https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A9_%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29 2026-05-29T21:21:07Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A9_%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=145972&oldid=prev 2023-05-09T08:30:44Z

<p></p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A9_%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&amp;diff=145972&amp;oldid=145970">نمایش تغییرات</a>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A9_%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=145970&oldid=prev 2023-05-09T06:12:14Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">تاریخ دمشق، با عنوان‌ مفصل‌ «تاريخ‌ مدينه دمشق‌ حماها الله‌ و ذكر فضلها و تسمية من‌ حلّها من‌ الاماثل‌ او اجتاز بنواحيها من‌ وارديها و اهلها»، </del>از جامع‌ترين‌ كتابها در <del class="diffchange diffchange-inline">جغرافياي‌ </del>تاريخى‌ و زندگینامه دانشمندان‌ به‌ ويژه‌ محدثان‌ و حافظان‌ حديث‌ شهر <del class="diffchange diffchange-inline">كهن‌ سال‌ دمشق‌ است‌ كه‌ پس‌ از تاريخ‌ نيشابور حاكم‌ نيشابوري‌ (م، 412ق‌)، ذكر اخبار اصبهان‌ ابونعيم‌ اصفهانى‌ (د 430ق‌) و تاريخ‌ بغداد خطيب‌ بغدادي‌ (د 463ق‌) در تاريخ‌ شهرهاي‌ اسلامى‌ نوشته‌ شده‌ </del>است‌.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">کتاب '''«تاریخ مدينة دمشق»''' تألیف [[ابن عساکر|ابن عساکر دمشقی]] (م، ۵۷۱ ق‌)، </ins>از جامع‌ترين‌ كتابها در <ins class="diffchange diffchange-inline">جغرافيای </ins>تاريخى‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">شهر قدیمی [[دمشق‌]] در [[سوریه]] </ins>و زندگینامه دانشمندان‌ به‌ ويژه‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[محدث|</ins>محدثان‌<ins class="diffchange diffchange-inline">]] </ins>و حافظان‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[حدیث|</ins>حديث‌<ins class="diffchange diffchange-inline">]] آن </ins>شهر است‌.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">شيوه نگارش‌ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">تدوين‌ تاريخ‌ دمشق‌ </del>به‌ <del class="diffchange diffchange-inline">ترتيب‌ تاريخ‌ بغداد است‌ كه‌ ابن‌ عساكر مطالب‌ آن‌ را نزد مشايخ‌ بغداد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">دمشق‌ كه‌ بعضاً از اصحاب‌ خطيب‌ بوده‌اند، خوانده‌ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">شنيده‌ بود. كتاب‌ را پيش‌گفتاري‌ است‌ مفصل‌ </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">پيشينه تاريخى‌ دمشق‌: پيدايش‌ و بنا و وجه‌ تسميه آن‌، اخبار وارده‌ </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">فضايل‌ دمشق‌ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">شام‌ در احاديث‌ نبوي‌ و فتح‌ آن‌ بدست‌ سپاه‌ اسلام‌، نقشة شهر دمشق‌، مساجد، كليساها، ديرها، دروازه‌ها و تاريخ‌ بناي‌ هر كدام‌، ذكر رودها و كاريزها و زندگینامه پيامبران‌، خلفا، واليان‌، فقيهان‌، محدثان‌، قاضيان‌، قاريان‌، اديبان‌، شاعران‌ و راويانى‌ كه‌ </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">دمشق‌ و ديگر شهرهاي‌ ديار شام‌ چون‌ بيروت‌، رمله‌، حلب‌ و بعلبك‌ ديدار كرده‌اند</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== مؤلف ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">«على‌ بن‌ حسن‌ بن‌ هبةالله‌» معروف به «[[ابن عساکر|ابن‌ عساکر دمشقى‌]]» (۴۹۹-۵۷۱ ق‌)، محدث </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">مورخ نامدار [[اهل سنت]] در قرن ۶ قمری است. وی‌ </ins>به‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">سبب‌ حفظ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">روایت‌ احادیث‌ بسیار، کثرت‌ سفرهای‌ علمى‌ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">استفاده‌ </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">[[مشایخ|مشایخ‌]] بزرگ‌ </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">شهرهای‌ اسلامى‌ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">نیز تألیف‌ اثر مهم «تاریخ مدینة دمشق»، </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">شهرت‌ زیادی‌ برخوردار است‌</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">مؤلف‌ </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">نوشته‌هاي‌ پيشينيان‌ چون‌ احمد بن‌ معلى‌ (د 286ق‌) و ابن‌ حميد بن‌ ابى‌ العجائز بهره‌ برده‌ است‌. زندگینامه رجال‌ را به‌ شيوه ابونعيم‌ در ذكر اخبار اصبهان‌ با نام‌ احمد و از پيامبر اسلام‌ آغاز كرده‌ و زنان‌ محدثه‌ و شاعره دمشق‌ و زنان‌ ناموري‌ را كه‌ از ديار شام‌ ديدار كرده‌اند، به‌ دنبال‌ آورده‌ است‌. حجم‌ مطالب‌ كتاب‌ كه‌ فاصله زمانى‌ دوره پيش‌ از اسلام‌ تا سده 6ق‌ را دربرگرفته‌، به‌ 80 مجلد (هر مجلد در 10 جزء 20 برگى‌) رسيده‌ است‌</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[ابن فارض|ابن فارض مصرى]]، قاسم بن على بن عساکر، عبدالواحد بن عبدالرحمن قریشى، مظفّر بن عقیل شیبانى، </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">شاگردان او هستند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">اين‌ حجم‌ عظيم‌، </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">آوردن‌ اساتيد بسيار </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">تكرار يك‌ موضوع‌ از طرق‌ مختلف‌ ناشى‌ شده‌ است‌. تأليف‌ كتاب‌ </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">خلال‌ اقامت‌ </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">دمشق‌ و پيش‌ از سفر به‌ خراسان‌ آغاز شد و تا 549ق‌ كه‌ نورالدين‌ بر دمشق‌ دست‌ يافت‌، حدود 57 مجلد 10 جزئى‌ از آن‌ آماده‌ شده‌ بود، از آن‌ پس‌ با تشويق‌ نورالدين‌ باقى‌ ماندة كار </del>با <del class="diffchange diffchange-inline">سرعت‌ دنبال‌ شد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">در 559-560ق‌ يعنى‌ در 60 سالگى‌ مؤلف‌ قسمت‌ اعظم‌ كتاب‌ به‌ پايان‌ رسيد و عمادالدين‌ كاتب‌ در سفر اول‌ خود به‌ دمشق‌ (562 ق‌) 700 جزء از اين‌ كتاب‌ را ديد و بخشهايى‌ از آن‌ را نزد مؤلف‌ خواند</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">اهمیت ابن عساکر براى علماى [[شیعه]] این است که بسیارى </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">روایات مربوط به عقاید شیعه، به ویژه روایت‌های راویان </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">[[ائمه اطهار|ائمه]] شیعه را </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">آثارش