بانی السماء (اسم الله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۱

2026-04-09T13:21:02Z

Mohammadi در ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۵

2026-01-24T09:05:57Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-04-10T08:05:24Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ بانی السماء را به بانی السماء (اسم الله) منتقل کرد

2023-01-08T06:12:49Z

مهدی موسوی صفحهٔ بانی السماء را به بانی السماء (اسم الله) منتقل کرد

مهدی موسوی در ‏۸ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۲

2023-01-08T06:12:17Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۰۷:۱۶

2013-03-02T07:16:14Z

نمایش تغییرات

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} '''با...' ایجاد کرد

2013-02-20T11:30:46Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} '''با...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}

'''بانى السماء: سازنده و برپا دارنده آسمانها، از اسما و صفات الهى'''

بانى اسم فاعل از ريشه (ب ـ ن ـ ى) به معناى ساختن و برآوردنِ خانه و مانند آن و ضدّ ويران كردن آن است. <ref> منتهى الارب، ج‌1، ص‌108؛ المنجد، ص‌50‌، «بنى». </ref>

برخى در بيان معناى بناء و فرق آن با واژه‌هاى مشابهى مانند خلق و تكوين گفته‌اند: خلق و تكوين عبارت از ايجاد چيزى است كه هيچ سابقه‌اى نداشته است، در حالى كه بناء عبارت از تركيب موادّ و اجزاء و ايجاد شكل و هيئتى خاصّ است <ref> التحقيق، ج‌1، ص‌345، «بنى». </ref>، بنابراين، بانى كسى است كه موادّ اوّليه و خام را كه هيچ صورت تركيبى ندارد و بدون استفاده كنارى افتاده است با نظم و انضباط خاصّى به هم پيوند مى‌دهد و آنها را به صورت خانه و مانند آن برافراشته و برپا مى‌دارد.

سماء نيز به معناى آسمان <ref> لغت نامه، ج‌8‌، ص‌12120. </ref> است. البته لغويان براى اين واژه معانى ديگرى مانند: سقف خانه، پشت اسب <ref> مقاييس اللغه، ج‌3، ص‌98، «سمو». </ref> و... را ذكر كرده‌اند. (‌=>آسمان)

بانى‌السماء از اسمهاى افعال خداست كه از مرتبه فعل او انتزاع مى‌شود و گرچه در قرآن به كار نرفته است؛ ولى در 5 آيه بناى آسمان در قالب فعلهاى «بَنَيْنـها» (ق/50‌، 6‌؛ ذاريات/ 51‌، 47)، «بَنينا» (نبأ/‌78، 12) و «بنيـها» (نازعات/ 79، 27؛ شمس/91، 5) به خداوند نسبت داده شده است. افزون بر اين از آياتى كه از بى‌ستون بر افراشتن آسمانها (رعد/13،2)، تسويه آسمانها يا استوار ساختن آنها به صورت آسمانهاى هفت‌گانه (بقره/2،29؛فصلت/41،12)، آفريدن يا استوار كردن آسمانها به صورت سقفى محفوظ (انبياء/21، 32؛ نازعات/79، 28) و رتق و فتق آسمانها (انبياء/ 21، 30) سخن به ميان آورده مى‌توان اسم بانى‌السماء را استفاده كرد.
گفتنى است كه در برخى از دعاها دو اسم «بانى‌المبنيات» <ref> المصنف، ج‌7، ص‌83‌. </ref> و «بانى المسموكات» <ref> بحارالانوار، ج‌86‌، ص‌335. </ref> بر خداوند اطلاق شده است كه اگر مراد از مبنيات (بناها) و مسموكات (سقفها) همان آسمانهاى معهود باشد معناى دو اسم مزبور را نمى‌توان با معناى «بانى‌السماء» بى‌ارتباط دانست.

== تبيين اسم بانى‌السماء: ==

به نظر مى‌رسد معناى «بانى‌السماء» به عنوان يكى از اسماى خداوند تفاوت چندانى با مجموع معناى لغوى بانى و سماء ندارد، بنابراين مى‌توان گفت در اطلاق اسم بانى‌السماء بر خداوند فقط برافراشتن و انسجام بخشيدن آسمانها به صورت كنونى مورد نظر است؛ نه اصل آفرينش آنها، زيرا در اين صورت فرقى بين اطلاق اسم «بانى‌السماء» و تعبيراتى چون فاطرالسماوات: «فاطِرِ السَّمـوتِ والاَرضِ» (ابراهيم/14، 10)،
بديع السماوات: «بَديعُ السَّمـوتِ والاَرضِ» (بقره/2،117) و خالق السماوات: «خَلَقَ اللّهُ السَّمـوتِ والاَرض» (جاثيه/45، 22) كه هر كدام معناى ويژه خود را دارد نخواهد بود، ازاين‌رو آياتى كه بناى آسمانها را به خدا نسبت مى‌دهد گويا بدين معناست كه خداوند موادّ اوّليه آسمانها و كرات آسمانى را كه پيش از اين موادّ خامى بيش نبود و خود خدا نيز آنها را آفريده بود با تدبير و‌حكمت و قدرت خود برافراشت و به صورتى كه اكنون مشاهده مى‌كنيد منظّم و مرتّب ساخت.

