تألیف قلوب - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* تألیف قلوب در آیات و روایات */

2026-04-05T13:07:14Z

‏تألیف قلوب در آیات و روایات

Mohammadi در ‏۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۶

2026-04-05T13:06:30Z

Mohammadi در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۶

2026-01-20T18:26:10Z

مهدی موسوی در ‏۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۵

2022-06-07T10:25:54Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۱

2022-06-07T08:31:18Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۷ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۴۶

2020-03-07T06:46:46Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۳۴

2013-02-27T06:34:42Z

نمایش تغییرات

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} نبی مكرم اسلام...' ایجاد کرد

2013-02-17T13:03:55Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} نبی مكرم اسلام...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}

{{نیازمند ویرایش فنی}}

نبی مكرم اسلام، حضرت محمد(ص) در ماه شوال سال هشتم هجری، پس از آگاهی از تصمیم اشراف و بزرگان هوازن و ثقیف برای حمله به مسلمانان، تصمیم گرفت به مقابله با آنها بپردازد. پیامبر با 12 هزار نفر از مسلمانان به سوی دشمن حركت كرد.<ref> ابن سعد، الطبقات الكبري، ترجمه محمود مهدوي دامغاني، تهران، فرهنگ و انديشه، 1374 ش، ج2، ص 147 .</ref> مسلمانان در ابتدای این جنگ، شكست خوردند؛ اما در نهایت، پیروز شدند.<ref> يعقوبي، ابن واضح؛ تاريخ يعقوبي، ترجمه محمد ابراهيم آيتي، تهران، علمي و فرهنگي، بی تا، چاپ ششم، ج1، ص 423.</ref>

دشمنان اسلام پس از شكست، برخی به طائف و گروهی به نخله رفتند و عده ای در اوطاس اردو زدند.<ref> طبري، محمد بن جرير؛ تاريخ طبري، ترجمه ابوالقاسم پاينده، تهران، اساطير، 1375 ش، ج 3، ص 1204.</ref> در این جنگ، غنایم زیادی نصیب مسلمانان شد.<ref> ابن هشام، السيرة النبويه، ترجمه سيد هاشم رسولي محلاتي، تهران، كتابچي، 1375 ش، ج2، ص 303 .</ref> پیامبر(ص) خمس این اموال را ـ كه متعلق به خودش بود ـ به افردی بخشید كه در تاریخ اسلام به «مؤلفة القلوب» مشهور شده اند.

مؤلفة القلوب را در لغت، از این عبارات برگرفته اند: «الًفتَ بینَهم تألیفاً ...؛ الفت دادی بین آنها الفتی»؛ یعنی تفرقه بین آنها را از بین بردی و «الًفتَ الشی تألیفا ...؛<ref> ابن منظور، لسان العرب، بی جا، بی نا، بی تا، ج9، ص 9.</ref> چیزی را الفت دادی.» بنابراین در لغت به معنای پیوند دادن بین دل ها و جمع كردن آنهاست.

مؤلقةالقلوب در اصطلاح، یك معنای عام و یك معنای خاص دارد :

*این كلمه در معنای اصطلاحی عامش به كفاری اطلاق می شود كه با اختصاص بخشی از زكات به ایشان، دل های ایشان، جلب و به اسلام متمایل می شود و یا در جهاد یا دفاع، مسلمانان را همراهی می كنند. همچنین به «ضعفاء العقول» از مسلمانان(كسانی كه از نظر عقلی كاستی دارند) «مؤلفة القلوب» اطلاق می شود و به آنها نیز اموالی می پردازند تا اعتقاد یا رغبتشان برای همراهی مسلمانان در جهاد و دفاع، تقویت شود.<ref> طباطبايي يزدي، محمد كاظم؛ الغاية القصوي، ترجمه شيخ عباس قمي، تهران، المكتبة الرضويه، ج 2، ص 30.</ref>

البته در اینكه آیا تألیف قلوب تنها به كفار اختصاص دارد و یا شامل مسلمانان می شود ـ همان گونه كه در غایة القصوی آمده است ـ اختلاف وجود دارد؛<ref> شيخ صدوق، من لايحضره الفقيه، قم، مؤسسه النشر الاسلامي ، بی تا، ج 2، ص 5.</ref>