نقل کرده است که علماى شیعه </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">مقام احتجاج </ins>با <ins class="diffchange diffchange-inline">[[اهل سنت]] به آنها استناد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">استشهاد کرده اند</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline"> </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">به‌ گفته پسرش‌ قاسم‌ كه‌ پاكنويس‌ و ويرايش‌ آن‌ به‌ كوشش‌ </del>او <del class="diffchange diffchange-inline">صورت‌ گرفت‌، تأليف‌ اين‌ كتاب‌ در 565ق‌ به‌ پايان‌ رسيده‌ است‌. تاريخ‌ دمشق‌ در همان‌ زمان‌ مؤلف‌ شهرت‌ و اعتبار فراوان‌ يافت‌ و ابن‌ عساكر خود در دارالحديث‌ نوريه‌ و جامع‌ دمشق‌ به‌ تدريس‌ آن‌ پرداخت‌ و چون‌ درگذشت‌، قاسم‌ كار پدر را دنبال‌ كرد پس‌ </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">درگذشت‌ ابن‌ عساكر، تاريخ‌ دمشق‌ همچنان‌ محل‌ مراجعة مورخان‌ و جغرافى‌ نويسان‌ و منبع‌ تدريس‌ حافظان‌ حديث‌ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">دانشمندان‌ شافعى‌ بود</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">برخی دیگر از آثار </ins>او <ins class="diffchange diffchange-inline">عبارتند </ins>از<ins class="diffchange diffchange-inline">: فضل‌ [[امام علی علیه السلام|على‌ بن‌ ابى‌‌طالب‌]]، تبیین‌ کذب‌ المفتری‌، الموافقات على شیوخ الائمه الثقات، کشف‌ المغطّا فى‌ فضل‌ الموطّا، الاشراف‌ على‌ معرفة الاطراف‌ </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">الاربعین‌ البلدانیة</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">هنوز نيم‌ قرن‌ </del>از تاريخ‌ <del class="diffchange diffchange-inline">تأليف‌ آن‌ نگذشته‌ بود كه‌ ياقوت‌ در تدوين‌ بزرگ‌ترين‌ معجم‌ جغرافيايى‌ خود به‌ ويژه‌ در مطالب‌ مربوط به‌ خطة شام‌ از آن‌ بهره بسيار برد. عبدالقادر رهاوي‌ </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">د 612 ق‌</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">مدتها در مدرسة ابن‌ حنبلى‌ دمشق‌ ماند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">كتاب‌ را از آغاز تا انجام‌ به‌ خط خويش‌ نوشت‌. ابن‌ شداد در كتاب‌ الاعلاق‌ الخطيرة فى‌ ذكر امراء الشام‌ والجزيرة </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">بخش‌ مربوط به‌ </del>تاريخ‌ <del class="diffchange diffchange-inline">دمشق‌ از اين‌ كتاب‌ بهره‌ جست‌</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== معرفی کتاب ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">عنوان‌ کامل کتاب، «تاريخ‌ مدينة دمشق‌ حماها الله‌ و ذكر فضلها و تسمية من‌ حلّها من‌ الاماثل‌ او اجتاز بنواحيها من‌ وارديها و اهلها» است. این کتاب پس‌ </ins>از تاريخ‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">نيشابور [[حاکم نیشابوری|حاكم‌ نيشابوري‌]] (م، 412ق‌)، ذكر اخبار اصبهان‌ [[ابونعیم اصفهانی|ابونعيم‌ اصفهانى‌]] </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">م، 430ق‌</ins>) و <ins class="diffchange diffchange-inline">[[تاریخ بغداد (کتاب)|تاريخ‌ بغداد]] خطيب‌ بغدادي‌ (م، 463ق‌) </ins>در تاريخ‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">شهرهاي‌ اسلامى‌ نوشته‌ شده‌ است‌</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">قاسم‌ ابن‌ عساكر (د 600 ق‌)، ابوعمرو ابن‌ حاجب‌، قاسم‌ بن‌ محمد برزالى‌ هر كدام‌ ذيلى‌ بر تاريخ‌ </del>دمشق‌ <del class="diffchange diffchange-inline">نوشتند </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">نيز قاسم‌ ابن‌ عساكر، كرم‌ بن‌ عبدالواحد صفار، ابوشامة مقدسى‌، احمد بن‌ عبدالدائم‌ مقدسى‌، ابن‌ منظور، شمس‌الدين‌ ذهبى‌، ابن‌ قاضى‌ شهبه‌، عبدالرحمان‌ سيوطى‌، ابوالفتح‌ خطيب‌ و چند تن‌ ديگر آن‌ را خلاصه‌ كردند. نسخه‌هاي‌ خطى‌ بسياري‌ </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">تاريخ‌ دمشق‌ در كتابخانه‌ها موجود است‌ از جمله‌: نسخه‌اي‌ در كتابخانة الازهر قاهره‌ </del>به‌ <del class="diffchange diffchange-inline">شمارة 714 به‌ قرائت‌ و تصحيح‌ و اضافات‌ ابن‌ عساكر </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">پسرش‌ قاسم‌ </del>كه‌ با <del class="diffchange diffchange-inline">وجود كاستى‌ از كهن‌ترين‌ نسخ‌ موجود است‌ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">نسخه‌اي‌ </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">ظاهرية دمشق‌ </del>به‌ <del class="diffchange diffchange-inline">شماره‌هاي‌ 3367-3383. </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">نيز نسخه‌هايى‌ </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">كتابخانه‌هاي‌ عراق‌، مغرب‌، تونس‌، تركيه‌، لندن‌، دوبلين‌، كمبريج‌، لنينگراد، ايالات‌ متحدة آمريكا </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">هند كه‌ هيچ‌ يك‌ كامل‌ نيست‌</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">تأليف‌ كتاب‌ در خلال‌ اقامت‌ مؤلف در </ins>دمشق‌ و <ins class="diffchange diffchange-inline">پيش‌ </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">سفر </ins>به‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">[[خراسان|خراسان‌]] آغاز شد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">تا 549ق‌ </ins>كه‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">نورالدين‌ بر دمشق‌ دست‌ يافت‌، حدود 57 مجلد 10 جزئى‌ از آن‌ آماده‌ شده‌ بود، از آن‌ پس‌ </ins>با <ins class="diffchange diffchange-inline">تشويق‌ نورالدين‌ باقى‌ مانده كار با سرعت‌ دنبال‌ شد </ins>و در <ins class="diffchange diffchange-inline">559-560ق‌ يعنى‌ در 60 سالگى‌ مؤلف‌، قسمت‌ اعظم‌ كتاب‌ </ins>به‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">پايان‌ رسيد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">[[محمد عمادالدین کاتب اصفهانی|عمادالدين‌ كاتب‌]] </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">سفر اول‌ خود به‌ دمشق‌ (562 ق‌) 700 جزء از اين‌ كتاب‌ را ديد </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">بخشهايى‌ از آن‌ را نزد مؤلف‌ خواند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">بخشهاي‌ چاپ‌ شده </del>اين‌ <del class="diffchange diffchange-inline">اثر چنين‌ </del>است‌<del class="diffchange diffchange-inline">: </del>تاريخ‌ <del class="diffchange diffchange-inline">مدينة دمشق‌، السيرة النبوية، تحقيق‌ غزاوي‌، دمشق‌، 1404ق‌/1984م‌؛ قسم‌ اول‌ </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">مجلد