اين معنا با آياتى كه به سابقه آسمانها اشاره‌كرده و آن را به صورت گازهاى فشرده‌اى دانسته كه شكل مذاب داشته و از آن آب تعبير‌شده <ref> الفرقان، ج16‌ـ‌17، ص285؛ نمونه، ج‌9، ص‌26. </ref>: «و هُوَ الَّذى خَلَقَ السَّمـوتِ والاَرضَ فى سِتَّةِ اَيّام وكانَ عَرشُهُ عَلَى الماءِ» (هود/11، 7) يا آن را دخان تعبير كرده: «ثُمَّ‌استَوى اِلَى السَّماءِ وهِىَ دُخانٌ» (فصلت/41،11) يا از به هم پيوسته بودن آسمانها و زمين سخن گفته: «اَوَ لَم يَرَ الَّذينَ كَفَروا اَنَّ السَّمـوتِ والاَرضَ كانَتا رَتقـًا فَفَتَقنـهُما» (انبياء/21،30) و نيز با آياتى كه از مراحل آفرينش آسمانها سخن مى‌گويد: «ولَقَد خَلَقنَا السَّمـوتِ والاَرضَ وما بَينَهُما فى سِتَّةِ اَيّام» (ق/50‌،38)، «فَقَضـهُنَّ سَبعَ سَمـوات فى يَومَينِ» (فصّلت/41،12) سازگارى دارد و بر نظريه‌هاى پذيرفته شده از ناحيه كيهان شناسان كه معتقدند نظام كنونى جهان و كهكشانها و كرات آسمانى پس از گذراندن مراحلى بدين صورت درآمده <ref> من علم الفلك القرآنى، ص‌30؛ پيدايش و مرگ خورشيد، ص‌203؛ تورات، انجيل، قرآن و علم، ص‌196. </ref> نيز قابل تطبيق است.

برخى از مفسران در پاسخ به اين سؤال كه حكمت به كار رفتن واژه بناء، آن‌هم به طور مكرّر، درباره آسمان «والسَّماءِ و ما بَنـها» (شمس/91،5)، «اَمِ‌السَّماءُ بَنـها» (نازعات/79،27)، «جَعَلَ لَكُمُ الاَرضَ فِرشـًا والسَّماءَ بِنَـاءً» (بقره/2،22) چيست وجوهى را بيان كرده‌اند؛ از جمله آنكه: آسمان تا روز قيامت باقى است و چيزى از آن از بين نمى‌رود، برخلاف زمين كه در معرض تغيير و تبدل است، بنابراين زمين مانند‌فرشى است كه گاهى پهن و گاهى جمع مى‌شود، و آسمان نيز به منزله بنايى است كه آن را‌برافراشته‌اند‌و ثابت و برقرار است. <ref> التفسير الكبير، ج‌28، ص‌225. </ref>

برخى ديگر از مفسران در رابطه با به كارگيرى لفظ بناء درباره آسمان گفته‌اند: قرآن در پاسخ به مشركانى كه قيامت را باور نداشته و مى‌گويند: آيا ما (پس از مرگ) آنگاه كه استخوانهاى پوسيده گشتيم به حال نخست بازگردانيده مى‌شويم: «يَقولونَ اَءِنّا لَمَردودونَ فِى‌الحافِرَه * اَءِذا كُنّا عِظـمـًا نَخِرَه» (نازعات/‌79،10‌ـ‌11) براى تبيين سخت‌تر بودن خلقت آسمان، به تفصيل آفرينش آسمان با لفظ بناء اشاره كرده و فرموده است: آيا شما در آفرينش سخت‌تريد يا آسمان كه آن را برافراشت <ref> الميزان، ج‌20، ص‌189‌ـ‌190. </ref>: «ءَاَنتُم اَشَدُّ خَلقـًا اَمِ السَّماءُ بَنـها» . (نازعات/‌79،‌27) در آيه 6 ق/50 نيز قدرت خداوند را به منكران معاد گوشزد كرده است كه همان خدايى كه اين آسمان با عظمت را بدون هر گونه خلل و سستى بنا كرد و همچون سقفى بدون ستون برافراشت قادر است بنيه متلاشى شده انسان را دوباره در قيامت بنا كند: «اَفَلَم يَنظُروا اِلَى السَّماءِ فَوقَهُم كَيفَ بَنَينـها...» .

