تحمید (حمدله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: ویرایش

2022-03-02T07:44:40Z

ویرایش

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ تحمید را به تحمید (حمدله) منتقل کرد

2022-03-02T06:02:15Z

مهدی موسوی صفحهٔ تحمید را به تحمید (حمدله) منتقل کرد

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-10-29T10:18:02Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani: رده اولویت مقاله

2019-05-04T10:19:05Z

رده اولویت مقاله

سید مهدی خدایی در ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۱۴

2016-01-18T11:14:33Z

بهرامی: درست کردن پانویس ها

2014-01-18T12:44:26Z

درست کردن پانویس ها

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۱ ژانویهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۰۷:۳۶

2014-01-11T07:36:46Z

بهرامی در ‏۷ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۰۷

2013-12-07T12:07:10Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} تحمید ، ...' ایجاد کرد

2013-12-07T12:06:53Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دانشنامه جهان اسلام}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} تحمید ، ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}
{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}

تحمید ، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه » یا «الحمدللّه رب العالمین ». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة ) آن حَمدَله است ، نظیر بَسمَله * و حولقه * . بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه » مبتدا و مرفوع ، و «ال » را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد (برای آگاهی از مباحث مربوط به حمد رجوع کنید به حمد * ). بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند (سیبویه ، ج 1، ص 329؛ فخررازی ، ج 1، ص 220؛ ابوحیّان ، ج 1، ص 18؛ زمخشری ، ج 1، ص 9ـ10؛ قرطبی ، ج 1، ص 135ـ136). در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی ، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است (قشیری ، ج 1، ص 45؛ امام خمینی ، ص 111ـ112).

گفتن «الحمدللّه » در چندین آیة [[قرآن کریم]] توصیه شده است (مثلاً رجوع کنید به مؤمنون : 28؛ نحل : 59، 93؛ عنکبوت : 63؛ لقمان : 25). گذشته از این ، «الحمدللّه » در پنج سورة حمد و انعام و کهف و سبأ و فاطر عبارت آغازین سوره ، پس از بسمله ، است ؛ ازینرو این سوره ها را سُوَر حمد نامیده اند (رامیار، ص 597؛ نیز رجوع کنید بهحمد * ، سوره ). تحمید از اذکاری است که مسلمانان آن را مدام بر زبان جاری می کنند، زیرا بنا بر احادیث ، گفتنِ الحمدللّه بجا آوردن شکر نعمتهای بزرگ و کوچک خداوند است (کلینی ، ج 2، ص 102). همچنین برطبق روایتی از امام صادق علیه السلام ، پیامبر اکرم هر روز 360 مرتبه این تحمید را تکرار می کرد: «الحمدللّه رب العالمین کثیراً علی کل حال » (همان ، ج 2، ص 488). احادیث متعدد و مشابهی از پیامبر اکرم و امامان شیعه علیهم السلام نقل شده است با این مضمون که هیچ چیز نزد خدا دوست داشتنی تر از گفتن «الحمدللّه » نیست و بدان جهت خداوند خود را با این کلمه ستوده است (ابوالفتوح رازی ، ج 1، ص 64؛ کلینی ، همانجا). به گفته فخررازی ، اولین کلمه ای که آدم علیه السلام بر زبان جاری کرد تحمید بود (ج 1، ص 225) و برخی گفته اند که آدم علیه السلام اولین کسی بود که الحمدللّه گفت (ابن رسته ، ص 200؛ فؤاد صالح السیّد، ص 273). بنا بر آیة دهم سورة یونس ، واپسین درخواست اهل بهشت نیز تحمید است . غزالی (ج 1، ص 396ـ 397) روایتی از پیامبر آورده است که بر ارزش و آثار تحمید تأکید بسیار دارد.

تحمید در فقه نیز مطرح است و یکی از اجزای خطبة [[نماز جمعه]] است که برخی آن را واجب و برخی مستحب می دانند (ابواسحاق شیرازی ، ج 1، ص 118؛ مسلم بن حجاج ، ج 1، ص 593؛ حرّ عاملی ، ج 7، ص 342). تحمید نزد شیعیان پس از خواندن سورة حمد در نماز (مقدس اردبیلی ، ج 2، ص 234؛ حرّ عاملی ، ج 6، ص 67) و قبل از تشهد (نجفی ، ج 10، ص 273) و پس از سلام نماز، مخصوصاً 33 مرتبه در تسبیحات حضرت زهرا سلام اللّه علیها، مستحب شمرده می شود (نجفی ، ج 10، ص 396ـ401؛ برقی ، ج 1، ص 106؛ برای آگاهی از دیگر موارد مستحب رجوع کنید به ابوداود، ج 1، ص 491، ج 5، ص 290؛ مسلم بن حجاج ، ج 3، ص 2095؛ ترمذی ، ج 5، ص 508؛ نووی ، ص 42، 104؛ مجلسی ، ج 71، ص 222، ج 73، ص 55، ج 81، ص 309).

