بعل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲

2026-04-08T11:02:00Z

Mohammadi در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۳۴

2026-01-21T14:34:47Z

مهدی موسوی در ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۴۱

2023-02-08T05:41:10Z

مهدی موسوی در ‏۷ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۲

2023-02-07T12:42:03Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۱۰ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۲۲

2020-02-10T06:22:31Z

Aghajani در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۴

2020-02-01T10:54:53Z

Zamani: رتبه مقاله

2018-07-01T04:21:44Z

رتبه مقاله

مرضیه الله وکیل جزی: /* منابع */

2014-02-13T07:51:02Z

‏منابع

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۳۰ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۸:۱۵

2012-12-30T08:15:20Z

Saeed zamani: اصلاح رده

2012-11-07T09:56:19Z

اصلاح رده

@@ سطر ۱۲: / سطر ۱۲: @@
 در زبان عبرى این واژه به معناى رب النوع (خداوند یا آقا) آمده است؛<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، ۱۶: ۳۲؛ قاموس کتاب مقدس، ص‌۱۸۰‌ـ‌۱۸۱.</ref> اما در اصطلاح فرهنگ [[اسلام|اسلامى]]، بعل اسم عَلَم براى بتى است در شهر «بعلبک» [[لبنان]]، که [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل]] آن را مى‌پرستیده‌اند تا این که [[حضرت الیاس علیه السلام|الیاس پیامبر]] براى هدایت آنان مبعوث شد.<ref>تاریخ طبرى، ج‌۱، ص‌۴۶۱؛ البدء والتاریخ، ج‌۳، ص‌۹۹؛ مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳.</ref> گویند: نام این شهر نیز برگرفته از نام همان بت‌ است.<ref>معجم‌البلدان، ج‌۱، ص‌۴۵۵؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۶.</ref>
-واژه «بعل»، سه بار در [[قرآن کریم]] آمده است: در آیه‌ ۱۲۸ [[سوره نساء]] و ۷۲ [[سوره هود]] معناى شوهر،<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> و در آیه ۱۲۵ [[سوره صافات]] معناى بت دارد:<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}}<ref>[[آیه 123 سوره صافات|سوره صافات، آیات ۱۲۳تا۱۲۵.]]</ref>. مفسران در معنا و مصداق بعل در آیه ۱۲۵ سوره صافات اختلاف کرده‌اند. برخى چون عکرمه، مجاهد، قتاده و سدى آن را واژه‌اى یمنى به معناى رب دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۰؛ التبیان، ج‌۸‌، ص‌۵۲۵‌؛ مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳.</ref> مطابق قول [[ابن عباس]]، حسن، ضحاک و ابن‌زید که از شهرت برخوردار است،<ref>همان، ص‌۲۰۴؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ الدرالمنثور، ج۷، ص‌۱۱۹.</ref> مراد از بعل بتى به همین نام در بعلبک<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱.</ref> بوده و نام این شهر برگرفته از همان بت است.<ref> همان، ص‌۱۱۰؛ الکشاف، ج‌۴، ص‌۶۰‌؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref>
+واژه «بعل»، سه بار در [[قرآن کریم]] آمده است: در آیه‌ ۱۲۸ [[سوره نساء]] و ۷۲ [[سوره هود]] معناى شوهر،<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> و در آیه ۱۲۵ [[سوره صافات]] معناى بت دارد:<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|37|123}} 💠<ref name=":۰">[[آیه 123 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۲۳.]]</ref> {{آیه|37|124}} 💠<ref name=":1">[[آیه 124 سوره صافات|همان، آیه ۱۲۴.]]</ref> {{آیه|37|125}}<ref name=":2">[[آیه 125 سوره صافات|همان، آیه ۱۲۵.]]</ref>»}}؛ مفسران در معنا و مصداق بعل در آیه ۱۲۵ سوره صافات اختلاف کرده‌اند. برخى چون عکرمه، مجاهد، قتاده و سدى آن را واژه‌اى یمنى به معناى رب دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۰؛ التبیان، ج‌۸‌، ص‌۵۲۵‌؛ مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳.</ref> مطابق قول [[ابن عباس]]، حسن، ضحاک و ابن‌زید که از شهرت برخوردار است،<ref>همان، ص‌۲۰۴؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ الدرالمنثور، ج۷، ص‌۱۱۹.</ref> مراد از بعل بتى به همین نام در بعلبک<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱.</ref> بوده و نام این شهر برگرفته از همان بت است.<ref> همان، ص‌۱۱۰؛ الکشاف، ج‌۴، ص‌۶۰‌؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref>
 منابع [[تفسیر قرآن|تفسیرى]] و لغوى در بیان ویژگی هاى بت بعل، آن را از طلا،<ref>مجمع البیان، ج‌۷، ص‌۷۱۳؛ لسان العرب، ج‌۱، ص‌۴۴۹؛ الغریبین، ج‌۱، ص‌۱۹۵.</ref> توخالى،<ref>روض الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۴؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref> چهارروى،<ref>روض الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۴؛ التفسیر الکبیر، ج‌۲۶، ص‌۱۶۱.</ref> داراى ارتفاع ۲۰ ذراعى<ref>روض الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۴؛ التفسیر الکبیر، ج‌۲۶، ص‌۱۶۱.</ref> و دو یاقوت بزرگ در چشم،<ref>کشف الاسرار، ج‌۸‌، ص‌۲۹۶؛ روح البیان، ج‌۵‌، ص‌۴۸۱.</ref> مانند انسانى نشسته بر صندلى در حال خوردن چیزى وصف کرده‌اند که [[شیطان]] با سخن گفتن از درون آن، مردم را به گمراهى مى‌کشانده است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۳، ص‌۱۶۷؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۷.</ref> البته داستان‌پردازى مربوط به ورود شیطان به درون بت را شمارى از مفسران نقد کرده و آن را از [[اسرائیلیات|اسرائیلیات]] و قادح [[معجزه|معجزات]] [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله برشمرده‌اند. تصویر بتى با این ویژگی ها در موزه لوور (لوفر) پاریس موجود است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۳، ص‌۱۶۷.</ref>
