطلق آمده است و همه رواياتى كه از معصومين عليهم السلام صادر شده و نيز فعل و تقرير آنان كه به منظور بيان ابعاد مختلف شريعت انجام پذيرفته است، همه و همه توضيح و تفسير كلياتى است كه در قرآن كريم درباره [[احكام]] و اخلاق و آداب ذكر شده است.
-خداوند خطاب به پيامبرش مى فرمايد: و اءنزلنا اليك الذكر لتبين للناس ما نزل اليهم ولعلهم يتفكرون.<ref>...و اين قرآن را به سوى تو فرود آورديم تا براى مردم آنچه را به سوى ايشان نازل شده است توضيح دهى و اميد كه آنان بينديشند. [[سوره نحل]]16: 44.</ref> بنابراين وظيفه اساسى پيامبر تبيين مبهماتى است كه در [[قرآن]] آمده است و از اين رو، همه بيانات پيامبر در زمينه ابعاد شريعت، تفسير قرآن به حساب مى آيد.
+خداوند خطاب به پيامبرش مى فرمايد: {{متن قرآن|«وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ»}}.<ref>...و اين قرآن را به سوى تو فرود آورديم تا براى مردم آنچه را به سوى ايشان نازل شده است توضيح دهى و اميد كه آنان بينديشند. [[سوره نحل]]16: 44.</ref> بنابراين وظيفه اساسى پيامبر تبيين مبهماتى است كه در [[قرآن]] آمده است و از اين رو، همه بيانات پيامبر در زمينه ابعاد شريعت، تفسير قرآن به حساب مى آيد.
 آنچه ذكر شده علاوه بر مواردى است كه صحابه به پيامبر مراجعه مى كردند و سوالاتشان را در زمينه معانى آياتى كه ابهام داشت مطرح مى كردند و حضرت با شرح و توضيح بر آنان پاسخ مى گفت.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۳:۵۲
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	تفسير نقلى يا تفسير ماءثور در بيان و تفصيل آيات مبهم قبل از هر چيز، بر خود قرآن استوار است و سپس بر روايات نقل شده از معصوم (پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا امامان معصوم (عليهم السلام ) كه جانشينان برگزيده آن حضرتند) و بعد از آن ، بر رواياتى از صحابه بزرگوار پيامبر و تابعان آنان - رضوان الله عليهم - كه در توضيح و شرح دشواريهاى آيات مبهم وارد شده است .		تفسير نقلى يا تفسير ماءثور در بيان و تفصيل آيات مبهم قبل از هر چيز، بر خود قرآن استوار است و سپس بر روايات نقل شده از معصوم (پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا امامان معصوم (عليهم السلام ) كه جانشينان برگزيده آن حضرتند) و بعد از آن ، بر رواياتى از صحابه بزرگوار پيامبر و تابعان آنان - رضوان الله عليهم - كه در توضيح و شرح دشواريهاى آيات مبهم وارد شده است .

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-حدیث و تفسیر قرآن پیوندى دیرین دارند. اولین نوع تفسیر، تفسیر مأثور بوده است و راویان و محدثان نخستین كسانى بودند كه به نقل احادیثى در تفسیر قرآن پرداختند، بدین ترتیب شكل‌گیرى علم تفسیر با تاریخ تدوین حدیث پیوند یافته است.<ref>رجوع کنید به خولى، ص 24ـ25.</ref> پیامبر صلی‌ اللّه‌ علیه‌ و آله‌ و سلم نخستین مفسِر قرآن محسوب می‌شود.
+تفسير نقلى يا تفسير ماءثور در بيان و تفصيل آيات مبهم قبل از هر چيز، بر خود قرآن استوار است و سپس بر روايات نقل شده از معصوم (پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا امامان معصوم (عليهم السلام ) كه جانشينان برگزيده آن حضرتند) و بعد از آن ، بر رواياتى از صحابه بزرگوار پيامبر و تابعان آنان - رضوان الله عليهم - كه در توضيح و شرح دشواريهاى آيات مبهم وارد شده است .