*استحباب تحميد: در همه حالات بويژه در موارد زير مستحب است:

بعد از فراغ از وضو؛<ref> جواهر الكلام 2/ 339 </ref>هنگام نگاه كردن در آينه؛<ref> وسائل الشيعة 7/ 173 </ref> بعد از عطسه براى عطسه كننده و نيز شنونده عطسه؛<ref> العروة الوثقى 1/ 717 </ref> براى مأموم بعد از فراغ امام از حمد؛<ref> 804 </ref> براى نماز گزار بعد از گفتن{سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ }؛<ref> 672 ؛ جواهر الكلام 10/ 114 </ref> در آغاز تشهّد<ref> العروة الوثقى 1/ 691 </ref> و نيز دو يا سه بار گفتن آن بعد از فراغ از تشهّد اوّل؛<ref> جواهر الكلام 11/ 277 </ref> صد بار براى امام در نماز استسقاء پس از قرار گرفتن بر منبر بعد از تكبير، تسبيحو تهليل(11)<ref> 12/ 146 </ref> ؛ هنگام ورود به مسجد<ref> 14/ 81 </ref>و وقوف در عرفات و مشعرو در اثناى غذا خوردن و پايان آن.(13)<ref> 36/ 452 ـ 453 </ref>

بسيار حمد كردن خداوند هنگام روآوردن و آشكار شدن نعمتهاى الهى بر انسان، مستحب است.(14)<ref> وسائل الشيعة 7/ 174 </ref>

گفتن الحمدللّه را در برخی موارد، از جمله در مکانهای ناپاک ، ناپسند دانسته اند و در مدح معصیت نیز آن را حرام شمرده اند ( الموسوعة الفقهیّة ، ج 10، ص 266، 276). سرّیِ سقَطی صوفی ، به سبب آنکه پس از شنیدن خبر سوختن بازار بغداد و در امان ماندن دکان خویش الحمدللّه گفت ، سالها استغفار می کرد؛ بر این اساس ، برخی تحمید را در جایی که به جمعی مصیبت رسد و فرد از آن مصیبت در امان مانده باشد ناپسند دانسته اند (عطار، ص 337؛ فخررازی ، ج 1، ص 224ـ 225).

بنا بر روایتی از پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم هر امر مهمی که با تحمید آغاز نشود، نافرجام و نامیمون است (نووی ، ص 103؛ ابوداود، ج 5، ص 172). بر این اساس ، کتابها و نامه ها و خطبه ها و خطابه ها را با تحمید آغاز می کرده اند ( رجوع کنید به ستوده و نجف زاده بارفروش ، ج 1). خطبة معروف زیاد را در بصره به سبب نداشتن تحمید، «خطبة بَتراء» (به معنای خطبة ناقص ) خوانده اند (جاحظ ، ج 2، ص 47؛ قس د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «حَمدَله »). گاهی تحمید در ابتدای کتابها و رساله های فارسی به صورت ترجمه آمده است ( رجوع کنید بهابن سینا، ص 1؛ نجم رازی ، ص 1). به عقیدة محمدبن عبدالخالق میهنی (ص 23)، رسم نوشتن تحمید در انتهای نامه بجای ابتدای آن را عبدالحمید کاتب (متوفی 132) در روزگار امویان بنا نهاد.