*اما مؤلفة القلوب در معنای اصطلاحیِ خاصش شامل كسانی می شود كه پیامبراكرم (ص) برای جلب آنها به اسلام، بخشی از غنایم جنگ هوازان را به ایشان بخشید. این گروه، شامل افرادی چون ابوسفیان، معاویه، حكیم بن حزام، نضر بن حارث و دیگران بوده اند كه به آنها اشاره خواهد شد.
علی بن ابراهیم قمی می نویسد: «مؤلفة قلوبهم گروهی بودند كه خداوند را به یگانگی می شناختند؛ اما معرفت]واقعی[ به اینكه محمد(ص) رسول و فرستاده الهی است، در دل های آنها وارد نشده بود؛ بنابراین رسول خدا(ص) با آنها الفت ایجاد كرد و آنها را آگاه كرد. خداوند برای آنها نصیبی از صدقات قرار داد تا پیامبر(ص) را به رسالت بشناسند و به اسلام و پیامبر، رغبت پیدا كنند.»<ref> قمي ، علي بن ابراهيم؛ تفسير القمي، قم، مؤسسه دارالكتاب، 1404 ق، ج 1، ص 298 و فيض كاشاني، ملامحسن؛ تفسير الصافي، تهران، مكتبه الصدر، 1416 ق، چاپ دوم، ج 2، ص 350 .</ref>
شیخ طوسی و طبرسی در تعریف مؤلفة القلوب آورده اند: «ایشان گروهی از اشراف زمان حضرت محمد(ص) بودند كه آن حضرت، آنان را به اسلام متمایل ساخت و از آنها برای جنگ با دشمنان خویش كمك گرفت و به ایشان سهمی از زكات را عنایت كرد.» <ref> طوسي، محمد بن حسن؛ التبيان، بي جا، مكتب الاعلام الاسلامي، 1409 ق، چاپ اول، ج 5، ص 344 و طبرسي، فضل بن حسن؛ مجمع البيان، بيروت، مؤسسه الاعلمي للمطبوعات، 1415 ق، چاپ اول، ج5، ص 75.</ref>

== تألیف قلوب و مؤ لفة قلوبهم در آیات و روایات ==

در قرآن كریم و در آیات متعددی به تألیف قلوب اشاره شده است. خداوند متعال در سوره انفال آیات 62 و 63 می فرماید:

«... هُوَ الَّذی أَیدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنینَ وَ أَلَّفَ بَینَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً ما أَلَّفْتَ بَینَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَینَهُمْ إِنَّهُ عَزیزٌ حَكیمٌ.‌»<ref> سوره انفال، آیه 62 و63.</ref>
«...او بود كه تو را با یارى خود و مؤمنان نیرومند ساخت و میان دل های آنان الفت انداخت كه اگر آنچه در روى زمین است همه را خرج مى‌كردى نمى‌توانستى میان دل های آنان الفت برقرار كنى، ولى خدا بود كه میان آنان الفت انداخت؛ چرا كه او تواناى حكیم است.»
خداوند متعال در این آیه به تألیف قلوب بین مؤمنان اشاره دارد كه از جانب خودش صورت گرفته است، همچنین در آیه 103 سوره آل عمران می فرماید:

« وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَینَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً... .»
«و نعمت خدا را بر خود یاد كنید: آن گاه كه دشمنان [یكدیگر] بودید؛ پس میان دل هاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شدید ... .»
خداوند در این آیه نیز به نعمت برادری اشاره كرده است كه از راه تألیف قلوب به دست می آید.

درسوره توبه، آیه 60 «مؤلفة قلوبهم» به كسانی اطلاق شده است كه مستحق دریافت زكات اند:

« إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكینِ وَ الْعامِلینَ عَلَیها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِی الرِّقابِ وَ الْغارِمینَ وَ فی‌ سَبیلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبیلِ فَریضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلیمٌ حَكیم‌.»<ref> همان و سوره توبه، آیه 60.</ref>
«صدقات، تنها به فقیران و بینوایان و متصدیان [گردآورى و پخش‌] آن و كسانى كه دلشان به دست آورده مى‌شود و در [راه آزادى‌] بردگان و وامداران و در راه خدا و به در راه مانده، اختصاص دارد. [این‌] به عنوان فریضه از جانب خداست و خدا، داناى حكیم است.»

