تاریخ علم اخلاق - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* مشاهیر و کتب علم اخلاق */

2025-10-07T16:55:48Z

‏مشاهیر و کتب علم اخلاق

Mohammadi: /* مشاهیر و کتب علم اخلاق */

2025-10-07T16:53:13Z

‏مشاهیر و کتب علم اخلاق

Mohammadi: /* تاریخچه علم اخلاق */

2025-10-07T16:33:49Z

‏تاریخچه علم اخلاق

مهدی موسوی در ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۳۴

2022-06-12T09:34:32Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۰

2022-06-12T08:30:05Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ تاريخ علم اخلاق را به تاریخ علم اخلاق منتقل کرد

2022-06-12T07:40:51Z

مهدی موسوی صفحهٔ تاريخ علم اخلاق را به تاریخ علم اخلاق منتقل کرد

Zamani در ‏۲۹ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۵۶

2020-06-29T05:56:44Z

Zamani در ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۵۵

2017-02-26T07:55:43Z

سید مهدی خدایی در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۴۲

2016-02-01T12:42:10Z

Heidariyan47 در ‏۶ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۵۲

2015-12-06T09:52:21Z

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 *[[سلمان فارسی]]، که از [[امام علی علیه السلام|امام علی]] علیه‌السلام درباره اش نقل شده که فرمود: {{متن حدیث|«سلمان الفارسی مثل [[لقمان]] الحکیم - علم علم الاول والاخر، بحر لاینزف و هو منا اهل البیت»}}<ref>بحارالانوار، ج ۲۲، ص ۳۹۱.</ref>؛ سلمان فارسی همانند لقمان حکیم است - دانش اولین و آخرین را داشت و او دریای بی‌پایانی بود و او از ما اهل بیت است.
 *[[ابوذر غفاری]]، که عمری را در ترویج اخلاق اسلامی گذراند و خود نمونه کامل آن بود. درگیری های او با خلیفه سوم «[[عثمان بن عفان|عثمان]]» و همچنین «[[معاویه]]» در مسائل اخلاقی معروف است؛ و سرانجام جان خویش را نیز بر سر این کار نهاد.
-*[[عمار یاسر]]، که سخن امیرمؤمنان علی علیه‌السلام درباره او و یارانش مقام اخلاقی آنها را روشن می سازد، علی علیه السلام فرمود: {{متن حدیث|«أَيْنَ إِخْوَانِيَ الَّذِينَ رَكِبُوا الطَّرِيقَ وَ مَضَوْا عَلَى الْحَقِّ؟ أَيْنَ عَمَّارٌ وَ أَيْنَ ابْنُ التَّيِّهَانِ وَ أَيْنَ ذُو الشَّهَادَتَيْنِ وَ أَيْنَ نُظَرَاؤُهُمْ مِنْ إِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ تَعَاقَدُوا عَلَى الْمَنِيَّةِ وَ أُبْرِدَ بِرُءُوسِهِمْ إِلَى الْفَجَرَةِ؟
+*[[عمار یاسر]]، که سخن امیرمؤمنان علی علیه‌السلام درباره او و یارانش مقام اخلاقی آنها را روشن می سازد، علی علیه السلام فرمود: {{متن حدیث|«أَيْنَ إِخْوَانِيَ الَّذِينَ رَكِبُوا الطَّرِيقَ وَ مَضَوْا عَلَى الْحَقِّ؟ أَيْنَ عَمَّارٌ وَ أَيْنَ ابْنُ التَّيِّهَانِ وَ أَيْنَ ذُو الشَّهَادَتَيْنِ وَ أَيْنَ نُظَرَاؤُهُمْ مِنْ إِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ تَعَاقَدُوا عَلَى الْمَنِيَّةِ وَ أُبْرِدَ بِرُءُوسِهِمْ إِلَى الْفَجَرَةِ؟ قَالَ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ [إِلَى] عَلَى لِحْيَتِهِ الشَّرِيفَةِ الْكَرِيمَةِ فَأَطَالَ الْبُكَاءَ ثُمَّ قَالَ (علیه السلام): [أَوْهِ] أَوِّهِ عَلَى إِخْوَانِيَ الَّذِينَ تَلَوُا الْقُرْآنَ فَأَحْكَمُوهُ، وَ تَدَبَّرُوا الْفَرْضَ فَأَقَامُوهُ، أَحْيَوُا السُّنَّةَ وَ أَمَاتُوا الْبِدْعَةَ»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/15709/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-182-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85-%D8%AC%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86 نهج البلاغه، خطبه ۱۸۲.]</ref>؛ کجا هستند برادران من! همان‌ها که سواره به راه می افتادند و در راه حق گام برمی داشتند، کجاست عمار یاسر!... سپس دست به محاسن شریف خود کشید و مدت طولانی گریست، پس از آن فرمود: آه بر برادرانم همان‌ها که [[قرآن]] را تلاوت می کردند و بکار می بستند، در فرائض دقت می کردند و آن را به پا می داشتند. سنت‌ها را زنده کرده و بدعت‌ها را می راندند».
 *[[نوف بکالی|نوف بکالی]]، که بعد از سنه ۹۰ هجری چشم از جهان پوشید و دارای مقام والایی در [[زهد]] و [[عبادت]] و اخلاق است.
 *[[محمد ابن ابی بکر]]، که راه و روش خود را از امیرمؤمنان علی علیه‌السلام می گرفت و در زهد و عبادت گام در جای گام‌های او می نهاد و در روایات به عنوان یکی از شیعیان خاص علی علیه‌السلام شمرده شده و در اخلاق، نمونه بود.