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 به اعتقاد برخی مفسران، بنى اسرائیل پس از وفات [[حزقیل|حزقیل نبى]] به پرستش بعل روى آوردند. سبب رواج آن را نیز همسر اَحاب (اَخاب) از پادشاهان این قوم دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱؛ کشف‌الاسرار، ج‌۸‌، ص‌۲۹۵؛ کتاب مقدس، اول پادشاهان، ۱۸.</ref> بر اساس گزارش این منابع هنگامى که بعل پرستى به اوج خود رسید، خداوند الیاس علیه السلام را براى هدایت و نجات مردم بعلبک مبعوث کرد.<ref>مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۶‌ـ‌۱۱۷.</ref>
-[[قرآن کریم]] نیز به صراحت مأموریت حضرت الیاس را برچیدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نکوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى یگانه فراخواند: {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ * اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ»}}<ref>[[آیه 123 سوره صافات|سوره صافات، آیات ۱۲۳تا۱۲۶.]]</ref>. نکره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌۱۳، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> تأیید مى‌کند که مراد از [[آیه]] این است: آیا بعضى از بعول (خدایان باطل) را فرامى‌خوانید؟ [[ابن عاشور|ابن‌ عاشور]] بعل را رب النوعى مذکر، متعلق به قوم کنعان و بزرگ‌ترین بت آنان دانسته که نزد ایشان رمز خورشید بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنیت» قرار داشته که رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۶.</ref>
+[[قرآن کریم]] نیز به صراحت مأموریت حضرت الیاس را برچیدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نکوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى یگانه فراخواند: {{متن قرآن|«{{آیه|37|123}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|37|124}} 💠<ref name=":1" /> {{آیه|37|125}} 💠<ref name=":2" /> {{آیه|37|126}}<ref>[[آیه 126 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۲۶.]]</ref>»}}؛ نکره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌۱۳، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> تأیید مى‌کند که مراد از [[آیه]] این است: آیا بعضى از بعول (خدایان باطل) را فرامى‌خوانید؟ [[ابن عاشور|ابن‌ عاشور]] بعل را رب النوعى مذکر، متعلق به قوم کنعان و بزرگ‌ترین بت آنان دانسته که نزد ایشان رمز خورشید بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنیت» قرار داشته که رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۶.</ref>
 بنا به گزارش هایى، از مردم بعلبک جز وزیر اَحاب، کسى دعوت الیاس علیه السلام را نپذیرفت،<ref>روضة الصفا، ج‌۱، ص‌۳۲۷.</ref> حتى پیروان بعل، درصدد قتل آن حضرت برآمدند، به گونه‌اى که الیاس وادار به فرار شد.<ref>روض‌الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۶؛ البدایة والنهایه، ج‌۱، ص‌۳۳۷.</ref> در برخى منابع آمده است که وى بت بعل را شکست و گریخت؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref> اما با مرگ احاب و روى کار آمدن پادشاه جدید او دعوت الیاس علیه السلام را پذیرفت. به دنبال وى، قومش نیز ایمان آوردند و بت پرستانى که حاضر به ترک بعل پرستى نشدند قتل عام گشتند. شمار کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن گزارش شده است.<ref>البدایة والنهایه، ج‌۱، ص‌۳۳۷.</ref> از جمله کشته شدگان، محافظان بعل بودند که به انتقام آن دسته از کسانى که ایزابل همسر احاب آنان را کشته بود، کشته شدند.<ref> التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۸.</ref>
@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 به موجب اخبارى دیگر، الیاس علیه السلام چون از دعوت خود نتیجه‌اى نگرفت بعل پرستان را نفرین کرد<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۲؛ المنتظم، ج‌۱، ص‌۲۶۰؛ قصص الانبیاء، ص‌۲۵۰.</ref> و آنان گرفتار خشکسالى شدند.<ref>  تاریخ طبرى، ج‌۱، ص‌۴۶۲؛ الکامل، ج‌۱، ص‌۲۱۳.</ref> پس از سه سال که بنى اسرائیل [[ایمان]] آوردند، دوباره رحمت الهى نازل شد؛<ref>البدء والتاریخ، ج‌۱، ص‌۹۹؛ قصص‌الانبیاء، ص‌۲۴۳.</ref> ولى چیزى نگذشت که این قوم دوباره به پرستش بعل روى آوردند. این بار الیاس علیه السلام از خداوند خواست تا وى را از شر بت‌پرستان آسوده سازد.<ref>الکامل، ج‌۱، ص‌۲۱۳.</ref>
-تعبیر {{متن قرآن|«أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}} در آیه با آن که آفریننده حقیقى در عالم جز خدا نیست، ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد که انسان با تغییر شکل دادن به مواد طبیعى درست مى‌کند، بنابراین خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ نمونه، ج‌۱۹، ص‌۱۴۰‌ـ‌۱۴۱.</ref> به سخن دیگر از مجموع آیه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}}<ref>[[آیه 125 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۲۵.]]</ref>. مى‌توان فهمید که [[شرک]] مردم آن دیار در خالقیت بوده‌ است.
+تعبیر {{متن قرآن|«أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}} در آیه با آن که آفریننده حقیقى در عالم جز خدا نیست، ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد که انسان با تغییر شکل دادن به مواد طبیعى درست مى‌کند، بنابراین خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ نمونه، ج‌۱۹، ص‌۱۴۰‌ـ‌۱۴۱.</ref> به سخن دیگر از مجموع آیه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}}<ref name=":2" /> مى‌توان فهمید که [[شرک]] مردم آن دیار در خالقیت بوده‌ است.
 از فرجام بعل اطلاع دقیقى در دست نیست. به موجب پاره‌اى گزارش ها به رغم مبارزاتى که براى ریشه‌کن کردن پرستش آن در زمان هاى مختلف صورت گرفت باز هم عبادت آن استمرار یافت. سرانجام، این بت نیز همچون بت هاى دیگر جزیرة‌العرب، با گسترش [[اسلام]] از بین رفت.<ref>جاهلیت و اسلام، ص‌۲۶۵‌ـ‌۲۶۶.</ref> هنوز در شهر «پالمیر» که عرب آن را «تدمر» مى‌گفتند آثار بتکده قدیمى بزرگى به نام بعل مشهود است. در کشفیات فینیقی ها نیز آثارى از آن بر جاى مانده است.<ref>همان؛ دائرة‌المعارف بستانى، ج‌۲، ص‌۴۹۴.</ref>

