تاریخ قرآن - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۷

2025-12-08T17:07:52Z

مهدی موسوی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۹

2022-06-16T09:49:26Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۸

2022-06-16T08:28:45Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۱

2022-06-16T08:11:38Z

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی در ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۵۰

2021-05-31T09:50:46Z

سید مهدی خدایی: /* پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر */

2021-05-31T09:50:15Z

‏پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر

سید مهدی خدایی در ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۲۷

2021-05-31T09:27:09Z

سید مهدی خدایی: /* تاريخ قرآن نزد خاور شناسان */

2021-05-31T09:23:15Z

‏تاريخ قرآن نزد خاور شناسان

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی در ‏۳۱ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۰

2021-05-31T08:30:19Z

سید مهدی خدایی: ویرایش سید مهدی خدایی (بحث) به آخرین تغییری که Zamani انجام داده بود واگردانده شد

2021-05-31T08:23:09Z

ویرایش سید مهدی خدایی (بحث) به آخرین تغییری که Zamani انجام داده بود واگردانده شد

@@ سطر ۷۲: / سطر ۷۲: @@
 ب. منابع و مصادر قرآن:
-در مورد دوم یعنى منابع و مصادر قرآن، بیشتر خاورشناسان متأثر از کتاب خاورشناس یهودىِ آلمانى، ابراهام ژایگر، به نام «اقتباسات محمد (ص) از یهودیت» که نقطه آغاز در این موضوع بشمار مى‌آید<ref> تاریخ القرآن، ص‌ ۷.</ref> به بحث از این موضوع پرداختند.
+در مورد دوم یعنى منابع و مصادر قرآن، بیشتر خاورشناسان متأثر از کتاب خاورشناس یهودىِ آلمانى، ابراهام ژایگر، به نام «اقتباسات محمد (صلی الله علیه وآله) از یهودیت» که نقطه آغاز در این موضوع بشمار مى‌آید<ref> تاریخ القرآن، ص‌ ۷.</ref> به بحث از این موضوع پرداختند.
 این دسته از خاورشناسان کوشیده‌اند با تمسک به ادله‌اى همچون سفرهاى پیامبر ‌اکرم صلى الله علیه و آله به [[شام]] یا ملاقات یا مصاحبت او با برخى عالمان [[یهود|یهود]] و [[مسیحیت|نصارا]] مانند [[ورقة بن نوفل]] و اطلاع یافتن از کتاب‌هاى [[اهل کتاب]]،<ref> ر.ک: القرآن والکتاب، ص‌ ۱۹۲ـ۱۹۳؛ آراء المستشرقین، ج‌ ۱، ص‌ ۱۰؛ مناهج المستشرقین، ج ‌۱، ص‌ ۳۱ـ۳۸.</ref> به طرح شبهاتى در منابع و مصادر قرآن پرداخته، چنین القا کنند که پیامبر بخش درخور ‌توجه از آن را از جاهاى مختلف مانند [[تورات]]، [[تلمود]] و [[انجیل]]، فرهنگ و آداب مردم [[مکه]]، آئین صابئان و اشعار [[جاهلیت|جاهلى]]<ref> ر.ک: مناهج المستشرقین، ج‌ ۱، ص‌ ۳۳ـ۳۴؛ الاسلام و شبهات المستشرقین، ص‌ ۱۴۲ـ۱۴۸.</ref> اخذ کرده است؛ یا بر آن‌اند که آن حضرت با اثرپذیرى از اوضاع فرهنگى و مذهبى عصرش، خود پدیدآورنده متن قرآن بوده است<ref> ر.ک: المستشرقون والدراسات القرآنیه، ص‌ ۳۳ـ۳۴؛ مناهج المستشرقین، ج‌ ۱، ص‌ ۳۱؛ تاریخ القرآن، ص XVII ،۱۱.</ref>؛ اما مونتگمرى وات، رأى هیچ یک از خاورشناسان را نمى‌پذیرد و وجود هر گونه مصدرى براى قرآن غیر از [[خداوند]] را رد مى‌کند.<ref> درآمدى بر تاریخ قرآن، ص‌ ۴۵ـ۴۷.</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{متوسط}}
+{{خوب}}
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
 تاريخ قرآن نام شاخه‌اى از علوم قرآن است كه به سرگذشت قرآن از آغاز نزول تاكنون مى‌پردازد و در آن مسائلى مانند سير نزول قرآن، حفظ و نگارش، گردآورى و تدوين، مصاحف نخستين، پديدارى اختلاف قرائات، علامت‌گذاري‌هاى گوناگون در مصحف و ترجمه قرآن به زبان‌هاى مختلف سخن مى‌گويد.

