بنی قریظه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۰

2026-04-06T13:00:06Z

Mohammadi در ‏۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۸

2026-04-06T12:58:58Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۲۷

2023-02-28T06:27:15Z

مهدی موسوی در ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۱

2023-02-27T12:41:08Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۲

2023-02-27T11:12:22Z

نمایش تغییرات

سید مهدی خدایی: 6پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-10-18T06:40:41Z

6پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani در ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۲۱

2017-02-23T07:21:24Z

Saeed zamani: تعیین رده

2012-12-30T08:15:53Z

تعیین رده

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۴ اکتبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۱:۳۳

2012-10-24T11:33:27Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: ایجاد صفحه

2012-10-21T07:11:07Z

ایجاد صفحه

صفحهٔ تازه

{{نیازمند ویرایش فنی}}

«بنی قریظه» از سه طايفه مشهور يهود و آخرينشان بودند كه پيامبر(صلى الله عليه وآله) بر اثر پيمان شكنى در غزوه خندق، با آنان برخورد كرد. مفسران ذيل آياتى از سوره بقره، آل عمران، مائده، انفال و احزاب و برخى ديگر آيات از آنان ياد كرده و برخى را در شأن آنان دانسته يا بر ايشان تطبيق كرده‌‌اند.

==نسب و خاستگاه بنى قريظه==

گزارشها درباره تبار و منشأ آنان همسانى ندارد. بيشتر منابع اسلامى، ايشان را بنى‌‌اسرائيلى و از فرزندان خزرج بن الصريح، از نسل هارون بن عمران(عليه السلام)دانسته‌‌اند<ref> السيرة النبويه، ابن هشام، ج 1، ص 21؛ البدء والتاريخ، ج 3، ص‌‌129؛ الانساب، ج 4، ص 475.</ref> كه به «كاهنان» شهرت دارند.<ref> الاغانى، ج 22، ص 111 ، 114؛ السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 2، ص 202.</ref>

در مقابل، برخى مورخان، بنى‌‌قريظه را در اصل عرب و تيره‌‌اى از قبيله جذام مى‌‌دانند كه در زمان عاديا‌‌بن سموئيل، به دين يهود درآمدند و چون در كنار كوهى به نام قريظه فرود آمدند بدان نام مشهور شدند. قول ديگر، نام نياى آنان را، قريظه دانسته است.<ref> تاريخ يعقوبى، ج 2، ص 52؛ الانساب، ج 4، ص 475.</ref> مستشرقان نيز درباره نسب اين طايفه از يهود، نظر يكسانى ندارند؛ برخى بنى اسرائيلى بودن ايشان را تأييد و برخى مورد ترديد قرار داده‌‌اند.<ref> تاريخ الشعوب الاسلاميه، ص 153. </ref>

در زمان و علت هجرت يهود به يثرب كه بنى‌‌ قريظه را نيز دربرمى‌‌گيرد اخبار متفاوتى ارائه شده است. برپايه خبرى، آنان در بازگشت از سفر حج كه با حضور موسى(عليه السلام)انجام گرفت، در يثرب ساكن شدند.<ref> المنتظم، ج 1، ص 357؛ وفاء الوفا، ج 1، ص 157 ، 162.</ref>

گزارش ديگرى حكايت از آن دارد كه آن حضرت‌‌(عليه السلام) براى سركوب عمالقه، سپاهى به حجاز فرستاد. در بازگشت، چون بنى‌‌اسرائيل متوجه نافرمانى سپاه از دستور آن حضرت شدند ايشان را از خود راندند و آنان به يثرب مهاجرت كردند.<ref> الاغانى، ج 22، ص 112؛ معجم البلدان، ج 5، ص 84.</ref>

برخى مورخان اسلامى در اين خبر ترديد كرده‌‌اند.<ref> وفاء الوفا، ج 1، ص 159؛ الروض الانف، ج 4، ص 290.</ref> به موجب گزارش ديگرى، هجرت آنان بر اثر ترس از حمله‌‌هاى بخت‌‌النصر، فرمانرواى بابل به فلسطين بوده است.<ref> تاريخ طبرى، ج 1،ص 383؛ مجمع‌‌البيان، ج 1، ص 316؛ البداية‌‌والنهايه، ج 2، ص 31.</ref> از ديگر علل مى‌‌توان به ازدياد جمعيت يهود و امكانات محدود محل سكونت<ref> وفاء الوفا، ج 1، ص 156.</ref> و آگاهى آنان از ظهور پيامبر آخرالزمان در حجاز اشاره كرد.<ref> مجمع‌‌البيان، ج 7، ص 286؛ معجم البلدان، ج 5، ص 84.</ref>

بنابر قول مشهور، هجرت يهود به يثرب، پس از حمله امپراتورى روم به فلسطين، كشتار يهود و ويرانى معبد ايشان صورت گرفت.<ref> البدء والتاريخ، ج 3، ص 129؛ معجم البلدان، ج 5، ص 84.</ref> گويند: اين واقعه قبل از آمدن اوس و خزرج به يثرب بوده است.<ref> الاغانى، ج 22، ص 113؛ البدء والتاريخ، ج 3، ص 129 ـ 130؛ معجم البلدان، ج 5، ص 84.</ref>

== استقرار در يثرب ==

برخى منابع اشاره دارند كه بنى‌‌قريظه در جنوب شرقى يثرب، بين وادى مهروز و مُذَيْنب ساكن گشتند.<ref> الاغانى، ج 22، ص 113؛ معجم البلدان، ج 5، ص 83؛ المصنف، ج 1، ص 168.</ref> وادى مهروز به آنان تعلق داشت كه سيل آن مدينه را تهديد مى‌‌كرد و در زمان عثمان جلوى آن سدى ساخته شد.<ref> تاريخ المدينه، ج 1، ص 168 - 170.</ref> آنان با ديگر يهوديان مدتها بر عرب آن شهر(اوس و خزرج) تسلط داشتند<ref> البدء و‌‌التاريخ، ج 3، ص 130؛ المفصل، ج 6، ص 519.</ref> و بنابر قولى در آن زمان (دوره‌‌ساسانيان)، خرجگزار مرزبان ايرانى «الزاره» در بحرين بودند.<ref> معجم البلدان، ج 5، ص 83.</ref>