@@ سطر ۱۲: / سطر ۱۲: @@
 در زبان عبرى این واژه به معناى رب النوع (خداوند یا آقا) آمده است؛<ref>کتاب مقدس، اول پادشاهان، ۱۶: ۳۲؛ قاموس کتاب مقدس، ص‌۱۸۰‌ـ‌۱۸۱.</ref> اما در اصطلاح فرهنگ [[اسلام|اسلامى]]، بعل اسم عَلَم براى بتى است در شهر «بعلبک» [[لبنان]]، که [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل]] آن را مى‌پرستیده‌اند تا این که [[حضرت الیاس علیه السلام|الیاس پیامبر]] براى هدایت آنان مبعوث شد.<ref>تاریخ طبرى، ج‌۱، ص‌۴۶۱؛ البدء والتاریخ، ج‌۳، ص‌۹۹؛ مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳.</ref> گویند: نام این شهر نیز برگرفته از نام همان بت‌ است.<ref>معجم‌البلدان، ج‌۱، ص‌۴۵۵؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۶.</ref>
-واژه «بعل»، سه بار در [[قرآن کریم]] آمده است: در آیه‌ ۱۲۸ [[سوره نساء]] و ۷۲ [[سوره هود]] معناى شوهر،<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> و در آیه ۱۲۵ [[سوره صافات]] معناى بت دارد:<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْیاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِینَ»}}. مفسران در معنا و مصداق بعل در آیه ۱۲۵ سوره صافات اختلاف کرده‌اند. برخى چون عکرمه، مجاهد، قتاده و سدى آن را واژه‌اى یمنى به معناى رب دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۰؛ التبیان، ج‌۸‌، ص‌۵۲۵‌؛ مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳.</ref> مطابق قول [[ابن عباس]]، حسن، ضحاک و ابن‌زید که از شهرت برخوردار است،<ref>همان، ص‌۲۰۴؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ الدرالمنثور، ج۷، ص‌۱۱۹.</ref> مراد از بعل بتى به همین نام در بعلبک<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱.</ref> بوده و نام این شهر برگرفته از همان بت است.<ref> همان، ص‌۱۱۰؛ الکشاف، ج‌۴، ص‌۶۰‌؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref>
+واژه «بعل»، سه بار در [[قرآن کریم]] آمده است: در آیه‌ ۱۲۸ [[سوره نساء]] و ۷۲ [[سوره هود]] معناى شوهر،<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> و در آیه ۱۲۵ [[سوره صافات]] معناى بت دارد:<ref>مفردات، ص‌۱۳۵؛ التحقیق، ج‌۱، ص‌۳۴، «بعل».</ref> {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}}<ref>[[آیه 123 سوره صافات|سوره صافات، آیات ۱۲۳تا۱۲۵.]]</ref>. مفسران در معنا و مصداق بعل در آیه ۱۲۵ سوره صافات اختلاف کرده‌اند. برخى چون عکرمه، مجاهد، قتاده و سدى آن را واژه‌اى یمنى به معناى رب دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۰؛ التبیان، ج‌۸‌، ص‌۵۲۵‌؛ مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳.</ref> مطابق قول [[ابن عباس]]، حسن، ضحاک و ابن‌زید که از شهرت برخوردار است،<ref>همان، ص‌۲۰۴؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ الدرالمنثور، ج۷، ص‌۱۱۹.</ref> مراد از بعل بتى به همین نام در بعلبک<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱.</ref> بوده و نام این شهر برگرفته از همان بت است.<ref> همان، ص‌۱۱۰؛ الکشاف، ج‌۴، ص‌۶۰‌؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref>
 منابع [[تفسیر قرآن|تفسیرى]] و لغوى در بیان ویژگی هاى بت بعل، آن را از طلا،<ref>مجمع البیان، ج‌۷، ص‌۷۱۳؛ لسان العرب، ج‌۱، ص‌۴۴۹؛ الغریبین، ج‌۱، ص‌۱۹۵.</ref> توخالى،<ref>روض الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۴؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref> چهارروى،<ref>روض الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۴؛ التفسیر الکبیر، ج‌۲۶، ص‌۱۶۱.</ref> داراى ارتفاع ۲۰ ذراعى<ref>روض الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۴؛ التفسیر الکبیر، ج‌۲۶، ص‌۱۶۱.</ref> و دو یاقوت بزرگ در چشم،<ref>کشف الاسرار، ج‌۸‌، ص‌۲۹۶؛ روح البیان، ج‌۵‌، ص‌۴۸۱.</ref> مانند انسانى نشسته بر صندلى در حال خوردن چیزى وصف کرده‌اند که [[شیطان]] با سخن گفتن از درون آن، مردم را به گمراهى مى‌کشانده است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۳، ص‌۱۶۷؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۷.</ref> البته داستان‌پردازى مربوط به ورود شیطان به درون بت را شمارى از مفسران نقد کرده و آن را از [[اسرائیلیات|اسرائیلیات]] و قادح [[معجزه|معجزات]] [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله برشمرده‌اند. تصویر بتى با این ویژگی ها در موزه لوور (لوفر) پاریس موجود است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۳، ص‌۱۶۷.</ref>
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 به اعتقاد برخی مفسران، بنى اسرائیل پس از وفات [[حزقیل|حزقیل نبى]] به پرستش بعل روى آوردند. سبب رواج آن را نیز همسر اَحاب (اَخاب) از پادشاهان این قوم دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱؛ کشف‌الاسرار، ج‌۸‌، ص‌۲۹۵؛ کتاب مقدس، اول پادشاهان، ۱۸.</ref> بر اساس گزارش این منابع هنگامى که بعل پرستى به اوج خود رسید، خداوند الیاس علیه السلام را براى هدایت و نجات مردم بعلبک مبعوث کرد.<ref>مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۶‌ـ‌۱۱۷.</ref>
-[[قرآن کریم]] نیز به صراحت مأموریت حضرت الیاس را برچیدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نکوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى یگانه فراخواند: {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِینَ * اللَّهَ رَبَّکمْ وَرَبَّ آبَائِکمُ الْأَوَّلِینَ»}} ([[سوره صافات]]، ۱۲۳-۱۲۶). نکره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌۱۳، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> تأیید مى‌کند که مراد از [[آیه]] این است: آیا بعضى از بعول (خدایان باطل) را فرامى‌خوانید؟ [[ابن عاشور|ابن‌ عاشور]] بعل را رب النوعى مذکر، متعلق به قوم کنعان و بزرگ‌ترین بت آنان دانسته که نزد ایشان رمز خورشید بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنیت» قرار داشته که رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۶.</ref>
