ترتیل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۹

2022-07-24T12:19:52Z

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-11-01T08:04:48Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۴۳

2018-02-03T12:43:03Z

Zamani در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۴۸

2014-02-04T11:48:38Z

Zamani در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۴۲

2014-02-04T11:42:24Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۱۸

2013-01-14T11:18:22Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۵:۵۹

2012-10-31T05:59:35Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۵ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۶:۵۷

2012-10-25T06:57:00Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ایجاد صفحه

2012-10-22T05:49:46Z

ایجاد صفحه

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}

== معنای واژه «ترتیل» در لغت و اصطلاح ==

«ترتيل» از ريشه «رـ ت ـ ل» به معناى منظم و مرتب بودن<ref> مفردات، ص‌341، «رتل».</ref> است و به هر چيز نيكويى كه با نظم و ترتيبى خاصّ چيده شده باشد «رَتِل» گويند.<ref> القاموس المحيط، ج‌2، ص‌1327.</ref>

ترتيل در كلام، تركيب نيكوى كلمات و چينش زيباى آن است<ref> ترتيب‌العين، ص300؛ لسان‌العرب، ج‌5، ص‌132 ـ 133، «رتل».</ref> و ترتيل در گفتار آن است كه سخن را روان و آراسته و بدون تكلّف و شتاب ادا كنند، به طورى كه حروف و‌ كلمات در آن واضح و آشكار گردد.<ref> مفردات، ص341؛ لسان العرب، ج‌5، ص‌132؛ المصباح، ص‌218، «رتل».</ref> اين تعبير اصطلاحى قرآنى در آداب تلاوت قرآن‌است.

از اين ماده 4 بار و در دو آيه از قرآن کریم آمده است كه دو بار به صورت فعلى و دو بار به صورت مصدرى ديده مى‌شود؛ در يك آيه فعل ماضى «رَتَّلَ» به ضمير متكلم مع‌الغير (نا‌= ما) نسبت داده شده است كه مفسران مراد از «نا» را خداوند و فرشتگان دانسته‌اند: «و رَتَّلناهُ تَرتيلا»(سوره فرقان/25،32) و در آيه ديگر فعل امر حاضر آمده كه با توجه به سياق آيات، خطاب آيه در وهله نخست به پيامبر اعظم است: «و رَتِّلِ القُرءانَ تَرتيلا».(مزّمل/73،4)

بيشتر مفسران ترتيل در آيه نخست را به معناى نزول تدريجى و پى در پى قرآن مى‌دانند كه با وجود تدريجى بودن نزول آن، آيات و سوره‌هايش، هماهنگ و داراى يك هدف‌اند<ref> جامع البيان، ج‌19، ص‌15؛ الكشاف، ج‌3، ص‌279؛ مجمع البيان، ج‌7، ص‌266.</ref>؛ آن‌گاه اين تناسب و هماهنگى ميان آيه‌ها و سوره‌ها را به طورى كه هيچ‌گونه تفاوت و ناهماهنگى در آن مشاهده نمى‌گردد، يكى از ادله اعجاز قرآن شمرده‌اند<ref> التفسير الكبير، ص‌196 ـ 197.</ref> كه در آيه 82 سوره نساء/4 به آن اشاره شده است: «اَفَلا يَتَدَبَّرونَ القُرءانَ و لَو كانَ مِن عِندِ غَيرِاللّهِ لَوَجَدوا فيهِ اختِلـفـًا كَثيرا »(آيا در قرآن نمى‌انديشند؟ اگر از سوى غير خدا بود قطعاً اختلاف فراوانى درآن مى‌يافتند).

البته برخى مفسران ترتيل در اين آيه را به معناى فرمان به ترتيل در قرائت قرآن دانسته‌اند<ref> جامع‌البيان، ج19، ص15؛ التحرير والتنوير، ج19، ص‌20.</ref> و بعضى آن را به معناى تبيين و تفسير مى‌دانند.<ref> تفسير ماوردى، ج4، ص144؛ البحرالمحيط، ج8،ص104.</ref>

