تفسیر راهنما (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۵

2022-09-08T10:55:29Z

مهدی موسوی در ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۷

2022-09-08T10:37:04Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۰۰

2022-09-08T10:00:48Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ تفسیر راهنما را به تفسیر راهنما (کتاب) منتقل کرد

2022-09-08T08:25:21Z

مهدی موسوی صفحهٔ تفسیر راهنما را به تفسیر راهنما (کتاب) منتقل کرد

Zamani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۳

2020-04-30T11:13:49Z

Zamani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۲

2020-04-30T11:12:07Z

Zamani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۲

2020-04-30T11:02:53Z

Zamani در ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۱

2020-04-30T11:01:32Z

Goodosuser: افزودن منبع ویکی شیعه

2016-06-06T20:17:39Z

افزودن منبع ویکی شیعه

Goodosuser: صفحه جدید

2016-06-06T20:15:54Z

صفحه جدید

صفحهٔ تازه

تفسیر راهنما از آثار حجةالاسلام [[علی اکبر هاشمی رفسنجانی]] است.

== بخش از مقدمه تفسیر ==
«در سال 1354 پس از بازگشت از سفری که به منظور اهداف مبارزاتی صورت گرفته بود، توسط عناصر [[ساواک]] بازداشت شدم. در همان مراحل نخستین بازجویی با توجه به شرایط آن روز و مدارک موجود در پرونده معلوم بود که دوران زندانی‌ام طولانی خواهد بود. بدین جهت عزم خود را برای تهیه تحقیقی تحت عنوان کلید [[قرآن]] جزم کردم. علی‌رغم کوفتگی‌ها و جراحات ناشی از شکنجه که توان جسمی مرا به تحلیل برده بود، روحیه‌ام پایداری و نشاط لازم را برای آغاز این کار دارا بود. از مأموران ساواک مستقر در کمیته مشترک خواستم تا قرآنی در اختیارم بگذارند. ولی آنان امتناع کردند. چون می‌دانستند قرآن برای ما در سلول‌های انفرادی انیس خوبی است و رنج دردها، مشکلات و تنهایی را جبران می‌کند. با وجود این، در اختیار نداشتن قرآن نمی‌توانست مانعی برای تصمیم من در آغاز راه مبارزه محسوب شود. از حافظه‌ام یاری جستم. زیرا آن روزها هنوز بیشتر آیات قرآن را با لفظ و ترتیب در حافظه داشتم. توفیق الهی مدد کرد و به نتایج خوبی رسیدم. با اینکه وسیله یادداشت نداشتم، ولی صفحات ذهنم انبوهی از مطالب ومضامین قرآن را درخود ثبت کردو نظم داد.»<ref>[http://rafsanjani.ir/view.php?id=12088 مرکز اسناد و مدارک صاحب اثر]</ref>

'''تفسیر راهنما''' کتابی در تفسیر [[قرآن کریم]] اثر [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] که نگارش آن پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]] آغاز شده و بعدها توسط محققان و قرآن پژوهان [[مرکز فرهنگ و معارف قرآن]] [[دفتر تبلیغات اسلامی قم]] و زیر نظر نویسنده ادامه یافته است. از ویژگی‌های این تفسیر، بهره‌مندی از کلید واژه‌های موضوعی قرآن و برداشت‌های احتمالی در [[تفسیر]] به صورت طبقه بندی و تفکیک شده است. این تفسیر در سال ۱۳۷۲ کتاب سال [[جمهوری اسلامی ایران]] شد.

==نویسنده==
اکبر هاشمی در سال ۱۳۱۳ شمسى در روستاى بهرمان از توابع شهرستان [[رفسنجان]] به دنیا آمد. بعد از تحصیلات مقدماتی، در سال ۱۳۲۷ به [[قم]] مهاجرت کرد در [[حوزه علمیه قم]] در درس آیات عظام [[بروجردی]]، [[امام خمینی]]، [[سید محمد محقق داماد]]، [[سید محمدرضا گلپایگانی|محمدرضا گلپایگانی]]، [[سید کاظم شریعتمداری]]، [[مرتضی حائری یزدی|مرتضی حایری یزدی]]، [[مرعشی نجفی|نجفی مرعشی]]، [[علامه طباطبائی]]، زاهدی و [[منتظری]] شرکت کرد. وی از سال ۱۳۳۷ تا دوران [[انقلاب اسلامی ایران]] در مبارزات حضور داشت و هفت بار دستگیر و زندانی شد. بعد از انقلاب سمت‌های متعددی داشته است از جمله: عضو [[حزب جمهوری]]، سرپرست وزارت کشور، ریاست [[مجلس شورای اسلامی]]، [[امام جمعه]] موقت تهران، جانشین فرماندهی کل قوا، ریاست‌ جمهوری، ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی، ریاست شورای عالی امنیت ملی، ریاست مجلس خبرگان رهبری. وی هم اکنون ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را به عهده دارد. تفسیر راهنما یکی از ۹ عنوان کتاب هاشمی است.<ref>[http://www.khobreganrahbari.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=69 پایگاه اطلاع رسانی مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