+[[قرآن کریم]] نیز به صراحت مأموریت حضرت الیاس را برچیدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نکوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى یگانه فراخواند: {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ * اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ»}}<ref>[[آیه 123 سوره صافات|سوره صافات، آیات ۱۲۳تا۱۲۶.]]</ref>. نکره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌۱۳، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> تأیید مى‌کند که مراد از [[آیه]] این است: آیا بعضى از بعول (خدایان باطل) را فرامى‌خوانید؟ [[ابن عاشور|ابن‌ عاشور]] بعل را رب النوعى مذکر، متعلق به قوم کنعان و بزرگ‌ترین بت آنان دانسته که نزد ایشان رمز خورشید بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنیت» قرار داشته که رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۶.</ref>
 بنا به گزارش هایى، از مردم بعلبک جز وزیر اَحاب، کسى دعوت الیاس علیه السلام را نپذیرفت،<ref>روضة الصفا، ج‌۱، ص‌۳۲۷.</ref> حتى پیروان بعل، درصدد قتل آن حضرت برآمدند، به گونه‌اى که الیاس وادار به فرار شد.<ref>روض‌الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۶؛ البدایة والنهایه، ج‌۱، ص‌۳۳۷.</ref> در برخى منابع آمده است که وى بت بعل را شکست و گریخت؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref> اما با مرگ احاب و روى کار آمدن پادشاه جدید او دعوت الیاس علیه السلام را پذیرفت. به دنبال وى، قومش نیز ایمان آوردند و بت پرستانى که حاضر به ترک بعل پرستى نشدند قتل عام گشتند. شمار کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن گزارش شده است.<ref>البدایة والنهایه، ج‌۱، ص‌۳۳۷.</ref> از جمله کشته شدگان، محافظان بعل بودند که به انتقام آن دسته از کسانى که ایزابل همسر احاب آنان را کشته بود، کشته شدند.<ref> التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۸.</ref>
@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 به موجب اخبارى دیگر، الیاس علیه السلام چون از دعوت خود نتیجه‌اى نگرفت بعل پرستان را نفرین کرد<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۲؛ المنتظم، ج‌۱، ص‌۲۶۰؛ قصص الانبیاء، ص‌۲۵۰.</ref> و آنان گرفتار خشکسالى شدند.<ref>  تاریخ طبرى، ج‌۱، ص‌۴۶۲؛ الکامل، ج‌۱، ص‌۲۱۳.</ref> پس از سه سال که بنى اسرائیل [[ایمان]] آوردند، دوباره رحمت الهى نازل شد؛<ref>البدء والتاریخ، ج‌۱، ص‌۹۹؛ قصص‌الانبیاء، ص‌۲۴۳.</ref> ولى چیزى نگذشت که این قوم دوباره به پرستش بعل روى آوردند. این بار الیاس علیه السلام از خداوند خواست تا وى را از شر بت‌پرستان آسوده سازد.<ref>الکامل، ج‌۱، ص‌۲۱۳.</ref>
-تعبیر {{متن قرآن|«اَحسَن الخالِقین»}} در آیه با آن که آفریننده حقیقى در عالم جز خدا نیست، ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد که انسان با تغییر شکل دادن به مواد طبیعى درست مى‌کند، بنابراین خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ نمونه، ج‌۱۹، ص‌۱۴۰‌ـ‌۱۴۱.</ref> به سخن دیگر از مجموع آیه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِینَ»}} ([[سوره صافات]]، ۱۲۵) مى‌توان فهمید که [[شرک]] مردم آن دیار در خالقیت بوده‌ است.
+تعبیر {{متن قرآن|«أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}} در آیه با آن که آفریننده حقیقى در عالم جز خدا نیست، ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد که انسان با تغییر شکل دادن به مواد طبیعى درست مى‌کند، بنابراین خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷؛ نمونه، ج‌۱۹، ص‌۱۴۰‌ـ‌۱۴۱.</ref> به سخن دیگر از مجموع آیه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}}<ref>[[آیه 125 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۲۵.]]</ref>. مى‌توان فهمید که [[شرک]] مردم آن دیار در خالقیت بوده‌ است.
 از فرجام بعل اطلاع دقیقى در دست نیست. به موجب پاره‌اى گزارش ها به رغم مبارزاتى که براى ریشه‌کن کردن پرستش آن در زمان هاى مختلف صورت گرفت باز هم عبادت آن استمرار یافت. سرانجام، این بت نیز همچون بت هاى دیگر جزیرة‌العرب، با گسترش [[اسلام]] از بین رفت.<ref>جاهلیت و اسلام، ص‌۲۶۵‌ـ‌۲۶۶.</ref> هنوز در شهر «پالمیر» که عرب آن را «تدمر» مى‌گفتند آثار بتکده قدیمى بزرگى به نام بعل مشهود است. در کشفیات فینیقی ها نیز آثارى از آن بر جاى مانده است.<ref>همان؛ دائرة‌المعارف بستانى، ج‌۲، ص‌۴۹۴.</ref>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{خوب}}
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-'''«بَعل»''' از واژگان [[قرآن|قرآنی]] است، که کاربرد رایج آن عنوان بتى در شهر «بعلبک» [[لبنان]] بوده که [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل]] آن را مى‌پرستیده‌اند، تا این که [[حضرت الیاس علیه السلام|الیاس پیامبر]] (علیه السلام) براى هدایت آنان مبعوث شد. با این وجود، مفسران در معنا و مصداق «بعل» اختلاف کرده‌اند.
+'''«بَعل»''' از واژگان [[قرآن|قرآنی]] است، و کاربرد رایج آن نام بتى در شهر «بعلبک» [[لبنان]] بوده که [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل]] آن را مى‌پرستیده‌اند، تا این که [[حضرت الیاس علیه السلام|الیاس پیامبر]] (علیه السلام) براى هدایت آنان مبعوث شد. واژه «بعل» سه بار در قرآن آمده و مفسران در معنا و مصداق آن اختلاف کرده‌اند.
-== واژه بعل و معنا و مصداق آن ==
+==واژه بعل و معنا و مصداق آن==