شايان توجّه آنكه در آيات مربوط به بحث كه بناى آسمانها را به خداوند نسبت داده گاهى بناى ياد شده به صورت مفرد فقط به خدا نسبت داده شده است؛ مانند: «بَنـها» (نازعات/ 79، 27؛ شمس/91، 5) و گاهى به صورت متكلّم مع الغير كه نقش ديگر موجودات نيز مورد نظر است؛ مانند: «بنينـها» (ق/50‌، 6‌؛ ذاريات / 51‌، 47) و «بنينا» . (نبأ/ 78، 12) شايد سرّ اين نكته آن باشد كه در آيات دسته نخست همه وسايط دخيل در بناى آسمانها در مسبّب الاسباب فانى دانسته شده است، بر خلاف آيات دسته دوم كه وسايط ياد شده نيز لحاظ گشته است.

== پانویس ==

{{پانویس}}

== منابع ==

دائرة المعارف قرآن كريم، جلد پنجم، ذیل مدخل ''بانی السماء'' از حسن رمضانی .
[[رده:اسماء و صفات الهی]]
[[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 گفتنى است که در برخى از دعاها دو اسم «بانى‌ المبنیات» <ref>المصنف، ج‌۷، ص‌۸۳‌.</ref> و «بانى المسموکات»<ref>بحارالانوار، ج‌۸۶‌، ص‌۳۳۵. </ref> بر خداوند اطلاق شده است که اگر مراد از مبنیات (بناها) و مسموکات (سقفها) همان آسمانهاى معهود باشد، معناى دو اسم مزبور را نمى‌توان با معناى «بانى‌السماء» بى‌ارتباط دانست.
-به نظر مى‌رسد معناى «بانى‌السماء» به عنوان یکى از اسماى خداوند تفاوت چندانى با مجموع معناى لغوى بانى و سماء ندارد، بنابراین مى‌توان گفت در اطلاق اسم بانى‌السماء بر خداوند فقط برافراشتن و انسجام بخشیدن آسمانها به صورت کنونى مورد نظر است؛ نه اصل آفرینش آنها، زیرا در این صورت فرقى بین اطلاق اسم «بانى‌السماء» و تعبیراتى چون «[[فاطر]] السماوات»: {{متن قرآن|«...فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ...»}}<ref>[[آیه 10 سوره ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۱۰.]]</ref>، بدیع السماوات: {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ...»}}<ref>[[آیه 117 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۱۷.]]</ref>،و خالق السماوات:{{متن قرآن|«وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ...»}}<ref>[[آیه 22 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۲۲.]]</ref>، که هر کدام معناى ویژه خود را دارد نخواهد بود، از این‌ رو آیاتى که بناى آسمانها را به خدا نسبت مى‌دهد گویا بدین معناست که خداوند مواد اولیه آسمانها و کرات آسمانى را که پیش از این مواد خامى بیش نبود و خود خدا نیز آنها را آفریده بود با تدبیر و‌ [[حکمت]] و قدرت خود برافراشت و به صورتى که اکنون مشاهده مى‌کنید، منظّم و مرتّب ساخت.
+به نظر مى‌رسد معناى «بانى‌السماء» به عنوان یکى از اسماى خداوند تفاوت چندانى با مجموع معناى لغوى بانى و سماء ندارد، بنابراین مى‌توان گفت در اطلاق اسم بانى‌السماء بر خداوند فقط برافراشتن و انسجام بخشیدن آسمانها به صورت کنونى مورد نظر است؛ نه اصل آفرینش آنها، زیرا در این صورت فرقى بین اطلاق اسم «بانى‌السماء» و تعبیراتى چون «[[فاطر]] السماوات»: {{متن قرآن|«... فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ...»}}<ref>[[آیه 10 سوره ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۱۰.]]</ref>، بدیع السماوات: {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ...»}}<ref>[[آیه 117 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۱۷.]]</ref>،و خالق السماوات:{{متن قرآن|«وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ...»}}<ref>[[آیه 22 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۲۲.]]</ref>، که هر کدام معناى ویژه خود را دارد نخواهد بود، از این‌ رو آیاتى که بناى آسمانها را به خدا نسبت مى‌دهد گویا بدین معناست که خداوند مواد اولیه آسمانها و کرات آسمانى را که پیش از این مواد خامى بیش نبود و خود خدا نیز آنها را آفریده بود با تدبیر و‌ [[حکمت]] و قدرت خود برافراشت و به صورتى که اکنون مشاهده مى‌کنید، منظّم و مرتّب ساخت.