@@ سطر ۶۱: / سطر ۶۱: @@
 ==پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر==
-بيشتر خاورشناسان در پژوهش‌هاى خود در تاريخ قرآن، به سه محور اهتمام بيشترى داشته‌اند: تجربه پيامبرى حضرت محمد و زمينه تاريخى آن، منابع و مصادر قرآن، و تغيير و اصلاح متن قرآن در زمان پيامبر.
+بيشتر خاورشناسان در پژوهش‌هاى خود در تاريخ قرآن، به سه محور اهتمام بيشترى داشته‌اند:
-تئودور نولدكه و شاگردش فريدريش شوالى (Friedrich Schwally) برخلاف گوستاو ويل، آلويز اشپرنگر و ويليام موير<ref> ر.ك: تاريخ القرآن، ص‌ 23؛ The Quest of the Historical Muhmmad, p.17.</ref>، واقعيت و حقانيت الهام پيامبرانه حضرت ‌محمد را پذيرفته، او را پيامبرى راستين مى‌‌دانستند.<ref> تاريخ القرآن، ص XVII.</ref> از نظر آن‌ها پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بر اين باور قاطع بود كه خداوند او را برگزيده است تا مردم را به [[توحيد]] دعوت كند.<ref> Introduction to the Quran , p.174.</ref>
+===== 1.تجربه پيامبرى حضرت محمد و زمينه تاريخى آن، =====
 نويسندگان اخير در مجموع معتقدند كه حضرت محمد صلى الله عليه و آله كاملا راستگو بوده و با حسن نيت و [[ايمان]] صادق عمل مى‌كرده است<ref> Introduction to the Quran , p.18.</ref>؛ و سرانجام، ويليام وات مونتگمرى با قاطعيت از همه كژانديشي‌هاى اسلاف خود مى‌گذرد و مى‌نويسد: از سال 1953 ميلادى تاكنون مدافع اين نظر هستم كه قرآن فعلِ الهى است كه از طريق شخصيت محمد عرضه شده است.<ref> برخورد آراى مسلمانان و مسيحيان، ص‌ 46ـ47.</ref>
 در مورد دوم يعنى منابع و مصادر قرآن، بيشتر خاورشناسان متأثر از كتاب خاورشناس يهودىِ آلمانى، ابراهام ژايگر، به نام اقتباسات محمد صلى الله عليه و آله از يهوديت كه نقطه آغاز در اين موضوع بشمار مى‌آيد<ref> تاريخ القرآن، ص‌ 7.</ref> به بحث از اين موضوع پرداختند.
 اين دسته از خاورشناسان كوشيده‌اند با تمسك به ادله‌اى همچون سفرهاى پيامبر ‌اكرم صلى الله عليه و آله به شام يا ملاقات يا مصاحبت او با برخى عالمان يهود و نصارا مانند [[ورقة بن نوفل]] و اطلاع يافتن از كتاب‌هاى اهل كتاب<ref> ر.ك: القرآن والكتاب، ص‌ 192ـ193؛ آراء المستشرقين، ج‌ 1، ص‌ 10؛ مناهج المستشرقين، ج ‌1، ص‌ 31ـ38.