دوم‌ با دو نقشه‌ </del>از دمشق‌ <del class="diffchange diffchange-inline">قديم‌، تحقيق‌ صلاح‌الدين‌ منجد، </del>دمشق‌، <del class="diffchange diffchange-inline">1954م‌؛ جلد 10 (حرف‌ باء)</del>، <del class="diffchange diffchange-inline">تحقيق‌ دهمان‌، 1963م‌؛ </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">حرف‌ ع‌</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">تحقيق‌ نحاس‌، شهابى‌ </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">چند تن‌ ديگر، دمشق‌، 1978م‌؛ تهذيب‌ 7 بخش‌ </del>با <del class="diffchange diffchange-inline">حذب‌ اسانيد </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">1329ق‌ </del>به‌ <del class="diffchange diffchange-inline">بعد توسط بدران‌ </del>و پس‌ از <del class="diffchange diffchange-inline">او توسط عبيد؛ ولاة </del>دمشق‌ فى‌ <del class="diffchange diffchange-inline">العهد السلجوقى‌، تحقيق‌ صلاح‌الدين‌ منجد، دمشق‌، سپس‌ بيروت‌، 1975م‌؛ نورالدين‌ محمود </del>بن‌ <del class="diffchange diffchange-inline">زنگى‌، تحقيق‌ اليسيف‌، دمشق‌، 1972م‌؛ على‌ </del>بن‌ <del class="diffchange diffchange-inline">ابى‌ طالب‌ علیه السلام، تحقيق‌ محمدباقر محمودي‌، بيروت‌، 1975م‌؛ تراجم‌ النساء، تحقيق‌ محمد سكينة شهابى‌، دمشق‌، 1402ق‌/1981م‌؛ عبادله‌، دمشق‌، مجمع‌ اللغة، 1978م‌؛ زهري‌، تحقيق‌ قوچانى‌، دمشق‌، 1982م‌؛ معجم‌ بنى‌ امية، تحقيق‌ صلاح‌الدين‌ منجد، بيروت‌، 1970م‌؛ حسين‌ </del>بن‌ <del class="diffchange diffchange-inline">على‌ علیه السلام تحقيق‌ محمدباقر محمودي‌، بيروت‌، 1979م‌</del>..<del class="diffchange diffchange-inline">2/30 ،5/34  </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">به‌ گفته پسرش‌ قاسم (م، 600 ق‌)‌ كه‌ پاكنويس‌ و ويرايش‌ آن‌ به‌ كوشش‌ او صورت‌ گرفت‌، تأليف‌ </ins>اين‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">كتاب‌ در 565ق‌ به‌ پايان‌ رسيده‌ </ins>است‌<ins class="diffchange diffchange-inline">. تاريخ‌ دمشق‌ در همان‌ زمان‌ مؤلف‌ شهرت‌ و اعتبار فراوان‌ يافت‌ و ابن‌ عساكر خود در دارالحديث‌ نوريه‌ و جامع‌ دمشق‌ به‌ تدريس‌ آن‌ پرداخت‌ و چون‌ درگذشت‌، قاسم‌ كار پدر را دنبال‌ كرد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== محتوای کتاب ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">شيوه نگارش‌ و تدوين‌ «تاريخ‌ مدینه دمشق‌» به‌ ترتيب‌ [[تاریخ بغداد (کتاب)|</ins>تاريخ‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">بغداد]] است‌ كه‌ ابن‌ عساكر مطالب‌ آن‌ را نزد مشايخ‌ [[بغداد]] و [[دمشق‌]] كه‌ بعضاً </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">اصحاب‌ [[خطیب بغدادی|خطيب‌ بغدادي‌]] بوده‌اند، خوانده‌ و شنيده‌ بود. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">كتاب‌ را پيش‌گفتاري‌ است‌ مفصل‌ </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">پيشينه تاريخى‌ دمشق‌، پيدايش‌ و بنا و وجه‌ تسميه آن‌، اخبار وارده‌ در فضايل‌ </ins>دمشق‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">و [[شام|شام‌]] در [[احاديث|احاديث‌]] نبوي‌ و فتح‌ آن‌ بدست‌ سپاه‌ اسلام‌، نقشه شهر </ins>دمشق‌، <ins class="diffchange diffchange-inline">[[مسجد|مساجد]]، [[کلیسا|كليساها]]</ins>، <ins