باعث (اسم الله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۱

2026-04-10T08:51:31Z

Mohammadi در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۵:۱۹

2026-01-27T05:19:15Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-04-10T07:56:10Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۴۴

2023-01-04T10:44:17Z

Zamani: باعث (اسم الهی) را به باعث (اسم الله) منتقل کرد

2014-08-19T10:13:34Z

باعث (اسم الهی) را به باعث (اسم الله) منتقل کرد

Zamani: باعث (اسماء و صفات الهی) را به باعث (اسم الهی) منتقل کرد

2014-08-19T10:11:34Z

باعث (اسماء و صفات الهی) را به باعث (اسم الهی) منتقل کرد

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۴ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۱۰:۵۹

2013-03-04T10:59:21Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} '''با...' ایجاد کرد

2013-02-23T11:02:26Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} '''با...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}

'''باعث: برانگيزاننده پيامبران به نبوت و انسانها پس از مرگ، از اسما و صفات الهى'''

باعث اسم فاعل از مصدر «بَعْث» (برانگيختن) و در لغت به معناى برانگيزنده است.<ref> مفردات، ص‌132؛ لسان‌العرب، ج‌1، ص‌438، «بعث».</ref> واژه بَعْث به حسب موارد استعمال و به اعتبار متعلَّق آن در معانى توجيه (گرداندن)، ارسال (فرستادن)، اهباب (وزاندن)، ايصال<ref> التحقيق، ج‌1 - 2، ص‌295، «بعث».</ref> (رساندن) و مانند آن همچون تنبيه<ref> ترتيب العين، ص‌174، «بعث».</ref> (بيدار ساختن) به كار رفته است.

باعث در حقيقت به معناى ايجاد كننده انگيزه در موجود و خارج كننده آن از حالت تساوى و مايل ساختن آن به سَمْتى خاص است، گرچه معناى مذكور با توجه به اختلاف موارد استعمال مستلزم معانى گوناگونى است. واژه باعث كه براساس روايات از اسماى حسناى الهى است<ref> الكافى، ج1، ص‌164؛ بحارالانوار، ج‌4، ص‌210.</ref> در قرآن كريم صريحاً نيامده؛ اما مشتقات ماده آن 67 بار در قرآن به كار رفته<ref> المعجم الاحصائى؛، ج‌1، ص‌381.</ref> و بيشتر در موارد زنده كردن و زنده شدن پس از مرگ، اعم از حيات دوباره در روز قيامت كه از آن به حشر و معاد تعبير مى‌شود و نيز فرستادن انبيا به كار رفته است.

مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در قرآن كريم معانى متعددى از آن گرفته‌اند كه عبارت است از:

1. الهام كردن؛ در ماجراى قتل هابيل خداوند به كلاغى الهام كرد تا زمين را بكاود<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref>: «فَبَعَثَ اللّهُ غُرابـًا يَبحَثُ فِى الاَرضِ...» . (مائده/5‌،31)

2. جعل و قرار دادن؛ در داستان طالوت خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref> مجمع البيان، ج‌2، ص‌612‌؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> «اِنَّ اللّهَ قَد بَعَثَ لَكُم طالوتَ مَلِكـًا...» . (بقره/2،247)

3. بيدار كردن از خواب: «و هُوَ الَّذى يَتَوَفـّـكُم بِالَّيلِ ويَعلَمُ ما جَرَحتُم بِالنَّهارِ ثُمَّ يَبعَثُكُم فيهِ لِيُقضى اَجَلٌ مُسَمًّى... = اوست كه ]روح] شما را به شب برمى‌گيرد و آنچه در روز كرده باشيد مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگيزد تا مدتى نامبرده سپرى شود». (انعام/6‌،60)؛ يعنى در روز شما را از خواب بيدار مى‌كند.<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref>
برخى اين معنا را گسترش داده و آن را شامل بيدار كردن آفريدگان از خواب برزخ و ورود به عرصه محشر دانسته<ref> شرح الاسماء، ص‌386.</ref> و گفته‌اند: همان‌گونه كه حيات دنيوى در مقايسه با حيات برزخى خواب است حيات برزخى نيز در مقايسه با حيات اخروى و حضور در پيشگاه خداوند قادر، خواب است<ref> شرح الاسماء، ص‌183.</ref>: «مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا...» . (يس/36،52)