== پانویس ==

{{پانویس}}

== منابع ==

*دانشنامه جهان اسلام، جلد 6، ذیل مدخل ''تحمید'' از محسن معینی (با تلخیص)، در دسترس در پایگاه دانشنامه جهان اسلام
*جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، ج 2، صفحه 383، ذیل مدخل ''تحمید''.
[[رده:نماز]]
[[رده:آداب و سنن]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{متوسط}}
+{{خوب}}
 تحمید، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه» یا «الحمدللّه رب العالمین». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة) آن حَمدَله است، نظیر بَسمَله و حولقه. بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه» مبتدا و مرفوع و «ال» را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد. بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند.<ref> سیبویه، ج1، ص329؛ فخررازی، ج1، ص220؛ ابوحیّان، ج1، ص18؛ زمخشری، ج1، ص9ـ10؛ قرطبی، ج1، ص135ـ136 </ref> در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است.<ref>قشیری، ج1، ص45؛ امام خمینی، ص111ـ112 </ref>
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 [[رده:آداب و سنن]]
 [[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۹
سطر ۳۹:		سطر ۳۹:
	[[رده:نماز]]		[[رده:نماز]]
	[[رده:آداب و سنن]]		[[رده:آداب و سنن]]
		+	[[رده:مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۱۴
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{متوسط}}
	تحمید، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه» یا «الحمدللّه رب العالمین». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة) آن حَمدَله است، نظیر بَسمَله و حولقه. بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه» مبتدا و مرفوع و «ال» را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد. بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند.<ref> سیبویه، ج1، ص329؛ فخررازی، ج1، ص220؛ ابوحیّان، ج1، ص18؛ زمخشری، ج1، ص9ـ10؛ قرطبی، ج1، ص135ـ136 </ref> در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است.<ref>قشیری، ج1، ص45؛ امام خمینی، ص111ـ112 </ref>		تحمید، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه» یا «الحمدللّه رب العالمین». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة) آن حَمدَله است، نظیر بَسمَله و حولقه. بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه» مبتدا و مرفوع و «ال» را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد. بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند.<ref> سیبویه، ج1، ص329؛ فخررازی، ج1، ص220؛ ابوحیّان، ج1، ص18؛ زمخشری، ج1، ص9ـ10؛ قرطبی، ج1، ص135ـ136 </ref> در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است.<ref>قشیری، ج1، ص45؛ امام خمینی، ص111ـ112 </ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-تحمید، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه» یا «الحمدللّه رب العالمین». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة) آن حَمدَله است، نظیر بَسمَله و حولقه. بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه» مبتدا و مرفوع و «ال» را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد.(برای آگاهی از مباحث مربوط به حمد رجوع کنید به حمد) بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند.(سیبویه، ج1، ص329؛ فخررازی، ج1، ص220؛ ابوحیّان، ج1، ص18؛ زمخشری، ج1، ص9ـ10؛ قرطبی، ج1، ص135ـ136) در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است.(قشیری، ج1، ص45؛ امام خمینی، ص111ـ112)