==هدف از تفسیر راهنما==
هدف از نوشتن تفسیر راهنما، این است كه تمامی موضوعات قرآنی ـ‌در حدّ‌توان‌ـ استخراج و به نظم خاصی در‌آید. سپس تمامی آنها نمایه گذاری، كد گذاری و فهرست‌بندی شود، تا معجمی موضوعی از مطالب قرآنی تهیه و در نتیجه كمبودها و نواقص معجم‌های لفظی جبران گردد. زیرا معجم لفظی نمی‌تواند الفاظی نظیر: انسان، بشر، ناس و بنی‌آدم را در یك جا جمع كند با این كه این الفاظ اگر مترادف هم نباشند، دارای اشتراکهای زیادی هستند. امّا اگر معجم معنایی و محتوایی خوبی فراهم شود توان چنین كاری را دارد و یكی از اهداف عمده تفسیر راهنما نیز همین است.<ref>[http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها]</ref>

==آغاز==
نویسنده درباره آغاز نگارش تفسیر خود می‌‌نویسد:
:::«در آن زندان با ناگواری‌هایش به خاطر انس، الفت و پیوندی که با [[قرآن]] پیدا کرده بودم و شور و نشاطی که در خود احساس می‌کردم، روزی چند بار مضمون «این الملوک و ابناء الملوک» را بر قلب یا زبان می‌گذراندم. در مراحل نخستین، کتاب تفسیر در اختیار نداشتم، ولی پس از مدتی به تفسیر [[مجمع البیان]] و بعد از [[سوره انفال]] به تفسیر [[المیزان]] نیز دست یافتم. بعد از نماز صبح بلافاصله مشغول می‌شدم و تا نزدیک ظهر فقط به این کار می‌پرداختم. فقط برای صرف صبحانه و ورزش مختصر صبحگاهی و انجام نیازهای ضروری از کارم منفک می‌شدم، به جز روزهایی که مسئول کار زندان بودم و نظافت و ظرفشویی و سایر کارها وقتم را می‌گرفت. برای استفاده بیشتر از وقت و امکانات محدود زندان و تسهیل انتقال فیش‌ها به خارج، فیش‌ها، کوتاه، مختصر و اشاره‌ای و متراکم تهیه می‌شد و کار بدین منوال پیش می‌رفت. سرانجام دوران محکومیتم از ۶ سال به سه سال کم شد و من تصمیم به خارج ساختن فیش‌ها گرفتم. کم کم ملاقات‌ها بر خلاف معمول، که از پشت شیشه با تلفن بود، حضوری انجام می‌گرفت و من در هر ملاقاتی با نگرانی و اضطراب یک یا چند دفتر را از زیر عبا به دست همسرم در زیر چادر می‌دادم و او با شجاعت مخصوص خود خطر را می‌پذیرفت و از زندان بیرون می‌برد. حدود ده روز از سه سال محکومیتم مشمول عفو شد و پیش از پیروزی انقلاب آزاد شدم. مراحل بعدی تحقیق و تدوین این تفسیر در مراکز مختلفی بررسی و پیگیری شد و در نهایت به وسیله مرکز فرهنگ و معارف قرآن وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی تکمیل شد.»<ref> تفسیر راهنما، ج ۱، مقدمه، ص۹- ۱۶.</ref>

==روش تفسیر==
*'''توجه به روایات''': این تفسیر در زمره تفسیرهای روایی نیست ولی روایاتی را که به بیان ظاهر آیات پرداخته اند و ابهامی از آن را زایل ساخته‌اند در پایان آیه مربوطه آورده و متن عربی و ترجمه فارسی آنها را پس از برداشت‌های هر آیه ضمیمه کرده است.

*'''اعتماد به ظاهر آیات''': در سرتاسر این تفسیر حجیت‌داشتن ظواهر قرآن مشهود است. گرچه رعایت سبک ترتیبی - تطبیقی که تفسیر راهنما را از دیگر تفاسیر ممتاز ساخته است، به نویسندگان آن اجازه نداده است که بین آیات ناسخ و منسوخ و حتی عام و خاص به قضاوت نشسته و نتیجه آن را به صورت دیدگاه قرآن در آن موضوع ارائه دهند. امید است این مهم به صورتی دیگر تامین شود و به بانک اطلاعات مرکز فرهنگ و معارف غنا بخشد.

*'''ارتباط آیات''': محققان از ارتباط جمله‌ها و بندهای هر آیه با یکدیگر و از سیاق آیاتی که در مجموعه‌ای مرتبط قرار گرفته‌اند، نکته‌های خوبی استخراج کرده‌اند.

*'''ساختار ادبی''': در سراسر تفسیر، نویسندگان آن به ساختار ادبی آیه نظر داشته و توجه به لغت‌ها و ترکیب‌های آیه مایه پیدایش برداشت‌های جدیدی شده است.

*'''شأن نزول‌ها''': شان نزول‌هایی که محققان این تفسیر آن را معتبر شناخته‌اند به برداشت‌ها کمک کرده است و آنها را افزایش داده یا قیدی به آن افزوده است.

