تاریخ فقه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۳

2022-06-15T08:23:02Z

Zamani در ‏۱۱ اوت ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۰۷

2020-08-11T10:07:04Z

Zamani در ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۱۱

2019-11-16T12:11:13Z

Zamani در ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۰۹

2019-11-16T12:09:51Z

Zamani در ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۰۸

2019-11-16T12:08:43Z

Zamani: بازنویسی مقاله

2019-11-16T12:06:56Z

بازنویسی مقاله

Zamani در ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۱۳

2019-11-16T09:13:36Z

Zamani در ‏۱۶ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۱۲

2019-11-16T09:12:57Z

سید مهدی خدایی: 7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-10-29T09:01:54Z

7پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani در ‏۲۷ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۴۷

2015-05-27T06:47:03Z

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-'''تاريخ فقه''' عبارت است از شرح و گزارش تحولات [[فقه]] از آغاز پیدایش تا کنون.<ref>واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص41</ref> در کتابهای مربوط به تاریخ فقه معمولا تاریخ فقه را بر اساس تحولات آن به دوره های مختلفی تقسیم کرده و بررسی نموده‌اند.
+'''«تاریخ فقه»''' عبارت است از شرح و گزارش تحولات [[فقه]] اسلامی از آغاز پیدایش تا کنون.<ref>واعظ زاده خراسانی، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان ۱۳۷۴، ش۳۰، ص۴۱</ref> در کتابهای مربوط به تاریخ فقه، معمولا تاریخ فقه در [[شیعه]] و [[اهل سنت]] را بر اساس تحولات آن به دوره های مختلفی تقسیم کرده و بررسی نموده‌اند. از تاریخ فقه به «تاریخ‌التشریع» یا «ادوار فقه» نیز تعبیر شده است.<ref>تاریخ فقه مذاهب اسلامی، کاظم مدیر شانه چی</ref>
-از تاريخ فقه به «تاريخ‌التشريع» يا «ادوار فقه» نيز تعبير شده است.<ref>تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی</ref>
+* '''دوره اول:''' عصر [[صحابه]] و [[تابعین]] (از [[رحلت پیامبر اسلام|رحلت پیامبر]] تا اوایل قرن دوم هجری)
+* '''دوره دوم:''' عصر ظهور مذاهب فقهی (اوایل قرن دوم تا اوایل قرن چهارم)
-==دوره‌های تاریخ فقه اهل سنت==
+* '''دوره سوم:''' عصر رکود حرکت اجتهادی (از اوایل قرن چهارم تا اواسط قرن هفتم)
-تاریخ فقه اهل سنت را به پنج دوره زیر تقسیم نموده اند:
+* '''دوره چهارم:''' عصر انحطاط فقهی (اواسط قرن هفتم تا اواخر قرن سیزدهم)
+* '''دوره پنجم:''' عصر بازگشت به تحرک فقهی (اواخر قرن سیزدهم تا به امروز).<ref> گروه علمى موسسه امام صادق علیه السلام،  موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه، قسم ‏الثانی، ص ۱۷ تا ۲۰</ref>
 ==دوره‌های تاریخ فقه شیعه==
-منابع مختلفی که در بررسی سیر تاریخی فقه امامیه نگاشته شده، هر کدام جریان فقه شیعه را به ادوار مختلفی تقسیم کرده و هر یک از این تقسیم بندی ها با معیارهای خاصی انجام گرفته است. در کتاب موسوعة طبقات الفقهاء برای جریان فقه شیعی دوره های 7 گانه زیر لحاظ شده است:
+منابع مختلفی که در بررسی سیر تاریخی فقه [[امامیه]] نگاشته شده، هر کدام جریان فقه [[شیعه]] را به ادوار مختلفی تقسیم کرده و هر یک از این تقسیم بندی ها با معیارهای خاصی انجام گرفته است. در کتاب «[[موسوعة طبقات الفقهاء (کتاب)|موسوعة طبقات الفقهاء]]» برای جریان فقه شیعی دوره های ۷ گانه زیر لحاظ شده است:
-. عصر ابداعات فقهی و جامعیت مسائل آن، (1260 تا 1312 ق): از شیخ انصاری تا پیش از آخوند خراسانی؛
+* عصر نشاط [[حدیث|حدیثی]] و [[اجتهاد|اجتهادی]]، (۱۱ تا ۲۶۰ ق): از رحلت [[پیامبر اکرم]] تا [[غیبت صغری]]؛
-. عصر به کمال رسیدن ابداعات اصولی(1312 تا 1380 ق): از آخوند خراسانی تا رحلت آیت الله بروجردی؛
+برخی ضمن پذیرش دوره اول تا ششم این تقسیم بندی، دوره هفتم را یک دوره واحد به حساب نیاورده، معتقدند دوره های فقه شیعه تا کنون را بهتر است ۹ دوره بدانیم و از دوره هفتم به بعد چنین باشد:
-. عصر استقرار حکومت فقهی،(1380 ق تا به امروز): از امام خمینی تا به حال. <ref>عظیمی، «پیشنهادی در ادوار تحولات فقه امامیه»، مطالعات اسلامی، پاييز 1381، ص 130</ref>
+* عصر ابداعات فقهی و جامعیت مسائل آن (۱۲۶۰ تا ۱۳۱۲ ق): از [[شیخ انصاری]] تا پیش از [[آخوند خراسانی]]؛
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-*واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص 40 تا 65.
+*محمد واعظ زاده خراسانی، "کلیات تاریخ فقه"، مطالعات اسلامی، تابستان ۱۳۷۴، ش۳۰، ص ۴۰-۶۵.
-*کتاب تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی
+*کتاب تاریخ فقه مذاهب اسلامی، کاظم مدیر شانه چی.
-*گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام، موسوعة طبقات الفقهاء، زیر نظر سبحانی تبریزی، جعفر، قم، مؤسسة الإمام الصادق (عليه السلام)، چاپ اول، 1418 ه.ق.
+*گروه علمى موسسه امام صادق علیه السلام، موسوعة طبقات الفقهاء، زیر نظر جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الإمام الصادق.
-*عظیمی، حبیب الله، «پیشنهادی در ادوار تحولات فقه امامیه»، پاييز 1381، ش 57، ص 125 تا 156.
+*حبیب الله عظیمی، "پیشنهادی در ادوار تحولات فقه امامیه"، پاییز ۱۳۸۱، ش ۵۷، ص ۱۲۵-۱۵۶.
 {{فقه}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-'''تاريخ فقه''' عبارت است از شرح و گزارش تحولات [[فقه]] از آغاز پیدایش تا کنون.<ref>واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص41</ref> از تاريخ فقه به «تاريخ‌التشريع» يا «ادوار فقه» نيز تعبير شده است.<ref>تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی</ref>
+'''تاريخ فقه''' عبارت است از شرح و گزارش تحولات [[فقه]] از آغاز پیدایش تا کنون.<ref>واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص41</ref> در کتابهای مربوط به تاریخ فقه معمولا تاریخ فقه را بر اساس تحولات آن به دوره های مختلفی تقسیم کرده و بررسی نموده‌اند.
 ==دوره‌های تاریخ فقه اهل سنت==
@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۵: @@
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده
-|شناسه= متوسط
+|شناسه= خوب
 |عنوان بندی مناسب= خوب
 |کفایت منابع و پی نوشت ها= ضعیف