</ref> به طرح شبهاتى در منابع و مصادر قرآن پرداخته، چنين القا كنند كه پيامبر بخش در خور ‌توجه از آن را از جاهاى مختلف مانند [[تورات]]، [[تلمود]] و [[انجيل]]، فرهنگ و آداب مردم [[مكه]]، آئين صابئان و اشعار جاهلى<ref> ر.ك: مناهج المستشرقين، ج‌ 1، ص‌ 33ـ34؛ الاسلام و شبهات المستشرقين، ص‌ 142ـ148.</ref> اخذ كرده است؛ يا بر آن‌اند كه آن حضرت با اثرپذيرى از اوضاع فرهنگى و مذهبى عصرش خود پديدآورنده متن قرآن بوده است<ref> ر.ك: المستشرقون والدراسات القرآنيه، ص‌ 33ـ34؛ مناهج المستشرقين، ج‌ 1، ص‌ 31؛ تاريخ القرآن، ص ‌XVII ،11.</ref>؛ اما مونتگمرى رأى هيچ يك از خاورشناسان را نمى‌پذيرد و وجود هر گونه مصدرى براى قرآن غير از خداوند را رد مى‌كند.<ref> درآمدى بر تاريخ قرآن، ص‌ 45ـ47.</ref>
 در مورد سوم، نيز آن‌ها پديده نسخ در قرآن را نوعى بازنگرى در قرآن براى رفع تناقضات موجود در متن قرآن و ساماندهى مجدد آن دانسته‌اند.<ref> ر.ك: الظاهرة الاستشراقيه، ج‌ 1، ص‌ 445ـ453.</ref>
@@ سطر ۸۹: / سطر ۹۲: @@
 در اين بحث مستشرقان به نتايجى كه از مباحث پيشين گرفته‌اند استناد مى‌كنند كه عمده‌ترين آن‌ها مربوط به دو بحث جمع قرآن و اختلاف در قرائت قرآن است؛ نيز به گفتار افراد مرتدى چون عبدالله بن سعد بن ابى السرح مبنى بر تبديل واژه‌ها و عبارات قرآن در هنگام نگارش [[وحى]] استناد مى‌جويند.<ref> ر.ك: مناهج المستشرقين، ج‌ 1، ص‌ 46ـ50.</ref>
-به اعتقاد نولدكه، اولين خاورشناسى كه به موضوع تحريف قرآن پرداخت، سيلوستر دوساسى (Silvestre de Sacy)(1758 ـ 1838 م) بود كه در آيات 138 ـ 144 [[سوره آل عمران]]/3 ترديد كرد<ref> تاريخ القرآن، ص‌ 311.</ref> و پس از آن گوستاوويل اين ادعا را در موارد ديگر قرآن نيز تكرار ساخت.<ref> همان، ص‌ 311ـ319.</ref>
+به اعتقاد نولدكه، اولين خاورشناسى كه به موضوع تحريف قرآن پرداخت، سيلوستر دوساسى<ref>Silvestre de Sacy</ref> (1758 ـ 1838 م) بود كه در آيات 138 ـ 144 [[سوره آل عمران]]/3 ترديد كرد<ref> تاريخ القرآن، ص‌ 311.</ref> و پس از آن گوستاوويل اين ادعا را در موارد ديگر قرآن نيز تكرار ساخت.<ref> همان، ص‌ 311ـ319.</ref>
 گرچه نولدكه در بخشى از كتابش ادعاهاى خاورشناسان و برخى [[فرقه‌هاى اسلامى]] مبنى بر تحريف قرآن را رد مى‌كند، خود نيز در همين كتاب و برخى مقالات ديگرش شبهه تحريف قرآن از نوع نقصان را دامن مى‌زند.<ref> ر.ك: المستشرقون والدراسات القرآنيه، ص‌ 30.</ref>

