Mohammadi: /* بلندهمتی در روایات */

2025-05-21T16:02:15Z

‏بلندهمتی در روایات

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۳

2023-02-19T11:03:18Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۳

2023-02-19T06:43:34Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۷ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۵۵

2020-03-07T05:55:32Z

سید مهدی خدایی در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۰۵

2016-01-23T12:05:36Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۱:۰۱

2012-12-19T11:01:04Z

نمایش تغییرات

بهرامی: تصحیح الگو

2012-11-07T10:54:59Z

تصحیح الگو

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر|ماخذ=پایگاه}}
2012-10-24T05:09:23Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر|ماخذ=پایگاه}} <keywords content='کلید واژه: همت، بلند...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه
{{الگو:منبع الکترونیکی پایگاه معتبر|ماخذ=پایگاه}}

toc

بدون ترديد همت بلند يكي از نشانه‎هاي روح بزرگ آدمي است. برنامه‎هاي اسلامي، [[انسان]]‎ها را تشويق مي‎كند كه روح بلند داشته و خود را محدود به امور پست نكنند.

همت در لغت از ريشه‎ی «همّ» به معناي عزم قوي<ref> مصطفوى، حسن‌؛ التحقيق في كلمات القرآن الكريم‌، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب‌، 1360 ش‌، ج‌11، ص286</ref> است. راغب همت را غم و اندوهى دانسته كه انسان را ذوب و ضعيف مى‎كند<ref> راغب اصفهاني، حسين بن محمد؛ ترجمه وتحقيق مفردات الفاظ قرآن‌، خسروى حسينى سيد غلامرضا، تهران‌، انتشارات مرتضوى‌، 1375 ش‌، دوم، ج4، ص 528</ref>و در اصطلاح علوّ همت عبارت است از سعي و کوشش در تحصيل سعادت و کمال و طلب کردن کارهاي بزرگ و عالي، بدون درنظر گرفتن سود و زيان [[دنیا]]، به‎طوري که به سبب دست يافتن به منافع دنيوي شادمان نشود و از فقدان آن اندوهگين نگردد بلکه در طريق طلب، از مرگ و کشته‎شدن و مانند آن‎ها باک نداشته باشد.<ref> نراقي ، مولامهدي؛ علم اخلاق اسلامي (ترجمه كتاب جامع السعادات)، ترجمه سيدجلال الدين مجتبوي، انتشارات حكمت، 1366ه. ش، اول، ص 322</ref> حضرت علی(ع) می‎فرماید: بهترین همت‎ها، بلندترین آن‎ها است.<ref> تميمى آمُدى‌، عبد الواحد بن محمد؛ غرر الحكم‌، قم‌، دفتر تبليغات اسلامى، 1366شمسى‌، اول‌، ص ۴۴۸ ، ح10275«خیر الهمم اعلاها»</ref>ضد آن دون‎همتي است؛ به معناي پستي طبع و قصور همت از طلب كارهاي بزرگ و قناعت نمودن به اعمال جزئي كه اين صفت خبيثه نتيجه كم‎دلي و ضعف نفس است.<ref> نراقي، ملا احمد؛ معراج السعاده ، قم، زهير، 1386ه. ش، اول، ص178</ref>

== نشانه بلندهمتی ==

نشانه بلند‎همتی را مي‎توان در رفتارهاي شخص پيدا كرد و نشانههای آن را میتوان در موارد زیر برشمرد:

* '''ايمان'''

ايمان يك شخص گواهي است بر همت بلند او چنان‎چه از امام على(ع) نقل شده است: بلندهمّتى از ايمان است.<ref> صابرى يزدى ، على رضا / انصارى محلاتى‌، محمد رضار؛ الحكم الزاهرة با ترجمه انصارى‌، قم‌، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى‌، دوم‌، 1375 ش‌ص 458</ref>

* '''بخشش و انفاق'''

انفاق، از سه جهت باعث تكامل فردى و رشد آدمى است:

نخست: موانع تكامل نفسى و رشد انسانى را از ميان برمى‌دارد.

دوم: روح انسانيّت را در آدمى آشكار مى‌سازد، و نهال گذشت و بلند‎همّتى را در روح مى‌نشاند.