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 تاریخ فقه اهل سنت را به پنج دوره زیر تقسیم نموده اند:
-دوره اول: عصر صحابه و تابعین (از رحلت پیامبر تا اوایل قرن دوم)
+'''دوره اول:''' عصر صحابه و تابعین (از رحلت پیامبر تا اوایل قرن دوم)
-دوره دوم: عصر ظهور مذاهب فقهی (اوایل قرن دوم تا اوایل قرن چهارم)
+'''دوره دوم:''' عصر ظهور مذاهب فقهی (اوایل قرن دوم تا اوایل قرن چهارم)
-دوره سوم: عصر رکود حرکت اجتهادی (از اوایل قرن چهارم تا اواسط قرن هفتم)
+'''دوره سوم:''' عصر رکود حرکت اجتهادی (از اوایل قرن چهارم تا اواسط قرن هفتم)
-دوره چهارم: عصر انحطاط فقهی (اواسط قرن هفتم تا اواخر قرن سیزدهم)
+'''دوره چهارم:''' عصر انحطاط فقهی (اواسط قرن هفتم تا اواخر قرن سیزدهم)
-دوره پنجم: عصر بازگشت به تحرک فقهی (اواخر قرن سیزدهم تا به امروز)<ref> گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام،  موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه، قسم ‏الثاني، ص 17 تا 20</ref>
+'''دوره پنجم:''' عصر بازگشت به تحرک فقهی (اواخر قرن سیزدهم تا به امروز)<ref> گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام،  موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه، قسم ‏الثاني، ص 17 تا 20</ref>
 ==دوره‌های تاریخ فقه شیعه==
@@ سطر ۳۶: / سطر ۳۶: @@
 . عصر ابداعات فقهی و جامعیت مسائل آن، (1260 تا 1312 ق): از شیخ انصاری تا پیش از آخوند خراسانی؛
-. عصر به کمال رسیدن ابداعات اصولی(1312 1380 ق): از آخوند خراسانی تا رحلت آیت الله بروجردی؛
+. عصر به کمال رسیدن ابداعات اصولی(1312 تا 1380 ق): از آخوند خراسانی تا رحلت آیت الله بروجردی؛
 . عصر استقرار حکومت فقهی،(1380 ق تا به امروز): از امام خمینی تا به حال. <ref>عظیمی، «پیشنهادی در ادوار تحولات فقه امامیه»، مطالعات اسلامی، پاييز 1381، ص 130</ref>