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 خاورشناسان از اوايل سده نوزدهم ميلادى تا نيمه ‌دوم سده بيستم اهتمام ويژه‌اى به مباحث تاريخ قرآن داشته‌اند. بيشتر نوشته‌هايى كه در آن‌ها به مباحث تاريخ قرآن پرداخته شده عناوينى چون  '''مقدمه ای بر قرآن'''<ref>افرادى چون بلاشر (Blachere)، ريچاردبل  (Richard_Bell) و ويليام مونتگمرى وات (William Montgomery Watt) </ref> و '''مطالعات قرآنى'''<ref>جان ‌ونزبرو (Gohn Wansbrough)</ref> منتشر شده‌اند. برخی نیز در ضمن زندگينامه حضرت محمد صلى الله عليه و آله<ref> The Life of Mahomet, Muhammed ؛ Das Leben und die Lehre des Mohammad.</ref> به اين مباحث پرداخته‌اند.<ref>كسانى مانند سر ويليام ‌موير (William_Muir)، هيوبرت گريم  (Hubert_Grimme) و آلويز اشپرنگر (Aloys Sprenger)</ref>
-==== رویکرد خاورشناسان در پژوهش قرآنی ====
+====رویکرد خاورشناسان در پژوهش قرآنی====
 در آثار خاورشناسان تعريف خاصى براى اصطلاح تاريخ قرآن به چشم نمى‌خورد؛ اما بايد دانست كه خاور‌شناسان [[قرآن]] را به مثابه متنى تاريخى بشمار مى‌آورند كه مى‌تواند مورد نقد تاريخى نيز قرار گيرد. از نظر اينان نقد منبع از بزرگترين دستاوردهاى روش شناختى در تحقيقات نوين تاريخى است. هدف از اين نقد، بررسى صحت و [[اصالت]] چيزى است كه منبع ادعا مى‌كند. آن‌ها در اين راه در پى ادله تاريخى هستند، تا صحت انتساب اين متن به [[پیامبر اسلام]] را ثابت كنند.
 به طور خلاصه مى‌توان گفت كه مراد آن‌ها از تاريخ قرآن، پاسخ به اين پرسش است كه متن اصلى قرآن در قالب آيات و سوره‌ها كه حضرت محمد صلى الله عليه و آله بر مخاطبانش القا مى‌كرده، چگونه پديد آمده است و چه تحولاتى را پذيرفته تا به صورت متن كنونى پديدار گشته است.
-==== پیشینه تاریخ قرآن در غرب ====
+====پیشینه تاریخ قرآن در غرب====
 برخى بر آن‌اند كه براى نخستين بار خاورشناس فرانسوى، پوتيه <ref>Pauthier</ref>(1873 م) مباحثى را كه بعدها تاريخ قرآن ناميده شد مورد بحث و بررسى قرارداد و تحقيقات خود را در سال 1840 ميلادى منتشر ساخت.<ref> ر.ك: المستشرقون، ج ‌1، ص‌ 194؛ المستشرقون والدراسات القرآنيه، ص‌ 27.</ref> سپس گوستاوويل (1889 م) بحث هاى جامع‌ترى را در اين باره مطرح ساخت و در كتابى با عنوان مقدمه تاريخى ـ انتقادى بر قرآن منتشر ساخت و پس از وى اشپرنگر و ويليام موير تأليفاتى را با نام‌هاى زندگى ‌پيامبر و تصنيف و تعليم پيامبر منتشر ساختند.
@@ سطر ۴۹: / سطر ۴۹: @@
 ريچاردبل نیز در سال 1953 ميلادى كتاب مقدمه بر قرآن را منتشر ساخت.<ref> ر.ك: رويكرد خاورشناسان به قرآن، ص‌ 120ـ124.</ref>
-ويليام ‌مونتگمرى وات (William Montgomery Watt) (2006 م)، خاورشناس اسكاتلندى و از شاگردان برجسته ريچاردبل، مهمترين كارش در زمينه قرآن، بازنگرى و بازنگارى كتاب مقدمه بر قرآن نوشته ريچاردبل است. قبل از اين كار مقاله‌اى را با عنوان «تاريخ يابى قرآن، بازنگرى و نقد نظريه‌هاى ريچاردبل» در 1957 ميلادى منتشر كرده است.