+تحمید، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه» یا «الحمدللّه رب العالمین». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة) آن حَمدَله است، نظیر بَسمَله و حولقه. بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه» مبتدا و مرفوع و «ال» را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد. بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند.<ref> سیبویه، ج1، ص329؛ فخررازی، ج1، ص220؛ ابوحیّان، ج1، ص18؛ زمخشری، ج1، ص9ـ10؛ قرطبی، ج1، ص135ـ136 </ref> در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است.<ref>قشیری، ج1، ص45؛ امام خمینی، ص111ـ112 </ref>
-گفتن «الحمدللّه» در چندین آیه [[قرآن کریم]] توصیه شده است.(مثلاً رجوع کنید به [[سوره مومنون]]: 28؛ [[سوره نحل]]: 59، 93؛ [[سوره عنکبوت]]: 63؛ [[سوره لقمان]]: 25)
+گفتن «الحمدللّه» در چندین آیه [[قرآن کریم]] توصیه شده است.<ref> مثلاً رجوع کنید به [[سوره مومنون]]: 28؛ [[سوره نحل]]: 59، 93؛ [[سوره عنکبوت]]: 63؛ [[سوره لقمان]]: 25 </ref>
-گذشته از این «الحمدللّه» در پنج سوره؛ [[سوره حمد]] و [[سوره انعام]] و [[سوره کهف]] و [[سوره سبأ]] و [[سوره فاطر]] عبارت آغازین سوره پس از بسمله است؛ از این رو این سوره ها را سُوَر حمد نامیده اند.(رامیار، ص597؛ نیز رجوع کنید به [[سوره حمد]])
+گذشته از این «الحمدللّه» در پنج سوره؛ [[سوره حمد]] و [[سوره انعام]] و [[سوره کهف]] و [[سوره سبأ]] و [[سوره فاطر]] عبارت آغازین سوره پس از بسمله است؛ از این رو این سوره ها را سُوَر حمد نامیده اند.<ref> رامیار، ص597؛ نیز رجوع کنید به [[سوره حمد]] </ref>
-تحمید از اذکاری است که مسلمانان آن را مدام بر زبان جاری می کنند، زیرا بنا بر احادیث گفتنِ الحمدللّه بجا آوردن شکر نعمت های بزرگ و کوچک خداوند است. (کلینی، ج2، ص102)
+تحمید از اذکاری است که مسلمانان آن را مدام بر زبان جاری می کنند، زیرا بنا بر احادیث گفتنِ الحمدللّه بجا آوردن شکر نعمت های بزرگ و کوچک خداوند است. <ref> کلینی، ج2، ص102 </ref>
-همچنین بر طبق روایتی از [[امام صادق]] علیه السلام پیامبر اکرم هر روز 360 مرتبه این تحمید را تکرار می کرد: «الحمدللّه رب العالمین کثیراً علی کل حال» (همان، ج2، ص488)
+همچنین بر طبق روایتی از [[امام صادق]] علیه السلام پیامبر اکرم هر روز 360 مرتبه این تحمید را تکرار می کرد: «الحمدللّه رب العالمین کثیراً علی کل حال» <ref> همان، ج2، ص488 </ref>
-احادیث متعدد و مشابهی از پیامبر اکرم و امامان شیعه علیهم السلام نقل شده است با این مضمون که هیچ چیز نزد خدا دوست داشتنی تر از گفتن «الحمدللّه» نیست و بدان جهت خداوند خود را با این کلمه ستوده است.(ابوالفتوح رازی، ج1، ص64؛ کلینی، همانجا)
+احادیث متعدد و مشابهی از پیامبر اکرم و امامان شیعه علیهم السلام نقل شده است با این مضمون که هیچ چیز نزد خدا دوست داشتنی تر از گفتن «الحمدللّه» نیست و بدان جهت خداوند خود را با این کلمه ستوده است.<ref> ابوالفتوح رازی، ج1، ص64؛ کلینی، همانجا </ref>
-به گفته فخررازی اولین کلمه ای که آدم علیه السلام بر زبان جاری کرد تحمید بود (ج1، ص225) و برخی گفته اند که آدم علیه السلام اولین کسی بود که الحمدللّه گفت. (ابن رسته، ص200؛ فؤاد صالح السیّد، ص273) بنابر آیه دهم [[سوره یونس]]، واپسین درخواست اهل بهشت نیز تحمید است. غزالی (ج1، ص396ـ397) روایتی از پیامبر آورده است که بر ارزش و آثار تحمید تأکید بسیار دارد.
+به گفته فخررازی اولین کلمه ای که آدم علیه السلام بر زبان جاری کرد تحمید بود <ref> ج1، ص225 </ref> و برخی گفته اند که آدم علیه السلام اولین کسی بود که الحمدللّه گفت. <ref> ابن رسته، ص200؛ فؤاد صالح السیّد، ص273 </ref> بنابر آیه دهم [[سوره یونس]]، واپسین درخواست اهل بهشت نیز تحمید است. غزالی <ref> ج1، ص396ـ397 </ref> روایتی از پیامبر آورده است که بر ارزش و آثار تحمید تأکید بسیار دارد.