-قرآن وظیفه پیامبر را تبیین آیات اعلام کرده <ref>[[سوره نحل]]/۱۶، آیه۴۴.</ref><ref>[[سوره نحل]]/۱۶، آیه۶۴.</ref><ref>[[سوره  بقره]]/۲، آیه۱۵۱.</ref> و آن حضرت با سخنان و اعمال خود، بسیاری از آیات قرآن را تبیین کرده است، اما در این‌ که چه مقدار از آیات قرآن را برای صحابه شرح داده است، اختلاف وجود دارد.<ref>ابن ‌تیمیه، مقدمة فی اصول‌التفسیر، ج۱، ص۹، بیروت: دارمکتبةالحیاة، (بی‌تا).</ref><ref>عبدالرحمان‌ بن ابی‌بکر سیوطی، الاتقان فی علوم‌القرآن، ج۴، ص۱۹۶ـ۱۹۷، چاپ محمدابوالفضل ابراهیم، (قاهره ۱۹۶۷)، چاپ افست قم ۱۳۶۳ش.</ref>
+اين كه روايات تابعان درباره تفسير را جزو تفسير نقلى قرار داده اند از آن جهت است كه كهنترين كتب تفسير نقلى مثل تفسير ابن جرير و ديگران بر اقوال و آراء تابعان در تفسير، به اندازه روايات ماثور از معصومين اعتماد كرده اند؛ لذا ملاحظه مى كنيم كه منقولات تابعان را در كنار منقولات صحابه و بلكه همطراز [[احاديث]] پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و ديگر ائمه عليهم السلام قرار داده اند. از اين رو شايسته است از انواع تفسير ماثور و ميزان درستى و اعتبار هر نوع در زمينه تفسير سخن بگوييم:
-در واقع تفسير نقلى يا تفسير ماثور در بيان و تفصيل آيات مبهم قبل از هر چيز، بر خود [[قرآن]] استوار است و سپس بر روايات نقل شده از معصوم (پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا امامان معصوم عليهم السلام كه جانشينان برگزيده آن حضرتند) و بعد از آن بر رواياتى از صحابه بزرگوار پيامبر و تابعان آنان رضوان الله عليهم كه در توضيح و شرح دشواري هاى آيات مبهم وارد شده است.
+== انواع تفسیر ماثور ==
-'''1. تفسير قرآن به قرآن:'''
 بى ترديد، متقنترين منبع براى تبيين و تفسير قرآن، خود قرآن است زيرا بنا به فرمايش اميرمؤمنان عليه السلام: «برخى آيات آن يكديگر را تبيين مى كنند و آيات آن گواه صدق يكديگرند».<ref>ينطق بعضه ببعض، و يشهد بعضه على بعض. نهج البلاغه، خطبه 133، ص192.</ref> آنچه در ضمن پاره اى از آيات مبهم ذكر شده است در جاى ديگرى از [[قرآن]] آشكار و مفصل آمده است و حق هم همين است زيرا قرآنى كه تبيان همه مبهات شريعت است به طريق اولى تبيان خودش نيز خواهد بود و به همين جهت است كه جمله «القرآن يفسر بعضه بعضا» در زبان مفسران شهرت يافته است.
@@ سطر ۱۹: / سطر ۲۰: @@
 موضع قطع دست را بن انگشتان تعيين نمودند و ابهام آيه سرقت را برطرف كردند؛ با اين بيان كه سارق بر خودش بازگردد و چون مواضع سجود از آن خداست و در ملك خدا كسى با او شريك نيست و از طرف ديگر چون كف دست جزو مواضع سجود است، مشمول كيفر قطع - كه مربوط به فرد مجرم است - نخواهد شد؛<ref>ر.ك: تفسير عياشى، ج1، ص319 و 320.</ref> و نيز همه آياتى كه ظاهرش تشبيه خداوند است از اين نوع مى باشد كه به وسيله آيه «ليس كمثله شىء»<ref>[[سوره شورى]]42: 11.</ref> تفسير شده است زيرا در اين آيه، هر گونه تشبيهى نسبت به خداوند، مردود شناخته شده است و ناگزير بايد آياتى را كه ظاهرش تشبيه است به گونه اى تاويل كرد كه عقل سليم آن را بپذيرد.