 عربى یا عجمى بودن واژه بَعْل، مورد اختلاف است. دیدگاه نخست، کاربرد متداول و فراوان آن در زبان عربى را دلیل عربى بودن آن مى‌داند.<ref>مفردات، ص‌۱۳۵، «بعل»؛ معجم اعلام القرآن، ص‌۷۹.</ref> از جمله معانى مشهور لغوى که در زبان عربى براى بعل گفته‌اند عبارت است از: خدا و ربّ،<ref>القاموس المحیط، ج‌۲، ص‌۱۲۸۰؛ لسان العرب، ج‌۱، ص‌۴۴۹؛ لغت نامه، ج‌۳، ص‌۴۲۳۲، «بعل».</ref> مالک،<ref> الغریبین، ج‌۱، ص‌۱۹۵؛ القاموس المحیط، ج‌۲، ص‌۱۲۸۰.</ref> بت<ref>المعجم الجامع، ص‌۷۰؛ لغت نامه، ج‌۳، ص‌۴۲۳۲.</ref> (یا نام بتى از طلا<ref>الغریبین، ج‌۱‌، ص‌۱۹۵، «بعل»؛ الاصنام، ص‌۶۸‌.</ref>) و زوج.<ref> لسان العرب، ج‌۱، ص‌۴۴۹؛ القاموس المحیط، ج‌۲، ص‌۱۲۸۰، «بعل».</ref>
@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 مى‌توان به احتمال زیاد، بعل را نه نام یک بت مشخص، بلکه رب النوع آسمان، باد و توفان به عنوان مظاهر نیروهاى تأثیرگذار در رویش زراعت و گیاهان دانست.<ref> تاریخ الحضارات العام، ج‌۱، ص‌۲۰۷‌ـ‌۲۰۸؛ تاریخ جامع ادیان، ص‌۳۳۸‌ـ‌۳۴۰؛ تاریخ ملل قدیم آسیاى غربى، ص‌۲۰۴‌ـ‌۲۱۱.</ref> عَلَم جنس<ref>اعلام قرآن، ص‌۲۵۵.</ref> و عنوان بودن آن براى خدایان متعدد، همچنین اضافه شدن آن به واژگان گوناگون<ref>المفصل، ج‌۶‌، ص‌۳۰۶‌ـ‌۳۰۷، ۳۳۳‌ـ‌۳۳۵؛ قاموس کتاب مقدس، ص‌۱۸۰‌ـ‌۱۸۴.</ref> و نکره آمدنش در قرآن<ref>روح المعانى، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> ([[سوره صافات]]، ۱۲۵) مى‌تواند مؤید این دیدگاه‌ باشد.
-== پرستش بت بعل ==
+==پرستش بت بعل==
 هر چند اظهارنظر قطعى درباره سابقه پیدایش بعل به عنوان رب‌النوع مردمان آسیاى غربى<ref>تاریخ جامع ادیان، ص‌۳۳۸‌ـ‌۳۳۹؛ قاموس کتاب مقدس، ص‌۱۰۸؛ المفصل، ج‌۶‌، ص‌۳۰۶؛ تاریخ ملل قدیم، ص‌۲۱۱.</ref> دشوار است؛ اما در این که این بت قرنها پیش از میلاد [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]]، پرستیده مى‌شد، تردیدى نیست.<ref>المفصل، ج‌۶‌، ص‌۳۰۷؛ دائرة‌المعارف بستانى، ج‌۵‌، ص‌۲۹۴.</ref>
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 به اعتقاد برخی مفسران، بنى اسرائیل پس از وفات [[حزقیل|حزقیل نبى]] به پرستش بعل روى آوردند. سبب رواج آن را نیز همسر اَحاب (اَخاب) از پادشاهان این قوم دانسته‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۱۱۱؛ کشف‌الاسرار، ج‌۸‌، ص‌۲۹۵؛ کتاب مقدس، اول پادشاهان، ۱۸.</ref> بر اساس گزارش این منابع هنگامى که بعل پرستى به اوج خود رسید، خداوند الیاس علیه السلام را براى هدایت و نجات مردم بعلبک مبعوث کرد.<ref>مجمع البیان، ج‌۸‌، ص‌۷۱۳؛ الدرالمنثور، ج‌۷، ص‌۱۱۶‌ـ‌۱۱۷.</ref>
-[[قرآن کریم]] نیز به صراحت مأموریت وى را برچیدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نکوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى یگانه فراخواند: {{متن قرآن|«أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِینَ * اللَّهَ رَبَّکمْ وَرَبَّ آبَائِکمُ الْأَوَّلِینَ»}} ([[سوره صافات]]، ۱۲۴-۱۲۶). نکره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌۱۳، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> تأیید مى‌کند که مراد از [[آیه]] این است: آیا بعضى از بعول (خدایان باطل) را فرامى‌خوانید؟ [[ابن عاشور|ابن‌ عاشور]] بعل را رب النوعى مذکر، متعلق به قوم کنعان و بزرگ‌ترین بت آنان دانسته که نزد ایشان رمز خورشید بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنیت» قرار داشته که رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۶.</ref>
+[[قرآن کریم]] نیز به صراحت مأموریت حضرت الیاس را برچیدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نکوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى یگانه فراخواند: {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ * إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ * أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِینَ * اللَّهَ رَبَّکمْ وَرَبَّ آبَائِکمُ الْأَوَّلِینَ»}} ([[سوره صافات]]، ۱۲۳-۱۲۶). نکره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌۱۳، ج‌۲۳، ص‌۲۰۵.</ref> تأیید مى‌کند که مراد از [[آیه]] این است: آیا بعضى از بعول (خدایان باطل) را فرامى‌خوانید؟ [[ابن عاشور|ابن‌ عاشور]] بعل را رب النوعى مذکر، متعلق به قوم کنعان و بزرگ‌ترین بت آنان دانسته که نزد ایشان رمز خورشید بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنیت» قرار داشته که رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۶.</ref>
 بنا به گزارش هایى، از مردم بعلبک جز وزیر اَحاب، کسى دعوت الیاس علیه السلام را نپذیرفت،<ref>روضة الصفا، ج‌۱، ص‌۳۲۷.</ref> حتى پیروان بعل، درصدد قتل آن حضرت برآمدند، به گونه‌اى که الیاس وادار به فرار شد.<ref>روض‌الجنان، ج‌۱۶، ص‌۲۲۶؛ البدایة والنهایه، ج‌۱، ص‌۳۳۷.</ref> در برخى منابع آمده است که وى بت بعل را شکست و گریخت؛<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۵، ص‌۷۷.</ref> اما با مرگ احاب و روى کار آمدن پادشاه جدید او دعوت الیاس علیه السلام را پذیرفت. به دنبال وى، قومش نیز ایمان آوردند و بت پرستانى که حاضر به ترک بعل پرستى نشدند قتل عام گشتند. شمار کشته‌شدگان ۱۰۰۰۰ تن گزارش شده است.<ref>البدایة والنهایه، ج‌۱، ص‌۳۳۷.</ref> از جمله کشته شدگان، محافظان بعل بودند که به انتقام آن دسته از کسانى که ایزابل همسر احاب آنان را کشته بود، کشته شدند.<ref> التحریر والتنویر، ج‌۲۲، ص‌۱۶۸.</ref>
@@ سطر ۴۷: / سطر ۴۷: @@
 <references />
 ==منابع==
-* "بعل"، دائرة المعارف قرآن کریم، سید محمود سامانى، ج۵، ص۵۸۱-۵۸۶.
+*"بعل"، دائرةالمعارف قرآن کریم، سید محمود سامانى، ج۵، ص۵۸۱-۵۸۶.
 {{قرآن}}
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده:قصه‌های قرآنی]]