-این معنا با آیاتى که به سابقه آسمانها اشاره‌ کرده و آن را به صورت گازهاى فشرده‌اى دانسته که شکل مذاب داشته و از آن آب تعبیر‌ شده:<ref>الفرقان، ج۱۶‌ـ‌۱۷، ص۲۸۵؛ نمونه، ج‌۹، ص‌۲۶.</ref> {{متن قرآن|«وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره هود|سوره هود، آیه ۷.]]</ref>، یا آن را «دخان» تعبیر کرده: {{متن قرآن|«ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ...»}}<ref>[[آیه 11 سوره فصلت|سوره فصلت،آیه ۱۱.]]</ref>، یا از به هم پیوسته بودن آسمانها و زمین سخن گفته:{{متن قرآن|«أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا...»}}<ref>[[آیه 30 سوره انبیاء|سوره انبیاء،آیه ۳۰.]]</ref>،و نیز با آیاتى که از مراحل آفرینش آسمانها سخن مى‌گوید:{{متن قرآن|«وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ...»}}<ref>[[آیه 38 سوره ق|سوره ق،آیه ۳۸.]]</ref>، {{متن قرآن|«فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره فصلت|سوره فصلت،آیه ۱۲.]]</ref>، سازگارى دارد و بر نظریه‌هاى پذیرفته شده از ناحیه کیهان شناسان که معتقدند نظام کنونى جهان و کهکشانها و کرات آسمانى پس از گذراندن مراحلى بدین صورت درآمده <ref>من علم الفلک القرآنى، ص‌۳۰؛ پیدایش و مرگ خورشید، ص‌۲۰۳؛ تورات، انجیل، قرآن و علم، ص‌۱۹۶.</ref> نیز قابل تطبیق است.
+این معنا با آیاتى که به سابقه آسمانها اشاره‌ کرده و آن را به صورت گازهاى فشرده‌اى دانسته که شکل مذاب داشته و از آن آب تعبیر‌ شده:<ref>الفرقان، ج۱۶‌ـ‌۱۷، ص۲۸۵؛ نمونه، ج‌۹، ص‌۲۶.</ref> {{متن قرآن|«وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره هود|سوره هود، آیه ۷.]]</ref>، یا آن را «دخان» تعبیر کرده: {{متن قرآن|«ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ ...»}}<ref>[[آیه 11 سوره فصلت|سوره فصلت، آیه ۱۱.]]</ref>، یا از به هم پیوسته بودن آسمانها و زمین سخن گفته:{{متن قرآن|«أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا ...»}}<ref>[[آیه 30 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۳۰.]]</ref>،و نیز با آیاتى که از مراحل آفرینش آسمانها سخن مى‌گوید:{{متن قرآن|«وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ...»}}<ref>[[آیه 38 سوره ق|سوره ق، آیه ۳۸.]]</ref>، {{متن قرآن|«فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره فصلت|سوره فصلت، آیه ۱۲.]]</ref>، سازگارى دارد و بر نظریه‌هاى پذیرفته شده از ناحیه کیهان شناسان که معتقدند نظام کنونى جهان و کهکشانها و کرات آسمانى پس از گذراندن مراحلى بدین صورت درآمده <ref>من علم الفلک القرآنى، ص‌۳۰؛ پیدایش و مرگ خورشید، ص‌۲۰۳؛ تورات، انجیل، قرآن و علم، ص‌۱۹۶.</ref> نیز قابل تطبیق است.
-برخى از مفسران در پاسخ به این سؤال که حکمت به کار رفتن واژه بناء، آن‌ هم به طور مکرر درباره آسمان {{متن قرآن|«وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 5 سوره شمس|سوره شمس،آیه ۵.]]</ref>،{{متن قرآن|«...أَمِ السَّمَاءُ ۚ بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 27 سوره نازعات|سوره نازعات،آیه ۲۷.]]</ref>،{{متن قرآن|«...جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً...»}}<ref>[[آیه 22 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۲.]]</ref>، چیست؟ وجوهى را بیان کرده‌اند؛ از جمله آن که: آسمان تا روز [[قیامت]] باقى است و چیزى از آن از بین نمى‌رود، برخلاف زمین که در معرض تغییر و تبدل است، بنابراین زمین مانند‌ فرشى است که گاهى پهن و گاهى جمع مى‌شود و آسمان نیز به منزله بنایى است که آن را‌ برافراشته‌اند‌ و ثابت و برقرار است.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۲۵.</ref>
