بصیر (اسم الله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۰۳

2026-04-08T12:03:32Z

نمایش تغییرات

Mohammadi در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۲

2026-01-21T16:32:05Z

نمایش تغییرات

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-04-10T08:04:15Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۰

2023-02-06T08:30:24Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۱

2023-02-06T06:11:26Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۴۹

2019-09-30T05:49:48Z

Zamani در ‏۲۴ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۰۴:۱۲

2014-08-24T04:12:29Z

Zamani: بصیر را به بصیر (اسم الله) منتقل کرد

2014-08-20T07:16:15Z

بصیر را به بصیر (اسم الله) منتقل کرد

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۲۱

2013-03-02T08:21:32Z

نمایش تغییرات

بهرامی در ‏۲۰ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۱۴

2013-02-20T12:14:41Z

@@ سطر ۳۸: / سطر ۳۸: @@
 *[http://tohid.ir/fa/index/book?bookID=167&page=7#id161_p161 "البصیر و السمیع"، منشور جاوید، آیت الله جعفر سبحانی، ج۲ ص۱۶۱-۱۶۶.]
 {{اسماء الله}}
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 بكارگيرى مفهوم [[علم]] و آگاهى در تبيين «بصير»، دانشمندان اعم از فيلسوفان، متكلمان و مفسران را بر آن داشته تا رابطه ميان اين صفت را‌ با‌ صفت علم الهى روشن ساخته، درباره استقلال اين دو يا ارجاع هر يك به ديگرى آرایی متفاوت ابراز كنند:
-. به اعتقاد برخى از محققان، اثبات بصير بودن كه از كمالات مطلق وجود است، براى خدا كه مبدأ اصل وجود و سرچشمه كمال هستى است لازم است. از نظر ايشان بصير وصفى زايد بر علم و مغاير با حقيقت علم بوده، همان آگاهى خدا به حقايق از راه شهود است،<ref>اسفار، ج‌6‌، ص‌422؛ شرح‌فصوص الحكم، ص‌45؛ چهل‌حديث، ص‌612‌ـ‌613‌.</ref> از اين‌ رو ارجاع بصير به عليم از اهمال حيثيات ناشى شده و صحيح نيست. به گفته ايشان بر فرض پذيرفته شدن اصل ارجاع اوصاف به يكديگر، عكس آن يعنى ارجاع عليم به بصير كه شيخ اشراق به آن معتقد است به حق نزديك‌تر است تا ارجاع بصير به عليم،<ref>اسفار، ج‌6‌، ص‌423.</ref> زيرا بر‌ اساس عقيده وى علم خدا به اشيا حضورى است و در علم حضورى وجود خارجى معلوم در پيشگاه عالم حضور داشته، براى وى مشهود است. برخى نيز آيه {{متن قرآن|«اِنَّنى مَعَكُما اَسمَعُ و اَرى»}} ([[سوره طه]]/20، 46) را دليل بر مغايرت بصير و عليم با يكديگر دانسته‌اند، زيرا به گفته وى بخش اول آيه: «اِنَّنى مَعَكُما» به عليم بودن خداوند اشاره دارد و اگر بخش دوم: «اَسمَعُ و اَرى» نيز به همان وصف ناظر باشد تكرار لازم مى‌آيد كه خلاف اصل است.<ref>التفسير الكبير، ج‌22، ص‌61‌.</ref>