@@ سطر ۴۸: / سطر ۴۸: @@
 از جمله كشته شدگان، محافظان بعل بودند كه به انتقام آن دسته از كسانى كه ايزابل همسر احاب آنان را كشته بود، كشته شدند.<ref> التحرير والتنوير، ج‌22، ص‌168.</ref> به موجب اخبارى ديگر الياس عليه السلام چون از دعوت خود نتيجه‌اى نگرفت بعل پرستان را نفرين كرد<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌112؛ المنتظم، ج‌1، ص‌260؛ قصص الانبياء، ص‌250.</ref> و آنان گرفتار خشكسالى شدند.<ref>  تاريخ طبرى، ج‌1، ص‌462؛ الكامل، ج‌1، ص‌213.</ref> پس از سه سال كه بنى اسرائيل ايمان آوردند، دوباره رحمت الهى نازل شد؛<ref>البدء والتاريخ، ج‌1، ص‌99؛ قصص‌الانبياء، ص‌243.</ref> ولى چيزى نگذشت كه اين قوم دوباره به پرستش بعل روى آوردند. اين بار الياس عليه السلام از خداوند خواست تا وى را از شر بت‌پرستان آسوده سازد.<ref>الكامل، ج‌1، ص‌213.</ref>
-تعبير «اَحسَن الخالِقين» در آيه با آن كه آفريننده حقيقى در عالم جز خدا نيست ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد كه انسان با تغيير شكل دادن به مواد طبيعى درست مى‌كند، بنابراين خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77؛ نمونه، ج‌19، ص‌140‌ـ‌141.</ref> به سخن ديگر از مجموع آيه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}} ([[سوره صافات]]/37،125) مى‌توان فهميد كه شرك مردم آن ديار در خالقيت بوده‌ است.
+تعبير {{متن قرآن|«اَحسَن الخالِقين»}} در آيه با آن كه آفريننده حقيقى در عالم جز خدا نيست ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد كه انسان با تغيير شكل دادن به مواد طبيعى درست مى‌كند، بنابراين خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77؛ نمونه، ج‌19، ص‌140‌ـ‌141.</ref> به سخن ديگر از مجموع آيه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}} ([[سوره صافات]]/37،125) مى‌توان فهميد كه شرك مردم آن ديار در خالقيت بوده‌ است.
 از فرجام بعل اطلاع دقيقى در دست نيست. به موجب پاره‌اى گزارش ها به رغم مبارزاتى كه براى ريشه‌كن كردن پرستش آن در زمان هاى مختلف صورت گرفت باز هم عبادت آن استمرار يافت. سرانجام، اين بت نيز همچون بت هاى ديگر جزيرة‌العرب، با گسترش اسلام از بين رفت.<ref>جاهليت و اسلام، ص‌265‌ـ‌266.</ref>