+برخى از مفسران در پاسخ به این سؤال که حکمت به کار رفتن واژه بناء، آن‌ هم به طور مکرر درباره آسمان {{متن قرآن|«وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 5 سوره شمس|سوره شمس، آیه ۵.]]</ref>،{{متن قرآن|«... أَمِ السَّمَاءُ ۚ بَنَاهَا»}}<ref name=":۰">[[آیه 27 سوره نازعات|سوره نازعات، آیه ۲۷.]]</ref>، {{متن قرآن|«... جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً ...»}}<ref>[[آیه 22 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۲.]]</ref>، چیست؟ وجوهى را بیان کرده‌اند؛ از جمله آن که: آسمان تا روز [[قیامت]] باقى است و چیزى از آن از بین نمى‌رود، برخلاف زمین که در معرض تغییر و تبدل است، بنابراین زمین مانند‌ فرشى است که گاهى پهن و گاهى جمع مى‌شود و آسمان نیز به منزله بنایى است که آن را‌ برافراشته‌اند‌ و ثابت و برقرار است.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۲۵.</ref>
-برخى دیگر از مفسران در رابطه با بکارگیرى لفظ بناء درباره آسمان گفته‌اند: [[قرآن]] در پاسخ به مشرکانى که قیامت را باور نداشته و مى‌گویند: آیا ما (پس از [[مرگ]]) آنگاه که استخوان هاى پوسیده گشتیم به حال نخست بازگردانیده مى‌شویم: {{متن قرآن|«يَقُولُونَ أَإِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ * أَإِذَا كُنَّا عِظَامًا نَخِرَةً»}}<ref>[[آیه 10 سوره نازعات|سوره نازعات،آیات ۱۰‌و۱۱.]]</ref>. براى تبیین سخت‌تر بودن خلقت آسمان به تفصیل آفرینش آسمان با لفظ بناء اشاره کرده و فرموده است: آیا شما در آفرینش سخت‌ترید یا آسمان که آن را برافراشت:<ref> المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۸۹‌ـ‌۱۹۰.</ref> {{متن قرآن|«أَأَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاءُ ۚ بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 27 سوره نازعات|سوره نازعات،آیه ۲۷.]]</ref>. در آیه ۶ [[سوره ق]] نیز قدرت خداوند را به منکران [[معاد]] گوشزد کرده است که همان خدایى که این آسمان با عظمت را بدون هر گونه خلل و سستى بنا کرد و همچون سقفى بدون ستون برافراشت، قادر است بنیه متلاشى شده انسان را دوباره در قیامت بنا کند:{{متن قرآن|«أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا...»}}<ref>[[آیه 6 سوره ق|سوره ق،آیه ۶.]]</ref>.
+برخى دیگر از مفسران در رابطه با بکارگیرى لفظ بناء درباره آسمان گفته‌اند: [[قرآن]] در پاسخ به مشرکانى که قیامت را باور نداشته و مى‌گویند: آیا ما (پس از [[مرگ]]) آنگاه که استخوان هاى پوسیده گشتیم به حال نخست بازگردانیده مى‌شویم: {{متن قرآن|«{{آیه|79|10}} 💠<ref>[[آیه 10 سوره نازعات|سوره نازعات، آیه ۱۰‌.]]</ref> {{آیه|79|11}}<ref>[[آیه 11 سوره نازعات|همان، آیه ۱۱.]]</ref>»}}. براى تبیین سخت‌تر بودن خلقت آسمان به تفصیل آفرینش آسمان با لفظ بناء اشاره کرده و فرموده است: آیا شما در آفرینش سخت‌ترید یا آسمان که آن را برافراشت:<ref> المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۸۹‌ـ‌۱۹۰.</ref> {{متن قرآن|«أَأَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاءُ ۚ بَنَاهَا»}}<ref name=":۰" />؛ در آیه ۶ [[سوره ق]] نیز قدرت خداوند را به منکران [[معاد]] گوشزد کرده است که همان خدایى که این آسمان با عظمت را بدون هر گونه خلل و سستى بنا کرد و همچون سقفى بدون ستون برافراشت، قادر است بنیه متلاشى شده انسان را دوباره در قیامت بنا کند:{{متن قرآن|«أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا... »}}<ref>[[آیه 6 سوره ق|سوره ق، آیه ۶.]]</ref>.
 شایان توجه آن که در آیات مربوط به بحث که بناى آسمانها را به خداوند نسبت داده، گاهى بناى یاد شده به صورت مفرد فقط به خدا نسبت داده شده است؛ مانند: «بَناها» ([[سوره نازعات]]، ۲۷؛ [[سوره شمس]]، ۵) و گاهى به صورت متکلم مع الغیر که نقش دیگر موجودات نیز مورد نظر است؛ مانند: «بنیناها» ([[سوره ق]]، ۶‌؛ [[سوره ذاریات]] ۴۷) و «بنینا» ([[سوره نبأ]]، ۱۲). شاید سرّ این نکته آن باشد که در آیات دسته نخست همه وسایط دخیل در بناى آسمانها در مسبّب الاسباب فانى دانسته شده است برخلاف آیات دسته دوم که وسایط یاد شده نیز لحاظ گشته است.

