بدیع (اسم الله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۶

2026-04-09T09:26:26Z

Mohammadi در ‏۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۳۴

2026-04-09T08:34:32Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-06-12T06:29:48Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۳

2023-01-21T10:53:19Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ بدیع را به بدیع (اسم الله) منتقل کرد

2020-05-09T10:30:37Z

مهدی موسوی صفحهٔ بدیع را به بدیع (اسم الله) منتقل کرد

Aghajani در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۷

2019-09-25T11:47:01Z

Zamani: افزودن الگو:اسماء الله

2014-08-24T04:11:33Z

افزودن الگو:اسماء الله

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۲۵

2013-01-10T08:25:50Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} toc ذات بى‌مانند، آفريدگار م...' ایجاد کرد

2012-11-08T06:49:06Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} __toc__ ذات بى‌مانند، آفريدگار م...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

__toc__

ذات بى‌مانند، آفريدگار مخلوقات بدون نمونه پيشين از اسما و صفات الهى.

بديع بر وزن فعيل، صفت مشبهه از ريشه (ب‌-‌د‌-‌ع) است كه در لغت به دو صورت لازم و متعدى به كار رفته است. در صورت اول بديع به‌ معناى موجود بى‌مانند و بى‌نظير است؛<ref>المصباح، ص‌38، «بدع».</ref> ولى در‌ صورت دوم مى‌تواند مفيد يكى از دو‌ معناى زير باشد:

# معناى فاعلى (مبدِع)؛ يعنى كسى كه آفريدن او جديد و بدون سابقه و نمونه پيشين است.<ref>مفردات، ص‌110؛ لسان‌العرب، ج‌1، ص‌342؛ النهايه، ج‌1، ص‌106، «بدع».</ref>
# معناى مفعولى (مبدَع)؛ يعنى پديده‌اى كه به طور جديد و بدون سابقه و نمونه قبلى آفريده شده است.<ref>مفردات، ص‌111؛ لسان العرب، ج‌1، ص‌342، «بدع».</ref>

بديع از اسماى حسناى الهى است كه در [[قرآن]] دو بار به صورت «بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض» بكار رفته است؛ ([[سوره بقره]]/2،117؛ [[سوره انعام]]/6‌،101)؛ همچنين در روايات نبوى<ref>الاسماء والصفات، ج‌1، ص‌55‌؛ النور الاسمى، ص‌459؛ شرح توحيد الصدوق، ج‌1، ص‌216.</ref> و نهج‌البلاغه<ref>نهج‌البلاغه، خطبه 90 - 91، 165، 191، 211.</ref> و ادعيه<ref>تهذيب، ج‌3، ص‌71، 84‌، 93؛ بحارالانوار، ج‌92، ص‌393؛ ج‌94، ص‌227.</ref> به اين اسم اشاره شده است.

==تبيين اسم بديع==

بديع به عنوان اسمى از اسماى حسناى الهى دو معنا مى‌تواند داشته باشد:

# كسى كه نه در ذات خود نظيرى دارد و نه در صفات و افعال.<ref>اسماء اللّه الحسنى، ص‌227؛ النور الاسنى، ص‌459.</ref> در اين صورت مفهوم بديع مانند مفاد «لَيسَ كَمِثلِه شَىء» ([[سوره شورى]]/42،11) خواهد بود. گفته شده: «بَديعُ السَّموت وَالاَرضِ» يعنى خداوند در آسمان هاى عالم ارواح و زمين عالم اجساد نظير و مثل ندارد.<ref>تفسير ابن‌عربى، ج‌1، ص‌393.</ref> به اين مفهوم در برخى از روايات نيز اشاره شده است: «فإنّك بديع لم يكن قبلك‌ شيء».<ref>بحارالانوار، ج‌88‌، ص‌69‌.</ref> برخى بديع را معادل اسم «اوّل» خداوند دانسته‌اند.<ref>شرح الاسماء، ص‌94؛ شرح اسماء الله الحسنى، ص‌150.</ref>
# آفريننده‌اى كه مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى كه بر كار او سبقت داشته باشد، ايجاد كرده است. در دو آيه‌اى كه بديع، در آنها بكار رفته غالب مفسران همين معنا را از آن استفاده كرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌1، ص‌184؛ التبيان، ج‌4، ص‌221؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌366؛ التفسيرالكبير، ج‌4، ص‌27.</ref> در روايتى [[امام باقر]] عليه السلام در تفسير «بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض» فرموده‌اند: خداوند همه چيز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پيشين ابداع و ابتكار كرد و آسمانها و زمين را آفريد، در حالى كه پيش از آن آسمان و زمينى نبود.<ref>تفسير عياشى، ج‌1، ص‌373؛ البرهان، ج‌2، ص‌461.</ref> در دعا آمده است: «اللّه أوّل كل شيء و آخره و بديع كلّ شيء و منتهاه».<ref> تهذيب، ج‌3، ص‌125؛ وسائل الشيعه، ج‌7، ص‌469.</ref>

==بديع بودن خداوند و نفى فرزند از او==

در دو آيه‌اى كه بديع در آنها بكار رفته، بديع بودن خداوند دليل نفى فرزند از او قرار داده شده است: «...وخَرَقوا لَهُ بَنينَ وبَنت بِغَيرِ عِلم سُبحنَهُ وتَعلى عَمّا يَصِفون × بَديعُ السَّموتِ والاَرضِ...»، ([[سوره انعام]]/6‌،101) «وقالوا اتَّخَذَاللّهُ ولَدًا سُبحنَهُ... بَديعُ السَّموتِ والاَرضِ...». ([[سوره بقره]]/ 2، 116 - 117)