در روایات نیز به تألیف قلوب توجه شده است. پیامبر(ص) می فرماید:
«خیاركم احسنكم اخلاقا الذین یألفون و یؤلفون.»<ref> نوري، مستدرك الوسائل، قم، آل البيت(ع)، 1408 ق، ‌ج 8، ص 451.</ref>
«بهترین شما از لحاظ اخلاقی كسانی ا ند كه انس و الفت ایجاد می كنند و با دیگران الفت می گیرند.»
حضرت علی(ع) نیز می فرماید:
«طوبی لمن یألف الناس و یألفونه علی طاعة الله.»<ref> مجلسي، محمدباقر؛ بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، 1403 ق، ج 75، ص 56 .</ref>
«خوش به حال كسی كه با مردم انس و الفت می گیرد و مردم هم بر اطاعت از خداوند با او الفت می گیرند.»

== مؤلفة القلوب که بودند؟ ==

همان گونه كه بیان شد در جنگ با قبیله ثقیف و هوازان، غنایم زیادی نصیب پیامبر و مسلمانان شد. آن حضرت از خمس این غنایم به اشراف و بزرگان مكه بخشش كرد. طبری می نویسد:«پیامبر به كسانی از اشراف مكه كه می خواست دل های آنها را جلب كند، عطا داد و آنها به "مؤلفة قلوبهم" مشهور شدند ]که عبارت اند از:[ ابوسفیان بن حرب و پسرش معاویه، حكیم بن حزام، نضر بن حارث، علاء بن حارثه، حارث بن هشام، صفوان بن امیه، سهیل بن عمرو، خویطب بن عبدالعزی، عیینة بن حصن، اقرع بن حابس و مالك بن عوف كه هر كدام صد شتر گرفتند.»<ref> طبري، پيشين، ج3، ص 1214 و 1215.</ref>

محمد بن سعد می نویسد:« در جنگ حنین و برخورد با قبیله ثقیف، غنایم زیادی نصیب مسلمانان شد. 6هزار اسیر، 24 هزار شتر، 40 هزار گوسفند و بز و چهل هزار اوقیه نقره ... . آن حضرت این اموال را بین مسلمانان تقسیم كرد. ابتدا اموالی را به كسانی پرداخت كه می خواست دل های آنان را با پرداخت مال به دست آورد. ابوسفیان بن حرب 40 اوقیه نقره و صد شتر، یزید بن ابوسفیان و معاویه بن ابوسفیان نیز همین مقدار ، حكیم بن حزام 200 شتر و نضر بن حارث و اسید بن جاریه 100 شتر، حارث بن هشام، صفوان بن امیه، قیس بن عدی، سهیل بن عمرو... 50 شتر و عباس بن مرداس<ref> عباس بن مرداس از ميزان سهم خويش راضي نبود. به دستور پيامبر به او 100 شتر دادند.</ref> ابتدا 40 شتر و سپس 100 شتر.»<ref> ابن سعد، پيشين، ج2، ص 147 – 150.</ref>

== خمس یا زكات ==

تقریبا همه مورخان قائل اند اموالی كه پیامبر به اشراف قریش بخشید از خمس غنایم بوده است.<ref> همان ، ص 150.</ref> از طرفی در آیه ای كه از «مؤلفة قلوبهم» نام برده شده است، این گروه جزء كسانی اند كه مستحق زكات اند. به نظر می رسد رسول خدا(ص) با توجه به اختیاراتی كه داشت و یك پنجم این غنایم سهم خودش بود، در واقع از سهم خودش به سران قریش بخشید؛ اما امروزه اگر بخواهیم برای تألیف قلوب مشركان، مالی را مصرف كنیم باید از زكات باشد.
برخی مورخان نوشته اند: «پیامبر همه بیت المال را میان مسلمانان قسمت كرد و خمس بیت المال را كه مخصوص خود او بود میان سران قریش ـ که تازه اسلام آورده بودند ـ تقسیم فرمود... . آنان با این بخشش های گران و سهام اختصاصی دیگرِ خود، تحت تأثیر عواطف و محبت های پیامبر قرار گرفتند و خواه و ناخواه به جانب اسلام كشیده شدند. این دسته را در فقه اسلامی "مؤلفة القلوب" می نامند و یكی از مصارف زكات اسلامی، همین دسته است.»<ref> سبحاني، جعفر؛ فروغ ابديت، قم، بوستان كتاب ، 1385 ش، چاپ بيست و يكم، ص 843.</ref>