اقتصاد آنان عمدتاً متكى به كشاورزى بود. غَمْل، محل فرود بنى‌‌قريظه از پوشش گياهى خوبى برخوردار بود.<ref> النهايه، ج 2، ص 388.</ref> چاه أبّا نيز از اموال آنان به شمار مى‌‌آمد <ref> تاج العروس، ج 1، ص 143؛ النهايه، ج 1، 24؛ معجم البلدان، ج 1، ص 59.</ref> كه رسول خدا به هنگام غزوه بنى‌‌قريظه بدانجا فرود آمد.<ref> جامع البيان، مج 11، ج 19، ص 182.</ref> بعاث (جايگاه جنگ اوس با خزرج در آستانه ظهور اسلام) نيز متعلق به بنى‌‌قريظه بود.<ref> الكامل، ج، 1، ص 680.</ref>

موقعيت اقتصادى ايشان به‌‌گونه‌‌اى بود كه دارايى خود را به رخ ديگران مى‌‌كشيدند. بنابر نقل بعضى از مفسران، آيه‌‌10 آل عمران/3 به يهود بنى‌‌قريظه و بنى‌‌نضير اشاره دارد كه به اموال و فرزندان خود افتخار مى‌‌كردند: «اِنَّ الَّذينَ كَفَروا لَن تُغنِىَ عَنهُم اَمولُهُم ولا اَولـدُهُم مِنَ اللّهِ شَيــًا و اُولئِكَ هُم وقودُ النّار»(ثروتها و فرزندان كسانى كه كافر شدند، [به كارشان نيايد و]هرگز آنان را در برابر [عذاب]خدا هيچ سودى نخواهد داشت [و عذاب را از آنان دفع نخواهد كرد]و‌‌آنان خود، آتشگيره دوزخ‌‌اند).<ref> فتح القدير، ج 1، ص 320؛ معجم البلدان، ج 1، ص 451.</ref>

نيز به نقل مقاتل مقصود از كافران در آيه «اِنَّ الَّذينَ كَفَروا لَن تُغنِىَ عَنهُم اَمولُهُم ولا اَولـدُهُم مِنَ اللّهِ شيــًا و اُولئِكَ اَصحـبُ النّارِ هُم فيها خــلِدون»(كسانى كه كفر ورزيدند هرگز اموالشان و فرزندانشان چيزى [از عذاب خدا] را از آنان دفع نخواهد كرد و آنها اصحاب آتش‌‌اند و در آن جاودانه خواهند ماند) (آل عمران/3، 116) بنى‌‌قريظه و بنى‌‌نضير هستند كه به اموال و اولاد خود مى‌‌باليدند.<ref> فتح القدير، ج 1، ص 374.</ref>

بنا به نقل عطاء بزرگان يهود بنى‌‌قريظه و ديگر يهود مدينه، ضعفاى صحابه پيامبر را به باد استهزا و مسخره مى‌‌گرفتند، از اين‌‌رو آيه 212 بقره/2 در شأن آنان نازل شد<ref> مجمع البيان، ج 2، ص 541؛ فتح القدير، ج 1، ص 374.</ref>:
«زُيِّنَ‌‌لِلَّذينَ كَفَروا الحَيوةُ الدُّنيا و يَسخَرونَ مِنَ الَّذينَ ءامَنوا والَّذينَ اتَّقَوا فَوقَهُم يَومَ القِيـمَةِ واللّهُ يَرزُقُ مَن يَشاءُ بِغَيرِ حِساب ...»زندگى دنيا براى كافران زينت داده شده است، و افراد باايمان را مسخره‌‌مى‌‌كنند [كه گاهى دستشان تهى است]، در حالى كه پرهيزگاران در قيامت، برتر از آنان هستند ...). اموال‌‌ بر جاى مانده از آنها در غزوه بنى‌‌قريظه نيز‌‌گوياى ثروتمندى‌‌آنان‌‌است.<ref> تاريخ المدينه، ج 1، ص 175 ، 212.</ref>

شخصيتهاى آنان در اين دوره شامل زبيربن باطا‌‌بن وهب، عزال بن شموال (سَمْوال) و كعب‌‌بن اسد بودند.<ref> السيرة النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 240؛ البداية و النهايه، ج 4، ص 101.</ref> ابن هشام حدود 16 تن از بزرگان ايشان را نام برده است كه مردم به آنها مراجعه مى‌‌كردند.<ref> السيرة النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 240.</ref>

==روابط بنى‌‌قريظه با پيامبر(صلى الله عليه وآله)==

غالب سيره نويسان برآن‌‌اند كه رسول خدا پس از هجرت به يثرب با آنها پيمانى بست<ref> المغازى، ج 2، ص 454؛ الطبقات، ج 2، ص 59؛ تاريخ يعقوبى، ج 2، ص 52.</ref>؛ اما زمان آن دقيقاً مشخص نيست. از مفاد آن، خوددارى يهود از اقدام برضدّ پيامبر و مسلمانان بود. اين پيمان به آن حضرت اجازه مى‌‌داد تا در صورت نقض آن از سوى يهود در ريختن خون آنان و به اسارت درآوردن ذريه ايشان آزاد باشد.<ref> اعلام الورى، ص 79.</ref>

همين پيمان تا سال پنجم هجرى مانع همكارى بنى قريظه با مخالفان رسول خدا گرديد وآنان اعتراف داشتند كه از رسول خدا جز وفا و راستى چيزى نديده‌‌اند<ref> المغازى، ج 2، ص 485؛ السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 2، ص 220؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 99.</ref> و آن حضرت ايشان را به پذيرش اسلام مجبور نساخته است.<ref> دلائل النبوه، ج 3، ص 401.</ref> در طى دوره همپيمانى، روابط خوبى ميان آنان و پيامبر برقرار بود<ref> المغازى، ج 2، ص 458؛ دلائل‌‌النبوه، ج 3، ص 428.</ref>، چنان‌‌كه در غزوه بنى نضير (سال چهارم هجرى) از اجابت دعوت عبد الله بن ابى منافق مبنى بر يارى بنى نضير خوددارى ورزيدند.