+ويليام ‌مونتگمرى وات<ref>William Montgomery Watt</ref> (2006 م)، خاورشناس اسكاتلندى و از شاگردان برجسته ريچاردبل، مهمترين كارش در زمينه قرآن، بازنگرى و بازنگارى كتاب مقدمه بر قرآن نوشته ريچاردبل است. قبل از اين كار مقاله‌اى را با عنوان '''«تاريخ يابى قرآن، بازنگرى و نقد نظريه‌هاى ريچاردبل»''' در 1957 ميلادى منتشر كرده است.
-او در بازنگرى كتاب بل، به شيوه شوالى در كتاب تاريخ قرآن نولدكه عمل و تصريح كرده كه هيچ‌گونه پژوهش جديدى را براى اين كار انجام نداده است؛ اما اهميت كار وى آن است كه ديدگاههايش در مورد مسائل مهمى چون صداقت [[پیامبر اسلام]] و وحيانى بودن قرآن، با مواضع مسلمانان همدلانه‌تر از نظريه‌هاى خاور‌شناسانى چون گولدزيهر، نولدكه، بلاشر و بل است.
+امحورهاى مهم و اساسى مورد نظر خاورشناسان در مباحث متعلق به تاريخ قرآن را مى‌توان در 5 محور خلاصه كرد:
 #پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 ==پیشینه اصطلاح تاریخ قرآن==
-گرچه مباحث مورد اشاره قدمت دارد، اصطلاح تاريخ قرآن از اصطلاحات نوپديد در دو سده اخير است. صرفنظر از چند گزارش نامطمئن از نگارش يكى دو كتاب با عنوان تاريخ قرآن در سده‌هاى سوم و چهارم هجرى، نخستين بار تئودور نولدكه (Theodor_Noldeke)(1930 م) خاورشناس آلمانى در سال 1860 ميلادى كتابى را با عنوان تاريخ ‌قرآن منتشر كرد. پژوهشگرانِ مسلمان با اين كه گاهى به اين عنوان اعتراض كرده‌اند، بيشتر قرآن‌‌پژوهان آن را پذيرفته و كتاب‌هايى را با همين نام تأليف كرده‌اند. گرچه بسيارى از مباحث در كتب خاورشناسان و مسلمانان در حوزه تاريخ قرآن مشترك است، بر اثر اختلاف اين دو گروه در نوع نگرش به قرآن، ديدگاه آن‌ها درباره ماهيت و تعريف اين بحث متفاوت است.
+گرچه مباحث مورد اشاره قدمت دارد، اصطلاح تاريخ قرآن از اصطلاحات نوپديد در دو سده اخير است. صرفنظر از چند گزارش نامطمئن از نگارش يكى دو كتاب با عنوان تاريخ قرآن در سده‌هاى سوم و چهارم هجرى، نخستين بار [[تئودور نولدكه]] <ref>Theodor_Noldeke</ref>(1930 م) خاورشناس آلمانى در سال 1860 ميلادى كتابى را با عنوان '''تاريخ ‌قرآن''' منتشر كرد.
 ==تاريخ قرآن نزد خاور شناسان==
-خاورشناسان از اوايل سده نوزدهم ميلادى تا نيمه ‌دوم سده بيستم اهتمام ويژه‌اى به مباحث تاريخ قرآن داشته‌اند. بيشتر نوشته‌هايى كه در آن‌ها به مباحث تاريخ قرآن پرداخته شده عناوينى چون زندگانى [[حضرت ‌محمد]] صلى الله عليه و آله، مقدمه قرآن و مطالعات قرآنى منتشر شده‌اند. افرادى چون بلاشر (Blachere)، ريچاردبل  (Richard_Bell) و ويليام مونتگمرى وات (William Montgomery Watt) با نام مقدمه‌اى بر قرآن<ref> Bell</ref> و كسانى مانند سر ويليام ‌موير (William_Muir)، هيوبرت گريم  (Hubert_Grimme) و آلويز اشپرنگر (Aloys Sprenger) در ضمن زندگينامه حضرت محمد صلى الله عليه و آله<ref> The Life of Mahomet, Muhammed ؛ Das Leben und die Lehre des Mohammad.</ref> به اين مباحث پرداخته‌اند.