== اعتراض انصار ==

بخشش های حضرت رسول (ص) به اشراف قریش برای جلب دل های آنها به اسلام، باعث حرف و حدیث هایی، میان انصار شد. آنها وقتی دیدند، پیامبر(ص) از غنایم به مردم قریش پرداخت كرد، اعتراض کردند.<ref> ابن سعد، پيشين، ج 2، ص 151.</ref>
حضرت پس از آگاهی از ناراحتی انصار، آنان را دعوت و برایشان سخنرانی کرد و فرمود: «ای گروه انصار! به سبب اندك چیزی از دنیا آزرده دل شده اید كه قلوب افرادی را با آن الفت دادم تا مسلمان شوند و شما را به اسلامتان سپرده ام؟ مگر راضی نیستید كه مردم، گوسفند و شتر ببرند و شما پیغمبر را پیش خود ببرید؟ به خدایی كه جان محمد به فرمان اوست، اگر هجرت نبود، من یكی از انصار بودم... .»<ref> ابن هشام، پيشين، ج 2، ص 318 و طبري، پيشين، ج3، ص 1217.</ref> انصار كه از سخنان خویش پشیمان شده بودند، گفتند: «ای رسول خدا(ص) ما بسیار خشنودیم كه شما همراه ما و بهره ما باشید.» پیامبر(ص) فرمود: «خدایا! انصار و فرزندان انصار و فرزندان فرزندان ایشان را رحمت فرمای.»<ref> ابن سعد، پيشين، ص151.</ref> یعقوبی می نویسد: «پیامبر در جواب اعتراض انصار فرمود: «من به گروهی بخشش كردم تا دلشان را به دست آورم و شما را به اسلامتان وا می گذارم.»<ref> يعقوبي، ابن واضح؛ پيشين، ج 1، ص 425.</ref>
نقل های تاریخی مؤید این امر است كه این بخشش به كسانی تعلق گرفت كه به پیامبر و به اسلام دلبستگی چندانی نداشتند. آن حضرت برای جلب آنها به اسلام واقعی، این اموال را به آنان بخشید. ابن هشام می نویسد: «مردی به خاتم انبیا(ص) اعتراض كرد كه به عیینة بن حصن و اقرع بن حابس، هر یك صد شتر دادی؛ ولی به جعیل بن سراقه كه یكی از بزرگان قبیله غفار است هیچ ندادی؟ حضرت فرمود: "سوگند به آنکه جان محمد به دست اوست ... من این كار را كردم برای آنكه دلشان را به دست آورم تا اسلام آورند؛ اما جعیل بن سراقه را به همان اسلامی كه دارد واگذار كردم.»<ref> ابن هشام، پيشين، ج 2، ص 315 و 316.</ref>
علامه مجلسی(ره) می نویسد: «كلینی و عیاشی از زراره روایت كرده اند كه از حضرت باقر(ع) از مؤلفة قلوبهم پرسیده شد. حضرت فرمود: "ایشان گروهی بودند كه عبادت بت ها را ترك كردند و لاالله الاالله و محمد رسول الله گفتند و با این حال به آنچه حضرت محمد(ص) برای ایشان می آورد( دستورهای اسلامی) شك داشتند. پس حق تعالی به پیامبر امر كرد كه دل های آنها را با مال به اسلام الفت دهد. شاید اسلام ایشان نیكو شود و در دینی كه داخل شده و به آن اقرار كرده اند، ثابت قدم شوند.» <ref> مجلسي، محمد باقر؛ حيات القلوب، قم ، سرور، 1384ش، چاپ ششم، ج 4، ص 1228 و 1229.</ref>
== پانویس ==