به نقل مجاهد جماعتى از اوس و خزرج با بنى‌‌قريظه نيز ارتباط خويشاوندى (رضاع) داشتند و به آيين يهود درآمده بودند. با هجرت پيامبر به مدينه، انصار مى‌‌خواستند آنان را به پذيرش اسلام وادارند كه با نزول اين آيه از اين كار نهى شدند<ref> فتح القدير، ج 1، ص 276.</ref>: «لا‌‌اِكراهَ فِى الدِّينِ قَد تَبَيَّنَ الرُّشدُ مِنَ الغَىِّ فَمَن يَكفُر بِالطّـغوتِ و يُؤمِن بِاللّهِ فَقَدِ استَمسَكَ بِالعُروةِ الوُثقى لاَ انفِصامَ لَها واللّهُ سَميعٌ عَليم».(بقره/2،256)

به روايت ابن عباس، انصار براى مسلمان كردن اين عده، به رغم نيازشان، كمكهاى مالى خود را مشروط به پذيرش اسلام كرده بودند كه با نزول آيه«لَيسَ عَلَيكَ هُدهُم ولـكِنَّ اللّهَ يَهدى مَن يَشاءُ وما تُنفِقوا مِن خَير فَلاَِنفُسِكُم وما تُنفِقونَ اِلاَّ ابتِغاءَ وجهِ اللّهِ و ما تُنفِقوا مِن خَير يُوَفَّ اِلَيكُم و اَنتُم لاتُظلَمون»(بقره/2،272) عملشان ناپسند دانسته شد.<ref> جامع البيان، مج 3، ج 3، ص 131.</ref>

مطابق قولى، عبداللّه بن سلام (يهودىِ تازه مسلمان) به پيامبر(صلى الله عليه وآله) گفت: بنى‌‌قريظه و بنى‌‌نضير از ما دورى مى‌‌جويند و سوگند ياد كرده‌‌اند كه با ما نشست و برخاست نكنند و ما هم بر اثر دورى راه امكان همنشينى با اصحاب تو را نداريم. آيه «اِنَّما وَلِيُّكُمُ اللّهُ و رَسولُهُ والَّذينَ ءامَنوا‌‌...‌‌»سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آورده‌‌اند...) (مائده/5،55) نازل شد و ابن سلام رضايت خود را اعلام كرد<ref> اسباب النزول، ص 163؛ تفسير قرطبى، ج 6، ص 143.</ref>؛

اما بنا به گزارشهاى بسيارى در منابع اهل سنت و شيعه اين آيه در شأن على(عليه السلام)نازل شده كه در حال ركوع انگشتر خود را صدقه داد.<ref> مجمع البيان، ج 3، 325؛ اسباب النزول، ص 163.</ref>

رفتار و اعمال يهود به گونه‌‌اى بود كه رسول خدا و مسلمانان به بنى قريظه نيز چون ديگر يهود پيمان شكن اعتماد چندانى نداشتند، از اين رو با نزول آيه «يـاَيُّهَا الَّذينَ ءامَنوا لاتَتَّخِذوا الكـفِرينَ اَولِياءَ مِن‌‌دونِ‌‌المُؤمِنين » اى كسانى كه ايمان آورده‌‌ايد به غير از مؤمنان كافران را ولىّ و تكيه‌‌گاه خود قرار ندهيد) (نساء 4/144)، آن دسته از انصارى كه با آنان از طريق حلف و رضاع ارتباط داشتند از اين كار نهى شدند.<ref> غررالتبيان، ص 240.</ref>

آيات 55 ـ 64 انفال/ 8 بيانگر آن است كه پيامبر(صلى الله عليه وآله)بايستى با گروه پيمان شكن يهود روش محكم‌‌ترى در پيش گيرد تا افزون بر رفع خطر ايشان، مايه عبرت ديگران نيز باشد. ميبدى در شأن نزول آيه 55 انفال/8: «اِنَّ شَرَّ الدَّوابِّ عِندَ اللّهِ الَّذينَ كَفَروا فَهُم لا‌‌يُؤمِنون» (به يقين بدترين جنبندگان نزد خدا، كسانى هستند كه كافر شدند و ايمان نمى‌‌آورند) آورده است كه يهود بنى‌‌قريظه با رسول خدا عهدى داشتند و آن را نقض كرده، مشركان را با در اختيار گذاشتن سلاح يارى دادند. سپس پشيمان شده، عذر خواستند و دگرباره، پس از بستن پيمان، در روز خندق پيمان‌‌شكنى كردند و خداوند درباره آنها آيه مذكور را نازل كرد.<ref> كشف الاسرار، ج 4، ص 68.</ref>

آيه بعدى نيز به پيمان شكنى و خيانت آنان اشاره دارد:«اَلَّذينَ عـهَدتَ مِنهُم ثُمَّ يَنقُضونَ عَهدَهُم فى كُلِّ مَرَّة وهُم لا يَتَّقون»(همانان كه با آنها پيمان بستى. سپس هر بار عهد و پيمان خود را مى‌‌شكنند و از پيمان‌‌شكنى و خيانت پرهيز ندارند). (انفال/8،56) طبرى،<ref> جامع‌‌البيان، مج 6، ج 10، ص 34.</ref> شيخ طوسى<ref> التبيان، ج 5، ص 143.</ref> و برخى ديگر از مفسران<ref> تفسير قرطبى، ج 8، ص 21؛ تفسير بغوى، ج 2، ص 216.</ref> از مجاهد روايت كرده‌‌اند كه اين آيه به سبب پيمان‌‌شكنى بنى قريظه نازل شده است كه آنها دوبار با پيامبر پيمان بسته، سپس آن را نقض‌‌ كردند.