با تكيه بر بديع بودن خداوند، به دو صورت مى‌توان فرزند داشتن او را نفى كرد:

# اگر بديع به معناى ذات بى‌مانند باشد، فرزند داشتن چنين ذاتى غيرممكن است زيرا فرزند داشتن عبارت از اين است كه موجودى برخى از اجزاى وجود خود را از خود جدا كرده و به تدريج او را تربيت كند تا نوعى همانند خودش شود و ذات الهى منزه از مثل و مانند است.<ref>الميزان، ج‌1، ص‌261.</ref>
# اگر بديع به معناى آفريننده موجودات، بدون نمونه پيشين باشد لازمه بديع بودن خداوند آن است كه خلق و فعل الهى شبيه فعل ديگران در تدريج و توسل به اسباب نباشد، بنابراين فرزند داشتن او ممكن نيست زيرا تحقق فرزند به تربيت و تدريج نياز دارد.<ref>الميزان، ج‌1، ص‌261.</ref>

برخى در مجموع گفته‌اند: اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است كه او از طريق طبيعى و معهود داراى فرزند شده است چنين امرى درباره خدا صحيح نيست زيرا اين معنا درباره كسى تصور مى‌شود كه قادر نباشد از طريق خلق و ايجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا كه قادر است با اراده آنچه را كه مى‌خواهد بيافريند<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref> و اگر مراد آن است كه خداوند بدون نياز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع كرده است اين هم درست نيست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع كرده فرزند او باشد بايد همه مخلوقات آسمان و زمين فرزند او باشند، چون او «بَديعُ السَّموت والأرض» است و ترجيحى هم در كار نيست.<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref>

==پانویس==
<references/>

==منابع==
بدیع، رضا محمدى و بخش فلسفه و كلام دائرة المعارف قرآن کریم، دائرة المعارف قرآن کریم، ج5، ص425-427