<references/>

== منابع ==

[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37208 مؤلفة القلوب، یدالله حاجی زاده، سایت پژوهشکده باقر العلوم(ع)(بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی : 29 بهمن 1391 .
[[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 در روایات نیز به تألیف قلوب توجه شده است. پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «{{متن حدیث|خیارکم احسنکم اخلاقا الذین یألفون و یؤلفون}}<ref>نوری، مستدرک الوسائل، قم، آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ ق، ‌ج ۸، ص ۴۵۱.</ref>؛ بهترین شما از لحاظ اخلاقی کسانی اند که انس و الفت ایجاد می کنند و با دیگران الفت می گیرند».
-[[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام نیز می فرماید: «{{متن قرآن|طوبی لمن یألف الناس و یألفونه علی طاعة الله<ref> مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ ق، ج ۷۵، ص ۵۶.</ref>؛ خوش به حال کسی که با مردم انس و الفت می گیرد و مردم هم بر اطاعت از خداوند با او الفت می گیرند».
+[[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام نیز می فرماید: «{{متن حدیث|طوبی لمن یألف الناس و یألفونه علی طاعة الله}}<ref> مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ ق، ج ۷۵، ص ۵۶.</ref>؛ خوش به حال کسی که با مردم انس و الفت می گیرد و مردم هم بر اطاعت از خداوند با او الفت می گیرند».
 ==پانویس==