مطابق برخى گزارشها آنان قصد ترور رسول خدا را داشتند؛ ولى خداوند آن حضرت را از اين توطئه آگاه ساخت، چنان‌‌كه برخى مفسران<ref> الكشاف، ج 1، ص 613؛ التبيان، ج 3، ص 463.</ref> آيه 11‌‌مائده /5 را در اين باره دانسته‌‌اند: «يـاَيُّهَا الَّذينَ ءامَنوا اذكُروا نِعمَتَ اللّهِ عَلَيكُم اِذ هَمَّ قَومٌ اَن يَبسُطوا اِلَيكُم اَيدِيَهُم فَكَفَّ اَيدِيَهُم عَنكُم ...»؛ اما مشهور آن است كه طراحان ترور رسول خدا يهود بنى‌‌نضير بودند و اين آيه درباره آنان نازل شده است. (‌‌<=‌‌بنى‌‌نضير)
دائرة المعارف قرآن كريم، جلد 6، صفحه 243

== نقش بنى‌‌ قريظه در غزوه خندق ==

اخبارى دال بر پيمان شكنى آشكار بنى قريظه تا سال پنجم هجرت در دست نيست. در اين سال، بزرگان بنى‌‌نضير، قريش و ديگر قبايل منطقه را بسيج كرده، سپاه احزاب را به راه انداختند و به ايشان وعده همراهى بنى قريظه را دادند، از اين رو، حيى بن اخطب بزرگ بنى نضير به مدينه آمد تا آنان را از داخل مدينه بر ضدّ مسلمانان بشوراند.<ref> المغازى، ج 2، ص 454؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 93.</ref>
... با آگاهى پيامبر(صلى الله عليه وآله) از خيانت آنها، آن حضرت ابتدا فردى را براى كسب اطلاع به سوى آنان فرستاد.<ref> همان، ج 2، ص 223.</ref> سپس گروهى از انصار شامل سعدبن معاذ را كه پيش از اسلام با آنها همپيمان بودند نزد كعب فرستاد.

ايشان كعب را سوگند دادند كه به عهد خود پاى‌‌بند باشد؛ اما آنها به رسول خدا و سعد دشنام دادند.<ref> دلائل‌‌النبوه، ج 3، ص 403؛ السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 3، ص‌‌222.</ref> مفسران آياتى را ناظر به نقض عهد بنى‌‌قريظه دانسته‌‌اند. برخى مقصود از «فريق» در آيه‌‌101‌‌ بقره/2 را بنى‌‌قريظه دانسته‌‌اند كه عهدشان با رسول خدا را شكستند و به يارى مشركان در غزوه احزاب شتافتند<ref> غررالتبيان، ص 208.</ref>: «... نَبَذَ فَريقٌ مِنَ الَّذينَ اوتوا الكِتـبَ كِتـبَ اللّهِ وراءَ ظُهورِهِم كَاَنَّهُم‌‌لايَعلَمون» (... جمعى از اهل كتاب، كتاب خدا را پشت سر افكندند؛ گويى هيچ از آن خبر ندارند). (بقره/2،101)

نيز مراد از اهل كتاب در آيه 26 احزاب/33، بنى‌‌قريظه هستند كه با نقض پيمانشان با رسول خدا، از سپاه احزاب پشتيبانى كردند.<ref> جامع‌‌البيان، مج 11، ج 20، ص 180؛ مجمع‌‌البيان، ج‌‌8، ص‌‌551؛ تفسير ابن كثير، ج 3، ص 486.</ref>

از ديگر آياتى كه درباره پيمان شكنى بنى‌‌قريظه نازل شده آيه 51 نساء/4 است: «اَلَم تَرَ اِلَى الَّذينَ اُوتوا نَصيبـًا مِنَ الكِتـبِ يُؤمِنونَ بِالجِبتِ والطّـغوتِ و يَقولونَ لِلَّذينَ كَفَروا هـؤُلاءِ اَهدى مِنَ الَّذينَ ءامَنوا سَبيلا»(آيا نديدى كسانى را كه بهره‌‌اى از كتاب خدا به آنان داده شده، با اين حال به جبت و طاغوت ايمان مى‌‌آورند و درباره كسانى كه كفر ورزيده‌‌اند مى‌‌گويند: اينان از كسانى كه ايمان آورده‌‌اند راه يافته‌‌ترند). الدرالمنثور، ج 3، ص 563.</ref>

بنى‌‌قريظه پس از پيمان‌‌شكنى در جهت تقويت سپاه احزاب، محموله‌‌اى شامل 20 بار شتر، آذوقه براى مشركان فرستادند كه در بين راه شمارى از انصار آن را مصادره كردند و نزد پيامبر(صلى الله عليه وآله)آوردند.<ref> السيرة الحلبيه، ج 2، ص 345.</ref> شايد چنين انفاقهايى به سپاه احزاب است كه برخى مفسران<ref> غررالتبيان، 228.</ref> آيه 117 آل عمران/3 را بر بنى قريظه و ديگر طوايفى كه در نبرد نقش داشتند تطبيق كرده‌‌اند: «مَثَلُ ما يُنفِقونَ فى هـذِهِ الحَيوةِ الدُّنيا كَمَثَلِ ريح فيها صِرٌّ اَصابَت حَرثَ قَوم ظَـلَموا اَنفُسَهُم فَاَهلَكَتهُ وما ظَـلَمَهُمُ اللّهُ ولـكِن اَنفُسَهُم يَظلِمون »(آنچه در اين زندگى پست دنيوى انفاق مى‌‌كنند همانند باد سوزانى است كه به زراعت قومى كه بر خود ستم كرده [و در غير محل و وقت مناسب كشت كرده‌‌اند] بوزد و آن را نابود سازد و خدا به آنان ستم نكرده، بلكه خودشان به خويشتن ستم مى‌‌كنند).