*'''مفهوم‌گیری''': از شیوه‌های دیگری که در این تفسیر مایه دست‌یابی به بسیاری از برداشت‌ها شده «مفهوم‌گیری » از آیات است. البته برداشت‌هایی که لازمه مفاد آیه می‌باشد گرچه به تأمل نیازمند باشد، حتی المقدور از قلم دور نمانده است.

* '''نقل قول‌ها''': قرآن هرگاه سخنی را از دیگری نقل می‌کند، این نکته بدیهی می‌نماید که درباره اثبات یا نفی آن نظر دارد و آن را به منظور آموختن نکته‌ای مثبت یا منفی نقل کرده است. نویسندگان تفسیر راهنما این مبنا را باور داشته و براساس آن برداشت‌های مفیدی ثبت کرده‌اند.

*'''آراء مفسران''': تفسیر راهنما را نمی‌توان کتابی که جامع نظرها و آرا باشد، معرفی کرد. گروه‌های تفسیری خود را به مطالعه دقیق ده تفسیر از جمله [[المیزان]] و [[مجمع البیان]] ملزم ساخته بودند. ولی هرگز به صرف وجود یک قول، آن را به برداشتی هر چند احتمالی تبدیل نکرده‌اند، بلکه تنها به نکاتی عنایت ورزیده‌اند که پس از مطالعه تفاسیر، خود نیز آن را پسندیده یا محتمل دیده‌اند.

*'''کتاب‌های لغت''': مراجعه به کتاب لغت برای مفسر اجتناب ناپذیر است. او هر چند عرب‌زبان باشد، باید لغت را در استعمال عصر ظهور [[اسلام]] در نظر گیرد و از آیه همان معنایی را بفهمد که عرب‌های [[مکه]] و [[مدینه]] در آن زمان می‌فهمیدند. در آیین‌نامه‌هایی که نویسندگان تفسیر راهنما خود را به آن ملزم ساخته‌اند، نام کتاب‌هایی خاص به عنوان منابع اصلی لغت آمده است که عبارتند از: [[المفردات (کتاب)|مفردات راغب]]، [[لسان العرب (کتاب)|لسان العرب]]، [[القاموس المحیط (کتاب)|القاموس المحیط]]، [[المصباح المنیر (کتاب)|المصباح المنیر]]، [[معجم مقاییس اللغه (کتاب)|معجم مقاییس اللغه]]، [[تاج العروس (کتاب)|تاج العروس]]، النهایة، الصحاح. بدیهی است سخن اهل لغت را تنها در صورتی پذیرفته‌اند که به آنها اطمینان داده است؛ زیرا هر مفسر و یا مترجم قرآن می‌داند که صرف وجود معنایی در کتاب‌های لغت دلیل صحت و یا اراده آن از کلام نیست.

*'''توضیحات''': اگر گفته شود برای دانشجویان و طلاب مفیدترین بخش‌های تفسیر راهنما همان توضیحاتی است که ذیل برداشت‌ها آمده است، سخنی گزاف نیست، زیرا برخی نکات آیه تنها با توجه به آن چه در توضیحات آمده است ذهن مخاطب را به خود جلب می‌کند و برای کسی که بخواهد بدون مراجعه به آن، برداشت‌ها را مطالعه کند سؤال‌های زیادی بی‌جواب خواهد ماند. علاوه این که گاه در توضیحات، احتمالات گوناگونی در مصداق‌های آیه بیان می‌شود که چون در متن برداشت‌ها نیامده است، از راه فهرست‌های آخر آیه و نیز آخر کتاب به آن دست نمی‌یابند.

*'''برداشت‌های احتمالی''': تفاسیر گوناگونی که تاکنون بر قرآن نوشته شده است، گاه نکته‌هایی را بیان کرده‌اند که نه می‌توان آن را به راحتی پذیرفت و نه می‌توان به آن بی‌اعتنا ماند. نویسندگان تفسیر راهنما از طرفی ثبت این نکته‌ها را برای تهیه فهرستی جامع از مطالب قرآن ضروری دیده‌اند و از طرفی دیگر نخواسته‌اند صحت آن نکته‌ها را به مخاطب القا کرده باشند. انتخاب علامت ستاره که نه نور خورشید دارد و نه تاریک است برای این برداشت‌ها آنها را از مطالب دیگر آیه ممتاز ساخته است تا کسانی که مایلند احتمالات نه چندان قوی را نیز دیده باشند به خواسته خود برسند.

*'''ترجمه آیات''': انگیزه اصلی هاشمی رفسنجانی، تهیه فهرستی جامع از مطالب قرآن بود و برای این هدف نیازی به ترجمه احساس نمی‌شد تا زمانی که تفسیر به چاپ رسید و محققان با مراجعه به آن دریافتند که برای فهم آیه وجود ترجمه‌ای که با برداشت‌ها مطابقت کامل داشته باشد ضروری است. ترجمه‌ای که هم‌اکنون از مجلد هشتم به بعد ذیل آیات قرار گرفته است از ترجمه‌های دیگر دو امتیاز قابل توجه دارد: نخست این که تا حد امکان با فهم نویسندگان تفسیر راهنما هم‌آهنگ شده است و دیگر این که سعی شده است از خطاهایی که گاه در ترجمه‌های دیگر مشاهده شده، محفوظ بماند.