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 '''تاريخ فقه''' عبارت است از شرح و گزارش تحولات [[فقه]] از آغاز پیدایش تا کنون.<ref>واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص41</ref> از تاريخ فقه به «تاريخ‌التشريع» يا «ادوار فقه» نيز تعبير شده است.<ref>تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی</ref>
-==ادوار تاریخ فقه اهل سنت==
+==دوره‌های تاریخ فقه اهل سنت==
 دوره اول: عصر صحابه و تابعین (از رحلت پیامبر تا اوایل قرن دوم)
@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۵: @@
 دوره پنجم: عصر بازگشت به تحرک فقهی (اواخر قرن سیزدهم تا به امروز)<ref> گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام،  موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه، قسم ‏الثاني، ص 17 تا 20</ref>
-==ادوار تاریخ فقه شیعه==
+==دوره‌های تاریخ فقه شیعه==
 منابع مختلفی که در بررسی سیر تاریخی فقه امامیه نگاشته شده، هر کدام جریان فقه شیعه را به ادوار مختلفی تقسیم کرده و هر یک از این تقسیم بندی ها با معیارهای خاصی انجام گرفته است. در کتاب موسوعة طبقات الفقهاء برای جریان فقه شیعی دوره های 7 گانه زیر لحاظ شده است:

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 . عصر استقرار حکومت فقهی،(1380 ق تا به امروز): از امام خمینی تا به حال. <ref>عظیمی، «پیشنهادی در ادوار تحولات فقه امامیه»، مطالعات اسلامی، پاييز 1381، ص 130</ref>
+==پانویس==
 ==منابع==
 *واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص 40 تا 65.