[[رده: واژگان قرآنی]]
[[رده: اسماء و صفات الهی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-'''«بَدیع»''' به معنای آفریدگار مخلوقات بدون ماده و الگوى پیشین، از اسماء و صفات [[الله|خدای تعالی]] است که در [[قرآن]] دو بار به صورت {{متن قرآن|«بَدیعُ السَّماواتِ وَالاَرض»}} بکار رفته است؛ ([[سوره بقره]]، ۱۱۷؛ [[سوره انعام]]، ۱۰۱). همچنین در روایات نبوى<ref>الاسماء والصفات، ج‌۱، ص‌۵۵‌؛ النور الاسمى، ص‌۴۵۹؛ شرح توحید الصدوق، ج‌۱، ص‌۲۱۶.</ref> و [[نهج‌البلاغه]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۹۰ - ۹۱، ۱۶۵، ۱۹۱، ۲۱۱.</ref> و ادعیه<ref>تهذیب، ج‌۳، ص‌۷۱، ۸۴‌، ۹۳؛ بحارالانوار، ج‌۹۲، ص‌۳۹۳؛ ج‌۹۴، ص‌۲۲۷.</ref> به این اسم الهى اشاره شده است.
+'''«بَدیع»''' به معنای آفریدگار مخلوقات بدون ماده و الگوى پیشین، از اسماء و صفات [[الله|خدای تعالی]] است که در [[قرآن]] دو بار به صورت {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»}}<ref name=":۰">[[آیه 117 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۱۷.]]</ref> بکار رفته است؛ همچنین در روایات نبوى<ref>الاسماء والصفات، ج‌۱، ص‌۵۵‌؛ النور الاسمى، ص‌۴۵۹؛ شرح توحید الصدوق، ج‌۱، ص‌۲۱۶.</ref> و [[نهج‌البلاغه]]<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۹۰ - ۹۱، ۱۶۵، ۱۹۱، ۲۱۱.</ref> و ادعیه<ref>تهذیب، ج‌۳، ص‌۷۱، ۸۴‌، ۹۳؛ بحارالانوار، ج‌۹۲، ص‌۳۹۳؛ ج‌۹۴، ص‌۲۲۷.</ref> به این اسم الهى اشاره شده است.
 == بدیع در لغت ==
@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 [[ابن فارس]] مى گوید: «ابداع» انجام کارى است بدون الگوى پیشین؛ [[راغب اصفهانی|راغب]] نیز مى گوید: ابداع عبارت از ایجاد مصنوعى است بدون نمونه پیشین و الگو بردارى از دیگران، و هر موقع [[خدا]] با آن توصیف شود، مقصود ایجاد پیراسته از ابزار و ماده پیشین است.
-مؤید گفتار هر دو، لفظ آیه {{متن قرآن|«قُلْ ما کنتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُل ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره احقاف|سوره احقاف، آیه ۹.]]</ref> است، یعنى بگو من نخستین رسول نیستم که از جانب خدا مبعوث شده ام، بلکه پیش ازمن رسولانى بوده اند؛ و از این جهت به هر چیزى که به خدا و [[پیامبر اسلام|پیامبر]] نسبت داده شود ولى در [[دین|دین]] وارد نشده باشد «[[بدعت]]» مى گویند. و شاهد دیگر آن، آیه «{{متن قرآن|... وَ رَهْبانِیةً ابْتَدَعُوها ما کتَبْناها عَلَیهِمْ ...»}}<ref>[[آیه 27 سوره حدید|سوره حدید، آیه ۲۷.]]</ref>؛ [[مسیحیت|مسیحیان]] از پیش خود [[رهبانیت|رهبانیت]] را اختراع کرده و به ما نسبت دادند، در حالى که چنین چیزى را به آنان تکلیف نکرده ایم» است.
+مؤید گفتار هر دو، لفظ آیه {{متن قرآن|«قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره احقاف|سوره احقاف، آیه ۹.]]</ref> است، یعنى بگو من نخستین رسول نیستم که از جانب خدا مبعوث شده ام، بلکه پیش ازمن رسولانى بوده اند؛ و از این جهت به هر چیزى که به خدا و [[پیامبر اسلام|پیامبر]] نسبت داده شود ولى در [[دین|دین]] وارد نشده باشد «[[بدعت]]» مى گویند. و شاهد دیگر آن، آیه «{{متن قرآن|... وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ ...»}}<ref>[[آیه 27 سوره حدید|سوره حدید، آیه ۲۷.]]</ref>؛ [[مسیحیت|مسیحیان]] از پیش خود [[رهبانیت|رهبانیت]] را اختراع کرده و به ما نسبت دادند، در حالى که چنین چیزى را به آنان تکلیف نکرده ایم» است.
 ==تبیین اسم بدیع==
@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 «بدیع» به عنوان اسمى از [[اسماء الحسنی|اسماء حسناى]] الهى دو معنا مى‌تواند داشته باشد:
-*کسى که نه در ذات خود نظیرى دارد و نه در صفات و افعال.<ref>اسماءاللّه الحسنى، ص‌۲۲۷؛ النور الاسنى، ص‌۴۵۹.</ref> در این صورت مفهوم بدیع مانند مفاد {{متن قرآن|«لَیسَ کمِثلِه شَىء»}} ([[سوره شورى]]، ۱۱) خواهد بود. گفته شده: {{متن قرآن|«بَدیعُ السَّماوات وَالاَرضِ»}} یعنى خداوند در آسمان هاى عالم ارواح و زمین عالم اجساد نظیر و مثل ندارد.<ref>تفسیر ابن‌عربى، ج‌۱، ص‌۳۹۳.</ref> به این مفهوم در برخى از روایات نیز اشاره شده است: «فإنّک بدیعٌ لم یکن قبلک‌ شیء».<ref>بحارالانوار، ج‌۸۸‌، ص‌۶۹‌.</ref> برخى بدیع را معادل اسم «اوّل» خداوند دانسته‌اند.<ref>شرح الاسماء، ص‌۹۴؛ شرح اسماء الله الحسنى، ص‌۱۵۰.</ref>
+*کسى که نه در ذات خود نظیرى دارد و نه در صفات و افعال.<ref>اسماءاللّه الحسنى، ص‌۲۲۷؛ النور الاسنى، ص‌۴۵۹.</ref> در این صورت مفهوم بدیع مانند مفاد {{متن قرآن|«... لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ...»}}<ref>[[آیه 11 سوره شوری|سوره شوری، آیه ۱۱.]]</ref> خواهد بود. گفته شده: {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ...»}}<ref name=":1">[[آیه 101 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۱۰۱.]]</ref> یعنى خداوند در آسمان هاى عالم ارواح و زمین عالم اجساد نظیر و مثل ندارد.<ref>تفسیر ابن‌عربى، ج‌۱، ص‌۳۹۳.</ref> به این مفهوم در برخى از روایات نیز اشاره شده است: «فإنّک بدیعٌ لم یکن قبلک‌ شیء».<ref>بحارالانوار، ج‌۸۸‌، ص‌۶۹‌.</ref> برخى بدیع را معادل اسم «اوّل» خداوند دانسته‌اند.<ref>شرح الاسماء، ص‌۹۴؛ شرح اسماء الله الحسنى، ص‌۱۵۰.</ref>