@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 ج). آیت الله صدر سپس گروهی از بزرگان این علم را اسم می برد (هر چند صاحب کتاب و تألیفی نبوده اند)، از جمله:
-*[[سلمان فارسی]]، که از [[امام علی علیه السلام|امام علی]] علیه‌السلام درباره اش نقل شده که فرمود: «سلمان الفارسی مثل [[لقمان]] الحکیم - علم علم الاول والاخر، بحر لاینزف و هو منا اهل البیت؛ سلمان فارسی همانند لقمان حکیم است - دانش اولین و آخرین را داشت و او دریای بی‌پایانی بود و او از ما اهل بیت است».<ref>بحارالانوار، ج ۲۲، ص ۳۹۱.</ref>
+*[[سلمان فارسی]]، که از [[امام علی علیه السلام|امام علی]] علیه‌السلام درباره اش نقل شده که فرمود: {{متن حدیث|«سلمان الفارسی مثل [[لقمان]] الحکیم - علم علم الاول والاخر، بحر لاینزف و هو منا اهل البیت»}}<ref>بحارالانوار، ج ۲۲، ص ۳۹۱.</ref>؛ سلمان فارسی همانند لقمان حکیم است - دانش اولین و آخرین را داشت و او دریای بی‌پایانی بود و او از ما اهل بیت است.
 *[[ابوذر غفاری]]، که عمری را در ترویج اخلاق اسلامی گذراند و خود نمونه کامل آن بود. درگیری های او با خلیفه سوم «[[عثمان بن عفان|عثمان]]» و همچنین «[[معاویه]]» در مسائل اخلاقی معروف است؛ و سرانجام جان خویش را نیز بر سر این کار نهاد.
-*[[عمار یاسر]]، که سخن امیرمؤمنان علی علیه‌السلام درباره او و یارانش مقام اخلاقی آنها را روشن می سازد، علی علیه السلام فرمود: «این اخوانی الذین رکبوا الطریق ومضوا علی الحق، این عمار... ثم ضرب یده علی لحیته الشریفة الکریمة فاطال البکاء، ثم قال: اوه علی اخوانی الذین تلوا القرآن فاحکموه، و تدبروا الفرض فاقاموه، احیوا السنة و اماتوا البدعة؛ کجا هستند برادران من! همان‌ها که سواره به راه می افتادند و در راه حق گام برمی داشتند، کجاست عمار یاسر!... سپس دست به محاسن شریف خود کشید و مدت طولانی گریست، پس از آن فرمود: آه بر برادرانم همان‌ها که [[قرآن]] را تلاوت می کردند و بکار می بستند، در فرائض دقت می کردند و آن را به پا می داشتند. سنت‌ها را زنده کرده و بدعت‌ها را می راندند».<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۸۲.</ref>
+*[[عمار یاسر]]، که سخن امیرمؤمنان علی علیه‌السلام درباره او و یارانش مقام اخلاقی آنها را روشن می سازد، علی علیه السلام فرمود: {{متن حدیث|«أَيْنَ إِخْوَانِيَ الَّذِينَ رَكِبُوا الطَّرِيقَ وَ مَضَوْا عَلَى الْحَقِّ؟ أَيْنَ عَمَّارٌ وَ أَيْنَ ابْنُ التَّيِّهَانِ وَ أَيْنَ ذُو الشَّهَادَتَيْنِ وَ أَيْنَ نُظَرَاؤُهُمْ مِنْ إِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ تَعَاقَدُوا عَلَى الْمَنِيَّةِ وَ أُبْرِدَ بِرُءُوسِهِمْ إِلَى الْفَجَرَةِ؟
 *[[نوف بکالی|نوف بکالی]]، که بعد از سنه ۹۰ هجری چشم از جهان پوشید و دارای مقام والایی در [[زهد]] و [[عبادت]] و اخلاق است.
 *[[محمد ابن ابی بکر]]، که راه و روش خود را از امیرمؤمنان علی علیه‌السلام می گرفت و در زهد و عبادت گام در جای گام‌های او می نهاد و در روایات به عنوان یکی از شیعیان خاص علی علیه‌السلام شمرده شده و در اخلاق، نمونه بود.
@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۴: @@
 مرحوم [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|آقا بزرگ تهرانی]] نیز نام ده‌ها کتاب را که در زمینه علم اخلاق نگاشته شده است در اثر معروف خود «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعه]]» بیان نموده است.<ref> الذریعه، جلد اول.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 سایر [[پیامبران]] الهی یکی پس از دیگری به [[تهذیب نفس|تهذیب نفوس]] و تکمیل اخلاق که خمیرمایه سعادت انسان‌هاست، پرداختند تا نوبت  به [[حضرت عیسی|حضرت مسیح]] علیه‌السلام رسید که بخش عظیمی از دستوراتش را مباحث اخلاقی تشکیل می دهد و همه پیروان و علاقه مندان او وی را به عنوان معلم بزرگ اخلاق می شناسند.
-اما بزرگترین معلم اخلاق [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله بود که با شعار «انّما بُعثتُ لأتمّم مکارم الاخلاق» مبعوث شد و خداوند درباره خود او فرموده است: {{متن قرآن|«وَإِنَّک لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ»}}؛ اخلاق تو بسیار عظیم و شایسته است.<ref>[[سوره قلم]]، آیه ۴.</ref>
+اما بزرگترین معلم اخلاق [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله بود که با شعار «انّما بُعثتُ لأتمّم مکارم الاخلاق» مبعوث شد و خداوند درباره خود او فرموده است: {{متن قرآن|«{{آیه|68|4}}»}}<ref>[[آیه 4 سوره قلم|سوره قلم، آیه ۴.]]</ref>؛ اخلاق تو بسیار عظیم و شایسته است.
 بعد از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله، [[امامان معصوم]] علیهم‌السلام به گواهی روایات اخلاقی گسترده ای که از آنان نقل شده، بزرگترین معلمان اخلاق بودند و در مکتب آن‌ها مردان برجسته ای که هر کدام از آن‌ها را می توان یکی از معلمان عصر خود شمرد، پرورش یافتند. زندگانی پیشوایان معصوم علیهم‌السلام و یاران بافضیلت آنان، گواه روشنی بر موقعیت اخلاقی و فضائل آن‌ها می باشد.