-تحمید در فقه نیز مطرح است و یکی از اجزای خطبة [[نماز جمعه]] است که برخی آن را واجب و برخی مستحب می دانند (ابواسحاق شیرازی، ج1، ص118؛ مسلم بن حجاج، ج1، ص593؛ حرّ عاملی، ج7، ص342)
+تحمید در فقه نیز مطرح است و یکی از اجزای خطبة [[نماز جمعه]] است که برخی آن را واجب و برخی مستحب می دانند <ref> ابواسحاق شیرازی، ج1، ص118؛ مسلم بن حجاج، ج1، ص593؛ حرّ عاملی، ج7، ص342 </ref>
-تحمید نزد شیعیان پس از خواندن [[سوره حمد]] در نماز (مقدس اردبیلی، ج2، ص234؛ حرّ عاملی، ج6، ص67) و قبل از تشهد (نجفی، ج10، ص273) و پس از سلام نماز، مخصوصاً 33 مرتبه در تسبیحات حضرت زهرا سلام اللّه علیها مستحب شمرده می شود.(نجفی، ج10، ص396ـ401؛ برقی، ج1، ص106؛ برای آگاهی از دیگر موارد مستحب رجوع کنید به ابوداود، ج1، ص491، ج5، ص290؛ مسلم بن حجاج، ج3، ص2095؛ ترمذی، ج5، ص508؛ نووی، ص42، 104؛ مجلسی، ج71، ص222، ج73، ص55، ج81، ص309)
+تحمید نزد شیعیان پس از خواندن [[سوره حمد]] در نماز <ref> مقدس اردبیلی، ج2، ص234؛ حرّ عاملی، ج6، ص67 </ref> و قبل از تشهد <ref> نجفی، ج10، ص273 </ref> و پس از سلام نماز، مخصوصاً 33 مرتبه در تسبیحات حضرت زهرا سلام اللّه علیها مستحب شمرده می شود.<ref>نجفی، ج10، ص396ـ401؛ برقی، ج1، ص106؛ برای آگاهی از دیگر موارد مستحب رجوع کنید به ابوداود، ج1، ص491، ج5، ص290؛ مسلم بن حجاج، ج3، ص2095؛ ترمذی، ج5، ص508؛ نووی، ص42، 104؛ مجلسی، ج71، ص222، ج73، ص55، ج81، ص309 </ref>
 * استحباب تحميد: در همه حالات به ويژه در موارد زير مستحب است:
-بعد از فراغ از وضو؛<ref>جواهرالكلام 2/339.</ref> هنگام نگاه كردن در آينه؛<ref>وسائل الشيعة 7/173.</ref> بعد از عطسه براى عطسه كننده و نيز شنونده عطسه؛<ref>العروة الوثقى 1/717.</ref> براى مأموم بعد از فراغ امام از حمد؛<ref>.804</ref> براى نماز گزار بعد از گفتن {سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}؛<ref> 672؛ جواهرالكلام 10/114.</ref> در آغاز تشهّد<ref>العروة الوثقى 1/691.</ref> و نيز دو يا سه بار گفتن آن بعد از فراغ از تشهّد اوّل؛<ref> جواهرالكلام 11/277.</ref> صد بار براى امام در نماز استسقاء پس از قرار گرفتن بر منبر بعد از تكبير، تسبيحو تهليل(11)<ref> 12/146 </ref>؛ هنگام ورود به مسجد<ref> 14/81 </ref>و وقوف در عرفات و مشعرو در اثناى غذا خوردن و پايان آن.(13)<ref> 36/ 452ـ453 </ref>
+بعد از فراغ از وضو؛<ref>جواهرالكلام 2/339.</ref> هنگام نگاه كردن در آينه؛<ref>وسائل الشيعة 7/173.</ref> بعد از عطسه براى عطسه كننده و نيز شنونده عطسه؛<ref>العروة الوثقى 1/717.</ref> براى مأموم بعد از فراغ امام از حمد؛<ref>.804</ref> براى نماز گزار بعد از گفتن {سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ}؛<ref> 672؛ جواهرالكلام 10/114.</ref> در آغاز تشهّد<ref>العروة الوثقى 1/691.</ref> و نيز دو يا سه بار گفتن آن بعد از فراغ از تشهّد اوّل؛<ref> جواهرالكلام 11/277.</ref> صد بار براى امام در نماز استسقاء پس از قرار گرفتن بر منبر بعد از تكبير، تسبيحو تهليل<ref> 12/146 </ref>؛ هنگام ورود به مسجد<ref> 14/81 </ref>و وقوف در عرفات و مشعرو در اثناى غذا خوردن و پايان آن.<ref> 36/ 452ـ453 </ref>
 بسيار حمد كردن خداوند هنگام روآوردن و آشكار شدن نعمتهاى الهى بر انسان، مستحب است.<ref>وسائل الشيعة 7/174.</ref>
-گفتن الحمدللّه را در برخی موارد، از جمله در مکانهای ناپاک، ناپسند دانسته اند و در مدح معصیت نیز آن را حرام شمرده اند.(الموسوعة الفقهیّة، ج10، ص266، 276) سرّیِ سقَطی صوفی به سبب آنکه پس از شنیدن خبر سوختن بازار [[بغداد]] و در امان ماندن دکان خویش الحمدللّه گفت، سالها استغفار می کرد؛ بر این اساس برخی تحمید را در جایی که به جمعی مصیبت رسد و فرد از آن مصیبت در امان مانده باشد، ناپسند دانسته اند.(عطار، ص337؛ فخررازی، ج1، ص224ـ225)