-*آفریننده‌اى که مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى که بر کار او سبقت داشته باشد، ایجاد کرده است. در دو آیه‌اى که بدیع در آنها بکار رفته غالب مفسران همین معنا را از آن استفاده کرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌۱، ص‌۱۸۴؛ التبیان، ج‌۴، ص‌۲۲۱؛ مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۳۶۶؛ التفسیرالکبیر، ج‌۴، ص‌۲۷.</ref> در روایتى [[امام باقر]] علیه السلام در [[تفسیر]] {{متن قرآن|«بَدیعُ السَّماواتِ وَالاَرض»}} فرموده‌اند: خداوند همه چیز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پیشین ابداع و ابتکار کرد و آسمانها و زمین را آفرید، در حالى که پیش از آن آسمان و زمینى نبود.<ref>تفسیر عیاشى، ج‌۱، ص‌۳۷۳؛ البرهان، ج‌۲، ص‌۴۶۱.</ref> در [[دعا]] آمده است: «اللّه أوّل کلّ شیء و آخره و بدیع کلّ شیء و منتهاه».<ref> تهذیب، ج‌۳، ص‌۱۲۵؛ وسائل الشیعه، ج‌۷، ص‌۴۶۹.</ref>
+*آفریننده‌اى که مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى که بر کار او سبقت داشته باشد، ایجاد کرده است. در دو آیه‌اى که بدیع در آنها بکار رفته غالب مفسران همین معنا را از آن استفاده کرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌۱، ص‌۱۸۴؛ التبیان، ج‌۴، ص‌۲۲۱؛ مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۳۶۶؛ التفسیرالکبیر، ج‌۴، ص‌۲۷.</ref> در روایتى [[امام باقر]] علیه السلام در [[تفسیر]] {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»}} فرموده‌اند: خداوند همه چیز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پیشین ابداع و ابتکار کرد و آسمانها و زمین را آفرید، در حالى که پیش از آن آسمان و زمینى نبود.<ref>تفسیر عیاشى، ج‌۱، ص‌۳۷۳؛ البرهان، ج‌۲، ص‌۴۶۱.</ref> در [[دعا]] آمده است: «اللّه أوّل کلّ شیء و آخره و بدیع کلّ شیء و منتهاه».<ref> تهذیب، ج‌۳، ص‌۱۲۵؛ وسائل الشیعه، ج‌۷، ص‌۴۶۹.</ref>
 ==بدیع بودن خدا و نفى فرزند از او==
-در دو آیه‌اى که بدیع در آنها بکار رفته، بدیع بودن خداوند دلیل نفى فرزند از او قرار داده شده است: {{متن قرآن|«...وخَرَقوا لَهُ بَنینَ وبَنات بِغَیرِ عِلم سُبحنَهُ وتَعلى عَمّا یصِفون * بَدیعُ السَّموتِ والاَرضِ...»}} ([[سوره انعام]]، ۱۰۱) و {{متن قرآن|«وقالوا اتَّخَذَاللّهُ ولَدًا سُبحنَهُ... بَدیعُ السَّماواتِ والاَرضِ...»}} ([[سوره بقره]]، ۱۱۶-۱۱۷).
+در دو آیه‌اى که بدیع در آنها بکار رفته، بدیع بودن خداوند دلیل نفى فرزند از او قرار داده شده است: {{متن قرآن|«{{آیه|6|100}} 💠<ref>[[آیه 100 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۱۰۰.]]</ref> {{آیه|6|101}}<ref name=":1" />»}}؛ و {{متن قرآن|«{{آیه|2|116}} 💠<ref>[[آیه 116 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۱۶.]]</ref> {{آیه|2|117}}<ref name=":۰" />؛»}}؛
 با تکیه بر بدیع بودن خداوند به دو صورت مى‌توان فرزند داشتن او را نفى کرد:
@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 *اگر بدیع به معناى آفریننده موجودات، بدون نمونه پیشین باشد، لازمه بدیع بودن خداوند آن است که خلق و فعل الهى شبیه فعل دیگران در تدریج و توسل به اسباب نباشد، بنابراین فرزند داشتن او ممکن نیست زیرا تحقق فرزند به تربیت و تدریج نیاز دارد.<ref>المیزان، ج‌۱، ص‌۲۶۱.</ref>
-همچنین در تبیین آیه [[سوره انعام]] گفته شده: {{متن قرآن|«بَدِیعُ السَّماواتِ وَ الأَرض»}}، خدا کسى است که آسمان و زمین را بدون الگوى سابق و ماده پیشین آفریده است، و کسى که شیوه او چنین آفرینشگرى است، چگونه مى توان براى او فرزندى قائل شد، زیرا لازمه داشتن فرزند، تبدیل جزئى از بدن به موجود دیگر است، در حالى که شیوه فعل خدا ابداع و ایجاد بدون ماده پیشین است، نه تغییر صورتى به صورت دیگر. {{متن قرآن|«أَنّى یکونُ لَهُ وَلَدٌ وَ لَمْ تَکنْ لَهُ صاحِبَة»}}، داشتن فرزند فرع وجود همسر است تا از طریق لقاح بچه دار شوند، خدا همسرى ندارد. {{متن قرآن|«وَ خَلَقَ کلّ شَىء»}}، به حکم [[توحید]] در خالقیت ماسواى خدا مخلوق او است، طبعاً [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]] که او را فرزند خدا مى انگارند، مخلوق او است، در این صورت چنین موجودى نمى تواند فرزند او باشد.
+همچنین در تبیین آیه [[سوره انعام]] گفته شده: {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»}}، خدا کسى است که آسمان و زمین را بدون الگوى سابق و ماده پیشین آفریده است، و کسى که شیوه او چنین آفرینشگرى است، چگونه مى توان براى او فرزندى قائل شد، زیرا لازمه داشتن فرزند، تبدیل جزئى از بدن به موجود دیگر است، در حالى که شیوه فعل خدا ابداع و ایجاد بدون ماده پیشین است، نه تغییر صورتى به صورت دیگر. {{متن قرآن|«... أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ ...»}}<ref name=":1" />، داشتن فرزند فرع وجود همسر است تا از طریق لقاح بچه دار شوند، خدا همسرى ندارد. {{متن قرآن|«... وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ ...»}}<ref name=":1" />، به حکم [[توحید]] در خالقیت ماسواى خدا مخلوق او است، طبعاً [[حضرت عیسی علیه السلام|مسیح]] که او را فرزند خدا مى انگارند، مخلوق او است، در این صورت چنین موجودى نمى تواند فرزند او باشد.