@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 مطابق گزارشى ديگر، وقتى ايلياء به نبوت و اصلاح دينى قيام كرد در سراسر كشور بنى‌اسرائيل فقط 7000 تن از پرستش بعل رويگردان بودند؛ اما بر اثر مبارزه او پيروان بعل كم شدند.<ref>تاريخ جامع اديان، ص‌341؛ تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌375.</ref> برخى ايلياء را همان [[حضرت الياس]] عليه السلام مى‌دانند.<ref>التحرير والتنوير، ج‌22، ص‌166؛ تفسير قاسمى، ج‌13، ص‌127.</ref> اين گزارش ها به ميزان زيادى با منابع فرهنگ اسلامى مطابقت دارد.<ref>روض الجنان، ج‌16، ص‌224 به بعد؛ الدرالمنثور، ج‌7، ص116.</ref>
-واژه بعل، سه بار در قرآن آمده است: در آيه‌ 128 [[سوره نساء]]/4 و 72 [[سوره هود]]/11 معناى شوهر<ref>مفردات، ص‌135؛ التحقيق، ج‌1، ص‌34، «بعل».</ref> و در آيه 125 [[سوره صافات]]/37 معناى بت دارد:<ref>مفردات، ص‌135؛ التحقيق، ج‌1، ص‌34، «بعل».</ref> {{متن قرآن|«و اِنَّ اِلياسَ لَمِنَ المُرسَلين × اِذ قالَ لِقَومِهِ اَلا تَتَّقون‌ × اَتَدعونَ بَعلاً‌و تَذَرونَ اَحسَنَ الخلِقين»}}. مفسران در معنا و مصداق بعل در آيه 125 [[سوره صافات]]/37 اختلاف كرده‌اند. برخى چون عكرمه، مجاهد، قتاده و سدى آن را واژه‌اى يمنى به معناى رب دانسته‌اند.<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌110؛ التبيان، ج‌8‌، ص‌525‌؛ مجمع البيان، ج‌8‌، ص‌713.</ref>
+واژه بعل، سه بار در قرآن آمده است: در آيه‌ 128 [[سوره نساء]]/4 و 72 [[سوره هود]]/11 معناى شوهر<ref>مفردات، ص‌135؛ التحقيق، ج‌1، ص‌34، «بعل».</ref> و در آيه 125 [[سوره صافات]]/37 معناى بت دارد:<ref>مفردات، ص‌135؛ التحقيق، ج‌1، ص‌34، «بعل».</ref> {{متن قرآن|«وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ × إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ × أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}}. مفسران در معنا و مصداق بعل در آيه 125 [[سوره صافات]]/37 اختلاف كرده‌اند. برخى چون عكرمه، مجاهد، قتاده و سدى آن را واژه‌اى يمنى به معناى رب دانسته‌اند.<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌110؛ التبيان، ج‌8‌، ص‌525‌؛ مجمع البيان، ج‌8‌، ص‌713.</ref>
 ابن‌اسحاق بعل را نام زنى دانسته است كه پرستيده مى‌شده؛<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌111؛ تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77.</ref> اما آلوسى و برخى ديگر از مفسران اين قول را نپذيرفته‌اند.<ref>روح المعانى، مج‌13، ج‌23، ص‌205.</ref> مطابق قول ابن‌عباس، حسن، ضحاك و ابن‌زيد كه از شهرت برخوردار است،<ref>همان، ص‌204؛ تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77؛ الدرالمنثور، ج7، ص‌119.</ref> مراد از بعل بتى به همين نام در بعلبك<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌111.</ref> بوده و نام اين شهر برگرفته از همان بت است.<ref> همان، ص‌110؛ الكشاف، ج‌4، ص‌60‌؛ تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77.</ref>
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 به اعتقاد بيشتر مفسران، بنى اسرائيل پس از وفات حزقيل نبى به پرستش بعل روى آوردند. سبب رواج آن را نيز همسر اَحاب (اَخاب) از پادشاهان اين قوم دانسته‌اند.<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌111؛ كشف‌الاسرار، ج‌8‌، ص‌295؛ كتاب مقدس، اول پادشاهان، 18.</ref> از اين زن با نام هايى چون «اَربل»،<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌111.</ref> «اَزبل»،<ref>تاريخ طبرى، ج‌1، ص‌461.</ref> اَربيل<ref>روضة الصفا، ج‌1، ص‌327؛ حبيب السير، ج‌1، ص‌107.</ref> و «زَبيل» <ref>روض الجنان، ج‌16، ص‌225.</ref> و به بدى ياد شده است. بر اساس گزارش اين منابع هنگامى كه بعل پرستى به اوج خود رسيد، خداوند الياس عليه السلام را براى هدايت و نجات مردم بعلبك مبعوث كرد.<ref>مجمع البيان، ج‌8‌، ص‌713؛ الدرالمنثور، ج‌7، ص‌116‌ـ‌117.</ref>
-قرآن كريم نيز به صراحت مأموريت وى را برچيدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نكوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى يگانه فراخواند: {{متن قرآن|«اَلا‌تَتَّقون × اَتَدعونَ بَعلاً وتَذَرونَ اَحسَنَ الخلِقين × اَللّهَ رَبَّكُم ورَبَّ ءابائِكُمُ الاَوَّلين»}}. ([[سوره صافات]]/37، 124 ـ 126) نكره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌13، ج‌23، ص‌205.</ref> تأييد مى‌كند كه مراد از آيه اين است: آيا بعضى از بعول (خدايان باطل) را فرامى‌خوانيد؟ ابن‌ عاشور بعل را رب النوعى مذكر، متعلق به قوم كنعان و بزرگ‌ترين بت آنان دانسته كه نزد ايشان رمز خورشيد بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنيت» قرار داشته كه رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحرير والتنوير، ج‌22، ص‌166.</ref>