+گفتن الحمدللّه را در برخی موارد، از جمله در مکانهای ناپاک، ناپسند دانسته اند و در مدح معصیت نیز آن را حرام شمرده اند.<ref> الموسوعة الفقهیّة، ج10، ص266، 276</ref> سرّیِ سقَطی صوفی به سبب آنکه پس از شنیدن خبر سوختن بازار [[بغداد]] و در امان ماندن دکان خویش الحمدللّه گفت، سالها استغفار می کرد؛ بر این اساس برخی تحمید را در جایی که به جمعی مصیبت رسد و فرد از آن مصیبت در امان مانده باشد، ناپسند دانسته اند.<ref>عطار، ص337؛ فخررازی، ج1، ص224ـ225 </ref>
-بنابر روایتی از پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم هر امر مهمی که با تحمید آغاز نشود، نافرجام و نامیمون است.(نووی، ص103؛ ابوداود، ج5، ص172) بر این اساس کتابها و نامه ها و خطبه ها و خطابه ها را با تحمید آغاز می کرده اند.(رجوع کنید به ستوده و نجف زاده بارفروش، ج1)
+بنابر روایتی از پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلم هر امر مهمی که با تحمید آغاز نشود، نافرجام و نامیمون است.<ref> نووی، ص103؛ ابوداود، ج5، ص172</ref> بر این اساس کتابها و نامه ها و خطبه ها و خطابه ها را با تحمید آغاز می کرده اند.<ref> رجوع کنید به ستوده و نجف زاده بارفروش، ج1 </ref>
-خطبة معروف زیاد را در [[بصره]] به سبب نداشتن تحمید، «خطبة بَتراء» (به معنای خطبة ناقص) خوانده اند.(جاحظ، ج2، ص47؛ قس د.اسلام ، چاپ دوم، ذیل «حَمدَله»). گاهی تحمید در ابتدای کتابها و رساله های فارسی به صورت ترجمه آمده است.(رجوع کنید به ابن سینا، ص1؛ نجم رازی، ص1) به عقیده محمد بن عبدالخالق میهنی (ص23)، رسم نوشتن تحمید در انتهای نامه بجای ابتدای آن را عبدالحمید کاتب (متوفی 132) در روزگار امویان بنا نهاد.
+خطبة معروف زیاد را در [[بصره]] به سبب نداشتن تحمید، «خطبة بَتراء» (به معنای خطبة ناقص) خوانده اند.<ref> جاحظ، ج2، ص47؛ قس د.اسلام ، چاپ دوم، ذیل «حَمدَله» </ref>. گاهی تحمید در ابتدای کتابها و رساله های فارسی به صورت ترجمه آمده است.<ref> رجوع کنید به ابن سینا، ص1؛ نجم رازی، ص1 </ref> به عقیده محمد بن عبدالخالق میهنی<ref> ص23 </ref>، رسم نوشتن تحمید در انتهای نامه بجای ابتدای آن را عبدالحمید کاتب (متوفی 132) در روزگار امویان بنا نهاد.
 ==پانویس==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۰۷
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~{{مدخل دائرة المعارف\|[[دانشنامه جهان اسلام]]}}~~
	{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}		{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۰۲
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
+تحمید، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه» یا «الحمدللّه رب العالمین». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة) آن حَمدَله است، نظیر بَسمَله و حولقه. بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه» مبتدا و مرفوع و «ال» را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد.(برای آگاهی از مباحث مربوط به حمد رجوع کنید به حمد) بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند.(سیبویه، ج1، ص329؛ فخررازی، ج1، ص220؛ ابوحیّان، ج1، ص18؛ زمخشری، ج1، ص9ـ10؛ قرطبی، ج1، ص135ـ136) در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است.(قشیری، ج1، ص45؛ امام خمینی، ص111ـ112)