+. به اعتقاد برخى از محققان، اثبات بصير بودن كه از كمالات مطلق وجود است، براى خدا كه مبدأ اصل وجود و سرچشمه كمال هستى است لازم است. از نظر ايشان بصير وصفى زايد بر علم و مغاير با حقيقت علم بوده، همان آگاهى خدا به حقايق از راه شهود است،<ref>اسفار، ج‌6‌، ص‌422؛ شرح‌فصوص الحكم، ص‌45؛ چهل‌حديث، ص‌612‌ـ‌613‌.</ref> از اين‌ رو ارجاع بصير به عليم از اهمال حيثيات ناشى شده و صحيح نيست. به گفته ايشان بر فرض پذيرفته شدن اصل ارجاع اوصاف به يكديگر، عكس آن يعنى ارجاع عليم به بصير كه شيخ اشراق به آن معتقد است به حق نزديك‌تر است تا ارجاع بصير به عليم،<ref>اسفار، ج‌6‌، ص‌423.</ref> زيرا بر‌ اساس عقيده وى علم خدا به اشيا حضورى است و در علم حضورى وجود خارجى معلوم در پيشگاه عالم حضور داشته، براى وى مشهود است. برخى نيز آيه {{متن قرآن|«اِنَّنى مَعَكُما اَسمَعُ و اَرى»}} ([[سوره طه]]/20، 46) را دليل بر مغايرت بصير و عليم با يكديگر دانسته‌اند، زيرا به گفته وى بخش اول آيه: {{متن قرآن|«اِنَّنى مَعَكُما»}} به عليم بودن خداوند اشاره دارد و اگر بخش دوم: «اَسمَعُ و اَرى» نيز به همان وصف ناظر باشد تكرار لازم مى‌آيد كه خلاف اصل است.<ref>التفسير الكبير، ج‌22، ص‌61‌.</ref>
-برخى از محققان، استناد به آيه فوق براى اثبات مغايرت بصير با عليم را ناتمام دانسته‌اند زيرا اولا بخش نخست آيه: «اِنَّنى مَعَكُما» به حضور و شهادت اشاره دارد؛ نه علم و ثانياً براهين عقلى يقينى بر عينيت صفات ذاتيه با يكديگر و نيز با ذات الهى دلالت دارند و ثالثاً نمى‌توان در مسائلى كه مربوط به معارف الهى است و اثبات آنها راهى جز پيروى از اصول علمى ندارد، به اصول ادبى همچون عدم تكرار تمسك جست.<ref>الميزان، ج‌14، ص‌156.</ref>
+برخى از محققان، استناد به آيه فوق براى اثبات مغايرت بصير با عليم را ناتمام دانسته‌اند زيرا اولا بخش نخست آيه: {{متن قرآن|«اِنَّنى مَعَكُما»}} به حضور و شهادت اشاره دارد؛ نه علم و ثانياً براهين عقلى يقينى بر عينيت صفات ذاتيه با يكديگر و نيز با ذات الهى دلالت دارند و ثالثاً نمى‌توان در مسائلى كه مربوط به معارف الهى است و اثبات آنها راهى جز پيروى از اصول علمى ندارد، به اصول ادبى همچون عدم تكرار تمسك جست.<ref>الميزان، ج‌14، ص‌156.</ref>
 . اشاعره و برخى از متكلمان اماميه و نيز جمهور فيلسوفان كه علم خدا به جزئيات را به صورت جزئى نمى‌پذيرند، چون مبصرات از جزئيات به شمار مى‌آيند سمع و بصر را به مطلق علم ارجاع داده و سمع را به علم به مسموعات و بصر را به علم به مبصَرات تأويل كرده‌اند.<ref>اسفار، ج‌6‌، ص‌422؛ چهل حديث، ص‌612‌.</ref> برخى مفسران نيز همين معنا را پذيرفته و ذيل آيه {{متن قرآن|«واللّهُ بَصيرٌ بِما يَعمَلون»}} ([[سوره بقره]]/2، 96) به آن تصريح‌ كرده‌اند.<ref>التبيان، ج1، ص360؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌323؛ الميزان، ج‌1، ص‌229. </ref> ناگفته نماند اين نظر با فراگير بودن و اطلاق متعلق بصير در آياتى مانند 19 [[سوره ملك]]/67 و 20 [[سوره فرقان]]/25 منافات دارد.