در آيه دوم خداوند به پيامبر(صلى الله عليه وآله) و مؤمنان فرمان مى‌دهد قرآن را با ترتيل بخوانند. گروهى آيه 106‌اسراء/17: «وقُرءانـًا فَرَقنـهُ لِتَقرَاَهُ عَلَى النّاسِ عَلى مُكث»(و قرآن را جدا جدا (آيه آيه و سوره سوره) فرستاديم تا آن را بر مردم با درنگ بخوانى) را نيز به تلاوت با ترتيل تفسير كرده‌اند.<ref> جامع‌البيان، ج15، ص222؛ مجمع‌البيان، ج6، ص‌687‌.</ref>

مفسران ترتيل در آيه 4 سوره مزّمل/73 را ـ كه با نزول اين آيه، از آداب تلاوت قرآن پذيرفته شد ـ چنين تفسير كرده‌اند: قرائت شمرده همراه با آشكار كردن حروف و كلمات بدون زياده‌روى<ref> التبيان، ج‌7، ص‌488؛ مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌569؛ روح‌المعانى، ج‌29، ص‌179.</ref>، تلاوت قرآن طبق نظم كلمات و چينش جملات و ترتيب آيات بدون پس و پيش<ref> تفسير ماوردى، ج‌6‌، ص‌126؛ مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌569.</ref>، تأنى و مكث در قرائت و نهايت دقت در اداى حروف و حركات و چينش نيكوى كلمات<ref> مدارك الاحكام، ج‌3، ص‌361؛ جواهرالكلام، ج‌9، ص‌392.</ref>، ادا كردن حروف و رعايت وقفها<ref> كشف‌الاسرار، ج‌10، ص‌266.</ref>، تلاوت با صداى نيكو و حزين<ref> مجمع البيان، ج‌10، ص‌569.</ref> پيوسته و شمرده خواندن بدون شتاب<ref> التبيان، ج‌10، ص‌162؛ التفسير الكبير، ج‌30، ص‌173؛ النشر، ج‌1، ص‌207.</ref>.

بعضى در معناى ترتيل افزون بر توجّه به‌ جنبه‌هاى ظاهرى و الفاظ، تدبّر در محتوا و معانى آيات را نيز دخيل دانسته<ref> تفسير قرطبى، ج‌19، ص‌26؛ البرهان فى علوم‌القرآن، ج‌2، ص‌82‌.</ref> و آن را به «آشكارا و شمرده خواندن همراه با تدبّر در معانى آيات» تفسير كرده‌اند.<ref> تفسير قرطبى، ج‌19، ص‌26.</ref> شايد فخر رازى با توجه به همين نكته مى‌گويد: مقصود از ترتيل و قرائت «حضور قلب و كمال معرفت» است.<ref> التفسير الكبير، ج‌30، ص‌173 ـ 174.</ref>

تأمل در روايات نيز اين معنا را به خوبى تأييد‌ مى‌كند.اميرمؤمنان(عليه السلام) ترتيل را شمرده خواندن قرآن و تدبّر در معانى آن<ref> الكافى، ج‌2، ص‌614‌؛ مجمع البيان، ج‌10، ص‌569؛ الصافى، ج‌1، ص‌71.</ref> و در نقل ديگر، به رعايت وقفها و آشكار كردن حروف<ref> الصافى، ج‌1، ص‌71.</ref> يا نيكو ادا كردن حروف و شناخت وقفها<ref> الاتقان، ج‌1، ص‌180؛ التمهيد فى علم التجويد، ص‌48.</ref> تفسير كرده‌اند.

امام‌صادق(عليه السلام)نیز فرمودند: قرآن با شتاب و سرعت خوانده نمى‌شود، بلكه با تأنى و آرامش قرائت مى‌گردد و زمانى كه به آيه‌اى رسيدى كه در آن يادى از بهشت است، نزد آن تأمل كن و آن را از خدا بخواه و هنگامى كه به آيه‌اى رسيدى كه در آن از آتش جهنم سخن رفته، نزد آن درنگ كن و از آن به خدا پناه ببر.<ref> مجمع البيان، ج‌10، ص‌569؛ بحارالانوار، ج‌89‌، ص‌216.</ref>