4. مسلط كردن: «بَعَثنا عَلَيكُم عِبادًا لَنا اولى بَأس شَديد... = بندگانى از خود را كه سخت نيرومندند بر شما برمى‌گماريم [مسلط مى‌كنيم]». (اسراء/17،5)<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214.</ref>

5‌. فرستادن انبيا و رسل<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref>: «فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ و مُنذِرينَ...» . (بقره/2،213 و نيز نحل/16،36)

6‌. زنده گردانيدن پس از مرگ، اعم از اينكه در دنيا و به معناى رجعت: «ثُمَّ بَعَثنـكُم مِن بَعدِ مَوتِكُم» (بقره/2،56)<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ مجمع البيان، ج‌1، ص‌241؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> يا زنده كردن در قيامت و حشر باشد: «ثُمَّ اِنَّكُم يَومَ القِيـمَةِ تُبعَثون» . (مؤمنون/23، 16)

7. بيرون آوردن از قبر: «اَنَّ اللّهَ يَبعَثُ مَن فِى القُبور» .<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌215؛ موسوعة له الاسماء الحسنى، ج1، ص‌266.</ref> (حجّ/22،7 و نيز يس/36،52)
برخى از شارحان اسماى الهى نيز براى باعث معانى گوناگونى ذكر كرده‌اند كه مانند معانى گذشته لازمه معناى اصلى باعث است؛ از جمله: نگهدارنده بنده در هنگام سقوط و دستگيرى كردن از وى<ref> الاسماء والصفات، ج‌1، ص‌149.</ref>، پناه دهنده بندگان در هنگام عجز و ناتوانى و قبول كننده توبه بعد از گناه<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref>، وادار كننده بندگان به كارهاى سترگ و ارزشمند و بازدارنده از وسوسه‌هاى شيطانى<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌266.</ref>، برانگيزاننده انسانها به طاعت و فرمانبردارى<ref> الاسنى فى شرح الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌476.</ref> و پاك كردن دلهايشان از هوا و هوس و مبرا كردن اعمالشان از پلشتى و دنس،<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌266.</ref> برانگيزاننده اراده‌ها براى دستيابى به مقام توحيد<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌266.</ref> و آشكار كننده آنچه در عالم غيب است.<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref>

== پانویس ==

<references/>

==منابع==

ابوطالب طالبی دارابی، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 5 .