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 '''تاريخ فقه''' عبارت است از شرح و گزارش تحولات [[فقه]] از آغاز پیدایش تا کنون.<ref>واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص41</ref> از تاريخ فقه به «تاريخ‌التشريع» يا «ادوار فقه» نيز تعبير شده است.<ref>تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی</ref>
-==منظور از فقه==
+==ادوار تاریخ فقه اهل سنت==
-منظور از «فقه» مجموعه قوانين و مقرارت شرعيه است كه براي حفظ نظام دنيا و تامين سعادت اخروي انسان وضع شده و در اصطلاح متداول، عبارت است از علم به احكام شرعي عملي، به استناد مدارك و منابع تفصيلي مورد قبول. توضيح اين كه هرقانوني مستند به دليل يا ادله‌اي است كه از مقبوليت و احترام لازم نزد اتباع آن قانون برخوردار مي‌باشد.
+دوره دوم: عصر ظهور مذاهب فقهی (اوایل قرن دوم تا اوایل قرن چهارم)
-معمولا اهل سنت منابع حقوق و احكام اسلامي را به نام «مصدرالتشريع» كه جمع آن مصادر است، به كار مي‌برند و شيعه آن منابع را به نام «دليل حكم» و مجموع آنها را «ادله احكام» يا «ادله فقه» مي‌شناسد و چون ادله مزبور نزد شيعه و برطبق مشهور چهار دليل است، از آن ادله گاهي به ادله اربعه نيز تعبير مي‌شود.
+دوره سوم: عصر رکود حرکت اجتهادی (از اوایل قرن چهارم تا اواسط قرن هفتم)
-«مصدر» اسم مكان از فعل «صدر» و به معناي راه برگشتن از نهر آب رودخانه است و عرفا «مصدر» به معناي مرجع استعمال مي‌شود. بنابراين مراد از «مصدر‌التشريع»، مرجع و منبع حكم نزد مجتهد است، اما استعمال واژه «دليل» در منابع احكام كه نزد شيعه معمولا بر مستند حكم اطلاق مي‌شود، به خاطر ارائه و دلالت منابع مزبور از حكم واقعه است، گرچه بعضي «دليل» را منحصرا به آن چه مفيد علم باشد، اطلاق كرده‌اند.
+دوره چهارم: عصر انحطاط فقهی (اواسط قرن هفتم تا اواخر قرن سیزدهم)
-==تحولات كلمه فقه==
+دوره پنجم: عصر بازگشت به تحرک فقهی (اواخر قرن سیزدهم تا به امروز)<ref> گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام،  موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه، قسم ‏الثاني، ص 17 تا 20</ref>
-كلمه «فقه» در لغت به معناي فهم و بصيرت است و در اعصار اوليه به همين معنا استعمال مي‌شده است، چنان كه در آيات ذيل به همين معنا آمده است: «'''لهم قلوب لا يفقهون بها'''(اعراف، آيه 178)» و '''«قد فصلنا الايات لقوم يفقهون'''(انعام، آيه 98)»، ولي در عرف شرعي به معناي بصيرت در امور دين استعمال شده، چه بصيرت در موضع اعتقادي و به اصطلاح امور مربوط به اصول دين باشد و چه در احكام عملي و فرعي و چه در امور مربوط به تهذيب نفس و تزكيه اخلاق و علم به طرق آخرت باشد.
+==ادوار تاریخ فقه شیعه==
+منابع مختلفی که در بررسی سیر تاریخی فقه امامیه نگاشته شده، هر کدام جریان فقه شیعه را به ادوار مختلفی تقسیم کرده و هر یک از این تقسیم بندی ها با معیارهای خاصی انجام گرفته است. در کتاب موسوعة طبقات الفقهاء برای جریان فقه شیعی دوره های 7 گانه زیر لحاظ شده است:
-به هر حال، همان گونه كه ياد شد كلمه «فقه» در ادوار بعدي و در زمان ما فقط در فهم احكام عمليه اسلامي از منابع اصلي آن استعمال مي‌شود، چنان كه در تعريف آن گفته‌اند. «فقه اصطلاحا عبارت است از علم به احكام شرعي فرعي كه از دليل‌هاي تفصيل به دست مي‌آيد». و چون استخراج و استباط حكم از ادله تفصيلي در توان همگان نيست، نياز به اجتهاد دارد كه پس از دوره صحابه و تابعان به علت بعد عهد از زمان صدور احكام و احاديث نقل شده از پيامبر(ص) و عدم اطلاع عامه مسلمين از ناسخ و منسوخ و عام و خاص آيات و احاديث، چنين مهمي از عهده همه مسلمين خارج بوده و جمعي كه با دقت فهم و با كسب اطلاع از متخصصان، چنين مقامي را مي‌يافتند به نام «فقيه» يا «مجتهد» ناميده مي‌شدند.
+. عصر نشاط حدیثی و اجتهادی، (11 تا 260 ق): از رحلت پیامبر(ص) تا غیبت صغری؛