== محاصره بنى‌‌قريظه به دست مسلمانان ==

خيانت و پيمان شكنى آنان در نبرد احزاب كه در حساس‌‌ترين شرايط صورت گرفت و هستى اسلام در خطر بود قابل گذشت نبود، از اين رو پيامبر(صلى الله عليه وآله)پس از جنگ خندق، به فرمان الهى مأمور سركوب آنان شد<ref> الطبقات، ج 2، ص 71؛ انساب الاشراف، ج 1، ص 433؛ السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 232.</ref>: «قـتِلُوا الَّذينَ لا يُؤمِنونَ بِاللّهِ ولا بِاليَومِ الأخِرِ»(با كسانى از اهل كتاب كه نه به خدا، و نه به روز جزا ايمان
دارند،... پيكار كنيد). (توبه/9،29)

درباره سال وقوع اين غزوه به‌‌رغم اتفاق نظر مبنى بر وقوع آن پس از غزوه خندق، دو گزارش متفاوت وجود دارد: برخى آن را يك سال پس از اُحد (سال چهارم هجرت)،<ref> اعلام الورى، ج 1، ص 99؛ البداية و‌‌النهايه، ج 4، ص 107؛ المحبر، ص 10.</ref> برخى ديگر، دو سال پس از جنگ اُحد و در سال پنجم مى‌‌دانند.<ref>السيرة النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 699؛ الطبقات، ج 2، ص‌‌65،‌‌74.</ref> اين قول در ميان مورخان و سيره‌‌نويسان از شهرت بيشترى برخوردار است.

مطابق گزارش سيره نويسان، پيامبر(صلى الله عليه وآله)پس از اعلام جنگ بر ضدّ بنى‌‌قريظه، ابن ام مكتوم را جانشين خود در مدينه قرار داد<ref> المغازى، ج 2، ص 496؛ الطبقات، ج 2، ص 57؛ السيرة النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 234.</ref> و براى اينكه به آنان فرصت تجديد قوا ندهد فوراً به منطقه ايشان رفت و نماز عصر را در آنجا به جا آورد.<ref> تاريخ يعقوبى، ج 2، ص 52؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 99.</ref> سپاه اسلام متشكل از 3000 نيرو، به پرچمدارى على(عليه السلام) بود.<ref> السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 3، ص234؛ الطبقات، ج 2، ص57.</ref>

رسول خدا طبق سيره هميشگى خود، ابتدا از آنان خواست اسلام بياورند و چون سر‌‌باز زدند به محاصره ايشان پرداخت. مدت محاصره به اختلاف گزارش شده است؛ واقدى اين مدت را
15 و ابن‌‌اسحاق و ابن‌‌حبيب 25 روز و برخى نيز 10 روز<ref> السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 235؛ المحبر، ص 113.</ref> ذكر كرده‌‌اند.

با ادامه محاصره و پس از آشكار شدن ضعف ايشان در مقابل سپاه اسلام، بنى قريظه فردى به نام نباش بن قيس را نزد پيامبر(صلى الله عليه وآله)فرستاده، پيشنهاد كردند كه آن حضرت با آنان نيز چون بنى‌‌نضير رفتار كند و به ايشان اجازه داده شود اموال منقول خود را برداشته، از مدينه كوچ كنند؛ اما رسول خدا خواسته آنان را رد كرد.

پس از آن بنى‌‌قريظه پيشنهاد كردند با بر جاى گذاشتن همه اموال خويش، تنها جان خود و خانواده‌‌هايشان را نجات دهند؛ اما رسول خدا خواستار تسليم بدون قيد و شرط آنان شد<ref> المغازى، ج 2، ص 501.</ref>، زيرا تجربه نشان داده بود كه اگر اين گروه نيز مانند همكيشان خود (بنى‌‌نضير) آزادانه از تيررس مسلمانان خارج شوند توطئه‌‌هاى خود را بر ضدّ اسلام از سر مى‌‌گيرند.

به موجب پاره‌‌اى گزارشها، پس از آنكه بنى‌‌قريظه يقين كردند اگر وضع بدين منوال بگذرد شرايط بدتر خواهد شد، بزرگشان (كعب بن اسد) سه پيشنهاد به همكيشان خود ارائه كرد: نخست تصديق پيامبر(صلى الله عليه وآله) و پذيرش اسلام؛ دوم كشتن زنان و كودكان و جنگيدن با مسلمانان؛ سوم تهاجم به سپاه اسلام در شب شنبه و غافلگير كردن مسلمانان؛ اما راه‌‌حلهاى او پذيرفته نشد.<ref> السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 235؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص‌‌99؛ جامع البيان، مج 11، ج 20، ص 182 - 183.</ref>

در پى آن و پس از پاسخهاى صريح پيامبر(صلى الله عليه وآله)، ايشان از آن حضرت خواستند همپيمان اوسى خود ابولبابه را نزد آنان فرستد تا با او در خصوص تسليم شدنشان رايزنى كنند. اين امر نشان مى‌‌دهد آنان به مذاكره اميدوار بوده، در چانه زنيهاى خود به اوسيان همپيمان خود اميد بسته بودند.

پس از موافقت رسول خدا، ابولبابه رهسپار دژهاى يهود شد و ضمن توصيه ايشان به تسليم، تحت تأثير عواطف و احساسات كودكان و زنان بنى‌‌قريظه، با اشاره به گردن و حلق خود، به آنان فهماند كه در صورت تسليم شدن به حكم پيامبر(صلى الله عليه وآله) كشته خواهند شد.

در اين هنگام و پيش از حل مشكل، اسدبن عبيد، اسيد‌‌بن‌‌سعيه و ثعلبة بن سعيه كه از يهود بنى‌‌هدل از خويشان بنى قريظه و با آنان همراه بودند از دژ، فرود آمدند و با پذيرش اسلام، جان و مال و فرزندان خود را نجات دادند. برخى مفسران نزول آيه 113 آل عمران/3 را در اين باره دانسته‌‌اند:<ref> جامع‌‌البيان، مج 3، ج 4، ص 71؛ مج 11، ج 20، ص 183؛ السيرة النبويه، ابن كثير، ج 3، ص 719؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 248.</ref>«لَيسوا سَواءً مِن اَهلِ الكِتـبِ اُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتلونَ ءايـتِ‌‌اللّهِ ءاناءَ الَّيلِ و هُم يَسجُدون».عمرو‌‌بن‌‌سعدى از بنى‌‌قريظه نيز جزو كسانى بود كه در شب آخر به مسجدالنبى پناهنده شد و اسلام آورد.<ref> اسد الغابه، ج 4، ص 107.</ref> در پى اين حوادث، بنى‌‌قريظه چاره‌‌اى جز تسليم بدون قيد و شرط نيافته، تسليم شدند.