*'''نمایه‌ها''': اصلی‌ترین هدف تفسیر راهنما را نمایه‌های آن تأمین می‌کند این نمایه‌ها که نشان می‌دهد در هر آیه چند مطلب و چه مطلبی وجود دارد، ذیل هر آیه و به ترتیب عناوین اصلی و فرعی و تنظیم الفبایی آمده است و در آخر هر مجلد مطالب سوره های موجود در آن به تفصیل فهرست نگاری شده است.<ref>یزدی، محمد علی، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره ۵.</ref>

==نقدها==
*'''تنگناها''': استخراج تمام مطالب قرآن و فهرست‌کردن آن -که هدف نهایی تفسیر راهنما است در بخشی از معارف قرآنی قالبی می‌طلبد که با طرح موجود در تفسیر راهنما سازگار نیست، زیرا:

:::::الف) در لابه‌لای معارف قرآنی مطالب بسیاری است که پس از ملاحظه چند آیه مختلف درباره یک موضوع استفاده می‌شود; مثلا: وجود [[لیلة القدر]] در [[ماه رمضان]] از جمع آیه «انا انزلناه فی لیلة القدر» و «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن » به دست می‌آید. ولی این معرفت قرآنی و نظایر آن در قالب موجود تفسیر راهنما قابل ارائه نیست. ملاحظه عام و خاص و مطلق و مقید و آیاتی که گفته می‌شود برخی ناسخ دیگری‌اند نیز از تنگناهایی است که سبک تفسیر راهنما اجازه پرداختن به آن را نداده است.

:::::ب) تکیه بر تک تک مطالب کلی یا جزئی که از آیه استفاده می‌شود و تفکیک آن ها برای توجه دادن کسانی که نمایه‌ها و عنوان‌ها را فهرست می‌کنند لازم است، ولی این تفکیک مطالب گاه به گونه‌ای درآمده است که خواننده گمان می‌کند مطالب تکرار شده است و گاه عبارت‌ها جذابیت لازم را ندارد.

*'''افق‌های آینده''': بازنگری تفسیر راهنما به شکلی وسیع و جامع از اهداف تهیه‌کنندگان تفسیر است. هم‌اکنون جمعی به بازبینی تفسیر راهنما و حذف زواید و تکمیل نواقص آن پرداخته‌اند تا در چاپ‌های بعدی این مجموعه بزرگ را در مجلداتی کمتر و با کیفیتی مطلوب‌تر ارائه دهند تا تهیه و مراجعه به آن برای همه قرآن پژوهان میسر شود و در تمام مجلدات، ترجمه آیات ضمیمه شده و روایات تفسیری یکسان گردد.<ref>یزدی، محمد علی، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره ۵.</ref>

*'''نقدها''':نقدهایی نیز بر این تفسیر شده است که از جمله آنها مقاله [http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها] می‌باشد. نویسنده در این مقاله پس از معرفی و بیان ابتکارات این تفسیر، نقدهایی نیز بر این تفسیر دارد. در قسمتی از این مقاله نویسنده اشاره می‌کند که بعضی اشکالات این تفسیر مربوط به برداشت‌ها و برخی مربوط به نمایه‌ها است. بخش دیگری از اشکالات نیز در فهرست نهایی پیدا می‌شود که ذیل یک عنوان آیه‌هایی جمع می‌شود که برخی به طور مطابقی بر آن عنوان دلالت دارد، برخی به طور ضمنی و التزامی و برخی از نوع اشاره و امثال آن است.<ref>[http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها]</ref>

==پانویس==
{{پانویس2}}

==منابع==
*منبع اصلی:‌ یزدی، محمد علی، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره ۵.
*هاشمی رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما،ج۱، قم بوستان کتاب،۱۳۶۱.
*[http://www.khobreganrahbari.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=69 پایگاه اطلاع رسانی مجلس خبرگان رهبری].

[[رده:کتاب‌های تفسیری شیعه قرن15(قمری)]]
[[رده:تفسیرهای قرآن (فارسی)]]