class="diffchange diffchange-inline">ديرها، دروازه‌ها و تاريخ‌ بناي‌ هر كدام‌، ذكر رودها و كاريزها و زندگینامه پيامبران‌، خلفا، واليان‌، فقيهان‌، محدثان‌، قاضيان‌، قاريان‌، اديبان‌، شاعران‌ و راويانى‌ كه‌ از دمشق‌ و ديگر شهرهاي‌ ديار شام‌ چون‌ بيروت‌، رمله‌، حلب‌ و بعلبك‌ ديدار كرده‌اند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">مؤلف‌ از نوشته‌هاي‌ پيشينيان‌ چون‌ احمد بن‌ معلى‌ </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">م، 286ق‌</ins>) و <ins class="diffchange diffchange-inline">ابن‌ حميد بن‌ ابى‌ العجائز بهره‌ برده‌ است‌. زندگینامه رجال‌ را به‌ شيوه ابونعيم‌ در «ذكر اخبار اصبهان‌» </ins>با <ins class="diffchange diffchange-inline">نام‌ «احمد» و از [[پيامبر اسلام‌]] آغاز كرده‌ و زنان‌ محدثه‌ و شاعره دمشق‌ و زنان‌ ناموري‌ را كه‌ </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">ديار شام‌ ديدار كرده‌اند، </ins>به‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">دنبال‌ آورده‌ است‌.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">حجم‌ مطالب‌ كتاب‌ كه‌ فاصله زمانى‌ دوره پيش‌ از [[اسلام|اسلام‌]] تا سده 6ق‌ را دربرگرفته‌، به‌ 80 مجلد (هر مجلد در 10 جزء 20 برگى‌) رسيده‌ است‌. اين‌ حجم‌ عظيم‌، از آوردن‌ اساتيد بسيار </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">تكرار يك‌ موضوع‌ از طرق‌ مختلف‌ ناشى‌ شده‌ است‌. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">== اهمیت کتاب ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس‌ از <ins class="diffchange diffchange-inline">درگذشت‌ ابن‌ عساكر، تاريخ‌ دمشق‌ همچنان‌ محل‌ مراجعه مورخان‌ و جغرافى‌ نويسان‌ و منبع‌ تدريس‌ حافظان‌ حديث‌ و دانشمندان‌ شافعى‌ بود.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">هنوز نيم‌ قرن‌ از تاريخ‌ تأليف‌ آن‌ نگذشته‌ بود كه‌ [[یاقوت حموی]] در تدوين‌ بزرگ‌ترين‌ معجم‌ جغرافيايى‌ خود به‌ ويژه‌ در مطالب‌ مربوط به‌ خطه شام‌ از آن‌ بهره بسيار برد. عبدالقادر رهاوي‌ (م، 612 ق‌) مدتها در مدرسه ابن‌ حنبلى‌ </ins>دمشق‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">ماند و كتاب‌ را از آغاز تا انجام‌ به‌ خط خويش‌ نوشت‌. ابن‌ شداد در كتاب‌ «الاعلاق‌ الخطيرة </ins>فى‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">ذكر امراء الشام‌ والجزيرة» در بخش‌ مربوط به‌ تاريخ‌ دمشق‌ از اين‌ كتاب‌ بهره‌ جست‌.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">قاسم‌ ابن‌ عساكر، ابوعمرو ابن‌ حاجب‌، قاسم‌ </ins>بن‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">محمد برزالى‌ هر كدام‌ ذيلى‌ بر تاريخ‌ دمشق‌ نوشتند و نيز قاسم‌ ابن‌ عساكر، كرم‌ </ins>بن‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">عبدالواحد صفار، ابوشامة مقدسى‌، احمد </ins>بن‌ <ins class="diffchange diffchange-inline">عبدالدائم‌ مقدسى‌، [[ابن منظور|ابن‌ منظور]]، شمس‌الدين‌ ذهبى‌، ابن‌ قاضى‌ شهبه‌، [[جلال الدین سیوطی|عبدالرحمان‌ سيوطى‌]]، ابوالفتح‌ خطيب‌ و چند تن‌ ديگر آن‌ را خلاصه‌ كردند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[نسخه خطی|نسخه‌هاي‌ خطى‌]] بسياري‌ از تاريخ‌ دمشق‌ در كتابخانه‌ها موجود است‌ از جمله‌: نسخه‌اي‌ در كتابخانه الازهر قاهره‌ به‌ شماره 714 به‌ قرائت‌ و تصحيح‌ و اضافات‌ ابن‌ عساكر و پسرش‌ قاسم‌ كه‌ با وجود كاستى‌ از كهن‌ترين‌ نسخ‌ موجود است‌ و نسخه‌اي‌ در ظاهرية دمشق‌ به‌ شماره‌هاي‌ 3367-3383</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">و نيز نسخه‌هايى‌ در كتابخانه‌هاي‌ [[عراق|عراق‌]]، [[مراکش|مغرب‌]]، [[تونس|تونس‌]]، [[ترکیه|تركيه‌]]، لندن‌، دوبلين‌، كمبريج‌، لنينگراد، ايالات‌ متحدة آمريكا و هند كه‌ هيچ‌ يك‌ كامل‌ نيست‌</ins>.