 در آیه ۱۱۷ [[سوره بقره]] برهان دیگرى نیز هست و آن این که: هرگاه اراده خدا به تحقّق چیزى تعلّق گیرد، فوراً انجام مى گیرد و در تحقّق آن تدریج در کار نیست، در حالى که فرزند نتیجه تبدیل جزئى از بدن به موجودى دیگر به مرور زمان است و این کار، با سنت خدا در آفرینش که بر پایه «کن فیکون» است، سازگار نیست. [[فخر رازى]] مى گوید: «بدیع به کسى مى گویند که بدون ابزار و ماده و دور از زمان، کار صورت مى دهد و فرزند دارى جدا از این سه عامل نیست». آن گاه مى افزاید «اگر بدیع را صفت فعل بگیریم مفاد آن همین است و اگر صفت ذات بگیریم به معناى بى مثل و نظیر مى باشد، و گاهى مى گویند هذا شىءٌ بدیع، یعنى بى نظیر است و خدا به این اسم از همه موجودات شایسته تر است، زیرا براى او مِثْلِى در ازل نبوده و در ابد نیز نخواهد بود».<ref>رازى، لوامع البینات، ص ۳۵۰.</ref>
-در مجموع، اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است که او از طریق طبیعى و معهود داراى فرزند شده است چنین امرى درباره خدا صحیح نیست، زیرا این معنا درباره کسى تصور مى‌شود که قادر نباشد از طریق خلق و ایجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا که قادر است با اراده آنچه را که مى‌خواهد بیافریند<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۳، ص‌۱۱۸.</ref> و اگر مراد آن است که خداوند بدون نیاز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع کرده است، این هم درست نیست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع کرده فرزند او باشد باید همه مخلوقات آسمان و زمین فرزند او باشند، چون او {{متن قرآن|«بَدیعُ السَّماواتِ وَالاَرض»}} است و ترجیحى هم در کار نیست.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۳، ص‌۱۱۸.</ref>
+در مجموع، اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است که او از طریق طبیعى و معهود داراى فرزند شده است چنین امرى درباره خدا صحیح نیست، زیرا این معنا درباره کسى تصور مى‌شود که قادر نباشد از طریق خلق و ایجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا که قادر است با اراده آنچه را که مى‌خواهد بیافریند<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۳، ص‌۱۱۸.</ref> و اگر مراد آن است که خداوند بدون نیاز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع کرده است، این هم درست نیست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع کرده فرزند او باشد باید همه مخلوقات آسمان و زمین فرزند او باشند، چون او {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ»}} است و ترجیحى هم در کار نیست.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۳، ص‌۱۱۸.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 [[ابن فارس]] مى گوید: «ابداع» انجام کارى است بدون الگوى پیشین؛ [[راغب اصفهانی|راغب]] نیز مى گوید: ابداع عبارت از ایجاد مصنوعى است بدون نمونه پیشین و الگو بردارى از دیگران، و هر موقع [[خدا]] با آن توصیف شود، مقصود ایجاد پیراسته از ابزار و ماده پیشین است.
-مؤید گفتار هر دو، لفظ آیه {{متن قرآن|«قُلْ ما کنتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُل...»}} ([[سوره احقاف]]، ۹) است، یعنى بگو من نخستین رسول نیستم که از جانب خدا مبعوث شده ام، بلکه پیش ازمن رسولانى بوده اند؛ و از این جهت به هر چیزى که به خدا و [[پیامبر اسلام|پیامبر]] نسبت داده شود ولى در [[دین|دین]] وارد نشده باشد «[[بدعت]]» مى گویند. و شاهد دیگر آن، آیه {{متن قرآن|«... وَ رَهْبانِیةً ابْتَدَعُوها ما کتَبْناها عَلَیهِمْ...»}} ([[سوره حدید|سوره حدید]]، ۲۷) است، یعنى [[مسیحیت|مسیحیان]] از پیش خود [[رهبانیت|رهبانیت]] را اختراع کرده و به ما نسبت دادند، در حالى که چنین چیزى را به آنان تکلیف نکرده ایم.
+مؤید گفتار هر دو، لفظ آیه {{متن قرآن|«قُلْ ما کنتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُل ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره احقاف|سوره احقاف، آیه ۹.]]</ref> است، یعنى بگو من نخستین رسول نیستم که از جانب خدا مبعوث شده ام، بلکه پیش ازمن رسولانى بوده اند؛ و از این جهت به هر چیزى که به خدا و [[پیامبر اسلام|پیامبر]] نسبت داده شود ولى در [[دین|دین]] وارد نشده باشد «[[بدعت]]» مى گویند. و شاهد دیگر آن، آیه «{{متن قرآن|... وَ رَهْبانِیةً ابْتَدَعُوها ما کتَبْناها عَلَیهِمْ ...»}}<ref>[[آیه 27 سوره حدید|سوره حدید، آیه ۲۷.]]</ref>؛ [[مسیحیت|مسیحیان]] از پیش خود [[رهبانیت|رهبانیت]] را اختراع کرده و به ما نسبت دادند، در حالى که چنین چیزى را به آنان تکلیف نکرده ایم» است.
 ==تبیین اسم بدیع==