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 |تعداد جلد=۲۱
-|عنوان افزوده1=
+|عنوان افزوده1=انتشارات
-|افزوده1=
+|افزوده1=بوستان کتاب
 |عنوان افزوده2=
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 |افزوده2=
-|لینک=[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/39255/المفردات-في-غريب-القرآن   المفردات فی غریب القرآن]
+|لینک=
 }}
@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 نویسنده درباره آغاز نگارش [[تفسیر]] خود می‌‌نویسد: «در مراحل نخستین، کتاب تفسیر در اختیار نداشتم، ولی پس از مدتی به تفسیر [[مجمع البیان]] و بعد از [[سوره انفال]] به [[تفسیر المیزان]] نیز دست یافتم. بعد از نماز صبح بلافاصله مشغول می‌شدم و تا نزدیک ظهر فقط به این کار می‌پرداختم.... برای استفاده بیشتر از وقت و امکانات محدود زندان و تسهیل انتقال فیش‌ها به خارج، فیش‌ها، کوتاه، مختصر و اشاره‌ای و متراکم تهیه می‌شد و کار بدین منوال پیش می‌رفت.... حدود ده روز از سه سال محکومیتم مشمول عفو شد و پیش از پیروزی انقلاب آزاد شدم. مراحل بعدی تحقیق و تدوین این تفسیر در مراکز مختلفی بررسی و پیگیری شد و در نهایت به وسیله مرکز فرهنگ و معارف قرآن وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی تکمیل شد.»<ref> تفسیر راهنما، ج ۱، مقدمه، ص۹-۱۶.</ref>
-==هدف از تفسیر راهنما==
+==هدف از نگارش تفسیر==
 هدف از نوشتن تفسیر راهنما، این است که تمامی موضوعات قرآنی ـ‌در حدّ‌ توان‌ـ استخراج و به نظم خاصی در‌آید. سپس تمامی آنها نمایه گذاری، کد گذاری و فهرست‌بندی شود، تا معجمی موضوعی از مطالب قرآنی تهیه و در نتیجه کمبودها و نواقص معجم‌های لفظی جبران گردد. زیرا معجم لفظی نمی‌تواند الفاظی نظیر: انسان، بشر، ناس و بنی‌آدم را در یک جا جمع کند با این که این الفاظ اگر مترادف هم نباشند، دارای اشتراکهای زیادی هستند. امّا اگر معجم معنایی و محتوایی خوبی فراهم شود توان چنین کاری را دارد و یکی از اهداف عمده تفسیر راهنما نیز همین است.<ref>[http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها]</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۳
سطر ۶۳:		سطر ۶۳:
	*[http://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29 ویکی شیعه]		*[http://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29 ویکی شیعه]