برخى سيره نويسان، علت تسليم شدن آنان را، افزون بر وحشتى كه خداوند در دل ايشان افكنده بود چنين گزارش كرده‌‌اند كه در جريان محاصره بنى‌‌قريظه، على(عليه السلام) تا نزديك آنان پيش رفت و فرياد زد: يا آنچه را حمزة‌‌بن عبدالمطلب چشيد، خواهم چشيد يا دژ را فتح خواهم كرد. اينجا بود كه‌‌بنى‌‌قريظه چاره‌‌اى جز تسليم نديدند.<ref> السيرة‌‌النبويه، ابن هشام، ج 3، ص 240؛ الارشاد، ج 1، ص‌‌113.</ref>

پيامبر پس از فراغت از غزوه بنى قريظه، خمس غنايم و اسيران را جدا كرد و مابقى را ميان جنگجويان مسلمان قسمت كرد؛

== پانویس ==

<references/>

'''منبع:''' [http://www.maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=6 دائرة المعارف قرآن كريم (جلد ششم)]

'''نویسنده مقاله:''' سيد محمود سامانى

@@ سطر ۸۲: / سطر ۸۲: @@
 در پى آن و پس از پاسخ هاى صریح پیامبر صلى الله علیه و آله، ایشان از آن حضرت خواستند همپیمان [[اوس|اوسى]] خود [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] را نزد آنان فرستد تا با او در خصوص تسلیم شدنشان رایزنى کنند. این امر نشان مى‌‌دهد آنان به مذاکره امیدوار بوده، در چانه زنی هاى خود به اوسیان همپیمان خود امید بسته بودند. پس از موافقت رسول خدا، ابولبابه رهسپار دژهاى [[یهود]] شد و ضمن توصیه ایشان به تسلیم، تحت تأثیر عواطف و احساسات کودکان و زنان بنى‌‌قریظه، با اشاره به گردن و حلق خود، به آنان فهماند که در صورت تسلیم شدن به حکم پیامبر صلى الله علیه و آله کشته خواهند شد.
-سرانجام به پیشنهاد خود بنی‌قریظه، رسول خدا(ص) حکمیت را به [[سعد بن معاذ]]، رئیس قبیله بنی عبد اشهل از اشراف اوس که قبل از اسلام متحد آنها بود، واگذار نمود. سعد با استناد به احکام [[تورات]] و پیمانی که بنی‌قریظه قبل از جنگ با پیامبر(ص) بسته بودند، حکم کرد که هر کسی علیه پیامبر(ص) تجمع کرده کشته شود و زنان و کودکان اسیر شوند.<ref>عاملی، سید جعفرمرتضی، الصحیح من سیرةالنبی الاعظم، ج۱۲، ص۸۸.</ref> رسول اکرم نیز این حکم را مطابق خواست پروردگار دانست.
+سرانجام به پیشنهاد خود بنی‌قریظه، رسول خدا صلی الله علیه و آله حکمیت را به [[سعد بن معاذ]]، رئیس قبیله بنی عبد اشهل از اشراف اوس که قبل از اسلام متحد آنها بود، واگذار نمود. سعد با استناد به احکام [[تورات]] و پیمانی که بنی‌قریظه قبل از جنگ با پیامبر صلی الله علیه و آله بسته بودند، حکم کرد که هر کسی علیه پیامبر صلی الله علیه و آله تجمع کرده کشته شود و زنان و کودکان اسیر شوند.<ref>عاملی، سید جعفرمرتضی، الصحیح من سیرةالنبی الاعظم، ج۱۲، ص۸۸.</ref> رسول اکرم نیز این حکم را مطابق خواست پروردگار دانست.
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
-«بنی قریظه» از سه طایفه مشهور [[یهود]] بودند که [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلى الله علیه وآله بر اثر [[پیمان شکنی|پیمان شکنى]] بنی قریظه در [[غزوه خندق|جنگ خندق]]، با آنان در [[غزوه بنی قریظه]] برخورد کرد. مفسران [[شأن نزول]] برخى آیات [[قرآن کریم]] را در مورد بنی قریظه دانسته‌اند.
+«بنی‌قریظه» از سه طایفه مشهور [[یهود]] ساکن [[مدینه]] بودند که با [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام]] صلى الله علیه وآله پیمان صلح بستند. اما بر اثر خیانت و [[پیمان شکنی|پیمان‌شکنى]] بنی‌قریظه در ماجرای [[غزوه خندق|جنگ خندق]] در سال پنجم هجری، پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله با آنان در «[[غزوه بنی قریظه|غزوه بنی‌قریظه]]» برخورد کرد. مفسران [[شأن نزول]] برخى آیات [[قرآن کریم]] را در مورد بنی‌قریظه دانسته‌اند.
 ==نسب و خاستگاه بنى‌‌قریظه==
@@ سطر ۴۶: / سطر ۴۶: @@
 آیات ۵۵ ـ ۶۴ [[سوره انفال]] بیانگر آن است که پیامبر صلى الله علیه و آله بایستى با گروه پیمان شکن یهود روش محکم‌‌ترى در پیش گیرد تا افزون بر رفع خطر ایشان، مایه عبرت دیگران نیز باشد. میبدى در [[شأن نزول]] آیه ۵۵ سوره انفال: {{متن قرآن|«اِنَّ شَرَّ الدَّوابِّ عِندَاللّهِ الَّذینَ کفَروا فَهُم لا‌‌یؤمِنون»}} (به یقین بدترین جنبندگان نزد خدا، کسانى هستند که کافر شدند و ایمان نمى‌‌آورند) آورده است که یهود بنى‌‌قریظه با رسول خدا صلی الله علیه و آله عهدى داشتند و آن را نقض کرده، مشرکان را با در اختیار گذاشتن سلاح یارى دادند. سپس پشیمان شده، عذر خواستند و دگرباره، پس از بستن پیمان، در روز [[جنگ خندق|خندق]] پیمان‌‌شکنى کردند و خداوند درباره آنها آیه مذکور را نازل کرد.<ref> کشف الاسرار، ج ۴، ص ۶۸.</ref>
