بُدَیل بن ورقاء - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ بُدَيل بن وَرقاء را به بُدَیل بن ورقاء منتقل کرد

2023-03-13T11:02:53Z

مهدی موسوی صفحهٔ بُدَيل بن وَرقاء را به بُدَیل بن ورقاء منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۱۳ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۳

2023-03-13T10:43:49Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۲۴

2013-01-15T12:24:21Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} از بزرگان قبيله خُزاعه و صحابه ...' ایجاد کرد

2012-11-13T05:58:28Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} از بزرگان قبيله خُزاعه و صحابه ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

از بزرگان قبيله خُزاعه و صحابه پيامبر صلى الله عليه و آله.

برخى سيره‌نويسان نام جد او را عبدالعزى‌ بن‌ ربيعه<ref>الطبقات، ج‌4، ص‌220؛ جمهرة انساب العرب، ص‌239؛ الاستيعاب، ج‌1، ص‌235.</ref> و برخى ديگر، عمرو‌ بن‌ ربيعه<ref>اسدالغابه، ج‌1، ص‌359؛ الاصابه، ج‌1، ص‌408.</ref> ذكر كرده‌اند. وى از چهره‌هاى مؤثر در تاريخ صدر اسلام و از زيركان عرب دانسته شده است.<ref>جمهرة انساب‌العرب، ج‌1، ص‌239.</ref>

درباره زندگى وى، پيش از [[اسلام]] آوردنش اطلاع چندانى در دست نيست. طبق پاره‌اى گزارش ها او ساكن [[مكه]] بوده<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌235؛ الاصابه، ج‌1، ص‌408.</ref> و نخستين كسى است كه در مكه روشنايى قرار داد و در آن شهر، خانه مربعى شكل (شبيه خانه خدا) ساخت و براى آن پنجره و دريچه‌هايى قرار داد، در حالى كه پيش از وى به احترام كعبه كسى چنين كارى نمى‌كرد و براى اين كه خانه كعبه از ديگر بناها ممتاز باشد از ساختن خانه‌هايى شبيه آن خوددارى مى‌شد.<ref>صبح الاعشى، ج‌1، ص‌485؛ دانشنامه جهان اسلام، ج‌3، ص‌563‌.</ref>

گويا او قبل از [[اسلام]] آوردنش و پيش از هجرت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به [[مدينه]]، به همراه تنى چند از مشركان به اعمال مسلمانان خرده مى‌گرفتند، از اين‌رو برخى مفسران در ذيل آيه 67 [[سوره حج]]/22<ref>غررالتبيان، ص‌354.</ref> و نيز آيه 119 [[سوره انعام]]/6<ref>بحرالمحيط، ج‌4، ص‌631‌.</ref> از او نام برده و او را در شأن نزول اين آيات دخيل دانسته‌اند.

بيشتر سيره نويسان و مفسران از نقش بديل در پيمان حديبيه در سال ششم هجرت سخن گفته و نوشته‌اند كه او با شمارى از بزرگان قبيله خود و به نمايندگى از قريش به حضور پيامبر رسيدند و آن حضرت را از آمادگى قريش براى جنگ با او باخبر ساختند و نيز پس از جويا شدن از علت سفر [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله گزارش آن را به اطلاع مشركان [[مكه]] رساندند و با آن كه قريش او را به نمايندگى نزد پيامبر فرستاده بودند به سخنانش اعتماد نكرده، او را به سازش با پيامبر متهم كردند.<ref>السيرة النبويه، ج‌3، ص‌311؛ روض الجنان، ج‌17، ص‌354.</ref>

گويند: رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از صلح حديبيه، ـ‌ حدود سه ماه پيش از فتح مكه ـ نامه‌اى به خط على عليه السلام براى بديل فرستاد.<ref>المغازى، ج‌2، ص‌749.</ref> در اين نامه جمله «كريم‌ترين اهل تهامه نزد من شماييد» نشان دهنده مقام بديل و خزاعه نزد پيامبر صلى الله عليه و آله است.<ref>اسدالغابه، ج‌1، ص‌360؛ المغازى، ج‌2، ص‌750.</ref> نوشته‌اند كه بديل اين نامه را به فرزندش مسلم سپرد و گفت: مادام كه اين نامه با شماست خير و بركت با شما خواهد بود.<ref>اسدالغابه، ج‌1، ص‌360؛ قاموس الرجال، ج‌2، ص‌255؛ الاصابه، ج‌1، ص‌410.</ref>