در روايت ديگرى از آن حضرت گزارش شده كه ترتيل آن است كه هنگام خواندن آن درنگ كنى و صدايت را در آن نيكو‌سازى<ref> مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌569؛ بحارالانوار، ج‌89‌، ص‌191.</ref> قرائت قرآن با صداى نيكو جزو ترتيل در قرائت بوده و بسيار مورد توجه پيامبر(صلى الله عليه وآله)و امامان معصوم(عليهم السلام) بوده است. برخى آورده‌اند كه صداى نيكو شعار پيامبران و امامان(عليهم السلام) و پيروان آنان است.<ref> رياض المسائل، ج‌8‌، ص‌64‌.</ref>

برپايه برخى روايات، پيامبر‌ اكرم(صلى الله عليه وآله) و امامان معصوم(عليهم السلام) قرآن را با صداى بسيار زيبا تلاوت مى‌كردند. «براء بن عازب» نقل مى‌كند كه قرائت سوره تين را در نماز عشا از رسول الله(صلى الله عليه وآله) شنيدم و نيكوتر و خوش صداتر از قرائت وى تاكنون از كسى نشنيده بودم.<ref> صحيح البخارى، ج‌8‌، ص‌269.</ref> نقل شده است كه امام سجاد و امام‌ باقر(عليهما السلام)خوش صداترين مردم در تلاوت قرآن بوده‌اند، به طورى كه رهگذران و سقّاها مى‌ايستادند تا قرائت ايشان را بشنوند و چه بسا از‌ شنيدن صداى خوش آنان مدهوش مى‌شدند<ref> الكافى، ج‌2، ص‌615 ـ 616‌؛ السرائر، ج‌3، ص‌604‌؛ بحارالانوار، ج‌82‌، ص‌82‌.</ref>؛

همچنين امام كاظم(عليه السلام)داراى صدايى نيكو بوده‌اند.<ref> بحارالانوار، ج‌89‌، ص‌194.</ref> صداى نيكو آن است كه داراى ترجيع و تحرير بوده، از آهنگ جذّاب و دلنشينى برخوردار باشد. البته نبايد به گونه‌اى باشد كه مناسب مجالس لهو و باطل باشد.

امام‌باقر(عليه السلام) به ابوبصير فرمودند: در قرائت قرآن صدايت را ترجيع بده، زيرا خداوند صداى نيكويى را كه در آن ترجيع باشد دوست مى‌دارد.<ref> الكافى، ج‌2، ص‌616‌.</ref>
قرائت آهنگين قرآن از نظم آهنگ كلام خدا سرچشمه مى‌گيرد و در هاله‌اى از حزن معنوى قرار دارد.

از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)روايت شده كه قرآن با حزن نازل شده و شما آن را با حزن بخوانيد و هنگام قرائت آن بگرييد و اگر نتوانيد خود را به گريستن بزنيد و در آن تغنّى كنيد كه هركس در قرآن تغنّى نكند از ما نيست.<ref> همان، ص‌614‌؛ فضائل القرآن، ص‌70؛ جامع‌الاخبار، ص‌48.</ref>

دانشمندان علوم قرآن و مفسران در معناى «تغنّى» مطالب فراوانى آورده‌اند كه با توجه به سياق روايت كه درباره صداى نيكو و حزين آمده بيشتر مفسران تغنّى به قرآن را به معناى «تحسين و تحزين صوت» در قرائت قرآن دانسته‌اند<ref> مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌86‌؛ تفسير قرطبى، ج‌1، ص‌12؛ التبيان فى آداب حملة القرآن، ص‌90 ـ 91.</ref>؛ نيز از آن حضرت نقل شده كه نيكوترين مردم در قرائت قرآن كسى است كه آن
را با صداى حزين بخواند.<ref> فيض‌القدير، ج2، ص‌529؛ مجمع الزوائد، ج‌7، ص‌170.</ref>

==مراتب ترتیل==

تلاوت قرآن (از نظر اينكه حركات و حروف و كلمات آن از جهت سرعت و اظهار، تشديد و تخفيف و مانند آن خوب ادا شوند و قواعد ضرورى تجويد مراعات گردند) سه مرتبه دارد<ref> النشر، ج‌1، ص‌205 - 208؛ حق التلاوه، ص‌61 - 63‌؛ فن‌الترتيل، ج‌1، ص‌129.</ref>: 1.