-آیه بعدى نیز به [[پیمان شکنی|پیمان شکنى]] و خیانت آنان اشاره دارد: {{متن قرآن|«اَلَّذینَ عاهَدتَ مِنهُم ثُمَّ ینقُضونَ عَهدَهُم فى کلِّ مَرَّة وهُم لا یتَّقون»}} (همانان که با آنها پیمان بستى. سپس هر بار عهد و پیمان خود را مى‌‌شکنند و از پیمان‌‌شکنى و خیانت پرهیز ندارند). ([[سوره انفال]]، ۵۶) [[محمد بن جریر طبری|طبرى]]، <ref> جامع‌‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۳۴.</ref> [[شیخ طوسى]]<ref> التبیان، ج ۵، ص ۱۴۳.</ref> و برخى دیگر از مفسران<ref> تفسیر قرطبى، ج ۸، ص ۲۱؛ تفسیر بغوى، ج ۲، ص ۲۱۶.</ref> از مجاهد روایت کرده‌‌اند که این آیه به سبب پیمان‌‌شکنى بنى قریظه نازل شده است که آنها دوبار با پیامبر پیمان بسته، سپس آن را نقض‌‌ کردند.
+[[آیه]] بعدى نیز به [[پیمان شکنی|پیمان شکنى]] و خیانت آنان اشاره دارد: {{متن قرآن|«اَلَّذینَ عاهَدتَ مِنهُم ثُمَّ ینقُضونَ عَهدَهُم فى کلِّ مَرَّة وهُم لا یتَّقون»}} (همانان که با آنها پیمان بستى. سپس هر بار عهد و پیمان خود را مى‌‌شکنند و از پیمان‌‌شکنى و خیانت پرهیز ندارند) ([[سوره انفال]]، ۵۶). [[محمد بن جریر طبری|طبرى]]،<ref> جامع‌‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۳۴.</ref> [[شیخ طوسى]]<ref> التبیان، ج ۵، ص ۱۴۳.</ref> و برخى دیگر از مفسران<ref> تفسیر قرطبى، ج ۸، ص ۲۱؛ تفسیر بغوى، ج ۲، ص ۲۱۶.</ref> از مجاهد روایت کرده‌‌اند که این آیه به سبب پیمان‌‌شکنى بنى قریظه نازل شده است که آنها دوبار با پیامبر پیمان بسته، سپس آن را نقض‌‌ کردند.
 مطابق برخى گزارش ها، آنان قصد ترور رسول خدا را داشتند؛ ولى خداوند آن حضرت را از این توطئه آگاه ساخت، چنان‌‌که برخى مفسران<ref> الکشاف، ج ۱، ص ۶۱۳؛ التبیان، ج ۳، ص ۴۶۳.</ref> آیه ۱۱‌‌ [[سوره مائده]] را در این باره دانسته‌‌اند: {{متن قرآن|«یاَیهَا الَّذینَ ءامَنوا اذکروا نِعمَتَ اللّهِ عَلَیکم اِذ هَمَّ قَومٌ اَن یبسُطوا اِلَیکم اَیدِیهُم فَکفَّ اَیدِیهُم عَنکم...»}}؛ اما مشهور آن است که طراحان ترور رسول خدا صلی الله علیه و آله یهود [[بنی نضیر|بنى‌‌نضیر]] بودند و این آیه درباره آنان نازل شده است.
@@ سطر ۶۶: / سطر ۶۶: @@
 ==محاصره بنى‌‌قریظه توسط مسلمانان==
-خیانت و پیمان شکنى بنى‌‌قریظه در [[غزوه احزاب|نبرد احزاب]] که در حساس‌‌ترین شرایط صورت گرفت و هستى [[اسلام]] در خطر بود، قابل گذشت نبود، از این رو [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله پس از [[جنگ خندق]]، به فرمان الهى مأمور سرکوب آنان شد<ref> الطبقات، ج ۲، ص ۷۱؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۴۳۳؛ السیرة‌‌النبویه، ابن هشام، ج ۳، ص ۲۳۲.</ref>: «قاتِلُوا الَّذینَ لایؤمِنونَ بِاللّهِ ولا بِالیومِ الآخِرِ»(با کسانى از اهل کتاب که نه به خدا، و نه به روز جزا ایمان دارند،... پیکار کنید).([[سوره توبه]]، ۲۹)
+خیانت و پیمان شکنى بنى‌‌قریظه در [[غزوه احزاب|نبرد احزاب]] که در حساس‌‌ترین شرایط صورت گرفت و هستى [[اسلام]] در خطر بود، قابل گذشت نبود، از این رو [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله پس از [[جنگ خندق]]، به فرمان الهى مأمور سرکوب آنان شد<ref> الطبقات، ج ۲، ص ۷۱؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۴۳۳؛ السیرة‌‌النبویه، ابن هشام، ج ۳، ص ۲۳۲.</ref>: {{متن قرآن|«قاتِلُوا الَّذینَ لایؤمِنونَ بِاللّهِ ولا بِالیومِ الآخِرِ»}}(با کسانى از اهل کتاب که نه به خدا، و نه به روز جزا ایمان دارند،... پیکار کنید).([[سوره توبه]]، ۲۹)
 درباره سال وقوع [[غزوه بنی قریظه|غزوه بنى‌‌قریظه]] به‌‌رغم اتفاق نظر مبنى بر وقوع آن پس از غزوه خندق، دو گزارش متفاوت وجود دارد: برخى آن را یک سال پس از [[غزوه احد|جنگ اُحد]] (سال چهارم هجرت)،<ref> اعلام الورى، ج ۱، ص ۹۹؛ البدایة و‌‌النهایه، ج ۴، ص ۱۰۷؛ المحبر، ص ۱۰.</ref> برخى دیگر، دو سال پس از اُحد و در سال پنجم مى‌‌دانند.<ref>السیرة النبویه، ابن هشام، ج ۳، ص ۶۹۹؛ الطبقات، ج ۲، ص‌‌۶۵،‌‌۷۴.</ref> این قول در میان مورخان و سیره‌‌نویسان از شهرت بیشترى برخوردار است.