-تحمید ، گفتن یا نوشتن «الحمدللّه » یا «الحمدللّه رب العالمین ». مصدرِ منحوتِ (تراشیده شدة ) آن حَمدَله است ، نظیر بَسمَله * و حولقه * . بیشتر نحویان و مفسران کلمة «الحمد» را در جملة «الحمدللّه » مبتدا و مرفوع ، و «ال » را در الحمد به معنای جنس می دانند که دلالت بر استغراق دارد و بیان می کند که حمد به خدا اختصاص دارد (برای آگاهی از مباحث مربوط به حمد رجوع کنید به حمد * ). بعضی «الحمد» را منصوب دانسته اند و جمله ای مثل «اَحْمدُاللّهَ» یا شبیه آن را قبل از «الحمد» در تقدیر گرفته اند (سیبویه ، ج 1، ص 329؛ فخررازی ، ج 1، ص 220؛ ابوحیّان ، ج 1، ص 18؛ زمخشری ، ج 1، ص 9ـ10؛ قرطبی ، ج 1، ص 135ـ136). در برخی تفاسیر عرفانی آمده که تمامی اقسام حمد، چه از حیث وصفی و چه تکوینی ، بازگشت به حمد حق تعالی دارد و در واقع حمد خداوند است (قشیری ، ج 1، ص 45؛ امام خمینی ، ص 111ـ112).
+گفتن «الحمدللّه» در چندین آیه [[قرآن کریم]] توصیه شده است.(مثلاً رجوع کنید به [[سوره مومنون]]: 28؛ [[سوره نحل]]: 59، 93؛ [[سوره عنکبوت]]: 63؛ [[سوره لقمان]]: 25)
-گفتن «الحمدللّه » در چندین آیة [[قرآن کریم]] توصیه شده است (مثلاً رجوع کنید به مؤمنون : 28؛ نحل : 59، 93؛ عنکبوت : 63؛ لقمان : 25). گذشته از این ، «الحمدللّه » در پنج سورة حمد و انعام و کهف و سبأ و فاطر عبارت آغازین سوره ، پس از بسمله ، است ؛ ازینرو این سوره ها را سُوَر حمد نامیده اند (رامیار، ص 597؛ نیز رجوع کنید بهحمد * ، سوره ). تحمید از اذکاری است که مسلمانان آن را مدام بر زبان جاری می کنند، زیرا بنا بر احادیث ، گفتنِ الحمدللّه بجا آوردن شکر نعمتهای بزرگ و کوچک خداوند است (کلینی ، ج 2، ص 102). همچنین برطبق روایتی از امام صادق علیه السلام ، پیامبر اکرم هر روز 360 مرتبه این تحمید را تکرار می کرد: «الحمدللّه رب العالمین کثیراً علی کل حال » (همان ، ج 2، ص 488). احادیث متعدد و مشابهی از پیامبر اکرم و امامان شیعه علیهم السلام نقل شده است با این مضمون که هیچ چیز نزد خدا دوست داشتنی تر از گفتن «الحمدللّه » نیست و بدان جهت خداوند خود را با این کلمه ستوده است (ابوالفتوح رازی ، ج 1، ص 64؛ کلینی ، همانجا). به گفته فخررازی ، اولین کلمه ای که آدم علیه السلام بر زبان جاری کرد تحمید بود (ج 1، ص 225) و برخی گفته اند که آدم علیه السلام اولین کسی بود که الحمدللّه گفت (ابن رسته ، ص 200؛ فؤاد صالح السیّد، ص 273). بنا بر آیة دهم سورة یونس ، واپسین درخواست اهل بهشت نیز تحمید است . غزالی (ج 1، ص 396ـ 397) روایتی از پیامبر آورده است که بر ارزش و آثار تحمید تأکید بسیار دارد.
+گذشته از این «الحمدللّه» در پنج سوره؛ [[سوره حمد]] و [[سوره انعام]] و [[سوره کهف]] و [[سوره سبأ]] و [[سوره فاطر]] عبارت آغازین سوره پس از بسمله است؛ از این رو این سوره ها را سُوَر حمد نامیده اند.(رامیار، ص597؛ نیز رجوع کنید به [[سوره حمد]])
-تحمید در فقه نیز مطرح است و یکی از اجزای خطبة [[نماز جمعه]] است که برخی آن را واجب و برخی مستحب می دانند (ابواسحاق شیرازی ، ج 1، ص 118؛ مسلم بن حجاج ، ج 1، ص 593؛ حرّ عاملی ، ج 7، ص 342). تحمید نزد شیعیان پس از خواندن سورة حمد در نماز (مقدس اردبیلی ، ج 2، ص 234؛ حرّ عاملی ، ج 6، ص 67) و قبل از تشهد (نجفی ، ج 10، ص 273) و پس از سلام نماز، مخصوصاً 33 مرتبه در تسبیحات حضرت زهرا سلام اللّه علیها، مستحب شمرده می شود (نجفی ، ج 10، ص 396ـ401؛ برقی ، ج 1، ص 106؛ برای آگاهی از دیگر موارد مستحب رجوع کنید به ابوداود، ج 1، ص 491، ج 5، ص 290؛ مسلم بن حجاج ، ج 3، ص 2095؛ ترمذی ، ج 5، ص 508؛ نووی ، ص 42، 104؛ مجلسی ، ج 71، ص 222، ج 73، ص 55، ج 81، ص 309).
+تحمید از اذکاری است که مسلمانان آن را مدام بر زبان جاری می کنند، زیرا بنا بر احادیث گفتنِ الحمدللّه بجا آوردن شکر نعمت های بزرگ و کوچک خداوند است. (کلینی، ج2، ص102)
-*استحباب تحميد: در همه حالات بويژه در موارد زير مستحب است:
+همچنین بر طبق روایتی از [[امام صادق]] علیه السلام پیامبر اکرم هر روز 360 مرتبه این تحمید را تکرار می کرد: «الحمدللّه رب العالمین کثیراً علی کل حال» (همان، ج2، ص488)