1.«تحقيق» و آن عبارت است از قرائت قرآن با نهايت تأنّى و رعايت همه قواعد تجويد كه به نوآموزان سفارش شده است.<ref> النشر، ج‌1، ص‌205.</ref>

2. «تحدير» به معناى درست خواندن قرآن با حداكثر سرعت و رعايت قواعد تجويد.<ref> معجم علوم القرآن، ص‌265.</ref> 3.‌

3.«تدوير» كه از جهت سرعت نه به كندى «تحقيق» است و نه به تندى «تحدير».<ref> همان، ص‌266؛ النشر، ج‌1، ص‌207.</ref>

در اين تقسيم بندى «ترتيل» مفهوم جامعى است كه در همه مراتب سه گانه تلاوت وجود دارد، زيرا ترتيل معيار صحيح خواندن قرآن است<ref> فن الترتيل، ج‌1، ص‌129؛ معجم علوم القرآن، ص‌89، 266.</ref>؛ ولى برخى با افزودن ترتيل به مراتب تلاوت، براى آن‌ 4‌ مرتبه بيان كرده‌اند (تحقيق، ترتيل، تدوير، تحدير)<ref> بغية المريد، ص‌78 ـ 79؛ روضة الذاكرين، ص‌26.</ref> و درباره تفاوت بين مراتب چهارگانه، نسبت بين «تحقيق» و «ترتيل» را برخى عموم و خصوص مطلق<ref> النشر، ج‌1، ص‌209.</ref> و برخى ديگر مِنْ وَجْه<ref> نامه مفيد، ش 1، ص‌71 ـ 72، «انواع قرائت قرآن».</ref> دانسته‌اند؛

ولى به نظر مى‌رسد بين ترتيل و تدوير تفاوتى نباشد. حداكثر تفاوتى كه برخى ذكر كرده‌اند اعتبار تدبّر در ترتيل و معتبر نبودن آن در «تدوير» است.<ref> همان، ص‌71.</ref> در اين تقسيم‌بندى «تحدير» نقطه مقابل «تحقيق» و «ترتيل» شناخته شده است.<ref> بغية المريد، ص‌78 ـ 79.</ref>

درباره حكم فقهى ترتيل غالباً به استحباب آن نظر داده‌اند.<ref> الاتقان، ج‌1، ص‌229؛ بحارالانوار، ج‌81‌، ص‌188؛ مفتاح‌الكرامه، ج‌4، ص‌701، 703؛ المنير، ج‌29، ص‌192.</ref> ولى برخى با استناد به ظهور امر در آيه‌ 4‌ مزّمل /73 به وجوب آن متمايل شده‌اند.<ref> كيف نتعامل مع القرآن، ص‌159؛ المنير، ج‌29، ص‌196.</ref>

== ترتیل و تدبر در قرآن ==

مطلب ديگرى كه در اين زمينه مطرح شده اين است كه آيا كم خواندن قرآن با ترتيل بهتر است يا زياد خواندن آن با سرعت و تحدير؟

بيشتر مفسران تلاوت اندك همراه با ترتيل و تدبر در آن را بر زياد خواندن همراه با تندخوانى ترجيح داده‌اند<ref> النشر، ج‌1، ص‌208 ـ 209؛ صحيح مسلم، ج‌6‌، ص‌105.</ref> و در اين باره به برخى روايات<ref> النشر، ج‌1، ص‌209؛ الصافى، ج‌1، ص‌70 - 73؛ روضة‌الذاكرين، ص‌28 ـ 29.</ref>،
سازگارى اين‌گونه تلاوت با هدف تلاوت قرآن كه فهميدن و عمل كردن است<ref> النشر، ج‌1، ص‌209؛ افادات من القرآن والقراءات، ص‌66‌.</ref> و نيز تناسب آن با احترام و بزرگداشت كلام الهى استناد جسته‌اند<ref> احياء علوم الدين، ج‌3، ص‌114.</ref>؛

ولى برخى بيش‌ خوانى را برتر و داراى ثواب بيشترى مى‌دانند، چرا كه از پيامبر(صلى الله عليه وآله) روايت شده كه تلاوت هر حرف از قرآن 10 حسنه دارد.<ref> النشر، ج‌1، ص‌208؛ فتح‌المجيد، ص‌28.</ref>