−	[[رده:~~کتاب‌های تفسیری شیعه قرن15(قمری)]]~~	+	[[رده:تفاسیر]]
−	~~[[رده:تفسیرهای قرآن (فارسی)~~]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۵
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-تفسیر راهنما از آثار حجةالاسلام [[علی اکبر هاشمی رفسنجانی]] است.
+'''تفسیر راهنما'''  اثر [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] کتابی در تفسیر [[قرآن کریم]] است که نگارش آن پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]] آغاز شده و بعدها توسط محققان و قرآن پژوهان [[مرکز فرهنگ و معارف قرآن]] [[دفتر تبلیغات اسلامی قم]] و زیر نظر نویسنده ادامه یافته است. از ویژگی‌های این تفسیر، بهره‌مندی از کلید واژه‌های موضوعی قرآن و برداشت‌های احتمالی در [[تفسیر]] به صورت طبقه بندی و تفکیک شده است. این تفسیر در سال ۱۳۷۲ کتاب سال [[جمهوری اسلامی ایران]] شد.
-==بخش از مقدمه تفسیر==
+==نویسنده==
 «در سال 1354 پس از بازگشت از سفری که به منظور اهداف مبارزاتی صورت گرفته بود، توسط عناصر [[ساواک]] بازداشت شدم. در همان مراحل نخستین بازجویی با توجه به شرایط آن روز و مدارک موجود در پرونده معلوم بود که دوران زندانی‌ام طولانی خواهد بود. بدین جهت عزم خود را برای تهیه تحقیقی تحت عنوان کلید [[قرآن]] جزم کردم. علی‌رغم کوفتگی‌ها و جراحات ناشی از شکنجه که توان جسمی مرا به تحلیل برده بود، روحیه‌ام پایداری و نشاط لازم را برای آغاز این کار دارا بود. از مأموران ساواک مستقر در کمیته مشترک خواستم تا قرآنی در اختیارم بگذارند. ولی آنان امتناع کردند. چون می‌دانستند قرآن برای ما در سلول‌های انفرادی انیس خوبی است و رنج دردها، مشکلات و تنهایی را جبران می‌کند. با وجود این، در اختیار نداشتن قرآن نمی‌توانست مانعی برای تصمیم من در آغاز راه مبارزه محسوب شود. از حافظه‌ام یاری جستم. زیرا آن روزها هنوز بیشتر آیات قرآن را با لفظ و ترتیب در حافظه داشتم. توفیق الهی مدد کرد و به نتایج خوبی رسیدم. با اینکه وسیله یادداشت نداشتم، ولی صفحات ذهنم انبوهی از مطالب ومضامین قرآن را درخود ثبت کردو نظم داد.»<ref>[http://rafsanjani.ir/view.php?id=12088 مرکز اسناد و مدارک صاحب اثر]</ref>
-'''تفسیر راهنما''' کتابی در تفسیر [[قرآن کریم]] اثر  [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] که نگارش آن پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]] آغاز شده و بعدها توسط محققان و قرآن پژوهان [[مرکز فرهنگ و معارف قرآن]] [[دفتر تبلیغات اسلامی قم]] و زیر نظر نویسنده ادامه یافته است. از ویژگی‌های این تفسیر، بهره‌مندی از کلید واژه‌های موضوعی قرآن و برداشت‌های احتمالی در [[تفسیر]] به صورت طبقه بندی و تفکیک شده است. این تفسیر در سال ۱۳۷۲ کتاب سال [[جمهوری اسلامی ایران]] شد.
+نویسنده درباره آغاز نگارش تفسیر خود می‌‌نویسد:
-==نویسنده==
+:::«در مراحل نخستین، کتاب تفسیر در اختیار نداشتم، ولی پس از مدتی به تفسیر [[مجمع البیان]] و بعد از [[سوره انفال]] به تفسیر [[المیزان]] نیز دست یافتم. بعد از نماز صبح بلافاصله مشغول می‌شدم و تا نزدیک ظهر فقط به این کار می‌پرداختم. فقط برای صرف صبحانه و ورزش مختصر صبحگاهی و انجام نیازهای ضروری از کارم منفک می‌شدم، به جز روزهایی که مسئول کار زندان بودم و نظافت و ظرفشویی و سایر کارها وقتم را می‌گرفت. برای استفاده بیشتر از وقت و امکانات محدود زندان و تسهیل انتقال فیش‌ها به خارج، فیش‌ها، کوتاه، مختصر و اشاره‌ای و متراکم تهیه می‌شد و کار بدین منوال پیش می‌رفت. سرانجام دوران محکومیتم از ۶ سال به سه سال کم شد و من تصمیم به خارج ساختن فیش‌ها گرفتم. کم کم ملاقات‌ها بر خلاف معمول، که از پشت شیشه با تلفن بود، حضوری انجام می‌گرفت و من در هر ملاقاتی با نگرانی و اضطراب یک یا چند دفتر را از زیر عبا به دست همسرم در زیر چادر می‌دادم و او با شجاعت مخصوص خود خطر را می‌پذیرفت و از زندان بیرون می‌برد. حدود ده روز از سه سال محکومیتم مشمول عفو شد و پیش از پیروزی انقلاب آزاد شدم. مراحل بعدی تحقیق و تدوین این تفسیر در مراکز مختلفی بررسی و پیگیری شد و در نهایت به وسیله مرکز فرهنگ و معارف قرآن وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی تکمیل شد.»<ref> تفسیر راهنما، ج ۱، مقدمه، ص۹- ۱۶.</ref>
 ==هدف از تفسیر راهنما==
 هدف از نوشتن تفسیر راهنما، این است كه تمامی موضوعات قرآنی ـ‌در حدّ‌توان‌ـ استخراج و به نظم خاصی در‌آید. سپس تمامی آنها نمایه گذاری، كد گذاری و فهرست‌بندی شود، تا معجمی موضوعی از مطالب قرآنی تهیه و در نتیجه كمبودها و نواقص معجم‌های لفظی جبران گردد. زیرا معجم لفظی نمی‌تواند الفاظی نظیر: انسان، بشر، ناس و بنی‌آدم را در یك جا جمع كند با این كه این الفاظ اگر مترادف هم نباشند، دارای اشتراکهای زیادی هستند. امّا اگر معجم معنایی و محتوایی خوبی فراهم شود توان چنین كاری را دارد و یكی از اهداف عمده تفسیر راهنما نیز همین است.<ref>[http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها]</ref>