@@ سطر ۳۸: / سطر ۳۸: @@
 * منشور جاوید، آیت‌الله جعفر سبحانی، ج۲، ص۱۵۹-۱۶۰.
 {{اسماء الله}}
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده: اسماء و صفات الهی]]

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 # كسى كه نه در ذات خود نظيرى دارد و نه در صفات و افعال.<ref>اسماءاللّه الحسنى، ص‌227؛ النور الاسنى، ص‌459.</ref> در اين صورت مفهوم بديع مانند مفاد {{متن قرآن|«لَيسَ كَمِثلِه شَىء»}} ([[سوره شورى]]/42،11) خواهد بود. گفته شده: {{متن قرآن|«بَديعُ السَّموت وَالاَرضِ»}} يعنى خداوند در آسمان هاى عالم ارواح و زمين عالم اجساد نظير و مثل ندارد.<ref>تفسير ابن‌عربى، ج‌1، ص‌393.</ref> به اين مفهوم در برخى از روايات نيز اشاره شده است: «فإنّك بديع لم يكن قبلك‌ شيء».<ref>بحارالانوار، ج‌88‌، ص‌69‌.</ref> برخى بديع را معادل اسم «اوّل» خداوند دانسته‌اند.<ref>شرح الاسماء، ص‌94؛ شرح اسماء الله الحسنى، ص‌150.</ref>
-# آفريننده‌اى كه مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى كه بر كار او سبقت داشته باشد، ايجاد كرده است. در دو آيه‌اى كه بديع در آنها بكار رفته غالب مفسران همين معنا را از آن استفاده كرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌1، ص‌184؛ التبيان، ج‌4، ص‌221؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌366؛ التفسيرالكبير، ج‌4، ص‌27.</ref> در روايتى [[امام باقر]] عليه السلام در تفسير «بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض» فرموده‌اند: خداوند همه چيز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پيشين ابداع و ابتكار كرد و آسمانها و زمين را آفريد، در حالى كه پيش از آن آسمان و زمينى نبود.<ref>تفسير عياشى، ج‌1، ص‌373؛ البرهان، ج‌2، ص‌461.</ref> در دعا آمده است: «اللّه أوّل كل شيء و آخره و بديع كلّ شيء و منتهاه».<ref> تهذيب، ج‌3، ص‌125؛ وسائل الشيعه، ج‌7، ص‌469.</ref>
+# آفريننده‌اى كه مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى كه بر كار او سبقت داشته باشد، ايجاد كرده است. در دو آيه‌اى كه بديع در آنها بكار رفته غالب مفسران همين معنا را از آن استفاده كرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌1، ص‌184؛ التبيان، ج‌4، ص‌221؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌366؛ التفسيرالكبير، ج‌4، ص‌27.</ref> در روايتى [[امام باقر]] عليه السلام در تفسير {{متن قرآن|«بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض»}} فرموده‌اند: خداوند همه چيز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پيشين ابداع و ابتكار كرد و آسمانها و زمين را آفريد، در حالى كه پيش از آن آسمان و زمينى نبود.<ref>تفسير عياشى، ج‌1، ص‌373؛ البرهان، ج‌2، ص‌461.</ref> در دعا آمده است: «اللّه أوّل كل شيء و آخره و بديع كلّ شيء و منتهاه».<ref> تهذيب، ج‌3، ص‌125؛ وسائل الشيعه، ج‌7، ص‌469.</ref>
 ==بديع بودن خداوند و نفى فرزند از او==
@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 # اگر بديع به معناى آفريننده موجودات، بدون نمونه پيشين باشد لازمه بديع بودن خداوند آن است كه خلق و فعل الهى شبيه فعل ديگران در تدريج و توسل به اسباب نباشد، بنابراين فرزند داشتن او ممكن نيست زيرا تحقق فرزند به تربيت و تدريج نياز دارد.<ref>الميزان، ج‌1، ص‌261.</ref>
-برخى در مجموع گفته‌اند: اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است كه او از طريق طبيعى و معهود داراى فرزند شده است چنين امرى درباره خدا صحيح نيست زيرا اين معنا درباره كسى تصور مى‌شود كه قادر نباشد از طريق خلق و ايجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا كه قادر است با اراده آنچه را كه مى‌خواهد بيافريند<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref> و اگر مراد آن است كه خداوند بدون نياز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع كرده است. اين هم درست نيست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع كرده فرزند او باشد بايد همه مخلوقات آسمان و زمين فرزند او باشند، چون او «بَديعُ السَّموت والأرض» است و ترجيحى هم در كار نيست.<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref>
+برخى در مجموع گفته‌اند: اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است كه او از طريق طبيعى و معهود داراى فرزند شده است چنين امرى درباره خدا صحيح نيست زيرا اين معنا درباره كسى تصور مى‌شود كه قادر نباشد از طريق خلق و ايجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا كه قادر است با اراده آنچه را كه مى‌خواهد بيافريند<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref> و اگر مراد آن است كه خداوند بدون نياز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع كرده است. اين هم درست نيست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع كرده فرزند او باشد بايد همه مخلوقات آسمان و زمين فرزند او باشند، چون او {{متن قرآن|«بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض»}} است و ترجيحى هم در كار نيست.<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref>