قبيله بديل (خزاعه) پس از صلح حديبيه، همپيمان پيامبر صلى الله عليه و آله بودند و مطابق گزارش هايى همه افراد اين قبيله، اعم از مشرك و مسلمان، رازدار و امين سرّ پيامبر و هواخواه آن حضرت بودند و آنچه در [[مكه]] مى‌گذشت از پيامبر مخفى نمى‌كردند.<ref>السيرة‌النبويه، ج3، ص312؛ المغازى، ج2، ص593.</ref>

گفته شده: وى پس از همدستى قريش با بنى‌بكر بر ضدّ خزاعه و نقض صلحنامه حديبيه از سوى قريش، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله به [[مدينه]] آمد و آن حضرت را از اقدام آنها باخبر ساخت. حضرت در پاسخ وى پيش‌بينى فرمود: ابوسفيان بزودى براى تجديد پيمان حديبيه به مدينه خواهد آمد؛ ولى بدون نتيجه باز خواهد گشت.<ref>السيرة‌النبويه، ج‌4، ص‌395؛ تفسير قرطبى، ج‌8‌، ص‌42‌ـ‌43.</ref>

راجع به زمان اسلام آوردن بديل، سيره‌نويسان بر يك رأى نيستند؛ قول مشهور آن را به هنگام [[فتح مكه]] در مَرُّالظَهْران نوشته‌اند و از او به عنوان يكى از بزرگ مسلمانان فتح مكه نام برده‌اند.<ref>الاستيعاب، ج1، ص235؛ اسدالغابه، ج1، ص‌360.</ref>

گزارش هايى ديگر حاكى از آن است كه اسلام او پيش از فتح مكه بوده است و مؤيد آن نيز، تمايل و علاقه بديل به پيامبر و همپيمانى قبيله خزاعه با مسلمانان<ref>السيرة‌النبويه، ج‌4، ص‌390.</ref> و از همه مهم‌تر اين گزارش دانسته شده كه پس از صلح حديبيه، از قبيله خزاعه كسى نمانده بود كه مسلمان نشود و پيامبر را تصديق نكند.<ref>المغازى، ج‌2، ص‌749.</ref>

هنگام [[فتح مكه]] و پس از آن كه عباس عموى پيامبر، بديل را (از اين‌رو كه جد سوم رسول خدا صلى الله عليه و آله عبدمناف از قبيله خزاعه بود) به عنوان دايى رسول خدا معرفى كرد<ref>قاموس الرجال، ج‌2، ص‌255‌ـ‌256.</ref> حضرت از سنّ بديل پرسيد. او گفت: 97 سال دارد و پيامبر او را دعا كرد.<ref>الاصابه، ج‌1، ص‌409؛ قاموس الرجال، ج‌2، ص‌255.</ref> طبق پاره‌اى از گزارش ها، در فتح مكه خانه بديل و مولايش رافع از مكان هاى امنى بود كه قريش به دستور پيامبر مى‌توانستند به آنجا پناهنده شوند.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌235؛ الاصابه، ج‌1، ص‌409.</ref>

بديل پس از اسلام آوردن در غزوه‌هاى حنين، طائف و تبوك شركت داشت. در غزوه حُنَيْن، پيامبر او را پاسدار غنايم و اسيران كرد.<ref> الطبقات، ج‌4، ص‌220 - 221؛ اسدالغابه، ج‌1، ص‌361.</ref> در غزوه تبوك نيز مأموريت يافت تا بنى‌كعب را براى جنگ با روميان بسيج كند؛<ref>الطبقات، ج‌4، ص‌221.</ref> همچنين گزارش شده كه وى در حجة‌الوداع سوار بر شتر اعلان مى‌كرده كه پيامبر به او مأموريت داده تا مردم را از روزه گرفتن در ايام‌ تَشْريق (سه روز بعد از عيد قربان) بازدارد.<ref>الاصابة، ج‌1، ص‌409.</ref>

درباره مرگ بديل، نظرها همسان نيست؛ بيشتر سيره نويسان، وفات او را پيش از رحلت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله ذكر كرده<ref> اسدالغابه، ج‌1، ص‌360‌ـ‌361؛ الاصابه، ج‌1، ص‌408.</ref> و عمر او را حدود 100‌ سال تخمين زده‌اند.<ref>دانشنامه جهان اسلام، ج‌3، ص‌564‌.</ref>