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 * دائرة المعارف قرآن كريم، جلد پنجم، ذیل مدخل ''بصیر'' از محمدهادى ذبيح زاده روشن و بخش فلسفه و كلام.
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-بصير: بينا، آگاه به حقايق از راه شهود، از اسما و صفات الهى
+{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
 بصير، صفت مشبهه بر وزن فعيل، از ريشه (ب‌ـ‌ص‌ـ‌ر) و به معناى بيناى هميشگى <ref> التحقيق، ج‌1، ص‌282، «بصر» </ref> است.
 لغت‌شناسان معانى متفاوت ديگرى نيز براى آن ذكر كرده‌اند؛ مانند: مبصر و بينا <ref> لسان العرب، ج‌1، ص‌418، «بصر». </ref>، عالِم و آگاه <ref> مجمع البحرين، ج‌1، ص‌204؛ شمس‌العلوم، ج‌1، ص‌541‌ـ‌542‌، «بصر». </ref> و‌ضرير و نابينا.<ref> مفردات، ص‌127؛ شمس العلوم، ج‌1، ص‌542‌، «بصر». </ref>
-واژه بصير به عنوان يكى از اسماى حسناى الهى، 42 بار در قرآن كريم به كار رفته است. در‌اين‌ميان 10 بار به همراه صفت «سميع» (نساء/4،58‌، 134؛ اسراء/17،1؛ حجّ/22، 61‌، 75؛ لقمان /31،28؛ غافر/40،20، 56‌؛ شورى/42،11؛ مجادله/58‌،1) و 5 بار با صفت خبير (اسراء/17، 17، 30، 96؛ فاطر/35، 31؛ شورى/42، 27) و 27 بار به تنهايى به كار رفته‌است.
+واژه بصير به عنوان يكى از اسماى حسناى الهى، '''42 بار''' در قرآن كريم به كار رفته است. در‌اين‌ميان 10 بار به همراه صفت «سميع» (نساء/4،58‌، 134؛ اسراء/17،1؛ حجّ/22، 61‌، 75؛ لقمان /31،28؛ غافر/40،20، 56‌؛ شورى/42،11؛ مجادله/58‌،1) و 5 بار با صفت خبير (اسراء/17، 17، 30، 96؛ فاطر/35، 31؛ شورى/42، 27) و 27 بار به تنهایی به كار رفته‌است.
 هرچند در برخى آيات به فراگير بودن متعلق بصير تصريح گرديده: «اِنَّهُ بِكُلِّ شَىء بَصير» (ملك/67‌،19) يا متعلق آن به صورت مطلق بيان شده و شامل همه چيز مى‌گردد: «كانَ رَبُّكَ بَصيرا» (فرقان/25،20)؛ امّا در اغلب موارد انسانها و كارهاى آنان به عنوان متعلق اين صفت الهى واقع شده است: «واللّهُ بَصيرٌ بِالعِباد» (آل‌عمران/3،15)، «واللّهُ بَصيرٌ بِما يَعمَلون» . (بقره/2،96) در آياتى‌چند مواردى از كارهاى نيك و بد انسانها مطرح و در پايان، بصير بودن خداوند يادآورى شده است؛ همچون: اداى امانت و داورى به حق (نساء/4،58)، اعمال خيرى كه انسانها پيش مى‌فرستند (بقره/2،110)، انفاق (بقره/2،265)، پيكار مؤمنان با كافران (انفال/8‌،39) و جهاد و هجرت (انفال/8‌،72) در بخش اعمال نيك، و مجادله كافران با آيات خداوند (غافر/40،56)، آرزوهاى دور و دراز يهوديان (بقره/2،96) و طلاق دادن زنان (بقره/2،237) در بخش كارهاى ناشايست و مرجوح و نيز ايمان به عنوان كار نيك و كفر به عنوان فعل ناپسند كه هر دو در آيه «هُوَ الَّذى خَلَقَكُم...» (تغابن /64‌،2) يكجا متعلق بصير قرار‌گرفته است.
 به طور كلى از كاربرد بصير در آيات مورد بحث مى‌توان نوعى تشويق و ترغيب بندگان به نيكيها و نهى و تحذير انسانها از بديها و زشتيها را استفاده‌كرد، چنان كه لحن تهديدآميز بعضى از آيات در اين زمينه به روشنى قابل فهم است: «اعمَلوا ما شِئتُم اِنَّهُ بِما تَعمَلونَ بَصير» (فصّلت/41،40)، ازاين‌رو برخى، فايده شناخت صفت بصير در خداوند را اهتمام بيشتر آدمى به مراقبت و حسابرسى اعمال خويش دانسته‌اند. <ref> المقصد الاسنى، ج‌81‌ـ‌82‌. </ref>
@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۸: @@
 . گروهى ديگر بصير بودن خدا را نوعى ادراك حسى دانسته‌اند. عده‌اى از اين گروه بر اساس اعتقاد به تجسم و مباشرت با اجسام در حق تعالى، به باور باطل خود بصير بودن خدا را جسمانى پنداشته‌اند؛ امّا برخى برآن‌اند كه احساس در خدا، بر اثر منزه بودن از قصور و مبرا بودن از احتياج به ابزار، بدون آلت حاصل مى‌شود. به گفته برخى، رأى اخير متفرع بر احساس است و احساس به خودى خود نوعى قصور هم در مُدرِك و هم مُدرَك است و تنها در صورتى مى‌تواند وجه صحيحى داشته باشد كه از دانشمندى راسخ در حكمت صادر شود <ref> اسفار، ج‌6‌، ص‌422 </ref>، چنان كه برخى از اهل معرفت، بصير و سميع را در آيه «لَيسَ كَمِثلِهِ شَىءٌ و هُوَ السَّميعُ البَصير» (شورى/42،11) هم از اوصاف تشبيهى و هم از اوصاف تنزيهى دانسته‌اند. تشبيهى بودن آن دو به اين دليل است كه بر خداوند و بر غير وى اطلاق مى‌شوند و تنزيهى بودن آن دو از اين جهت است كه سمع و بصر در حقيقت اختصاص به خدا دارد، چنان كه اين اختصاص از تقديم ضمير «هو» بر خبر معرّف به «ال» در آيه ياد شده استفاده مى‌شود. <ref> شرح فصوص الحكم، ص‌512‌ـ‌517‌. </ref>
 == پانویس ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۰۷:۱۶
(بدون تفاوت)