-==پيدايش اجتهاد ==
+. عصر اسلوب دار شدن حدیث و اجتهاد، (260 تا 460 ق): از غیبت صغری تا شیخ طوسی؛
-پيغمبر(ص) در دوران رسالت، وظايف و احكامي براي پيروان خويش آورد كه قسمتي از آن ضمن آيات قرآن آمده است و بخشي تحت عنوان حديث (بيان قولي و علمي آن حضرت)، چه در زمينه تفسير و توضيح آيات قرآن و چه در تشريح احكام. و چون همه صحابه در وقت نزول آيات يا بيان رسول اكرم(ص) حضور نداشتند و ضمنا قسمتي از احكام به طور كلي بيان شده بود و انطباق آن برمصاديق و موارد جزئيه در توان همگان نبود، معمولا خود آن حضرت(ص) مرجع مشكلات و جواب‌گوي مسائل مستحدثه بودند و احيانا بعضي را كه بصيرت بيشتري در احكام شريعت داشتند و براي جواب‌گويي مسائل و تفريع فروع احكام، داراي صلاحيت فكري و علمي بودند، براي اين كار تعيين مي‌فرمود، چنان كه «معاذبن جبل» را براي جواب‌گويي مسائل شرعي مردم يمن، تعيين كرد.
+. عصر رکود، (460 تا 600 ق): از شیخ طوسی تا ابن ادریس؛
-پس از درگذشت آن حضرت(ص) جز عده معدودي كه به وصايت و خلافت علي(ع) و نيابت آن جناب از حضرت نبوي(ص) معتقد بودند و وي را هم‌چون نفس نفيس حضرت رسالت، مرجع احكام و مقتداي آنان مي‌دانستند، بقيه مردم به ناچار در مسائل روز به اصحاب پيامبر اكرم(ص) كه در اطلاع بر احكام شرعي شهرت داشتند مراجعه مي‌كردند. مبناي اطلاع اين عده، نخست، آيات قرآن بود كه به خاطر سپرده و در حفظ داشتند و سپس استماع احاديث پيامبر(ص)، چه از لسان آن حضرت(ص) و چه به واسطه سماع از ساير اصحاب، منتها چون داراي ممارست در بررسي احكام بوده و ضمنا از نبوغ و فهم بيشتري برخوردار بودند، استخراج موارد جزئي از كليات و استنباط احكام فرعيه از عناوين عامه كه در دو منبع مزبور (قرآن و حديث) وجود داشت، براي آنان مقدور بود.
+. عصر تجدید حیات فقهی، (600 تا 1030 ق): از ابن ادریس تا پایان حیات شیخ بهایی؛
-بنابراين اطلاع از ناسخ و منسوخ آيات قرآن و احاديث نبوي(ص) نيز لازمه اجتهاد و اطلاع فقيه به شمار مي‌رفت كه مجموع اين اطلاعات به انضمام شناسايي صحيح كلام عرب، جز در عده معدودي از صحابه وجود نداشت.
+. عصر ظهور حرکت اخباری، (1030 تا 1180 ق): از محمد امین استرآبادی تا اواخر حیات شیخ یوسف بحرانی؛
-گسترش قلمرو كشورهاي اسلامي و پذيرش دين اسلام از طرف جماعات غير عرب كه با لسان تشريح (قرآن و حديث) آشنائي نداشتند و نيز از بين رفتن تدريجي فقها و حفاظ صحابه موجب شد كه جمعي از تابعين به فراگرفتن قرآن و حديث كه دو منبع اصلي احكام اسلامي بودند، همت گمارند و از صحابه، خصوصيات كتاب و سنت، از جمله شان نزول آيات و ناسخ و منسوخ و عام و خاص و مطلقات و مقيدات نصوص و خصوصيات احكام را از نظر اجمال و تفصيل بپرسند و خود در استخراج احكام شرعي از منابع مزبور دقت و امعان نظر كنند، اما از آن جا كه پس از پيغمبر(ص) سرزمين‌هاي امم ديگر، مثل كشورهاي ايران و روم و غيره به تصرف مسلمين درآمد، به ناچار مسلمين با مسائلي مواجه شدند كه در عصر رسول اكرم(ص) سابقه نداشت، مانند موضوع اراضي مفتوحه و مسائل متفرع بر آن از خراج و مقاسمه و غيره.
+. عصر بالا رفتن نشاط فقهی، (1180 تا 1260 ق): از وحید بهبهانی تا اواخر حیات صاحب جواهر؛
-ولي به مقتضاي تماميت و ابديت دين اسلام، پاسخ كلي مسائل مزبور در دو مصدر اصلي احكام؛ يعني كتاب و سنت وجود داشت و راسخين در علم، عهده‌دار حل مسائل مستحدثه و تفريع فروع بودند، زيرا چنان كه در قرآن است: «و لكن رسول‌الله و خاتم‌النبيين(احزاب، آيه 40)»؛ ولي رسول خدا و خاتم پيامبران است، اسلام، به عنوان شريعت جاويد و ابدي اعلام شده است.
+. عصر ابداع فقهی، (1260 تا زمان حاضر): از شیخ انصاری به بعد.<ref> گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام، موسوعة طبقات الفقهاء، مقدمه، قسم ‏الثاني، ص 20</ref>