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 ==تألیف قلوب در آیات و روایات==
-در آیات متعددی از [[قرآن کریم]] به تألیف قلوب اشاره شده است. [[الله|خداوند]] متعال در [[سوره انفال]] آیات ۶۲ و ۶۳ می فرماید: {{متن قرآن|«... هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ * وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ۚ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>[[آیه 62 سوره انفال|سوره انفال،آیات ۶۲و۶۳.]]</ref>؛...او بود که تو را با یارى خود و مؤمنان نیرومند ساخت و میان دلهای آنان الفت انداخت که اگر آنچه در روى زمین است همه را خرج مى‌کردى نمى‌توانستى میان دلهای آنان الفت برقرار کنى ولى خدا بود که میان آنان الفت انداخت؛ چرا که او تواناى حکیم است».
+در آیات متعددی از [[قرآن کریم]] به تألیف قلوب اشاره شده است. [[الله|خداوند]] متعال در [[سوره انفال]] می فرماید: «{{متن قرآن|{{آیه|8|62}} 💠<ref>[[آیه 62 سوره انفال|سوره انفال، آیه ۶۲.]]</ref> {{آیه|8|63}}<ref>[[آیه 63 سوره انفال|همان، آیه ۶۳.]]</ref>}}؛ ... او بود که تو را با یارى خود و مؤمنان نیرومند ساخت و میان دلهای آنان الفت انداخت که اگر آنچه در روى زمین است همه را خرج مى‌کردى نمى‌توانستى میان دلهای آنان الفت برقرار کنى ولى خدا بود که میان آنان الفت انداخت؛ چرا که او تواناى حکیم است».
-خداوند متعال در این آیه به تألیف قلوب بین مؤمنان اشاره دارد که از جانب خودش صورت گرفته است، همچنین در آیه ۱۰۳ [[سوره آل عمران]] می فرماید: {{متن قرآن|«وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا...}}<ref>[[آیه 103 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه۱۰۳ .]]</ref>؛ و نعمت خدا را بر خود یاد کنید: آنگاه که دشمنان (یکدیگر) بودید؛ پس میان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شدید...». خداوند در این آیه نیز به نعمت برادری اشاره کرده است که از راه تألیف قلوب بدست می آید.
+خداوند متعال در این آیه به تألیف قلوب بین مؤمنان اشاره دارد که از جانب خودش صورت گرفته است، همچنین  [[سوره آل عمران]] می فرماید: «{{متن قرآن|وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا ...}}<ref>[[آیه 103 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۱۰۳.]]</ref>؛ و نعمت خدا را بر خود یاد کنید: آنگاه که دشمنان (یکدیگر) بودید؛ پس میان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شدید ...». خداوند در این آیه نیز به نعمت برادری اشاره کرده است که از راه تألیف قلوب بدست می آید.
-در [[سوره توبه]]، آیه ۶۰ {{متن قرآن|«...الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ...»}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|سوره توبه،آیه۶۰ .]]</ref>؛ به کسانی اطلاق شده است که مستحق دریافت [[زکات]] اند: {{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|همان.]]</ref>؛ صدقات، تنها به فقیران و بینوایان و متصدیان (گردآورى و پخش‌) آن و کسانى که دلشان بدست آورده مى‌شود و در (راه آزادى‌) بردگان و وامداران و در راه خدا و به در راه مانده، اختصاص دارد. (این) به عنوان فریضه از جانب خداست و خدا، داناى حکیم است».
+در [[سوره توبه]]، {{متن قرآن|«... الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۶۰.]]</ref>؛ به کسانی اطلاق شده است که مستحق دریافت [[زکات]] اند: «{{متن قرآن|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>همان</ref>؛ صدقات، تنها به فقیران و بینوایان و متصدیان (گردآورى و پخش‌) آن و کسانى که دلشان بدست آورده مى‌شود و در (راه آزادى‌) بردگان و وامداران و در راه خدا و به در راه مانده، اختصاص دارد. (این) به عنوان فریضه از جانب خداست و خدا، داناى حکیم است».
-در روایات نیز به تألیف قلوب توجه شده است. پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «خیارکم احسنکم اخلاقا الذین یألفون و یؤلفون»؛<ref>نوری، مستدرک الوسائل، قم، آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ ق، ‌ج ۸، ص ۴۵۱.</ref> بهترین شما از لحاظ اخلاقی کسانی اند که انس و الفت ایجاد می کنند و با دیگران الفت می گیرند.
+در روایات نیز به تألیف قلوب توجه شده است. پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «{{متن حدیث|خیارکم احسنکم اخلاقا الذین یألفون و یؤلفون}}<ref>نوری، مستدرک الوسائل، قم، آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ ق، ‌ج ۸، ص ۴۵۱.</ref>؛ بهترین شما از لحاظ اخلاقی کسانی اند که انس و الفت ایجاد می کنند و با دیگران الفت می گیرند».
-[[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام نیز می فرماید: «طوبی لمن یألف الناس و یألفونه علی طاعة الله»؛<ref> مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ ق، ج ۷۵، ص ۵۶.</ref> خوش به حال کسی که با مردم انس و الفت می گیرد و مردم هم بر اطاعت از خداوند با او الفت می گیرند.
+[[امام علی علیه السلام|حضرت علی]] علیه السلام نیز می فرماید: «{{متن قرآن|طوبی لمن یألف الناس و یألفونه علی طاعة الله<ref> مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳ ق، ج ۷۵، ص ۵۶.</ref>؛ خوش به حال کسی که با مردم انس و الفت می گیرد و مردم هم بر اطاعت از خداوند با او الفت می گیرند».
 ==پانویس==