 ==روش تفسیر==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 تفسیر راهنما از آثار حجةالاسلام [[علی اکبر هاشمی رفسنجانی]] است.
-== بخش از مقدمه تفسیر  ==
+==بخش از مقدمه تفسیر==
 «در سال 1354 پس از بازگشت از سفری که به منظور اهداف مبارزاتی صورت گرفته بود، توسط عناصر [[ساواک]] بازداشت شدم. در همان مراحل نخستین بازجویی با توجه به شرایط آن روز و مدارک موجود در پرونده معلوم بود که دوران زندانی‌ام طولانی خواهد بود. بدین جهت عزم خود را برای تهیه تحقیقی تحت عنوان کلید [[قرآن]] جزم کردم. علی‌رغم کوفتگی‌ها و جراحات ناشی از شکنجه که توان جسمی مرا به تحلیل برده بود، روحیه‌ام پایداری و نشاط لازم را برای آغاز این کار دارا بود. از مأموران ساواک مستقر در کمیته مشترک خواستم تا قرآنی در اختیارم بگذارند. ولی آنان امتناع کردند. چون می‌دانستند قرآن برای ما در سلول‌های انفرادی انیس خوبی است و رنج دردها، مشکلات و تنهایی را جبران می‌کند. با وجود این، در اختیار نداشتن قرآن نمی‌توانست مانعی برای تصمیم من در آغاز راه مبارزه محسوب شود. از حافظه‌ام یاری جستم. زیرا آن روزها هنوز بیشتر آیات قرآن را با لفظ و ترتیب در حافظه داشتم. توفیق الهی مدد کرد و به نتایج خوبی رسیدم. با اینکه وسیله یادداشت نداشتم، ولی صفحات ذهنم انبوهی از مطالب ومضامین قرآن را درخود ثبت کردو نظم داد.»<ref>[http://rafsanjani.ir/view.php?id=12088 مرکز اسناد و مدارک صاحب اثر]</ref>
@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 ==آغاز==
 نویسنده درباره آغاز نگارش تفسیر خود می‌‌نویسد:
 :::«در آن زندان با ناگواری‌هایش به خاطر انس، الفت و پیوندی که با [[قرآن]] پیدا کرده بودم و شور و نشاطی که در خود احساس می‌کردم، روزی چند بار مضمون «این الملوک و ابناء الملوک» را بر قلب یا زبان می‌گذراندم. در مراحل نخستین، کتاب تفسیر در اختیار نداشتم، ولی پس از مدتی به تفسیر [[مجمع البیان]] و بعد از [[سوره انفال]] به تفسیر [[المیزان]] نیز دست یافتم. بعد از نماز صبح بلافاصله مشغول می‌شدم و تا نزدیک ظهر فقط به این کار می‌پرداختم. فقط برای صرف صبحانه و ورزش مختصر صبحگاهی و انجام نیازهای ضروری از کارم منفک می‌شدم، به جز روزهایی که مسئول کار زندان بودم و نظافت و ظرفشویی و سایر کارها وقتم را می‌گرفت. برای استفاده بیشتر از وقت و امکانات محدود زندان و تسهیل انتقال فیش‌ها به خارج، فیش‌ها، کوتاه، مختصر و اشاره‌ای و متراکم تهیه می‌شد و کار بدین منوال پیش می‌رفت. سرانجام دوران محکومیتم از ۶ سال به سه سال کم شد و من تصمیم به خارج ساختن فیش‌ها گرفتم. کم کم ملاقات‌ها بر خلاف معمول، که از پشت شیشه با تلفن بود، حضوری انجام می‌گرفت و من در هر ملاقاتی با نگرانی و اضطراب یک یا چند دفتر را از زیر عبا به دست همسرم در زیر چادر می‌دادم و او با شجاعت مخصوص خود خطر را می‌پذیرفت و از زندان بیرون می‌برد. حدود ده روز از سه سال محکومیتم مشمول عفو شد و پیش از پیروزی انقلاب آزاد شدم. مراحل بعدی تحقیق و تدوین این تفسیر در مراکز مختلفی بررسی و پیگیری شد و در نهایت به وسیله مرکز فرهنگ و معارف قرآن وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی تکمیل شد.»<ref> تفسیر راهنما، ج ۱، مقدمه، ص۹- ۱۶.</ref>
 ==روش تفسیر==
 *'''توجه به روایات''': این تفسیر در زمره تفسیرهای روایی نیست ولی روایاتی را که به بیان ظاهر آیات پرداخته اند و ابهامی از آن را زایل ساخته‌اند در پایان آیه مربوطه آورده و متن عربی و ترجمه فارسی آنها را پس از برداشت‌های هر آیه ضمیمه کرده است.
@@ سطر ۲۸: / سطر ۳۰: @@
 *'''مفهوم‌گیری''': از شیوه‌های دیگری که در این تفسیر مایه دست‌یابی به بسیاری از برداشت‌ها شده «مفهوم‌گیری » از آیات است. البته برداشت‌هایی که لازمه مفاد آیه می‌باشد گرچه به تأمل نیازمند باشد، حتی المقدور از قلم دور نمانده است.
-* '''نقل قول‌ها''': قرآن هرگاه سخنی را از دیگری نقل می‌کند، این نکته بدیهی می‌نماید که درباره اثبات یا نفی آن نظر دارد و آن را به منظور آموختن نکته‌ای مثبت یا منفی نقل کرده است. نویسندگان تفسیر راهنما این مبنا را باور داشته و براساس آن برداشت‌های مفیدی ثبت کرده‌اند.
+*'''نقل قول‌ها''': قرآن هرگاه سخنی را از دیگری نقل می‌کند، این نکته بدیهی می‌نماید که درباره اثبات یا نفی آن نظر دارد و آن را به منظور آموختن نکته‌ای مثبت یا منفی نقل کرده است. نویسندگان تفسیر راهنما این مبنا را باور داشته و براساس آن برداشت‌های مفیدی ثبت کرده‌اند.