@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 # كتاب «[[تنبیه الخاطر و نزهة الناظر]]» كه به عنوان مجموعه ورام مشهور است یكی دیگر از كتب معروف اخلاقی است كه نوشته «[[ورام بن ابی‌فوارس]]» یكی از علمای قرن ششم است.
 # در قرن هفتم به «آثار معروف [[خواجه نصیر طوسی]]»، كتاب «[[اخلاق ناصری]]» و « [[اوصاف الاشراف]] » و « [[آداب المتعلمین]] » برخورد می كنیم كه هر كدام نمونه بارزی از كتب تصنیف شده در این علم در آن قرن است.
-# در قرون دیگر نیز كتاب‌هایی مانند «[[ارشاد دیلمی]]»، «[[مصابیح القلوب]] [[سبزواری]] »، «[[مكارم الاخلاق]] [[حسن بن امین الدین]]» و «[[الآداب الدینیه]] امین الدین طبرسی» و [[«محجة البیضاء]] [[فیض كاشانی]]» كه اثر بسیار بزرگی در این علم است و « [[جامع السعادات]] » و « [[معراج السعاده]] » و كتاب «[[اخلاق شبر]]» و كتاب‌های فراوان دیگر.<ref>تلخیص و اقتباس با تغییرات و اضافاتی از كتاب «تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام» فصل آخر.</ref>
+# در قرون دیگر نیز كتاب‌هایی مانند «[[ارشاد دیلمی]]»، «[[مصابیح القلوب]] [[سبزواری]] »، «[[مكارم الاخلاق]] [[حسن بن امین الدین]]» و «[[الآداب الدینیه]] امین الدین طبرسی» و «[[محجة البیضاء]] [[فیض كاشانی]]» كه اثر بسیار بزرگی در این علم است و « [[جامع السعادات]] » و « [[معراج السعاده]] » و كتاب «[[اخلاق شبر]]» و كتاب‌های فراوان دیگر.<ref>تلخیص و اقتباس با تغییرات و اضافاتی از كتاب «تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام» فصل آخر.</ref>
 مرحوم [[علامه تهرانی]] نام ده‌ها كتاب را كه در زمینه علم اخلاق نگاشته شده است در اثر معروف خود «[[الذریعه]]» بیان نموده است.<ref> [[الذریعه]]، جلد اول.</ref>