@@ سطر ۸۰: / سطر ۸۰: @@
 به موجب پاره‌‌اى گزارش ها پس از آن که بنى‌‌قریظه یقین کردند اگر وضع بدین منوال بگذرد شرایط بدتر خواهد شد، بزرگشان (کعب بن اسد) سه پیشنهاد به همکیشان خود ارائه کرد: نخست تصدیق پیامبر صلى الله علیه و آله و پذیرش اسلام؛ دوم کشتن زنان و کودکان و جنگیدن با مسلمانان؛ سوم تهاجم به سپاه اسلام در شب شنبه و غافلگیر کردن مسلمانان؛ اما راه‌‌ حلهاى او پذیرفته نشد.<ref> السیرة‌‌النبویه، ابن هشام، ج ۳، ص ۲۳۵؛ تاریخ طبرى، ج ۲، ص‌‌۹۹؛ جامع البیان، مج ۱۱، ج ۲۰، ص ۱۸۲ - ۱۸۳.</ref>
-در پى آن و پس از پاسخ هاى صریح پیامبر صلى الله علیه و آله، ایشان از آن حضرت خواستند همپیمان [[اوس|اوسى]] خود [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] را نزد آنان فرستد تا با او در خصوص تسلیم شدنشان رایزنى کنند. این امر نشان مى‌‌دهد آنان به مذاکره امیدوار بوده، در چانه زنی هاى خود به اوسیان همپیمان خود امید بسته بودند.
+در پى آن و پس از پاسخ هاى صریح پیامبر صلى الله علیه و آله، ایشان از آن حضرت خواستند همپیمان [[اوس|اوسى]] خود [[ابولُبابه انصارى|ابولبابه]] را نزد آنان فرستد تا با او در خصوص تسلیم شدنشان رایزنى کنند. این امر نشان مى‌‌دهد آنان به مذاکره امیدوار بوده، در چانه زنی هاى خود به اوسیان همپیمان خود امید بسته بودند. پس از موافقت رسول خدا، ابولبابه رهسپار دژهاى [[یهود]] شد و ضمن توصیه ایشان به تسلیم، تحت تأثیر عواطف و احساسات کودکان و زنان بنى‌‌قریظه، با اشاره به گردن و حلق خود، به آنان فهماند که در صورت تسلیم شدن به حکم پیامبر صلى الله علیه و آله کشته خواهند شد.
 ==پانویس==
 <references />
 ==منابع==
+*[https://quran.isca.ac.ir/fa/Cyclopedia/240/64843 دائرةالمعارف قرآن كريم (جلد ششم)]، سيد محمود سامانى.
-*[http://www.maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=6 دائرة المعارف قرآن كريم (جلد ششم)]، سيد محمود سامانى.
+*مغازى، محمد بن عمر واقدى، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى، ۱۳۶۹ش.
 [[رده:یهودیت]]
 [[رده:تاریخ صدر اسلام]]
 [[رده:قبایل]]
 [[رده: مقاله های مهم]]
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۶:۴۰
سطر ۹۷:		سطر ۹۷:
	[[رده:تاریخ صدر اسلام]]		[[رده:تاریخ صدر اسلام]]
	[[رده:قبایل]]		[[رده:قبایل]]
		+	[[رده: مقاله های مهم]]
		+
		+	{{سنجش کیفی
		+	\|سنجش=شده
		+	\|شناسه= خوب
		+	\|عنوان بندی مناسب= خوب
		+	\|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
		+	\|رعایت سطح مخاطب عام= متوسط
		+	\|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
		+	\|جامعیت= خوب
		+	\|رعایت اختصار= خوب
		+	\|سیر منطقی= خوب
		+	\|کیفیت پژوهش= خوب
		+	\|رده= دارد
		+	}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۲۱
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	«بنی قریظه» از سه طايفه مشهور يهود و آخرينشان بودند كه پيامبر صلى الله عليه و آله بر اثر پيمان شكنى در غزوه خندق، با آنان برخورد كرد. مفسران ذيل آياتى از [[سوره بقره]]، [[سوره آل عمران]]، [[سوره مائده]]، [[سوره انفال]] و احزاب و برخى ديگر آيات از آنان ياد كرده و برخى را در شأن آنان دانسته يا بر ايشان تطبيق كرده‌‌اند.		«بنی قریظه» از سه طايفه مشهور يهود و آخرينشان بودند كه پيامبر صلى الله عليه و آله بر اثر پيمان شكنى در غزوه خندق، با آنان برخورد كرد. مفسران ذيل آياتى از [[سوره بقره]]، [[سوره آل عمران]]، [[سوره مائده]]، [[سوره انفال]] و احزاب و برخى ديگر آيات از آنان ياد كرده و برخى را در شأن آنان دانسته يا بر ايشان تطبيق كرده‌‌اند.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 «بنی قریظه» از سه طايفه مشهور يهود و آخرينشان بودند كه پيامبر صلى الله عليه و آله بر اثر پيمان شكنى در غزوه خندق، با آنان برخورد كرد. مفسران ذيل آياتى از [[سوره بقره]]، [[سوره آل عمران]]، [[سوره مائده]]، [[سوره انفال]] و احزاب و برخى ديگر آيات از آنان ياد كرده و برخى را در شأن آنان دانسته يا بر ايشان تطبيق كرده‌‌اند.
@@ سطر ۹۴: / سطر ۹۲: @@
 ==منابع==
 سيد محمود سامانى، [http://www.maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=6 دائرة المعارف قرآن كريم (جلد ششم)].