-'''2. تفسير قرآن با سنت'''
 شكى نيست كه مجموعه احكام شرعى و فروع آن، تفصيل مبهماتى است كه در قرآن به طور مجمل و به شكل عام يا مطلق آمده است و همه رواياتى كه از معصومين عليهم السلام صادر شده و نيز فعل و تقرير آنان كه به منظور بيان ابعاد مختلف شريعت انجام پذيرفته است، همه و همه توضيح و تفسير كلياتى است كه در قرآن كريم درباره [[احكام]] و اخلاق و آداب ذكر شده است.
@@ سطر ۲۷: / سطر ۳۰: @@
 آنچه ذكر شده علاوه بر مواردى است كه صحابه به پيامبر مراجعه مى كردند و سوالاتشان را در زمينه معانى آياتى كه ابهام داشت مطرح مى كردند و حضرت با شرح و توضيح بر آنان پاسخ مى گفت.
-'''3. تفسير قرآن بنابر سخنان صحابه'''
 همچنين در گذشته از ارزش تفسير صحابه ياد كرديم؛ كسانى كه در دامان رسالت پرورش يافته و زلال گواراى دانش را بدون واسطه از منبع اصلى اش ‍ نوشيده بودند و در سايه ارشاد و راهنمايى مستقيم پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم درس دين آموخته بودند؛ از اين رو بى ترديد معانى قرآن را بهتر از ديگران مى فهميدند و بيش از ديگران به نشانه هاى روشن معارف عالى آن راه مى يافتند.
@@ سطر ۳۵: / سطر ۴۰: @@
 اميرمؤمنان عليه السلام مى فرمايد: ...دانشى است كه از دانشورى آموخته شده... دانشى كه خدا آن را به پيامبرش ارزانى داشت و او آن را به من آموخت و [[دعا]] كرد كه سينه من آن را فراگيرد و درونم آن را در خود جاى دهد.<ref> و انما هو تعلم من ذى علم... فعلم علمه الله نبيه فعلمنيه، و دعالى باءن يعيه صدرى و تضطم عليه جوانحى. نهج البلاغه، خطبه 128، ص186.</ref> و نيز گزاره هايى كه نشان دهنده اشتياق فراوان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به تربيت صحابه و آموختن معارف كامل قرآن به آنان بوده است.
-'''4. تفسير قرآن بنابر گفته هاى تابعان'''
 بدون شك تابعان به [[احاديث]] پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و دانشمندان [[صحابه]] بيشتر دسترسى داشته اند و معانى آيات قرآن را بهتر مى فهميدند؛ زيرا به ابزار فهم قرآن كه پايه آن زبان فصيح، دست نخورده و تغيير نيافته بود، نزديكتر بودند و به راحتى به حوادث و رخدادهايى كه با نزول آيات ارتباط داشت يا مستقيماً سبب نزول پاره اى از آيات بود، دسترسى داشتند و باب سوال از مفاهيم [[قرآن]] و دانستن اسباب نزول و پرسش از مواضع ابهام آيات به طور كامل بر روى آنان گشوده بود؛ نعمتى كه مفسران دوره هاى بعد، از آن برخوردار نبودند.

@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 * محمدهادی معرفت، تفسیر و مفسران، قم: موسسه فرهنگی التمهید، 1379.
 [[رده:تفسیر روایی]]
 [[رده:روشهای تفسیر قرآن]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۷
(بدون تفاوت)