گويند: فرزندان بديل از ياران نزديك اميرمؤمنان، على عليه السلام بودند و دو يا سه تن از آنان در [[جنگ صفین]] در ركاب آن حضرت به شهادت رسيدند.<ref>رجال‌الطوسى، ص‌70؛ معجم رجال الحديث، ج‌10، ص‌340.</ref> عبدالله يكى از پسران وى با كوششى چشمگير مى‌جنگيد و حتى هنگام شهادت، پيشنهادى داد كه فرداى آن روز به پيروزى سپاه امام انجاميد.<ref>معجم رجال الحديث، ج‌9، ص‌313؛ ج‌10، ص‌119.</ref> عبدالرحمن نيز از نخستين شهيدان صفين بود؛<ref>قاموس الرجال، ج‌6‌، ص‌95.</ref> همچنين رافع‌ بن بديل كه پيش از پدرش اسلام آورد و در فاجعه بئر مَعُونَه (در‌ سال‌ چهارم هجرت) به شهادت رسيد.<ref>الطبقات، ج‌4، ص‌220؛ جمهرة انساب العرب، ص‌239.</ref>

گفته شده: پسر ديگر بديل، به نام عمرو نيز در قيام بر ضد عثمان، نقش داشته است.<ref>جمهرة انساب العرب، ص‌239.</ref> شايد، به سبب نقش فرزندان بديل در جنگ صفين و نيز انتساب افرادى همچون ابوالفتوح رازى<ref>روض الجنان، ج‌17، ص‌354.</ref> و دعبل خزاعى به خاندان بديل باشد كه برخى دانشمندان، خاندان بديل را به تشيع نسبت داده‌اند.<ref>اعيان‌الشيعه، ج‌3، ص550‌.</ref> بديل از راويان حديث پيامبر صلى الله عليه و آله بود و كسانى چون پسرش سلمه و حبيبه دختر شُرَيْق از او روايت كرده‌اند.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌150؛ ج‌4، ص‌221.</ref>

==بديل‌ بن ورقاء در شأن نزول:==

# «لِكلّ اُمّة جَعَلنا مَنسكـًا هُم ناسِكُوه فلا ينزعُنَّكَ فى الاَمر... = براى هر امتى عبادتى قرار داديم تا خدا را با آن پرستش كنند، پس نبايد در اين امر با تو به ستيزه برخيزند...‌». ([[سوره حج]]/22،67) ابن‌جماعه<ref>غررالتبيان، ص‌354.</ref> و ابوحيان اندلسى<ref>البحر المحيط، ج‌7، ص‌534‌.</ref> در سبب نزول اين آيه چنين نوشته‌اند كه افرادى چون بديل‌ بن ورقاء و بشر‌ بن سفيان (قبل از پذيرش اسلام) و... با مسلمانان به جدال پرداختند و گفتند كه چرا شما آنچه را خودتان مى‌كُشيد، مى‌خوريد و آنچه را كه خدا مى‌كُشد (مردار) نمى‌خوريد؟ خداوند در پاسخ آنها اين آيه را نازل‌ فرمود.
# «...و اِنَّ كَثيرًا لَيُضِلّونَ بِاَهوائِهِم بِغَيرِ عِلم اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعلَمُ بِالمُعتَدين = بسيارى از مردم (ديگران را) از روى هوا و هوس و نادانى گمراه مى‌سازند و پروردگار تو تجاوزكاران را بهتر مى‌شناسد». ([[سوره انعام]]/6‌،119) ابوحيان اندلسى در ذيل اين آيه نوشته است كه منظور از «و اِنَّ كثيرًا» بديل‌ بن ورقاء (قبل از مسلمان شدن)، عمرو‌ بن لحى و برخى مشركان بودند كه از روى هوا و هوس، حرام و حلال را ـ بدون آن كه از شريعت و دينى سرچشمه گرفته باشد ـ تغيير مى‌دادند.<ref>همان، ج‌4، ص‌631‌.</ref>

==پانویس==
<references/>

==منابع==
سيد محمود سامانى، دائرة المعارف قرآن کریم، ج5، ص429-433.