+قرآن كريم نيز به صراحت مأموريت وى را برچيدن بعل‌پرستى دانسته است. آن حضرت با نكوهش پرستش بعل، بت پرستان را به پرستش خداى يگانه فراخواند: {{متن قرآن|«أَلَا تَتَّقُونَ × أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ × اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ»}}. ([[سوره صافات]]/37، 124 ـ 126) نكره آمدن بعل<ref>روح المعانى، مج‌13، ج‌23، ص‌205.</ref> تأييد مى‌كند كه مراد از آيه اين است: آيا بعضى از بعول (خدايان باطل) را فرامى‌خوانيد؟ ابن‌ عاشور بعل را رب النوعى مذكر، متعلق به قوم كنعان و بزرگ‌ترين بت آنان دانسته كه نزد ايشان رمز خورشيد بوده است. در مقابل آن بت مؤنثى به نام «تأنيت» قرار داشته كه رمز ماه بوده‌ است.<ref>التحرير والتنوير، ج‌22، ص‌166.</ref>
 بنا به گزارش هايى از مردم بعلبك جز وزير اَحاب كسى دعوت الياس عليه السلام را نپذيرفت،<ref>روضة الصفا، ج‌1، ص‌327.</ref> حتى پيروان بعل، درصدد قتل آن حضرت برآمدند، به گونه‌اى كه الياس وادار به فرار شد.<ref>روض‌الجنان، ج‌16، ص‌226؛ البداية والنهايه، ج‌1، ص‌337.</ref>
@@ سطر ۴۸: / سطر ۴۸: @@
 از جمله كشته شدگان، محافظان بعل بودند كه به انتقام آن دسته از كسانى كه ايزابل همسر احاب آنان را كشته بود، كشته شدند.<ref> التحرير والتنوير، ج‌22، ص‌168.</ref> به موجب اخبارى ديگر الياس عليه السلام چون از دعوت خود نتيجه‌اى نگرفت بعل پرستان را نفرين كرد<ref>جامع البيان، مج‌12، ج‌23، ص‌112؛ المنتظم، ج‌1، ص‌260؛ قصص الانبياء، ص‌250.</ref> و آنان گرفتار خشكسالى شدند.<ref>  تاريخ طبرى، ج‌1، ص‌462؛ الكامل، ج‌1، ص‌213.</ref> پس از سه سال كه بنى اسرائيل ايمان آوردند، دوباره رحمت الهى نازل شد؛<ref>البدء والتاريخ، ج‌1، ص‌99؛ قصص‌الانبياء، ص‌243.</ref> ولى چيزى نگذشت كه اين قوم دوباره به پرستش بعل روى آوردند. اين بار الياس عليه السلام از خداوند خواست تا وى را از شر بت‌پرستان آسوده سازد.<ref>الكامل، ج‌1، ص‌213.</ref>
-تعبير «اَحسَن الخالِقين» در آيه با آن كه آفريننده حقيقى در عالم جز خدا نيست ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد كه انسان با تغيير شكل دادن به مواد طبيعى درست مى‌كند، بنابراين خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77؛ نمونه، ج‌19، ص‌140‌ـ‌141.</ref> به سخن ديگر از مجموع آيه {{متن قرآن|«اَتَدعونَ بَعلاً و تَذَرونَ اَحسَنَ الخلِقين»}} ([[سوره صافات]]/37،125) مى‌توان فهميد كه شرك مردم آن ديار در خالقيت بوده‌ است.
+تعبير «اَحسَن الخالِقين» در آيه با آن كه آفريننده حقيقى در عالم جز خدا نيست ظاهراً اشاره به مصنوعاتى دارد كه انسان با تغيير شكل دادن به مواد طبيعى درست مى‌كند، بنابراين خالق بر آنها اطلاق مى‌گردد، هر چند خالق مجازى است؛<ref>تفسير قرطبى، ج‌15، ص‌77؛ نمونه، ج‌19، ص‌140‌ـ‌141.</ref> به سخن ديگر از مجموع آيه {{متن قرآن|«أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ»}} ([[سوره صافات]]/37،125) مى‌توان فهميد كه شرك مردم آن ديار در خالقيت بوده‌ است.
 از فرجام بعل اطلاع دقيقى در دست نيست. به موجب پاره‌اى گزارش ها به رغم مبارزاتى كه براى ريشه‌كن كردن پرستش آن در زمان هاى مختلف صورت گرفت باز هم عبادت آن استمرار يافت. سرانجام، اين بت نيز همچون بت هاى ديگر جزيرة‌العرب، با گسترش اسلام از بين رفت.<ref>جاهليت و اسلام، ص‌265‌ـ‌266.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۰۴:۲۱
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-بت قوم الياس در بعلبك لبنان.
+'''''بت قوم الياس در بعلبك لبنان.'''''
 عربى يا عجمى بودن واژه بَعْل، مورد اختلاف است. ديدگاه نخست، كاربرد متداول و فراوان آن در زبان عربى را دليل عربى بودن آن مى‌داند.<ref>مفردات، ص‌135، «بعل»؛ معجم اعلام القرآن، ص‌79.</ref> از جمله معانى مشهور لغوى كه در زبان عربى براى بعل گفته‌اند عبارت است از: خدا و ربّ،<ref>القاموس المحيط، ج‌2، ص‌1280؛ لسان العرب، ج‌1، ص‌449؛ لغت نامه، ج‌3، ص‌4232، «بعل».</ref> مالك،<ref> الغريبين، ج‌1، ص‌195؛ القاموس المحيط، ج‌2، ص‌1280.</ref> بت<ref>المعجم الجامع، ص‌70؛ لغت نامه، ج‌3، ص‌4232.</ref> (يا نام بتى از طلا<ref>الغريبين، ج‌1‌، ص‌195، «بعل»؛ الاصنام، ص‌68‌.</ref>) و زوج.<ref> لسان العرب، ج‌1، ص‌449؛ القاموس المحيط، ج‌2، ص‌1280، «بعل».</ref>
@@ سطر ۶۲: / سطر ۶۲: @@
 [[رده: واژگان قرآنی]]
-[[رده: قصه های قرآن]]
+[[رده:قصه‌های قرآنی]]