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&quot;ابن عساکر&quot;، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۱۵۱۶، نورالله کسائی.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&quot;ابن عساکر&quot;، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۱۵۱۶، نورالله کسائی.</div></td></tr> </table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A9_%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=145964&oldid=prev 2023-05-08T12:30:24Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «تاریخ دمشق، با عنوان‌ مفصل‌ «تاريخ‌ مدينه دمشق‌ حماها الله‌ و ذكر فضلها و...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>تاریخ دمشق، با عنوان‌ مفصل‌ «تاريخ‌ مدينه دمشق‌ حماها الله‌ و ذكر فضلها و تسمية من‌ حلّها من‌ الاماثل‌ او اجتاز بنواحيها من‌ وارديها و اهلها»، از جامع‌ترين‌ كتابها در جغرافياي‌ تاريخى‌ و زندگینامه دانشمندان‌ به‌ ويژه‌ محدثان‌ و حافظان‌ حديث‌ شهر كهن‌ سال‌ دمشق‌ است‌ كه‌ پس‌ از تاريخ‌ نيشابور حاكم‌ نيشابوري‌ (م، 412ق‌)، ذكر اخبار اصبهان‌ ابونعيم‌ اصفهانى‌ (د 430ق‌) و تاريخ‌ بغداد خطيب‌ بغدادي‌ (د 463ق‌) در تاريخ‌ شهرهاي‌ اسلامى‌ نوشته‌ شده‌ است‌.<br /> <br /> شيوه نگارش‌ و تدوين‌ تاريخ‌ دمشق‌ به‌ ترتيب‌ تاريخ‌ بغداد است‌ كه‌ ابن‌ عساكر مطالب‌ آن‌ را نزد مشايخ‌ بغداد و دمشق‌ كه‌ بعضاً از اصحاب‌ خطيب‌ بوده‌اند، خوانده‌ و شنيده‌ بود. كتاب‌ را پيش‌گفتاري‌ است‌ مفصل‌ از پيشينه تاريخى‌ دمشق‌: پيدايش‌ و بنا و وجه‌ تسميه آن‌، اخبار وارده‌ در فضايل‌ دمشق‌ و شام‌ در احاديث‌ نبوي‌ و فتح‌ آن‌ بدست‌ سپاه‌ اسلام‌، نقشة شهر دمشق‌، مساجد، كليساها، ديرها، دروازه‌ها و تاريخ‌ بناي‌ هر كدام‌، ذكر رودها و كاريزها و زندگینامه پيامبران‌، خلفا، واليان‌، فقيهان‌، محدثان‌، قاضيان‌، قاريان‌، اديبان‌، شاعران‌ و راويانى‌ كه‌ از دمشق‌ و ديگر شهرهاي‌ ديار شام‌ چون‌ بيروت‌، رمله‌، حلب‌ و بعلبك‌ ديدار كرده‌اند.<br /> <br /> مؤلف‌ از نوشته‌هاي‌ پيشينيان‌ چون‌ احمد بن‌ معلى‌ (د 286ق‌) و ابن‌ حميد بن‌ ابى‌ العجائز بهره‌ برده‌ است‌. زندگینامه رجال‌ را به‌ شيوه ابونعيم‌ در ذكر اخبار اصبهان‌ با نام‌ احمد و از پيامبر اسلام‌ آغاز كرده‌ و زنان‌ محدثه‌ و شاعره دمشق‌ و زنان‌ ناموري‌ را كه‌ از ديار شام‌ ديدار كرده‌اند، به‌ دنبال‌ آورده‌ است‌. حجم‌ مطالب‌ كتاب‌ كه‌ فاصله زمانى‌ دوره پيش‌ از اسلام‌ تا سده 6ق‌ را دربرگرفته‌، به‌ 80 مجلد (هر مجلد در 10 جزء 20 برگى‌) رسيده‌ است‌.<br /> <br /> اين‌ حجم‌ عظيم‌، از آوردن‌ اساتيد بسيار و تكرار يك‌ موضوع‌ از طرق‌ مختلف‌ ناشى‌ شده‌ است‌. تأليف‌ كتاب‌ در خلال‌ اقامت‌ در دمشق‌ و پيش‌ از سفر به‌ خراسان‌ آغاز شد و تا 549ق‌ كه‌ نورالدين‌ بر دمشق‌ دست‌ يافت‌، حدود 57 مجلد 10 جزئى‌ از آن‌ آماده‌ شده‌ بود، از آن‌ پس‌ با تشويق‌ نورالدين‌ باقى‌ ماندة كار با سرعت‌ دنبال‌ شد و در 559-560ق‌ يعنى‌ در 60 سالگى‌ مؤلف‌ قسمت‌ اعظم‌ كتاب‌ به‌ پايان‌ رسيد و عمادالدين‌ كاتب‌ در سفر اول‌ خود به‌ دمشق‌ (562 ق‌) 700 جزء از اين‌ كتاب‌ را ديد و بخشهايى‌ از آن‌ را نزد مؤلف‌ خواند.