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 گفتنى است که در برخى از دعاها دو اسم «بانى‌ المبنیات» <ref>المصنف، ج‌۷، ص‌۸۳‌.</ref> و «بانى المسموکات»<ref>بحارالانوار، ج‌۸۶‌، ص‌۳۳۵. </ref> بر خداوند اطلاق شده است که اگر مراد از مبنیات (بناها) و مسموکات (سقفها) همان آسمانهاى معهود باشد، معناى دو اسم مزبور را نمى‌توان با معناى «بانى‌السماء» بى‌ارتباط دانست.
-به نظر مى‌رسد معناى «بانى‌السماء» به عنوان یکى از اسماى خداوند تفاوت چندانى با مجموع معناى لغوى بانى و سماء ندارد، بنابراین مى‌توان گفت در اطلاق اسم بانى‌السماء بر خداوند فقط برافراشتن و انسجام بخشیدن آسمانها به صورت کنونى مورد نظر است؛ نه اصل آفرینش آنها، زیرا در این صورت فرقى بین اطلاق اسم «بانى‌السماء» و تعبیراتى چون «[[فاطر]] السماوات»: {{متن قرآن|«فاطِرِ السَّمـوتِ والاَرضِ»}} ([[سوره ابراهیم]]، ۱۰)، بدیع السماوات: {{متن قرآن|«بَدیعُ السَّموتِ والاَرضِ»}} ([[سوره بقره]]، ۱۱۷) و خالق السماوات: {{متن قرآن|«خَلَقَ اللّهُ السَّمـوتِ والاَرض»}} ([[سوره جاثیه]]، ۲۲) که هر کدام معناى ویژه خود را دارد نخواهد بود، از این‌ رو آیاتى که بناى آسمانها را به خدا نسبت مى‌دهد گویا بدین معناست که خداوند مواد اولیه آسمانها و کرات آسمانى را که پیش از این مواد خامى بیش نبود و خود خدا نیز آنها را آفریده بود با تدبیر و‌ [[حکمت]] و قدرت خود برافراشت و به صورتى که اکنون مشاهده مى‌کنید، منظّم و مرتّب ساخت.
+به نظر مى‌رسد معناى «بانى‌السماء» به عنوان یکى از اسماى خداوند تفاوت چندانى با مجموع معناى لغوى بانى و سماء ندارد، بنابراین مى‌توان گفت در اطلاق اسم بانى‌السماء بر خداوند فقط برافراشتن و انسجام بخشیدن آسمانها به صورت کنونى مورد نظر است؛ نه اصل آفرینش آنها، زیرا در این صورت فرقى بین اطلاق اسم «بانى‌السماء» و تعبیراتى چون «[[فاطر]] السماوات»: {{متن قرآن|«...فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ...»}}<ref>[[آیه 10 سوره ابراهیم|سوره ابراهیم، آیه ۱۰.]]</ref>، بدیع السماوات: {{متن قرآن|«بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ...»}}<ref>[[آیه 117 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۱۷.]]</ref>،و خالق السماوات:{{متن قرآن|«وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ...»}}<ref>[[آیه 22 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۲۲.]]</ref>، که هر کدام معناى ویژه خود را دارد نخواهد بود، از این‌ رو آیاتى که بناى آسمانها را به خدا نسبت مى‌دهد گویا بدین معناست که خداوند مواد اولیه آسمانها و کرات آسمانى را که پیش از این مواد خامى بیش نبود و خود خدا نیز آنها را آفریده بود با تدبیر و‌ [[حکمت]] و قدرت خود برافراشت و به صورتى که اکنون مشاهده مى‌کنید، منظّم و مرتّب ساخت.
-این معنا با آیاتى که به سابقه آسمانها اشاره‌ کرده و آن را به صورت گازهاى فشرده‌اى دانسته که شکل مذاب داشته و از آن آب تعبیر‌ شده:<ref>الفرقان، ج۱۶‌ـ‌۱۷، ص۲۸۵؛ نمونه، ج‌۹، ص‌۲۶.