 *'''آراء مفسران''': تفسیر راهنما را نمی‌توان کتابی که جامع نظرها و آرا باشد، معرفی کرد. گروه‌های تفسیری خود را به مطالعه دقیق ده تفسیر از جمله [[المیزان]] و [[مجمع البیان]] ملزم ساخته بودند. ولی هرگز به صرف وجود یک قول، آن را به برداشتی هر چند احتمالی تبدیل نکرده‌اند، بلکه تنها به نکاتی عنایت ورزیده‌اند که پس از مطالعه تفاسیر، خود نیز آن را پسندیده یا محتمل دیده‌اند.
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۲: @@
 *'''ترجمه آیات''': انگیزه اصلی هاشمی رفسنجانی، تهیه فهرستی جامع از مطالب قرآن بود و برای این هدف نیازی به ترجمه احساس نمی‌شد تا زمانی که تفسیر به چاپ رسید و محققان با مراجعه به آن دریافتند که برای فهم آیه وجود ترجمه‌ای که با برداشت‌ها مطابقت کامل داشته باشد ضروری است. ترجمه‌ای که هم‌اکنون از مجلد هشتم به بعد ذیل آیات قرار گرفته است از ترجمه‌های دیگر دو امتیاز قابل توجه دارد: نخست این که تا حد امکان با فهم نویسندگان تفسیر راهنما هم‌آهنگ شده است و دیگر این که سعی شده است از خطاهایی که گاه در ترجمه‌های دیگر مشاهده شده، محفوظ بماند.
-*'''نمایه‌ها''': اصلی‌ترین هدف تفسیر راهنما را نمایه‌های آن تأمین می‌کند این نمایه‌ها که نشان می‌دهد در هر آیه چند مطلب و چه مطلبی وجود دارد، ذیل هر آیه و به ترتیب عناوین اصلی و فرعی و تنظیم الفبایی آمده است و در آخر هر مجلد مطالب سوره های موجود در آن به تفصیل فهرست نگاری شده است.<ref>یزدی، محمد علی، «تفسیر راهنما از آغاز تا کنون»، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره ۵.</ref>
+*'''نمایه‌ها''': اصلی‌ترین هدف تفسیر راهنما را نمایه‌های آن تأمین می‌کند این نمایه‌ها که نشان می‌دهد در هر آیه چند مطلب و چه مطلبی وجود دارد، ذیل هر آیه و به ترتیب عناوین اصلی و فرعی و تنظیم الفبایی آمده است و در آخر هر مجلد مطالب سوره های موجود در آن به تفصیل فهرست نگاری شده است.<ref name=":0">یزدی، محمد علی، «تفسیر راهنما از آغاز تا کنون»، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره ۵.</ref>
 ==نقدها==
 *'''تنگناها''': استخراج تمام مطالب قرآن و فهرست‌کردن آن -که هدف نهایی تفسیر راهنما است در بخشی از معارف قرآنی قالبی می‌طلبد که با طرح موجود در تفسیر راهنما سازگار نیست، زیرا:
@@ سطر ۴۹: / سطر ۵۲: @@
 :::::ب) تکیه بر تک تک مطالب کلی یا جزئی که از آیه استفاده می‌شود و تفکیک آن ها برای توجه دادن کسانی که نمایه‌ها و عنوان‌ها را فهرست می‌کنند لازم است، ولی این تفکیک مطالب گاه به گونه‌ای درآمده است که خواننده گمان می‌کند مطالب تکرار شده است و گاه عبارت‌ها جذابیت لازم را ندارد.
-*'''افق‌های آینده''': بازنگری تفسیر راهنما به شکلی وسیع و جامع از اهداف تهیه‌کنندگان تفسیر است. هم‌اکنون جمعی به بازبینی تفسیر راهنما و حذف زواید و تکمیل نواقص آن پرداخته‌اند تا در چاپ‌های بعدی این مجموعه بزرگ را در مجلداتی کمتر و با کیفیتی مطلوب‌تر ارائه دهند تا تهیه و مراجعه به آن برای همه قرآن پژوهان میسر شود و در تمام مجلدات، ترجمه آیات ضمیمه شده و روایات تفسیری یکسان گردد.
+*'''افق‌های آینده''': بازنگری تفسیر راهنما به شکلی وسیع و جامع از اهداف تهیه‌کنندگان تفسیر است. هم‌اکنون جمعی به بازبینی تفسیر راهنما و حذف زواید و تکمیل نواقص آن پرداخته‌اند تا در چاپ‌های بعدی این مجموعه بزرگ را در مجلداتی کمتر و با کیفیتی مطلوب‌تر ارائه دهند تا تهیه و مراجعه به آن برای همه قرآن پژوهان میسر شود و در تمام مجلدات، ترجمه آیات ضمیمه شده و روایات تفسیری یکسان گردد.<ref name=":0" />
 *'''نقدها''':نقدهایی نیز بر این تفسیر شده است که از جمله آنها مقاله [http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها] می‌باشد. نویسنده در این مقاله پس از معرفی و بیان ابتکارات این تفسیر، نقدهایی نیز بر این تفسیر دارد. در قسمتی از این مقاله نویسنده اشاره می‌کند که بعضی اشکالات این تفسیر مربوط به برداشت‌ها و برخی مربوط به نمایه‌ها است. بخش دیگری از اشکالات نیز در فهرست نهایی پیدا می‌شود که ذیل یک عنوان آیه‌هایی جمع می‌شود که برخی به طور مطابقی بر آن عنوان دلالت دارد، برخی به طور ضمنی و التزامی و برخی از نوع اشاره و امثال آن است.<ref>[http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,8749 تفسیر راهنما از نگاه نقد و معرفی، ابتکارات، نواقص و راه‌حل‌‌ها]</ref>
@@ سطر ۵۷: / سطر ۶۰: @@
 ==منابع==
 *یزدی، محمد علی، «تفسیر راهنما از آغاز تا کنون»، فصلنامه پژوهش و حوزه، شماره ۵.
 *هاشمی رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما،ج۱، قم بوستان کتاب،۱۳۶۱.
 *[http://www.khobreganrahbari.com/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=69 پایگاه اطلاع رسانی مجلس خبرگان رهبری].
 *[http://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29 ویکی شیعه]
 [[رده:کتاب‌های تفسیری شیعه قرن15(قمری)]]
 [[رده:تفسیرهای قرآن (فارسی)]]