+خاورشناسان از اوايل سده نوزدهم ميلادى تا نيمه ‌دوم سده بيستم اهتمام ويژه‌اى به مباحث تاريخ قرآن داشته‌اند. بيشتر نوشته‌هايى كه در آن‌ها به مباحث تاريخ قرآن پرداخته شده عناوينى چون  '''مقدمه ای بر قرآن'''<ref>افرادى چون بلاشر (Blachere)، ريچاردبل  (Richard_Bell) و ويليام مونتگمرى وات (William Montgomery Watt) </ref> و '''مطالعات قرآنى'''<ref>جان ‌ونزبرو (Gohn Wansbrough)</ref> منتشر شده‌اند. برخی نیز در ضمن زندگينامه حضرت محمد صلى الله عليه و آله<ref> The Life of Mahomet, Muhammed ؛ Das Leben und die Lehre des Mohammad.</ref> به اين مباحث پرداخته‌اند.<ref>كسانى مانند سر ويليام ‌موير (William_Muir)، هيوبرت گريم  (Hubert_Grimme) و آلويز اشپرنگر (Aloys Sprenger)</ref>
 در آثار خاورشناسان تعريف خاصى براى اصطلاح تاريخ قرآن به چشم نمى‌خورد؛ اما بايد دانست كه خاور‌شناسان [[قرآن]] را به مثابه متنى تاريخى بشمار مى‌آورند كه مى‌تواند مورد نقد تاريخى نيز قرار گيرد. از نظر اينان نقد منبع از بزرگترين دستاوردهاى روش شناختى در تحقيقات نوين تاريخى است. هدف از اين نقد، بررسى صحت و [[اصالت]] چيزى است كه منبع ادعا مى‌كند. آن‌ها در اين راه در پى ادله تاريخى هستند، تا صحت انتساب اين متن به [[پیامبر اسلام]] را ثابت كنند.
@@ سطر ۵۷: / سطر ۵۷: @@
 ريچاردبل در سال 1953 ميلادى كتاب مقدمه بر قرآن را منتشر ساخت كه 8 فصل بدين ترتيب دارد:
-# موقعيت تاريخى محمد صلى الله عليه و آله: مشتمل بر اوضاع شبه جزيره [[عربستان]] و جهان در زمان [[نزول قرآن]]، آداب و رسوم و اديان موجود در عربستان، وضعيت خواندن و نوشتن در آن سرزمين، زندگانى پيامبر در دوران مكى و مدنى، مفهوم [[وحى]]، و [[صداقت]] [[پیامبر اسلام]] در اعلام پيامبرى است.
+#موقعيت تاريخى محمد صلى الله عليه و آله: مشتمل بر اوضاع شبه جزيره [[عربستان]] و جهان در زمان [[نزول قرآن]]، آداب و رسوم و اديان موجود در عربستان، وضعيت خواندن و نوشتن در آن سرزمين، زندگانى پيامبر در دوران مكى و مدنى، مفهوم [[وحى]]، و [[صداقت]] [[پیامبر اسلام]] در اعلام پيامبرى است.
-# اصل قرآن: دربردارنده ديدگاه مسلمانان مبنى بر الهى بودن محتوا و الفاظ قرآن، جمع و تدوين قرآن در زمان خلفا و مصاحف صحابه و اختلاف قرائات است.
+#اصل قرآن: دربردارنده ديدگاه مسلمانان مبنى بر الهى بودن محتوا و الفاظ قرآن، جمع و تدوين قرآن در زمان خلفا و مصاحف صحابه و اختلاف قرائات است.
-# شكل و تركيب قرآن: شامل مباحثى چون نام‌هاى قرآن، بخش‌هاى تشكيل‌دهنده آن مانند [[جزء و حزب]]، [[ساختار داستانى قرآن]]، [[فواتح سور]] و [[حروف مقطعه]] در قرآن است.