<br /> <br /> به‌ گفته پسرش‌ قاسم‌ كه‌ پاكنويس‌ و ويرايش‌ آن‌ به‌ كوشش‌ او صورت‌ گرفت‌، تأليف‌ اين‌ كتاب‌ در 565ق‌ به‌ پايان‌ رسيده‌ است‌. تاريخ‌ دمشق‌ در همان‌ زمان‌ مؤلف‌ شهرت‌ و اعتبار فراوان‌ يافت‌ و ابن‌ عساكر خود در دارالحديث‌ نوريه‌ و جامع‌ دمشق‌ به‌ تدريس‌ آن‌ پرداخت‌ و چون‌ درگذشت‌، قاسم‌ كار پدر را دنبال‌ كرد پس‌ از درگذشت‌ ابن‌ عساكر، تاريخ‌ دمشق‌ همچنان‌ محل‌ مراجعة مورخان‌ و جغرافى‌ نويسان‌ و منبع‌ تدريس‌ حافظان‌ حديث‌ و دانشمندان‌ شافعى‌ بود.<br /> <br /> هنوز نيم‌ قرن‌ از تاريخ‌ تأليف‌ آن‌ نگذشته‌ بود كه‌ ياقوت‌ در تدوين‌ بزرگ‌ترين‌ معجم‌ جغرافيايى‌ خود به‌ ويژه‌ در مطالب‌ مربوط به‌ خطة شام‌ از آن‌ بهره بسيار برد. عبدالقادر رهاوي‌ (د 612 ق‌) مدتها در مدرسة ابن‌ حنبلى‌ دمشق‌ ماند و كتاب‌ را از آغاز تا انجام‌ به‌ خط خويش‌ نوشت‌. ابن‌ شداد در كتاب‌ الاعلاق‌ الخطيرة فى‌ ذكر امراء الشام‌ والجزيرة در بخش‌ مربوط به‌ تاريخ‌ دمشق‌ از اين‌ كتاب‌ بهره‌ جست‌.<br /> <br /> قاسم‌ ابن‌ عساكر (د 600 ق‌)، ابوعمرو ابن‌ حاجب‌، قاسم‌ بن‌ محمد برزالى‌ هر كدام‌ ذيلى‌ بر تاريخ‌ دمشق‌ نوشتند و نيز قاسم‌ ابن‌ عساكر، كرم‌ بن‌ عبدالواحد صفار، ابوشامة مقدسى‌، احمد بن‌ عبدالدائم‌ مقدسى‌، ابن‌ منظور، شمس‌الدين‌ ذهبى‌، ابن‌ قاضى‌ شهبه‌، عبدالرحمان‌ سيوطى‌، ابوالفتح‌ خطيب‌ و چند تن‌ ديگر آن‌ را خلاصه‌ كردند. نسخه‌هاي‌ خطى‌ بسياري‌ از تاريخ‌ دمشق‌ در كتابخانه‌ها موجود است‌ از جمله‌: نسخه‌اي‌ در كتابخانة الازهر قاهره‌ به‌ شمارة 714 به‌ قرائت‌ و تصحيح‌ و اضافات‌ ابن‌ عساكر و پسرش‌ قاسم‌ كه‌ با وجود كاستى‌ از كهن‌ترين‌ نسخ‌ موجود است‌ و نسخه‌اي‌ در ظاهرية دمشق‌ به‌ شماره‌هاي‌ 3367-3383. و نيز نسخه‌هايى‌ در كتابخانه‌هاي‌ عراق‌، مغرب‌، تونس‌، تركيه‌، لندن‌، دوبلين‌، كمبريج‌، لنينگراد، ايالات‌ متحدة آمريكا و هند كه‌ هيچ‌ يك‌ كامل‌ نيست‌.<br /> <br /> بخشهاي‌ چاپ‌ شده اين‌ اثر چنين‌ است‌: تاريخ‌ مدينة دمشق‌، السيرة النبوية، تحقيق‌ غزاوي‌، دمشق‌، 1404ق‌/1984م‌؛ قسم‌ اول‌ از مجلد دوم‌ با دو نقشه‌ از دمشق‌ قديم‌، تحقيق‌ صلاح‌الدين‌ منجد، دمشق‌، 1954م‌؛ جلد 10 (حرف‌ باء)، تحقيق‌ دهمان‌، 1963م‌؛ (حرف‌ ع‌) تحقيق‌ نحاس‌، شهابى‌ و چند تن‌ ديگر، دمشق‌، 1978م‌؛ تهذيب‌ 7 بخش‌ با حذب‌ اسانيد از 1329ق‌ به‌ بعد توسط بدران‌ و پس‌ از او توسط عبيد؛ ولاة دمشق‌ فى‌ العهد السلجوقى‌، تحقيق‌ صلاح‌الدين‌ منجد، دمشق‌، سپس‌ بيروت‌، 1975م‌؛ نورالدين‌ محمود بن‌ زنگى‌، تحقيق‌ اليسيف‌، دمشق‌، 1972م‌؛ على‌ بن‌ ابى‌ طالب‌ علیه السلام، تحقيق‌ محمدباقر محمودي‌، بيروت‌، 1975م‌؛ تراجم‌ النساء، تحقيق‌ محمد سكينة شهابى‌، دمشق‌، 1402ق‌/1981م‌؛ عبادله‌، دمشق‌، مجمع‌ اللغة، 1978م‌؛ زهري‌، تحقيق‌ قوچانى‌، دمشق‌، 1982م‌؛ معجم‌ بنى‌ امية، تحقيق‌ صلاح‌الدين‌ منجد، بيروت‌، 1970م‌؛ حسين‌ بن‌ على‌ علیه السلام تحقيق‌ محمدباقر محمودي‌، بيروت‌، 1979م‌..2/30 ،5/34 <br /> <br /> ==منابع==<br /> *&quot;ابن عساکر&quot;، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۴، ص۱۵۱۶، نورالله کسائی.</div>

مهدی موسوی