ابن قيّم با جمع بين اين دو نظريه مى‌گويد: ثواب تلاوت با تدبّر از نظر كيفيت و ارزش برتر است و پاداش كثرت قرائت از جهت كميّت و شماره بيشتر است.<ref> فيض القدير، ج‌5، ص‌102؛ النشر، ج‌1، ص‌208.</ref>

از مهم‌ترين اهداف تلاوت قرآن تدبّر در معناى والاى اين كلام الهى است<ref> المحجة البيضاء، ج‌2، ص‌237.</ref>، از اين رو اميرمؤمنان(عليه السلام)مى‌فرمايد: در قرائتى كه در آن تدبر نباشد هيچ خيرى نيست<ref> تحف العقول، ص‌204.</ref> و ابن‌عباس مى‌گويد: سوره بقره را با ترتيل و تدبّر بخوانم براى من بهتر است كه همه قرآن را تندخوانى كنم.<ref> الوسيط، ج‌4، ص‌372؛ جوامع الجامع، ج‌4، ص‌383.</ref>

تدبر زمانى امكان‌ پذير است كه قارى، قرآن را با آرامش و شمرده بخواند تا بتواند به تأمل در حقايق و دقايق آيات آن بپردازد. تلاوت با ترتيل زمينه‌اى براى تدبّر و در نتيجه تأثير آيات نورانى قرآن در جان انسان است.<ref> التفسير الكبير، ج‌30، ص‌173 ـ 174؛ المحجة البيضاء، ج‌2، ص‌237.</ref>

به نظر مى‌رسد توصيه پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امامان معصوم(عليهم السلام) در پايان نبردن ختم قرآن در كمتر از سه يا‌7 روز در همين راستا باشد<ref> صحيح‌البخارى، ج‌6، ص‌139؛ الكافى، ج‌2، ص‌617‌؛ فضائل القرآن العظيم، ص‌58.</ref>،

به هر حال با قرائت به روش ترتيل، آيات نورانى قرآن در ذهن خواننده و شنونده جايگزين مى‌شود و زمينه براى تدبر و فهميدن و عمل كردن به مضامين عالى آن هموار مى‌گردد؛ افزون بر اين، ترتيل در قرائت به تكريم و احترام قرآن نزديك‌ تر است.<ref> احياء علوم الدين، ج‌3، ص‌114؛ المحجة البيضاء، ج‌2، ص‌237.</ref>

== پانویس ==

<references/>

'''منبع:''' [http://www.maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=7 دائرة المعارف قرآن كريم (جلد هفتم)]

'''نویسنده مقاله:''' محمد رضا شهيدى

[[رده:آداب قرآن]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{عالی}}
+{{خوب}}
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
@@ سطر ۷۹: / سطر ۷۷: @@
 [[رده:تلاوت قرآن]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۲:۴۳
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{عالی}}
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۴۸
سطر ۷۷:		سطر ۷۷:
	{{قرآن}}		{{قرآن}}

−	[[رده:~~آداب~~ قرآن]]	+	[[رده:تلاوت قرآن]]

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۴: @@
 ==منابع==
 محمدرضا شهيدى، [http://www.maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=7 دائرة المعارف قرآن كريم (جلد هفتم)]
 [[رده:آداب قرآن]]