-بعد از فراغ از وضو؛<ref> جواهر الكلام 2/ 339 </ref>هنگام نگاه كردن در آينه؛<ref> وسائل الشيعة 7/ 173 </ref> بعد از عطسه براى عطسه كننده و نيز شنونده عطسه؛<ref> العروة الوثقى 1/ 717 </ref> براى مأموم بعد از فراغ امام از حمد؛<ref> 804 </ref> براى نماز گزار بعد از گفتن{سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ }؛<ref> 672 ؛ جواهر الكلام 10/ 114 </ref> در آغاز تشهّد<ref> العروة الوثقى 1/ 691 </ref> و نيز دو يا سه بار گفتن آن بعد از فراغ از تشهّد اوّل؛<ref> جواهر الكلام 11/ 277 </ref> صد بار براى امام در نماز استسقاء پس از قرار گرفتن بر منبر بعد از تكبير، تسبيحو تهليل(11)<ref> 12/ 146 </ref> ؛ هنگام ورود به مسجد<ref> 14/ 81 </ref>و وقوف در عرفات و مشعرو در اثناى غذا خوردن و پايان آن.(13)<ref> 36/ 452 ـ 453 </ref>
+احادیث متعدد و مشابهی از پیامبر اکرم و امامان شیعه علیهم السلام نقل شده است با این مضمون که هیچ چیز نزد خدا دوست داشتنی تر از گفتن «الحمدللّه» نیست و بدان جهت خداوند خود را با این کلمه ستوده است.(ابوالفتوح رازی، ج1، ص64؛ کلینی، همانجا)
-بسيار حمد كردن خداوند هنگام روآوردن و آشكار شدن نعمتهاى الهى بر انسان، مستحب است.(14)<ref> وسائل الشيعة 7/ 174 </ref>
+به گفته فخررازی اولین کلمه ای که آدم علیه السلام بر زبان جاری کرد تحمید بود (ج1، ص225) و برخی گفته اند که آدم علیه السلام اولین کسی بود که الحمدللّه گفت. (ابن رسته، ص200؛ فؤاد صالح السیّد، ص273) بنابر آیه دهم [[سوره یونس]]، واپسین درخواست اهل بهشت نیز تحمید است. غزالی (ج1، ص396ـ397) روایتی از پیامبر آورده است که بر ارزش و آثار تحمید تأکید بسیار دارد.
-گفتن الحمدللّه را در برخی موارد، از جمله در مکانهای ناپاک ، ناپسند دانسته اند و در مدح معصیت نیز آن را حرام شمرده اند ( الموسوعة الفقهیّة ، ج 10، ص 266، 276). سرّیِ سقَطی صوفی ، به سبب آنکه پس از شنیدن خبر سوختن بازار بغداد و در امان ماندن دکان خویش الحمدللّه گفت ، سالها استغفار می کرد؛ بر این اساس ، برخی تحمید را در جایی که به جمعی مصیبت رسد و فرد از آن مصیبت در امان مانده باشد ناپسند دانسته اند (عطار، ص 337؛ فخررازی ، ج 1، ص 224ـ 225).
+تحمید در فقه نیز مطرح است و یکی از اجزای خطبة [[نماز جمعه]] است که برخی آن را واجب و برخی مستحب می دانند (ابواسحاق شیرازی، ج1، ص118؛ مسلم بن حجاج، ج1، ص593؛ حرّ عاملی، ج7، ص342)
-بنا بر روایتی از پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم هر امر مهمی که با تحمید آغاز نشود، نافرجام و نامیمون است (نووی ، ص 103؛ ابوداود، ج 5، ص 172). بر این اساس ، کتابها و نامه ها و خطبه ها و خطابه ها را با تحمید آغاز می کرده اند ( رجوع کنید به ستوده و نجف زاده بارفروش ، ج 1). خطبة معروف زیاد را در بصره به سبب نداشتن تحمید، «خطبة بَتراء» (به معنای خطبة ناقص ) خوانده اند (جاحظ ، ج 2، ص 47؛ قس د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «حَمدَله »). گاهی تحمید در ابتدای کتابها و رساله های فارسی به صورت ترجمه آمده است ( رجوع کنید بهابن سینا، ص 1؛ نجم رازی ، ص 1). به عقیدة محمدبن عبدالخالق میهنی (ص 23)، رسم نوشتن تحمید در انتهای نامه بجای ابتدای آن را عبدالحمید کاتب (متوفی 132) در روزگار امویان بنا نهاد.
+تحمید نزد شیعیان پس از خواندن [[سوره حمد]] در نماز (مقدس اردبیلی، ج2، ص234؛ حرّ عاملی، ج6، ص67) و قبل از تشهد (نجفی، ج10، ص273) و پس از سلام نماز، مخصوصاً 33 مرتبه در تسبیحات حضرت زهرا سلام اللّه علیها مستحب شمرده می شود.(نجفی، ج10، ص396ـ401؛ برقی، ج1، ص106؛ برای آگاهی از دیگر موارد مستحب رجوع کنید به ابوداود، ج1، ص491، ج5، ص290؛ مسلم بن حجاج، ج3، ص2095؛ ترمذی، ج5، ص508؛ نووی، ص42، 104؛ مجلسی، ج71، ص222، ج73، ص55، ج81، ص309)
-== پانویس ==
+* استحباب تحميد: در همه حالات به ويژه در موارد زير مستحب است:
 {{پانویس}}
-== منابع ==
+==منابع==
 [[رده:نماز]]
 [[رده:آداب و سنن]]