سوم: در آدمى روح تربيت اسلامى را رشد مى‌دهد. <ref> حكيمى اخوان، آرام‌ احمد؛ الحياة با ترجمه احمد آرام‌، تهران، ‌دفتر نشر فرهنگ اسلامى‌، 1380 ش‌، ج‌6، ص 114</ref>
امام علي(ع) مي‎فرمايند:

«بذل و بخشش آدمي نشانه بلندهمتي اوست.»<ref> غررالحكم، ص 383«من شرف الهمه بذل الانسان»</ref>

* '''اعمال زيبا'''

شخصی که دارای همت بلند است، در امور خود تمام دقت را به کار می‎برد وسعی برآن دارد که کار را به نحو احسن به پایان برساند.
حضرت علي(ع) مي‎فرمايد: «كردار زيبا خبر از بلندي همت مي‎دهد.»<ref> خوانساري، جمال الدين؛ شرح آقا جمال الدين خوانساري بر غرر الحكم، دانشگاه تهران، 1366 ش ، ج‌1، ص 365 «الفعل الجميل ينبي عن علو الهمه »</ref>

* '''فرمانبری از خدا'''

امام علي(ع) مي‎فرمايند: فرمانبري از خداوند همت زيرکان است. نافرماني از خدا همت پليدان است.<ref> غررالحكم، ص181و185«الطاعه همه الأکياس، المعصيه همه الأرجاس»</ref>

* '''نگهداري حرمت و رعايت پيمان'''
امام علي(ع) مي‎فرمايند: شريف‎ترين همت‎ها نگهداري حق و حرمت‎ها و رعايت عهد و پيمان‎هاست.<ref>- همان، ص252«أشرف الهمم رعايه الذمام»</ref>

* '''طمع نداشتن''' به آن‎چه در نزد مردم است، (نشان) بلندهمتي است.<ref> همان، ص398«الکف عما في أيدي الناس عفه و کبر همه»</ref>

* '''پايبندي به قناعت'''، از والايي همت است.<ref> همان، ص391«من شرف الهمه لزوم القناعه»</ref>

* '''بي‎نيازي از مردم''' و فرموده‎اند: عزت بي‎نيازي از مردم را با بلندي و بزرگي همت جلب نما. <ref> نورى، حسین؛ مستدرك الوسائل‌، قم‌، مؤسسه آل البيت لإحياء التراث، 1408 هجرى‌، اول‌، ج12، ص67«اسْتَجْلِبْ عِزَّ الْيَأْسِ بِبُعْدِ الْهِمَّةِ»</ref>

* '''اخلاق نيكو''' ثمره بلند همتی است.امام علي(ع) مي‎فرمايند: بهترين خوي‎ها برترى همّت‎ها است.<ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌2، ص 395 «احسن الشّيم شرف الهمم»</ref>

== موارد به كارگیری همت ==

انسان مؤمن بايد بلند‎همت باشد و تمام همت خود را در مسير [[آخرت]] قرار دهد كه بنابر كلام اميرالمؤمنين علي(ع):
هر كس كه آخرت همتش باشد، از خير به نهايت آرزويش مي‎رسد.<ref> تميمى آمدى، عبد الواحد؛ تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، قم، دفتر تبليغات قم، 1366 ش، اول، ص 144«من كانت الاخره همته بلغ من الخير غايه امنيته»</ref>

ایشان هم‎چنین می‎فرمایند: همت و تلاش خود را صرف آخرتت کن<ref> غررالحکم، ص ۳۵۹«اجعل همّک و جهدک لآخرتک»</ref>و همگى همّت و سعى خود را از براى رهائى از جايگاه بدبختى و عقاب و رستگارى از محلّ بلا و عذاب بگردان؛<ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌2، ص223 « اجعل كلّ همّك و سعيك للخلاس من محلّ الشّقاء و العقاب و النّجاة من مقام البلاء و العذاب. »</ref> زيرا هر كه دنيا عزم او باشد بدبختى و غم او در روز قيامت طولاني شود<ref> ‌همان، ج‌5، ص446«من كانت الدّنيا همّه طال يوم القيامة شقاؤه و غمّه. »</ref>و اگر عزم و قصد او آنچه نزد خداى سبحان است نباشد، به آرزوهاى خود نمي‎رسد.<ref> همان، ج‌5، ص410«من لم يكن همّه ما عند اللَّه سبحانه لم يدرك مناه. »</ref>

هم‎چنين ايشان توصيه مي‎فرمايند كه همت خود را صرف چيزهايي کن که به آن نياز داري و آن‎چه را به کار تو نمي‎آيد پيگيري مکن.<ref> تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص 477 «اقصر همتک عليما يلزمک و لا تخض فيما لا يعنيک»</ref>

آری، انسان باید در تمام شئون زندگی، بلندهمت باشد و این بلندهمتی را در همه جنبه‎های زندگی خود بکار گیرد؛ بدین‎صورت که در تمام زمینه‎ها از جمله کسب [[علم]]، انجام عبادات، تأمین معاش و امور دیگری چون [[صله رحم]]، خوش‎اخلاقی در برابر مردم، دوری از هرگونه [[گناه]]، پرداختن به کار خیر و هر امری که شایسته یک انسان مومن است؛ همت عالی را سرلوحه کار خود قرار دهد.