-بديهي است شريعت همگاني و همه زماني، مي‌بايست از كليه جهات از جمله، قانون‌گذاري كامل باشد و تكامل اسلام از جهت قانون‌گذاري، قولي است كه جملگي بر آن اتفاق نظر دارند و از آن جا كه قسمتي از عادات و معاملات نسبت به امم و ازمنه فرق مي‌كند، اسلام با طرح اصول كلي، موضوع‌هاي متغير و حوادث را بي‌حكم نگذاشته است.
+برخی ضمن پذیرش دوره اول تا ششم این تقسیم بندی، دوره هفتم را یک دوره واحد به حساب نیاورده، معتقدند دوره های فقه شیعه تا کنون را بهتر است 9 دوره بدانیم و از دوره هفتم به بعد چنین باشد:
-به عقيده «اماميه» بيان و تفسير كليات مزبور، به استناد حديث مورد اتفاق فريقين «اني تارك فيكم الثقلين، كتاب‌الله و عترتي ما ان تمسكتم بهما لن تضلوا ابدا؛ من دو چيز گران‌قدر در ميان شما مي‌گذارم؛ كتاب خدا و عترت خويش، كه بدان‌ها متمسك شويد تا گمراه نشويد»، به اهل‌بيت رسالت موكول شده و از ناحيه ائمه شيعه(عليهم‌السلام) كه اهل‌بيت رسالت‌اند به ما رسيده است كه جواب‌گوي كليه مسائل مستحدثه و فروع عمليه است.
+. عصر ابداعات فقهی و جامعیت مسائل آن، (1260 تا 1312 ق): از شیخ انصاری تا پیش از آخوند خراسانی؛
-به اعتقاد «اهل سنت» كتاب خدا و سنت رسول اكرم(ص)، به عنوان دو منبع اصلي احكام، بدون تبيين اهل‌بيت(عليهم‌السلام) كفايت مي‌كند و فروع احكام به اجتهاد و راي مجتهدين و علماي امت واگذار شده است. اهل سنت به ناچار نسبت به مسائل مستحدثه و آن چه را كه ضمن كتاب و سنت به وضوح بيان نشده است، به «قياس و راي» مستمسك مي‌شوند؛ يعني حكم مشابه مساله را در مورد آن جاري مي‌كنند. بعدها مجتهدين، منابع فرعي «تبعي» ديگري را به دو منبع اصلي (كتاب و سنت) و به قياس اضافه كردند كه عبارت است از: استحسان، مصالح مرسله، سد ذرايع، استصحاب، اجماع، شرايع سالفه، عرف و غيره.
+. عصر به کمال رسیدن ابداعات اصولی(1312 1380 ق): از آخوند خراسانی تا رحلت آیت الله بروجردی؛
 ==منابع==
-واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص 40 تا 65.
+*واعظ زاده خراسانی، محمد، «کلیات تاریخ فقه»، مطالعات اسلامی، تابستان 1374، ش30، ص 40 تا 65.
-کتاب تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی
+*کتاب تاریخ فقه مذاهب اسلامی ، کاظم مدیر شانه چی
+*گروه علمى موسسه امام صادق عليه السلام، موسوعة طبقات الفقهاء، زیر نظر سبحانی تبریزی، جعفر، قم، مؤسسة الإمام الصادق (عليه السلام)، چاپ اول، 1418 ه.ق.
 {{فقه}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۰۱
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
		+
		+
	منظور از «تاريخ فقه» بررسي اجمالي گذشته نظام تشريع و وضع قوانين و احكام عملي اسلام و اطلاع بر تحولاتي است كه اين نظام در ادوار و مراحل مختلف پيدا كرده و نيز منظور از آن، شناخت مكاتب فقهي و آثار اسلاف و مجتهديني است كه در هردوره نقش مثبتي در بسط مسائل فقهي و تحكيم مباني آن داشته‌اند.		منظور از «تاريخ فقه» بررسي اجمالي گذشته نظام تشريع و وضع قوانين و احكام عملي اسلام و اطلاع بر تحولاتي است كه اين نظام در ادوار و مراحل مختلف پيدا كرده و نيز منظور از آن، شناخت مكاتب فقهي و آثار اسلاف و مجتهديني است كه در هردوره نقش مثبتي در بسط مسائل فقهي و تحكيم مباني آن داشته‌اند.

سطر ۴۹:		سطر ۵۲:

	[[رده:فقه]]		[[رده:فقه]]
		+	[[رده: مقاله های مهم]]
		+
		+	{{سنجش کیفی
		+	\|سنجش=شده
		+	\|شناسه= متوسط
		+	\|عنوان بندی مناسب= خوب
		+	\|کفایت منابع و پی نوشت ها= ضعیف
		+	\|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
		+	\|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
		+	\|جامعیت= متوسط
		+	\|رعایت اختصار= خوب
		+	\|سیر منطقی= خوب
		+	\|کیفیت پژوهش= خوب
		+	\|رده= دارد
		+	}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ مهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۴۷
سطر ۴۷:		سطر ۴۷:

	{{فقه}}		{{فقه}}
		+
		+	[[رده:فقه]]