[[رده: اصحاب پیامبر]]
[[رده: شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۲
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 گفته شده: پسر ديگر بديل، به نام عمرو نيز در قيام بر ضد عثمان، نقش داشته است.<ref>جمهرة انساب العرب، ص‌239.</ref> شايد، به سبب نقش فرزندان بديل در جنگ صفين و نيز انتساب افرادى همچون ابوالفتوح رازى<ref>روض الجنان، ج‌17، ص‌354.</ref> و دعبل خزاعى به خاندان بديل باشد كه برخى دانشمندان، خاندان بديل را به تشيع نسبت داده‌اند.<ref>اعيان‌الشيعه، ج‌3، ص550‌.</ref> بديل از راويان حديث پيامبر صلى الله عليه و آله بود و كسانى چون پسرش سلمه و حبيبه دختر شُرَيْق از او روايت كرده‌اند.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌150؛ ج‌4، ص‌221.</ref>
-==بديل‌ بن ورقاء در شأن نزول:==
+==بديل‌ بن ورقاء در شأن نزول==
-# «لِكلّ اُمّة جَعَلنا مَنسكـًا هُم ناسِكُوه فلا ينزعُنَّكَ فى الاَمر... = براى هر امتى عبادتى قرار داديم تا خدا را با آن پرستش كنند، پس نبايد در اين امر با تو به ستيزه برخيزند...‌». ([[سوره حج]]/22،67) ابن‌جماعه<ref>غررالتبيان، ص‌354.</ref> و ابوحيان اندلسى<ref>البحر المحيط، ج‌7، ص‌534‌.</ref> در سبب نزول اين آيه چنين نوشته‌اند كه افرادى چون بديل‌ بن ورقاء و بشر‌ بن سفيان (قبل از پذيرش اسلام) و... با مسلمانان به جدال پرداختند و گفتند كه چرا شما آنچه را خودتان مى‌كُشيد، مى‌خوريد و آنچه را كه خدا مى‌كُشد (مردار) نمى‌خوريد؟ خداوند در پاسخ آنها اين آيه را نازل‌ فرمود.
+# {{متن قرآن|«لِكلّ اُمّة جَعَلنا مَنسكـًا هُم ناسِكُوه فلا ينزعُنَّكَ فى الاَمر...»}} براى هر امتى عبادتى قرار داديم تا خدا را با آن پرستش كنند، پس نبايد در اين امر با تو به ستيزه برخيزند...‌ ([[سوره حج]]/22،67) ابن‌جماعه<ref>غررالتبيان، ص‌354.</ref> و ابوحيان اندلسى<ref>البحر المحيط، ج‌7، ص‌534‌.</ref> در سبب نزول اين آيه چنين نوشته‌اند كه افرادى چون بديل‌ بن ورقاء و بشر‌ بن سفيان (قبل از پذيرش اسلام) و... با مسلمانان به جدال پرداختند و گفتند كه چرا شما آنچه را خودتان مى‌كُشيد، مى‌خوريد و آنچه را كه خدا مى‌كُشد (مردار) نمى‌خوريد؟ خداوند در پاسخ آنها اين آيه را نازل‌ فرمود.
-# «...و اِنَّ كَثيرًا لَيُضِلّونَ بِاَهوائِهِم بِغَيرِ عِلم اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعلَمُ بِالمُعتَدين = بسيارى از مردم (ديگران را) از روى هوا و هوس و نادانى گمراه مى‌سازند و پروردگار تو تجاوزكاران را بهتر مى‌شناسد». ([[سوره انعام]]/6‌،119) ابوحيان اندلسى در ذيل اين آيه نوشته است كه منظور از «و اِنَّ كثيرًا» بديل‌ بن ورقاء (قبل از مسلمان شدن)، عمرو‌ بن لحى و برخى مشركان بودند كه از روى هوا و هوس، حرام و حلال را ـ بدون آن كه از شريعت و دينى سرچشمه گرفته باشد ـ تغيير مى‌دادند.<ref>همان، ج‌4، ص‌631‌.</ref>
+# {{متن قرآن|«...و اِنَّ كَثيرًا لَيُضِلّونَ بِاَهوائِهِم بِغَيرِ عِلم اِنَّ رَبَّكَ هُوَ اَعلَمُ بِالمُعتَدين»}} بسيارى از مردم (ديگران را) از روى هوا و هوس و نادانى گمراه مى‌سازند و پروردگار تو تجاوزكاران را بهتر مى‌شناسد. ([[سوره انعام]]/6‌،119) ابوحيان اندلسى در ذيل اين آيه نوشته است كه منظور از «و اِنَّ كثيرًا» بديل‌ بن ورقاء (قبل از مسلمان شدن)، عمرو‌ بن لحى و برخى مشركان بودند كه از روى هوا و هوس، حرام و حلال را ـ بدون آن كه از شريعت و دينى سرچشمه گرفته باشد ـ تغيير مى‌دادند.<ref>همان، ج‌4، ص‌631‌.</ref>
 ==پانویس==