 ==پانویس==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۰
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 ذات بى‌مانند، آفريدگار مخلوقات بدون نمونه پيشين از اسما و صفات الهى.
-بديع بر وزن فعيل، صفت مشبهه از ريشه (ب‌-‌د‌-‌ع) است كه در لغت به دو صورت لازم و متعدى به كار رفته است. در صورت اول بديع به‌ معناى موجود بى‌مانند و بى‌نظير است؛<ref>المصباح، ص‌38، «بدع».</ref> ولى در‌ صورت دوم مى‌تواند مفيد يكى از دو‌ معناى زير باشد:
+بديع بر وزن فعيل، صفت مشبهه از ريشه (ب‌-‌د‌-‌ع) است كه در لغت به دو صورت لازم و متعدى بكار رفته است. در صورت اول بديع به‌ معناى موجود بى‌مانند و بى‌نظير است؛<ref>المصباح، ص‌38، «بدع».</ref> ولى در‌ صورت دوم مى‌تواند مفيد يكى از دو‌ معناى زير باشد:
 # معناى فاعلى (مبدِع)؛ يعنى كسى كه آفريدن او جديد و بدون سابقه و نمونه پيشين است.<ref>مفردات، ص‌110؛ لسان‌العرب، ج‌1، ص‌342؛ النهايه، ج‌1، ص‌106، «بدع».</ref>
 # معناى مفعولى (مبدَع)؛ يعنى پديده‌اى كه به طور جديد و بدون سابقه و نمونه قبلى آفريده شده است.<ref>مفردات، ص‌111؛ لسان العرب، ج‌1، ص‌342، «بدع».</ref>
-بديع از اسماى حسناى الهى است كه در [[قرآن]] دو بار به صورت «بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض» بكار رفته است؛ ([[سوره بقره]]/2،117؛ [[سوره انعام]]/6‌،101)؛ همچنين در روايات نبوى<ref>الاسماء والصفات، ج‌1، ص‌55‌؛ النور الاسمى، ص‌459؛ شرح توحيد الصدوق، ج‌1، ص‌216.</ref> و نهج‌البلاغه<ref>نهج‌البلاغه، خطبه 90 - 91، 165، 191، 211.</ref> و ادعيه<ref>تهذيب، ج‌3، ص‌71، 84‌، 93؛ بحارالانوار، ج‌92، ص‌393؛ ج‌94، ص‌227.</ref> به اين اسم اشاره شده است.
+بديع از اسماى حسناى الهى است كه در [[قرآن]] دو بار به صورت {{متن قرآن|«بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض»}} بكار رفته است؛ ([[سوره بقره]]/2،117؛ [[سوره انعام]]/6‌،101)؛ همچنين در روايات نبوى<ref>الاسماء والصفات، ج‌1، ص‌55‌؛ النور الاسمى، ص‌459؛ شرح توحيد الصدوق، ج‌1، ص‌216.</ref> و نهج‌البلاغه<ref>نهج‌البلاغه، خطبه 90 - 91، 165، 191، 211.</ref> و ادعيه<ref>تهذيب، ج‌3، ص‌71، 84‌، 93؛ بحارالانوار، ج‌92، ص‌393؛ ج‌94، ص‌227.</ref> به اين اسم اشاره شده است.
 ==تبيين اسم بديع==
@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 بديع به عنوان اسمى از اسماى حسناى الهى دو معنا مى‌تواند داشته باشد:
-# كسى كه نه در ذات خود نظيرى دارد و نه در صفات و افعال.<ref>اسماء اللّه الحسنى، ص‌227؛ النور الاسنى، ص‌459.</ref> در اين صورت مفهوم بديع مانند مفاد «لَيسَ كَمِثلِه شَىء» ([[سوره شورى]]/42،11) خواهد بود. گفته شده: «بَديعُ السَّموت وَالاَرضِ» يعنى خداوند در آسمان هاى عالم ارواح و زمين عالم اجساد نظير و مثل ندارد.<ref>تفسير ابن‌عربى، ج‌1، ص‌393.</ref> به اين مفهوم در برخى از روايات نيز اشاره شده است: «فإنّك بديع لم يكن قبلك‌ شيء».<ref>بحارالانوار، ج‌88‌، ص‌69‌.</ref> برخى بديع را معادل اسم «اوّل» خداوند دانسته‌اند.<ref>شرح الاسماء، ص‌94؛ شرح اسماء الله الحسنى، ص‌150.</ref>
+# كسى كه نه در ذات خود نظيرى دارد و نه در صفات و افعال.<ref>اسماءاللّه الحسنى، ص‌227؛ النور الاسنى، ص‌459.</ref> در اين صورت مفهوم بديع مانند مفاد {{متن قرآن|«لَيسَ كَمِثلِه شَىء»}} ([[سوره شورى]]/42،11) خواهد بود. گفته شده: {{متن قرآن|«بَديعُ السَّموت وَالاَرضِ»}} يعنى خداوند در آسمان هاى عالم ارواح و زمين عالم اجساد نظير و مثل ندارد.<ref>تفسير ابن‌عربى، ج‌1، ص‌393.</ref> به اين مفهوم در برخى از روايات نيز اشاره شده است: «فإنّك بديع لم يكن قبلك‌ شيء».<ref>بحارالانوار، ج‌88‌، ص‌69‌.</ref> برخى بديع را معادل اسم «اوّل» خداوند دانسته‌اند.<ref>شرح الاسماء، ص‌94؛ شرح اسماء الله الحسنى، ص‌150.</ref>