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 # [[سلمان فارسی]] است كه از علی علیه‌السلام درباره اش نقل شده كه فرمود: «سلمان الفارسی مثل [[لقمان]] الحكیم - علم علم الاول والاخر، بحر لاینزف و هو منا اهل البیت؛ سلمان فارسی همانند لقمان حكیم است - دانش اولین و آخرین را داشت و او دریای بی‌پایانی بود و او از ما اهل بیت است».<ref>[[بحارالانوار]] ، ج 22، ص 391.</ref>
 # [[ابوذر غفاری]] است كه عمری را در ترویج اخلاق اسلامی گذراند و خود نمونه کامل آن بود. درگیری های او با خلیفه سوم «عثمان  » و همچنین «معاویه» در مسائل اخلاقی معروف است؛ و سرانجام جان خویش را نیز بر سر این كار نهاد.
 # [[عمار یاسر]] است كه سخن امیرمؤمنان علی علیه‌السلام درباره او و یارانش مقام اخلاقی آنها را روشن می سازد، علی علیه السلام فرمود: «این اخوانی الذین ركبوا الطریق ومضوا علی الحق، این عمار... ثم ضرب یده علی لحیته الشریفة الكریمة فاطال البكاء، ثم قال: اوه علی اخوانی الذین تلوا القران فاحكموه، و تدبروا الفرض فاقاموه، احیوا السنة واماتوا البدعة؛ كجا هستند برادران من! همان‌ها كه سواره به راه می افتادند و در راه حق گام برمی داشتند، كجاست عمار یاسر!... سپس دست به محاسن شریف خود کشید و مدت طولانی گریست، پس از آن فرمود: آه بر برادرانم همان‌ها كه [[قرآن]] را تلاوت می كردند و بكار می بستند، در فرائض دقت می كردند و آن را به پا می داشتند. سنت‌ها را زنده كرده و بدعت‌ها را میراندند».<ref>[[نهج البلاغه]]، خطبه 182.</ref>
 # [[نوف بكالی]] كه بعد از سنه 90 هجری چشم از جهان پوشید و دارای مقام والایی در [[زهد]] و [[عبادت]] و [[علم اخلاق]] است.
 # [[محمد ابن ابی بکر]]  كه راه و روش خود را از امیرمؤمنان علی علیه‌السلام می گرفت و در زهد و عبادت گام در جای گام‌های او می نهاد و در روایات به عنوان یكی از شیعیان خاص علی علیه‌السلام شمرده شده و در اخلاق، نمونه بود.
 # [[جارود بن منذر]] كه از یاران امام چهارم و پنجم و ششم بود و از بزرگان علما است و در علم و عمل و جامعیت مقام والائی دارد.
 # [[حذیفة بن منصور]] كه از یاران [[امام باقر]] و [[امام صادق]] و [[امام كاظم]] علیهم‌السلام بود و درباره او گفته شده: «او علم را از این بزرگواران اخذ كرده و نبوغ خود را در [[مكارم اخلاق]] و [[تهذیب نفس]] نشان داد».
 # [[عثمان بن سعید عمری]] كه از وكلای چهارگانه معروف ولی عصر حضرت مهدی ارواحنا فداه می باشد و از نواده های [[عماریاسر]] بود، بعضی درباره او گفته اند: «لیس له ثان فی المعارف والاخلاق والفقه والاحكام . او در معارف و [[اخلاق]] و [[فقه]]  و احكام دومی نداشت
 # در قرن سوم كتاب «[[المانعات من دخول الجنة]]» را نوشته [[جعفر بن احمد قمی]] كه یكی از علمای بزرگ عصر خود بود، می توان نام برد.
 # در قرن چهارم كتاب « [[الآداب]] » و كتاب «مكارم الاخلاق» را داریم كه نوشته [[علی بن احمد كوفی]] است.
 # كتاب «طهارة النفس یا [[تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق]]» نوشته [[ابن مسكویه]] متوفی قرن پنجم از كتب معروف این فن است؛ او كتاب دیگری در علم اخلاق به نام «آداب العرب والفرس» نیز دارد كه شهرتش در حد كتاب بالا نیست.
 # كتاب «[[تنبیه الخاطر و نزهة الناظر]]» كه به عنوان مجموعه ورام مشهور است یكی دیگر از كتب معروف اخلاقی است كه نوشته «[[ورام بن ابی‌فوارس]]» یكی از علمای قرن ششم است.
 # در قرن هفتم به «آثار معروف [[خواجه نصیر طوسی]]»، كتاب «[[اخلاق ناصری]]» و « [[اوصاف الاشراف]] » و « [[آداب المتعلمین]] » برخورد می كنیم كه هر كدام نمونه بارزی از كتب تصنیف شده در این علم در آن قرن است.
 # در قرون دیگر نیز كتاب‌هایی مانند «[[ارشاد دیلمی]]»، «[[مصابیح القلوب]] [[سبزواری]] »، «[[مكارم الاخلاق]] [[حسن بن امین الدین]]» و «[[الآداب الدینیه]] امین الدین طبرسی» و [[«محجة البیضاء]] [[فیض كاشانی]]» كه اثر بسیار بزرگی در این علم است و « [[جامع السعادات]] » و « [[معراج السعاده]] » و كتاب «[[اخلاق شبر]]» و كتاب‌های فراوان دیگر.<ref>تلخیص و اقتباس با تغییرات و اضافاتی از كتاب «تاسیس الشیعه لعلوم الاسلام» فصل آخر.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۴۰
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۴۲
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	علم اخلاق شاخه ای از علوم انسانی است که در آن از فضایل و رذایل اخلاقی و از خصلت ها و رفتارهای آدمیان سخن به میان می آید. متفکران مسلمان در علم اخلاق میراثی ماندگار از خود به یادگار گذاشته و ضمن بهره گیری از میراث اخلاقی پیشینیان، مبانی اخلاقی خود را بر پایه تعالیم مکتب اسلام استوار کرده اند. <ref>حسین روحانی نژاد ، مقاله نگرشی ‎به‎ مراحل ‎تطور علم ‎اخلاق ‎اسلامی</ref>		علم اخلاق شاخه ای از علوم انسانی است که در آن از فضایل و رذایل اخلاقی و از خصلت ها و رفتارهای آدمیان سخن به میان می آید. متفکران مسلمان در علم اخلاق میراثی ماندگار از خود به یادگار گذاشته و ضمن بهره گیری از میراث اخلاقی پیشینیان، مبانی اخلاقی خود را بر پایه تعالیم مکتب اسلام استوار کرده اند. <ref>حسین روحانی نژاد ، مقاله نگرشی ‎به‎ مراحل ‎تطور علم ‎اخلاق ‎اسلامی</ref>