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 ترتيل در كلام، تركيب نيكوى كلمات و چينش زيباى آن است<ref>ترتيب‌العين، ص300؛ لسان‌العرب، ج‌5، ص‌132 ـ 133، «رتل».</ref> و ترتيل در گفتار آن است كه سخن را روان و آراسته و بدون تكلف و شتاب ادا كنند، به طورى كه حروف و‌ كلمات در آن واضح و آشكار گردد.<ref> مفردات، ص341؛ لسان العرب، ج‌5، ص‌132؛ المصباح، ص‌218، «رتل».</ref> اين تعبير اصطلاحى قرآنى در آداب تلاوت قرآن‌ است.
-از اين ماده 4 بار و در دو آيه از [[قرآن کریم]] آمده است كه دو بار به صورت فعلى و دو بار به صورت مصدرى ديده مى‌شود؛ در يك آيه فعل ماضى «رَتَّلَ» به ضمير متكلم مع‌الغير (نا‌= ما) نسبت داده شده است كه مفسران مراد از «نا» را خداوند و فرشتگان دانسته‌اند: «ورَتَّلناهُ تَرتيلا» ([[سوره فرقان]]/25،32) و در آيه ديگر فعل امر حاضر آمده كه با توجه به سياق آيات، خطاب آيه در وهله نخست به پيامبر اعظم است: «ورَتِّلِ القُرءانَ تَرتيلا».([[سوره مزمل]]/73،4)
+از اين ماده 4 بار و در دو آيه از [[قرآن کریم]] آمده است كه دو بار به صورت فعلى و دو بار به صورت مصدرى ديده مى‌شود؛ در يك آيه فعل ماضى «رَتَّلَ» به ضمير متكلم مع‌الغير (نا‌= ما) نسبت داده شده است كه مفسران مراد از «نا» را خداوند و فرشتگان دانسته‌اند: {{متن قرآن|«ورَتَّلناهُ تَرتيلا»}} ([[سوره فرقان]]/25،32) و در آيه ديگر فعل امر حاضر آمده كه با توجه به سياق آيات، خطاب آيه در وهله نخست به پيامبر اعظم است: {{متن قرآن|«ورَتِّلِ القُرءانَ تَرتيلا»}}.([[سوره مزمل]]/73،4)
-بيشتر مفسران ترتيل در آيه نخست را به معناى نزول تدريجى و پى در پى قرآن مى‌دانند كه با وجود تدريجى بودن نزول آن، آيات و سوره‌هايش، هماهنگ و داراى يك هدف‌اند<ref>جامع البيان، ج‌19، ص‌15؛ الكشاف، ج‌3، ص‌279؛ مجمع البيان، ج‌7، ص‌266.</ref>؛ آن‌گاه اين تناسب و هماهنگى ميان آيه‌ها و سوره‌ها را به طورى كه هيچ‌گونه تفاوت و ناهماهنگى در آن مشاهده نمى‌گردد، يكى از ادله اعجاز قرآن شمرده‌اند<ref> التفسير الكبير، ص‌196 ـ 197.</ref> كه در آيه 82 [[سوره نساء]]/4 به آن اشاره شده است: «اَفَلا يَتَدَبَّرونَ القُرءانَ و لَو كانَ مِن عِندِ غَيرِاللّهِ لَوَجَدوا فيهِ اختِلفا كَثيرا»(آيا در قرآن نمى‌انديشند؟ اگر از سوى غيرخدا بود قطعاً اختلاف فراوانى در آن مى‌يافتند).
+بيشتر مفسران ترتيل در آيه نخست را به معناى نزول تدريجى و پى در پى قرآن مى‌دانند كه با وجود تدريجى بودن نزول آن، آيات و سوره‌هايش، هماهنگ و داراى يك هدف‌اند<ref>جامع البيان، ج‌19، ص‌15؛ الكشاف، ج‌3، ص‌279؛ مجمع البيان، ج‌7، ص‌266.</ref>؛ آن‌گاه اين تناسب و هماهنگى ميان آيه‌ها و سوره‌ها را به طورى كه هيچ‌گونه تفاوت و ناهماهنگى در آن مشاهده نمى‌گردد، يكى از ادله اعجاز قرآن شمرده‌اند<ref> التفسير الكبير، ص‌196 ـ 197.</ref> كه در آيه 82 [[سوره نساء]]/4 به آن اشاره شده است: {{متن قرآن|«اَفَلا يَتَدَبَّرونَ القُرءانَ و لَو كانَ مِن عِندِ غَيرِاللّهِ لَوَجَدوا فيهِ اختِلفا كَثيرا»}} (آيا در قرآن نمى‌انديشند؟ اگر از سوى غيرخدا بود قطعاً اختلاف فراوانى در آن مى‌يافتند).