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 ==تألیف قلوب در آیات و روایات==
-در آیات متعددی از [[قرآن کریم]] به تألیف قلوب اشاره شده است. [[الله|خداوند]] متعال در [[سوره انفال]] آیات ۶۲ و ۶۳ می فرماید: {{متن قرآن|«... هُوَ الَّذِی أَیدَک بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِینَ * وَأَلَّفَ بَینَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِی الأَرْضِ جَمِیعاً مَّا أَلَّفَتْ بَینَ قُلُوبِهِمْ وَلَـکنَّ اللّهَ أَلَّفَ بَینَهُمْ إِنَّهُ عَزِیزٌ حَکیمٌ‌»}}؛ ... او بود که تو را با یارى خود و مؤمنان نیرومند ساخت و میان دلهای آنان الفت انداخت که اگر آنچه در روى زمین است همه را خرج مى‌کردى نمى‌توانستى میان دلهای آنان الفت برقرار کنى ولى خدا بود که میان آنان الفت انداخت؛ چرا که او تواناى حکیم است.
+در آیات متعددی از [[قرآن کریم]] به تألیف قلوب اشاره شده است. [[الله|خداوند]] متعال در [[سوره انفال]] آیات ۶۲ و ۶۳ می فرماید: {{متن قرآن|«... هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ * وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ۚ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ۚ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ}}<ref>[[آیه 62 سوره انفال|سوره انفال،آیات ۶۲و۶۳.]]</ref>؛...او بود که تو را با یارى خود و مؤمنان نیرومند ساخت و میان دلهای آنان الفت انداخت که اگر آنچه در روى زمین است همه را خرج مى‌کردى نمى‌توانستى میان دلهای آنان الفت برقرار کنى ولى خدا بود که میان آنان الفت انداخت؛ چرا که او تواناى حکیم است».
-خداوند متعال در این آیه به تألیف قلوب بین مؤمنان اشاره دارد که از جانب خودش صورت گرفته است، همچنین در آیه ۱۰۳ [[سوره آل عمران]] می فرماید: {{متن قرآن|«وَاذْکرُواْ نِعْمَةَ اللّهِ عَلَیکمْ إِذْ کنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَینَ قُلُوبِکمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا...»}}؛ و نعمت خدا را بر خود یاد کنید: آنگاه که دشمنان (یکدیگر) بودید؛ پس میان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شدید... . خداوند در این آیه نیز به نعمت برادری اشاره کرده است که از راه تألیف قلوب بدست می آید.
+خداوند متعال در این آیه به تألیف قلوب بین مؤمنان اشاره دارد که از جانب خودش صورت گرفته است، همچنین در آیه ۱۰۳ [[سوره آل عمران]] می فرماید: {{متن قرآن|«وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا...}}<ref>[[آیه 103 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه۱۰۳ .]]</ref>؛ و نعمت خدا را بر خود یاد کنید: آنگاه که دشمنان (یکدیگر) بودید؛ پس میان دلهاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادران هم شدید...». خداوند در این آیه نیز به نعمت برادری اشاره کرده است که از راه تألیف قلوب بدست می آید.
-در [[سوره توبه]]، آیه ۶۰ {{متن قرآن|«الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ»}} به کسانی اطلاق شده است که مستحق دریافت [[زکات]] اند: {{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاء وَالْمَسَاکینِ وَالْعَامِلِینَ عَلَیهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِی الرِّقَابِ وَالْغَارِمِینَ وَفِی سَبِیلِ اللّهِ وَابْنِ السَّبِیلِ فَرِیضَةً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَلِیمٌ حَکیمٌ»}}؛ صدقات، تنها به فقیران و بینوایان و متصدیان (گردآورى و پخش‌) آن و کسانى که دلشان بدست آورده مى‌شود و در (راه آزادى‌) بردگان و وامداران و در راه خدا و به در راه مانده، اختصاص دارد. (این) به عنوان فریضه از جانب خداست و خدا، داناى حکیم است.
+در [[سوره توبه]]، آیه ۶۰ {{متن قرآن|«...الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ...»}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|سوره توبه،آیه۶۰ .]]</ref>؛ به کسانی اطلاق شده است که مستحق دریافت [[زکات]] اند: {{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|همان.]]</ref>؛ صدقات، تنها به فقیران و بینوایان و متصدیان (گردآورى و پخش‌) آن و کسانى که دلشان بدست آورده مى‌شود و در (راه آزادى‌) بردگان و وامداران و در راه خدا و به در راه مانده، اختصاص دارد. (این) به عنوان فریضه از جانب خداست و خدا، داناى حکیم است».
 در روایات نیز به تألیف قلوب توجه شده است. پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: «خیارکم احسنکم اخلاقا الذین یألفون و یؤلفون»؛<ref>نوری، مستدرک الوسائل، قم، آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ ق، ‌ج ۸، ص ۴۵۱.</ref> بهترین شما از لحاظ اخلاقی کسانی اند که انس و الفت ایجاد می کنند و با دیگران الفت می گیرند.

@@ سطر ۷۰: / سطر ۷۰: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37208 مؤلفة القلوب، یدالله حاجی زاده، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)] تاریخ بازیابی: 29 بهمن 1391.
+* یدالله حاجی زاده، مؤلفة القلوب، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 29 بهمن 1391.
 [[رده:واژگان قرآنی]]