</ref> {{متن قرآن|«و هُوَ الَّذى خَلَقَ السَّموتِ والاَرضَ فى سِتَّةِ اَیام وکانَ عَرشُهُ عَلَى الماءِ»}} ([[سوره هود]]، ۷) یا آن را «دخان» تعبیر کرده: {{متن قرآن|«ثُمَّ‌استَوى اِلَى السَّماءِ وهِىَ دُخانٌ»}} ([[سوره فصلت]]، ۱۱)، یا از به هم پیوسته بودن آسمانها و زمین سخن گفته: {{متن قرآن|«اَوَ لَم یرَ الَّذینَ کفَروا اَنَّ السَّموتِ والاَرضَ کانَتا رَتقـًا فَفَتَقنـهُما»}} ([[سوره انبیاء]]، ۳۰) و نیز با آیاتى که از مراحل آفرینش آسمانها سخن مى‌گوید: {{متن قرآن|«ولَقَد خَلَقنَا السَّموتِ والاَرضَ وما بَینَهُما فى سِتَّةِ اَیام»}} ([[سوره ق]]، ۳۸)، {{متن قرآن|«فَقَضـهُنَّ سَبعَ سَموات فى یومَینِ»}} ([[سوره فصلت]]، ۱۲) سازگارى دارد و بر نظریه‌هاى پذیرفته شده از ناحیه کیهان شناسان که معتقدند نظام کنونى جهان و کهکشانها و کرات آسمانى پس از گذراندن مراحلى بدین صورت درآمده <ref>من علم الفلک القرآنى، ص‌۳۰؛ پیدایش و مرگ خورشید، ص‌۲۰۳؛ تورات، انجیل، قرآن و علم، ص‌۱۹۶.</ref> نیز قابل تطبیق است.
+این معنا با آیاتى که به سابقه آسمانها اشاره‌ کرده و آن را به صورت گازهاى فشرده‌اى دانسته که شکل مذاب داشته و از آن آب تعبیر‌ شده:<ref>الفرقان، ج۱۶‌ـ‌۱۷، ص۲۸۵؛ نمونه، ج‌۹، ص‌۲۶.</ref> {{متن قرآن|«وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره هود|سوره هود، آیه ۷.]]</ref>، یا آن را «دخان» تعبیر کرده: {{متن قرآن|«ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ...»}}<ref>[[آیه 11 سوره فصلت|سوره فصلت،آیه ۱۱.]]</ref>، یا از به هم پیوسته بودن آسمانها و زمین سخن گفته:{{متن قرآن|«أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا...»}}<ref>[[آیه 30 سوره انبیاء|سوره انبیاء،آیه ۳۰.]]</ref>،و نیز با آیاتى که از مراحل آفرینش آسمانها سخن مى‌گوید:{{متن قرآن|«وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ...»}}<ref>[[آیه 38 سوره ق|سوره ق،آیه ۳۸.]]</ref>، {{متن قرآن|«فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره فصلت|سوره فصلت،آیه ۱۲.]]</ref>، سازگارى دارد و بر نظریه‌هاى پذیرفته شده از ناحیه کیهان شناسان که معتقدند نظام کنونى جهان و کهکشانها و کرات آسمانى پس از گذراندن مراحلى بدین صورت درآمده <ref>من علم الفلک القرآنى، ص‌۳۰؛ پیدایش و مرگ خورشید، ص‌۲۰۳؛ تورات، انجیل، قرآن و علم، ص‌۱۹۶.</ref> نیز قابل تطبیق است.
-برخى از مفسران در پاسخ به این سؤال که حکمت به کار رفتن واژه بناء، آن‌ هم به طور مکرر درباره آسمان {{متن قرآن|«والسَّماءِ و ما بَنها»}} ([[سوره شمس]]، ۵)، {{متن قرآن|«اَمِ‌السَّماءُ بَنـها»}} ([[سوره نازعات]]، ۲۷)، {{متن قرآن|«جَعَلَ لَکمُ الاَرضَ فِرشـًا والسَّماءَ بِنَـاءً»}} ([[سوره بقره]]، ۲۲) چیست؟ وجوهى را بیان کرده‌اند؛ از جمله آن که: آسمان تا روز [[قیامت]] باقى است و چیزى از آن از بین نمى‌رود، برخلاف زمین که در معرض تغییر و تبدل است، بنابراین زمین مانند‌ فرشى است که گاهى پهن و گاهى جمع مى‌شود و آسمان نیز به منزله بنایى است که آن را‌ برافراشته‌اند‌ و ثابت و برقرار است.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۲۵.</ref>
+برخى از مفسران در پاسخ به این سؤال که حکمت به کار رفتن واژه بناء، آن‌ هم به طور مکرر درباره آسمان {{متن قرآن|«وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 5 سوره شمس|سوره شمس،آیه ۵.]]</ref>،{{متن قرآن|«...أَمِ السَّمَاءُ ۚ بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 27 سوره نازعات|سوره نازعات،آیه ۲۷.]]</ref>،{{متن قرآن|«...جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً...»}}<ref>[[آیه 22 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۲.]]</ref>، چیست؟ وجوهى را بیان کرده‌اند؛ از جمله آن که: آسمان تا روز [[قیامت]] باقى است و چیزى از آن از بین نمى‌رود، برخلاف زمین که در معرض تغییر و تبدل است، بنابراین زمین مانند‌ فرشى است که گاهى پهن و گاهى جمع مى‌شود و آسمان نیز به منزله بنایى است که آن را‌ برافراشته‌اند‌ و ثابت و برقرار است.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۸، ص‌۲۲۵.</ref>