 البته برخى مفسران ترتيل در اين آيه را به معناى فرمان به ترتيل در قرائت قرآن دانسته‌اند<ref>جامع‌البيان، ج19، ص15؛ التحرير والتنوير، ج19، ص‌20.</ref> و بعضى آن را به معناى تبيين و تفسير مى‌دانند.<ref> تفسير ماوردى، ج4، ص144؛ البحرالمحيط، ج8، ص104.</ref>
-در آيه دوم خداوند به پيامبر صلى الله عليه وآله و مؤمنان فرمان مى‌دهد قرآن را با ترتيل بخوانند. گروهى آيه 106‌ [[سوره اسرا]]/17: «وقُرءانـًا فَرَقنهُ لِتَقرَاَهُ عَلَى النّاسِ عَلى مُكث»(و قرآن را جدا جدا (آيه آيه و سوره سوره) فرستاديم تا آن را بر مردم با درنگ بخوانى) را نيز به تلاوت با ترتيل تفسير كرده‌اند.<ref> جامع‌البيان، ج15، ص222؛ مجمع‌البيان، ج6، ص‌687‌.</ref>
+در آيه دوم خداوند به پيامبر صلى الله عليه وآله و مؤمنان فرمان مى‌دهد قرآن را با ترتيل بخوانند. گروهى آيه 106‌ [[سوره اسرا]]/17: {{متن قرآن|«وقُرءانـًا فَرَقنهُ لِتَقرَاَهُ عَلَى النّاسِ عَلى مُكث»}}(و قرآن را جدا جدا (آيه آيه و سوره سوره) فرستاديم تا آن را بر مردم با درنگ بخوانى) را نيز به تلاوت با ترتيل تفسير كرده‌اند.<ref> جامع‌البيان، ج15، ص222؛ مجمع‌البيان، ج6، ص‌687‌.</ref>
 مفسران ترتيل در آيه 4 سوره مزمل/73 را ـ كه با نزول اين آيه، از آداب تلاوت قرآن پذيرفته شد ـ چنين تفسير كرده‌اند: قرائت شمرده همراه با آشكار كردن حروف و كلمات بدون زياده‌روى <ref>التبيان، ج‌7، ص‌488؛ مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌569؛ روح‌المعانى، ج‌29، ص‌179.</ref>، تلاوت قرآن طبق نظم كلمات و چينش جملات و ترتيب آيات بدون پس و پيش <ref>تفسير ماوردى، ج‌6‌، ص‌126؛ مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌569.</ref>، تأنى و مكث در قرائت و نهايت دقت در اداى حروف و حركات و چينش نيكوى كلمات<ref> مدارك الاحكام، ج‌3، ص‌361؛ جواهرالكلام، ج‌9، ص‌392.</ref>، ادا كردن حروف و رعايت وقفها<ref> كشف‌الاسرار، ج‌10، ص‌266.</ref>، تلاوت با صداى نيكو و حزين<ref> مجمع البيان، ج‌10، ص‌569.</ref> پيوسته و شمرده خواندن بدون شتاب.<ref> التبيان، ج‌10، ص‌162؛ التفسير الكبير، ج‌30، ص‌173؛ النشر، ج‌1، ص‌207.</ref>
@@ سطر ۷۰: / سطر ۷۰: @@
 به نظر مى‌رسد توصيه پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام در پايان نبردن ختم قرآن در كمتر از سه يا‌ 7 روز در همين راستا باشد.<ref>صحيح‌البخارى، ج‌6، ص‌139؛ الكافى، ج‌2، ص‌617‌؛ فضائل القرآن العظيم، ص‌58.</ref>
-به هر حال با قرائت به روش ترتيل، آيات نورانى قرآن در ذهن خواننده و شنونده جايگزين مى‌شود و زمينه براى تدبر و فهميدن و عمل كردن به مضامين عالى آن هموار مى‌گردد؛ افزون بر اين ترتيل در قرائت به تكريم و احترام قرآن نزديك‌تر است.<ref> احياء علوم الدين، ج‌3، ص‌114؛ المحجة البيضاء، ج‌2، ص‌237.</ref>
+به هر حال با قرائت به روش ترتيل، آيات نورانى قرآن در ذهن خواننده و شنونده جايگزين مى‌شود و زمينه براى تدبر و فهميدن و عمل كردن به مضامين عالى آن هموار مى‌گردد؛ افزون بر اين ترتيل در قرائت به تكريم و احترام قرآن نزديك‌تر است.<ref>احياء علوم الدين، ج‌3، ص‌114؛ المحجة البيضاء، ج‌2، ص‌237.</ref>
-== پانویس ==
+==پانویس==
 <references/>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۵:۵۹
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
		+
		+
		+
		+
	__toc__		__toc__