+#شكل و تركيب قرآن: شامل مباحثى چون نام‌هاى قرآن، بخش‌هاى تشكيل‌دهنده آن مانند [[جزء و حزب]]، [[ساختار داستانى قرآن]]، [[فواتح سور]] و [[حروف مقطعه]] در قرآن است.
-# ساختار و سبك قرآنى: مشتمل بر فواصل آيات، وزن آيات، سجع كاهنان و تأثيرپذيرى قرآن از آن، تكرار و تأكيد در قرآن، صنايع ادبى و زبان قرآن است.
+#ساختار و سبك قرآنى: مشتمل بر فواصل آيات، وزن آيات، سجع كاهنان و تأثيرپذيرى قرآن از آن، تكرار و تأكيد در قرآن، صنايع ادبى و زبان قرآن است.
-# تدوين سوره‌ها: حاوى مباحثى، چون كوتاهى و بلندى سوره‌ها، تناسب و عدم تناسب بين اجزاى سوره‌ها و موضوع نسخ از ديدگاه مسلمانان است.
+#تدوين سوره‌ها: حاوى مباحثى، چون كوتاهى و بلندى سوره‌ها، تناسب و عدم تناسب بين اجزاى سوره‌ها و موضوع نسخ از ديدگاه مسلمانان است.
-# ترتيب زمانى قرآن: شامل مباحثى در روايات ترتيب جديد بر پايه ديدگاه‌هاى خودش است.
+#ترتيب زمانى قرآن: شامل مباحثى در روايات ترتيب جديد بر پايه ديدگاه‌هاى خودش است.
-# مراحل تكامل قرآن.
+#مراحل تكامل قرآن.
-# محتويات و مصادر قرآن.<ref> ر.ك: رويكرد خاورشناسان به قرآن، ص‌ 120ـ124.</ref>
+#محتويات و مصادر قرآن.<ref> ر.ك: رويكرد خاورشناسان به قرآن، ص‌ 120ـ124.</ref>
 ويليام ‌مونتگمرى وات (William Montgomery Watt) (2006 م)، خاورشناس اسكاتلندى و از شاگردان برجسته ريچاردبل، مهمترين كارش در زمينه قرآن، بازنگرى و بازنگارى كتاب مقدمه بر قرآن نوشته ريچاردبل است. قبل از اين كار مقاله‌اى را با عنوان «تاريخ يابى قرآن، بازنگرى و نقد نظريه‌هاى ريچاردبل» در 1957 ميلادى منتشر كرده است.
@@ سطر ۷۶: / سطر ۷۶: @@
 محورهاى مهم و اساسى مورد نظر خاورشناسان در مباحث متعلق به تاريخ قرآن را مى‌توان در 5 محور خلاصه كرد:
-# پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر
+#پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر
-# تاريخ جمع و تدوين متن قرآن
+#تاريخ جمع و تدوين متن قرآن
-# تاريخ گذارى سوره‌ها و گروه آيات موجود در مصحف عثمانى
+#تاريخ گذارى سوره‌ها و گروه آيات موجود در مصحف عثمانى
-# سير تطور رسم‌الخط و قرائت متن قرآن
+#سير تطور رسم‌الخط و قرائت متن قرآن
-# تحريف قرآن.
+#تحريف قرآن.
 ==پيدايش متن قرآن و تغييرات آن در زمان پيامبر==
@@ سطر ۱۶۰: / سطر ۱۶۰: @@
 يادآورى اين نكته لازم است كه اگر نويسندگان مسلمان در كتاب‌هاى تاريخ قرآن گاهى به مباحثى پرداخته‌اند كه جنبه تاريخى ندارد به اين سبب بوده است كه در كتب مستشرقان شبهاتى در مورد آن‌ها مطرح شده است و آن‌ها خواسته‌اند پاسخ گويند. به علاوه اين كه طرح مسئله وحى و ماهيت و انواع آن در آغاز كتب تاريخ قرآن نيز تأكيد بر اين است كه برخلاف نظر مستشرقان، قرآن كلام خدا و پديده‌اى فرازمانى است. مى‌توان صرفنظر از مباحث خاورشناسان، تاريخ قرآن را شاخه‌اى از علوم قرآن دانست و مباحثى از علوم قرآن را كه تاريخيت در آن مدخليت دارد، تا مى‌توان با رعايت ترتيب تاريخى آورد. اين مباحث را در طرح كلى زير مى‌توان جاى ‌داد:
-# [[نزول قرآن]] (آغاز نزول قرآن، طول دوره نزول، فترت وحى، ترتيب نزول، تقويم نزول).
+#[[نزول قرآن]] (آغاز نزول قرآن، طول دوره نزول، فترت وحى، ترتيب نزول، تقويم نزول).
-# تثبيت قرآن (حفظ و نگارش).
+#تثبيت قرآن (حفظ و نگارش).
-# جمع آورى و تدوين قرآن (جمع‌ در عصر پيامبر، جمع پس از عصر پيامبر، كيفيت تدوين آيات در سوره‌ها، چگونگى جایگذارى آيات مكى و مدنى و ناسخ و منسوخ در سوره‌ها، كيفيت تدوين سوره‌ها در مصحف).
+#جمع آورى و تدوين قرآن (جمع‌ در عصر پيامبر، جمع پس از عصر پيامبر، كيفيت تدوين آيات در سوره‌ها، چگونگى جایگذارى آيات مكى و مدنى و ناسخ و منسوخ در سوره‌ها، كيفيت تدوين سوره‌ها در مصحف).
-# توحيد مصاحف (پيدايش اختلاف در قرائت قرآن، چگونگى يكى شدن مصاحف).
+#توحيد مصاحف (پيدايش اختلاف در قرائت قرآن، چگونگى يكى شدن مصاحف).
-# سرنوشت مصاحف (مصاحف صحابه، نسخه‌هاى كهن قرآن).
+#سرنوشت مصاحف (مصاحف صحابه، نسخه‌هاى كهن قرآن).
-# خط و رسم الخط (خط ‌قرآن در اولين نگارش، تغيير خط، رسم ‌الخط قرآن).
+#خط و رسم الخط (خط ‌قرآن در اولين نگارش، تغيير خط، رسم ‌الخط قرآن).
-# قرائات (منشأ پيدايش قرائت‌ها، مراحل تاريخى شكل‌گيرى قرائت‌ها، قرائت‌هاى مشهور و قاريان آن‌ها).
+#قرائات (منشأ پيدايش قرائت‌ها، مراحل تاريخى شكل‌گيرى قرائت‌ها، قرائت‌هاى مشهور و قاريان آن‌ها).
-# اعراب و اعجام.
+#اعراب و اعجام.
-# تجزيه و تحزيب.
+#تجزيه و تحزيب.
-# علائم تجويدى (شماره آيات، علائم تجويدى، علائم ديگر).
+#علائم تجويدى (شماره آيات، علائم تجويدى، علائم ديگر).
-# ترجمه (اولين ترجمه، ترجمه به زبان‌هاى مختلف، انواع ترجمه‌ها).
+#ترجمه (اولين ترجمه، ترجمه به زبان‌هاى مختلف، انواع ترجمه‌ها).
-# چاپ نوين (اولين چاپ، تفاوت‌هاى رسم الخطى).
+#چاپ نوين (اولين چاپ، تفاوت‌هاى رسم الخطى).
-# سلامت [[قرآن]] از تحريف.
+#سلامت [[قرآن]] از تحريف.
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
@@ سطر ۱۸۲: / سطر ۱۸۲: @@
 پیوندها:
-* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=63671&scope=50SBIMv_zVd2-hxl_XEfdKEvj1DDruR6&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A&field=&collectionPID=&lang=&count=20&execute=true كتاب شناسي تاريخ قرآن]'''
+*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=63671&scope=50SBIMv_zVd2-hxl_XEfdKEvj1DDruR6&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A&field=&collectionPID=&lang=&count=20&execute=true كتاب شناسي تاريخ قرآن]'''
 {{قرآن}}