-برخى دیگر از مفسران در رابطه با بکارگیرى لفظ بناء درباره آسمان گفته‌اند: [[قرآن]] در پاسخ به مشرکانى که قیامت را باور نداشته و مى‌گویند: آیا ما (پس از [[مرگ]]) آنگاه که استخوان هاى پوسیده گشتیم به حال نخست بازگردانیده مى‌شویم: {{متن قرآن|«یقولونَ اَءِنّا لَمَردودونَ فِى‌الحافِرَه × اَءِذا کنّا عِظـمـًا نَخِرَه»}} ([[سوره نازعات]]، ۱۰‌ـ‌۱۱)، براى تبیین سخت‌تر بودن خلقت آسمان به تفصیل آفرینش آسمان با لفظ بناء اشاره کرده و فرموده است: آیا شما در آفرینش سخت‌ترید یا آسمان که آن را برافراشت:<ref> المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۸۹‌ـ‌۱۹۰.</ref> {{متن قرآن|«ءَاَنتُم اَشَدُّ خَلقـًا اَمِ السَّماءُ بَنـها»}}. ([[سوره نازعات]]،‌ ۲۷) در آیه ۶ [[سوره ق]] نیز قدرت خداوند را به منکران [[معاد]] گوشزد کرده است که همان خدایى که این آسمان با عظمت را بدون هر گونه خلل و سستى بنا کرد و همچون سقفى بدون ستون برافراشت، قادر است بنیه متلاشى شده انسان را دوباره در قیامت بنا کند: {{متن قرآن|«اَفَلَم ینظُروا اِلَى السَّماءِ فَوقَهُم کیفَ بَنَینها...»}}.
+برخى دیگر از مفسران در رابطه با بکارگیرى لفظ بناء درباره آسمان گفته‌اند: [[قرآن]] در پاسخ به مشرکانى که قیامت را باور نداشته و مى‌گویند: آیا ما (پس از [[مرگ]]) آنگاه که استخوان هاى پوسیده گشتیم به حال نخست بازگردانیده مى‌شویم: {{متن قرآن|«يَقُولُونَ أَإِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحَافِرَةِ * أَإِذَا كُنَّا عِظَامًا نَخِرَةً»}}<ref>[[آیه 10 سوره نازعات|سوره نازعات،آیات ۱۰‌و۱۱.]]</ref>. براى تبیین سخت‌تر بودن خلقت آسمان به تفصیل آفرینش آسمان با لفظ بناء اشاره کرده و فرموده است: آیا شما در آفرینش سخت‌ترید یا آسمان که آن را برافراشت:<ref> المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۸۹‌ـ‌۱۹۰.</ref> {{متن قرآن|«أَأَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاءُ ۚ بَنَاهَا»}}<ref>[[آیه 27 سوره نازعات|سوره نازعات،آیه ۲۷.]]</ref>. در آیه ۶ [[سوره ق]] نیز قدرت خداوند را به منکران [[معاد]] گوشزد کرده است که همان خدایى که این آسمان با عظمت را بدون هر گونه خلل و سستى بنا کرد و همچون سقفى بدون ستون برافراشت، قادر است بنیه متلاشى شده انسان را دوباره در قیامت بنا کند:{{متن قرآن|«أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا...»}}<ref>[[آیه 6 سوره ق|سوره ق،آیه ۶.]]</ref>.
 شایان توجه آن که در آیات مربوط به بحث که بناى آسمانها را به خداوند نسبت داده، گاهى بناى یاد شده به صورت مفرد فقط به خدا نسبت داده شده است؛ مانند: «بَناها» ([[سوره نازعات]]، ۲۷؛ [[سوره شمس]]، ۵) و گاهى به صورت متکلم مع الغیر که نقش دیگر موجودات نیز مورد نظر است؛ مانند: «بنیناها» ([[سوره ق]]، ۶‌؛ [[سوره ذاریات]] ۴۷) و «بنینا» ([[سوره نبأ]]، ۱۲). شاید سرّ این نکته آن باشد که در آیات دسته نخست همه وسایط دخیل در بناى آسمانها در مسبّب الاسباب فانى دانسته شده است برخلاف آیات دسته دوم که وسایط یاد شده نیز لحاظ گشته است.

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 ==منابع==
 * دائرةالمعارف قرآن کریم، جلد پنجم، ذیل مدخل "بانی السماء" از حسن رمضانی.
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۸ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۱۲
(بدون تفاوت)