== آثار بلندهمتی ==

دست‎يابي به آرمان‎هاي بلند نياز به همتي بلند دارد؛ زيرا همت‎هاي بلند است كه مي‎تواند موانع را بردارد و آدمي را در مسير خود، به اوج والايي برساند و آثار نيكویی نصيب انسان نمايد كه از جمله آن آثار عبارتند از:

* خشنودي خداوند متعال در کارهایی است که نشانگر همت عالی فرد باشد.
پیامبر اکرم(ص) می‎فرماید:

«خداوند متعال از کارهای بزرگ و امور عالی خوشنود می‎گردد.»<ref> شيخ حر عاملى؛ ‌وسائل الشيعة، قم‌، مؤسسه آل البيت لإحياء التراث، 1409 هجرى‌، اول، ‌ج ۱۷، ص ۷۳«انّ الله یحبّ معالی الامور و یکره سفسافها»</ref>

* تلاش براي اطاعت الهي، چون‎كه شخص بلند همت، به كمتر از بهشت راضي نمي‎شود.<ref>- امين محمد ، هيئت، اخلاق اسلامي، ترجمه سيد صادق شفائي زاده، دارالانصار، 1385 هـ ش، ج1، ص700</ref>

* شرافت نصیب کسی می‎شود که همت خود را صرف امور ناچیز نگرداند.
حضرت امیرالمؤمنین علي(ع) می‎فرمایند:

شرف و بلندى مرتبه به همّت‎هاى بلند است نه به استخوان‎هاى كهنه شده. <ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌2، ص 106 «الّشرف بالهمم العالية لا بالرّمم البالية. »</ref> امام محمد باقر(ع) فرمودند: هيچ شرفي همانند بلندهمتي نيست.<ref> علامه مجلسى‌؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران‌، اسلاميه‌، مختلف، ج75، ص165« لَا شَرَفَ كَبُعْدِ الْهِمَّة»</ref>

* همت عالی صاحبش را به عظمت و بزرگي می‎رساند.
حضرت علی(ع) می‎فرماید:

هر که از نردبان همت بلند بالا رود؛ جهانیان او را به دیده تعظیم بنگرند<ref> غررالحکم، ص ۴۴۸«من رقی درجات الهمم عظّمته الامم»</ref>و نيز مي‎فرمايند: هیچ چیز مانند همت بلند انسان را بزرگ نکرد. <ref> همان، ص ۳۵۹«ما رفع امرء کهمّته »</ref>در كلام ديگر ايشان بزرگواری و آقایی را نتیجه داشتن همت بلند دانسته‎اند. <ref> همان، ص 382«الکرم نتیجة علوّ الهمّة»</ref>

* هر که توان خود را برای رسیدن به هدف خود به کار گیرد به تمام خواسته‎هایش خواهد رسید.<ref> همان، ص ۴۴۴«من بذل جهد طاقته بلغ کنه ارادته»</ref>

* ارزش آدمي به اندازه همتش است.<ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌4، ص500«قدر الرّجل علی قدر همّته»</ref>

* همت بلند، قناعت همیشگی همراه دارد.<ref> غررالحکم، ص ۳۵۹«من شرف الهمّة لزوم القناعة»</ref>

* شجاعت مرد به اندازه همت اوست.<ref>- همانجا«شجاعة الرّجل علی قدر همّته»</ref>

* بردباري: امام علي(ع) فرمود: بردبارى و درنگ هم آهنگ هستند و نتيجه آن بلند همّتى است.<ref> سيد رضي؛ نهج البلاغة، محمد دشتى‌، قم‌، مشهور، 1379 ش‌، اول‌، ص739 «الْحِلْمُ وَ الْأَنَاةُ تَوْأَمَانِ يُنْتِجُهُمَا عُلُوُّ الْهِمَّةِ»</ref>

* از نشانه‎هاي مؤمن
حضرت صادق(ع) فرمود:

مؤمن به ايمان نمى‌رسد مگر اينكه عقلش كامل باشد و عقلش به كمال نخواهد رسيد مگر اين‎كه در او ده خصلت باشد: خيرش به همه برسد و مردم از شرش در امان باشند، كارهاى نيك را از خود اندك بداند و كارهاى اندك ديگران را بسيار بشمارد.... هر گاه با كسى كه از او متقى‌تر است ملاقات كرد در برابر او تواضع كند./<ref> علامه مجلسي؛ ترجمه الإيمان و الكفر بحار الانوار، عزيز الله عطاردى‌، تهران‌، انتشارات عطارد، 1378 ش، ج‌1، ص130</ref>

== آثار كم‎همتی ==

کارهای پست نشانه بی‎همتی است. همان‎طور که همت بلند آدمی را رشد می‎دهد و به کمالات می‎رساند، همت کوتاه و بی‎تفاوتی، به سقوط انسان می‎انجامد و آثاري از خود برجاي مي‎گذارد كه مي‎توان به موارد ذيل اشاره كرد:

کسی که همتش کوچک باشد فضائل او از دست می‎رود.<ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌5، ص 210«من صغرت همّته بطلت فضیلته»</ref>

محروم شدن از همنشيني با ديگران. امام علي(ع) مي‎فرمايند: با آدم کوتاه‎همت هم‎صحبت مشو (که تو را نیز ساقط می‎کند.)<ref> غررالحکم، ص ۳۵۹«من دنت همّته فلا تصحبه»</ref>

كم‎ارزش بودن؛ امام علي(ع) مي‎فرمايند: کسی که همتی جز پر کردن شکم ندارد قیمت او نیز همان است که از شکم او بیرون می‎آید<ref> همانجا«من کانت همّته ما یدخل فی بطنه کانت قیمته ما یخرج من بطنه»</ref>

و نيز مي‎فرمايند: آدميّتى براى كسى كه در او همّتى نباشد، نيست.<ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌6، ص 402 «لا مروّة لمن لا همّة له. »</ref>

كم‎خير بودن؛ امام علي(ع) مي‎فرمايند: چه بی‎خیر است کسی که فکری جز شکم و شهوت ندارد.<ref> غررالحکم، ص ۳۵۹«ما ابعد الخیر ممّن همّته بطنه و فرجه»</ref>

کسی که همتی جز دنیا ندارد هنگام مردن غصه او بسیار خواهد بود.<ref> همانجا«من کانت الدّنیا همّته اشتدّت حسرته عند فراقها»</ref>

زيان‎كار نيست مگر كسى كه همّت او نفس او باشد.<ref> شرح آقا جمال الدين خوانسارى بر غرر الحكم، ج‌6، ص 105«ما المغبوط الّا من كانت همّته نفسه»</ref>

حسادت به ديگران؛ امام علي(ع) مي‎فرمايند: حسادت دوست بر نعمتى از كمي همّت اوست.<ref> همان، ج‌6، ص11«من صغر الهمّة حسد الصّديق على النّعمة. »</ref>
== پانویس ==

<references/>

== منابع ==
[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=39883 بلند همتی، زینب طاهری، سایت پژوهشکده باقر العلوم(ع) ( بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی : 9 اردیبهشت 1391
[[رده:اخلاق فردی]]
[[رده:صفات پسندیده]]

@@ سطر ۱۱۴: / سطر ۱۱۴: @@
 ==منابع==
-[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=39883 بلند همتی، زینب طاهری، سایت پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (بخش فرهنگ علوم انسانی و اسلامی)]، تاریخ بازیابی: 9 اردیبهشت 1391.
+زینب طاهری، بلند همتی، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، تاریخ بازیابی: 9 اردیبهشت 1391.
 [[رده:اخلاق فردی]]
 [[رده:صفات پسندیده]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۰۵
سطر ۱:		سطر ۱:
	{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}		{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}
−		+	{{خوب}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۰:۵۴
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{{الگو:منبع الکترونیکی ~~پایگاه~~ معتبر\|ماخذ=پایگاه}}	+	{{الگو:منبع الکترونیکی معتبر\|ماخذ=پایگاه}}

بلند همتی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* بلندهمتی در روایات */

مهدی موسوی در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۰۳

مهدی موسوی در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۴۳

Aghajani در ‏۷ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۵۵

سید مهدی خدایی در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۰۵

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۱:۰۱

بهرامی: تصحیح الگو