-# آفريننده‌اى كه مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى كه بر كار او سبقت داشته باشد، ايجاد كرده است. در دو آيه‌اى كه بديع، در آنها بكار رفته غالب مفسران همين معنا را از آن استفاده كرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌1، ص‌184؛ التبيان، ج‌4، ص‌221؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌366؛ التفسيرالكبير، ج‌4، ص‌27.</ref> در روايتى [[امام باقر]] عليه السلام در تفسير «بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض» فرموده‌اند: خداوند همه چيز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پيشين ابداع و ابتكار كرد و آسمانها و زمين را آفريد، در حالى كه پيش از آن آسمان و زمينى نبود.<ref>تفسير عياشى، ج‌1، ص‌373؛ البرهان، ج‌2، ص‌461.</ref> در دعا آمده است: «اللّه أوّل كل شيء و آخره و بديع كلّ شيء و منتهاه».<ref> تهذيب، ج‌3، ص‌125؛ وسائل الشيعه، ج‌7، ص‌469.</ref>
+# آفريننده‌اى كه مخلوقات را بدون الگو و مثل و مانندى كه بر كار او سبقت داشته باشد، ايجاد كرده است. در دو آيه‌اى كه بديع در آنها بكار رفته غالب مفسران همين معنا را از آن استفاده كرده‌اند.<ref>رحمة من الرحمن، ج‌1، ص‌184؛ التبيان، ج‌4، ص‌221؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌366؛ التفسيرالكبير، ج‌4، ص‌27.</ref> در روايتى [[امام باقر]] عليه السلام در تفسير «بَديعُ السَّموتِ وَالاَرض» فرموده‌اند: خداوند همه چيز را با علم خود، بدون مثال و نمونه پيشين ابداع و ابتكار كرد و آسمانها و زمين را آفريد، در حالى كه پيش از آن آسمان و زمينى نبود.<ref>تفسير عياشى، ج‌1، ص‌373؛ البرهان، ج‌2، ص‌461.</ref> در دعا آمده است: «اللّه أوّل كل شيء و آخره و بديع كلّ شيء و منتهاه».<ref> تهذيب، ج‌3، ص‌125؛ وسائل الشيعه، ج‌7، ص‌469.</ref>
 ==بديع بودن خداوند و نفى فرزند از او==
-در دو آيه‌اى كه بديع در آنها بكار رفته، بديع بودن خداوند دليل نفى فرزند از او قرار داده شده است: «...وخَرَقوا لَهُ بَنينَ وبَنت بِغَيرِ عِلم سُبحنَهُ وتَعلى عَمّا يَصِفون × بَديعُ السَّموتِ والاَرضِ...»، ([[سوره انعام]]/6‌،101) «وقالوا اتَّخَذَاللّهُ ولَدًا سُبحنَهُ... بَديعُ السَّموتِ والاَرضِ...». ([[سوره بقره]]/ 2، 116 - 117)
+در دو آيه‌اى كه بديع در آنها بكار رفته، بديع بودن خداوند دليل نفى فرزند از او قرار داده شده است: {{متن قرآن|«...وخَرَقوا لَهُ بَنينَ وبَنت بِغَيرِ عِلم سُبحنَهُ وتَعلى عَمّا يَصِفون × بَديعُ السَّموتِ والاَرضِ...»}}، ([[سوره انعام]]/6‌،101) {{متن قرآن|«وقالوا اتَّخَذَاللّهُ ولَدًا سُبحنَهُ... بَديعُ السَّموتِ والاَرضِ...»}}. ([[سوره بقره]]/ 2، 116 - 117)
-با تكيه بر بديع بودن خداوند، به دو صورت مى‌توان فرزند داشتن او را نفى كرد:
+با تكيه بر بديع بودن خداوند به دو صورت مى‌توان فرزند داشتن او را نفى كرد:
 # اگر بديع به معناى ذات بى‌مانند باشد، فرزند داشتن چنين ذاتى غيرممكن است زيرا فرزند داشتن عبارت از اين است كه موجودى برخى از اجزاى وجود خود را از خود جدا كرده و به تدريج او را تربيت كند تا نوعى همانند خودش شود و ذات الهى منزه از مثل و مانند است.<ref>الميزان، ج‌1، ص‌261.</ref>
 # اگر بديع به معناى آفريننده موجودات، بدون نمونه پيشين باشد لازمه بديع بودن خداوند آن است كه خلق و فعل الهى شبيه فعل ديگران در تدريج و توسل به اسباب نباشد، بنابراين فرزند داشتن او ممكن نيست زيرا تحقق فرزند به تربيت و تدريج نياز دارد.<ref>الميزان، ج‌1، ص‌261.</ref>
-برخى در مجموع گفته‌اند: اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است كه او از طريق طبيعى و معهود داراى فرزند شده است چنين امرى درباره خدا صحيح نيست زيرا اين معنا درباره كسى تصور مى‌شود كه قادر نباشد از طريق خلق و ايجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا كه قادر است با اراده آنچه را كه مى‌خواهد بيافريند<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref> و اگر مراد آن است كه خداوند بدون نياز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع كرده است اين هم درست نيست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع كرده فرزند او باشد بايد همه مخلوقات آسمان و زمين فرزند او باشند، چون او «بَديعُ السَّموت والأرض» است و ترجيحى هم در كار نيست.<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref>
+برخى در مجموع گفته‌اند: اگر مراد از فرزند داشتن خداوند آن است كه او از طريق طبيعى و معهود داراى فرزند شده است چنين امرى درباره خدا صحيح نيست زيرا اين معنا درباره كسى تصور مى‌شود كه قادر نباشد از طريق خلق و ايجاد به صورت دفعى آن را بدست آورد؛ نه خدا كه قادر است با اراده آنچه را كه مى‌خواهد بيافريند<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref> و اگر مراد آن است كه خداوند بدون نياز به همسر، نطفه و... فرزند را ابداع كرده است. اين هم درست نيست، چون اگر بنا باشد آنچه خداوند ابداع كرده فرزند او باشد بايد همه مخلوقات آسمان و زمين فرزند او باشند، چون او «بَديعُ السَّموت والأرض» است و ترجيحى هم در كار نيست.<ref>التفسير الكبير، ج‌3، ص‌118.</ref>
 ==پانویس==