[[رده:اسماء و صفات الهی]]
[[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در قرآن کریم معانى متعددى از آن گرفته‌اند که عبارت است از:
-* الهام کردن؛ در ماجراى قتل هابیل خداوند به کلاغى الهام کرد تا زمین را بکاود:<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ...»}}<ref>[[آیه 31 سوره مائده|سوره مائده،آیه۳۱.]]</ref>.
+* الهام کردن؛ در ماجراى قتل هابیل خداوند به کلاغى الهام کرد تا زمین را بکاود:<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ ...»}}<ref>[[آیه 31 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۳۱.]]</ref>.
-* جعل و قرار دادن؛ در داستان [[طالوت]] خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref>مجمع البیان، ج‌۲، ص‌۶۱۲‌؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«...إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره،آیه۲۴۷.]]</ref>.
+* جعل و قرار دادن؛ در داستان [[طالوت]] خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref>مجمع البیان، ج‌۲، ص‌۶۱۲‌؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«... إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۴۷.]]</ref>.
-* بیدارکردن از خواب: {{متن قرآن|«وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَىٰ أَجَلٌ مُسَمًّى...}}<ref>[[آیه 60 سوره انعام|سوره انعام،آیه۶۰.]]</ref>؛ اوست که [روح] شما را به شب برمى‌گیرد و آنچه در روز کرده باشید، مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگیزد تا مدتى نامبرده سپرى شود...».
+* بیدارکردن از خواب: «{{متن قرآن|وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَىٰ أَجَلٌ مُسَمًّى ...}}<ref>[[آیه 60 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۶۰.]]</ref>؛ اوست که [روح] شما را به شب برمى‌گیرد و آنچه در روز کرده باشید، مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگیزد تا مدتى نامبرده سپرى شود ...».
-یعنى در روز شما را از خواب بیدار مى‌کند.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> برخى این معنا را گسترش داده و آن را شامل بیدارکردن آفریدگان از خواب [[برزخ]] و ورود به عرصه محشر دانسته<ref>شرح الاسماء، ص‌۳۸۶.</ref> و گفته‌اند: همان‌گونه که حیات دنیوى در مقایسه با حیات برزخى خواب است حیات برزخى نیز در مقایسه با حیات اخروى و حضور در پیشگاه خداوند قادر، خواب است:<ref>شرح الاسماء، ص‌۱۸۳.</ref> {{متن قرآن|«...مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا...»}}<ref>[[آیه 52 سوره یس|سوره یس،آیه۵۲.]]</ref>.
+یعنى در روز شما را از خواب بیدار مى‌کند.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> برخى این معنا را گسترش داده و آن را شامل بیدارکردن آفریدگان از خواب [[برزخ]] و ورود به عرصه محشر دانسته<ref>شرح الاسماء، ص‌۳۸۶.</ref> و گفته‌اند: همان‌گونه که حیات دنیوى در مقایسه با حیات برزخى خواب است حیات برزخى نیز در مقایسه با حیات اخروى و حضور در پیشگاه خداوند قادر، خواب است:<ref>شرح الاسماء، ص‌۱۸۳.</ref> {{متن قرآن|«... مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا...»}}<ref>[[آیه 52 سوره یس|سوره یس، آیه ۵۲.]]</ref>.
-* مسلط کردن: {{متن قرآن|«...بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ...»}}<ref>[[آیه 52 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه۵۲.]]</ref>؛...بندگانى از خود را که سخت نیرومندند بر شما برمى‌گماریم [مسلط مى‌کنیم]...».<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴.</ref>
+* مسلط کردن: {{متن قرآن|«... بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ ...»}}<ref>[[آیه 52 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۵۲.]]</ref>؛... بندگانى از خود را که سخت نیرومندند بر شما برمى‌گماریم [مسلط مى‌کنیم] ...».<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴.</ref>
-* فرستادن انبیا و رسل:<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref> {{متن قرآن|«...فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ...»}}<ref>[[آیه 213 سوره بقره|سوره بقره،آیه۲۱۳.]]</ref>.و[[سوره نحل]]، ۳۶)
+* فرستادن انبیا و رسل:<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref> {{متن قرآن|«... فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ...»}}<ref>[[آیه 213 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۱۳.]]</ref>.و[[سوره نحل]]، ۳۶)
-* زنده گردانیدن پس از [[مرگ]]، اعم از این که در دنیا و به معناى [[رجعت]]: {{متن قرآن|«ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ...»}}<ref>[[آیه 56 سوره بقره|همان،آیه۵۶.]]</ref>.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ مجمع البیان، ج‌۱، ص‌۲۴۱؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> یا زنده کردن در [[قیامت ]] و حشر باشد: {{متن قرآن|«ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ»}}<ref>[[آیه 16 سوره مؤمنون| سوره مؤمنون،آیه۱۶.]]</ref>.
+* زنده گردانیدن پس از [[مرگ]]، اعم از این که در دنیا و به معناى [[رجعت]]: {{متن قرآن|«ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 56 سوره بقره|همان، آیه ۵۶.]]</ref>.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ مجمع البیان، ج‌۱، ص‌۲۴۱؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> یا زنده کردن در [[قیامت ]] و حشر باشد: {{متن قرآن|«ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ»}}<ref>[[آیه 16 سوره مؤمنون| سوره مؤمنون، آیه ۱۶.]]</ref>.
-* بیرون آوردن از [[قبر]]: {{متن قرآن|«...أَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ»}}<ref>[[آیه 16  سوره حج|سوره حج،آیه۱۶.]]</ref>.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۵؛ موسوعة له الاسماء الحسنى، ج۱، ص‌۲۶۶.</ref>؛[[سوره یس]]، ۵۲)
+* بیرون آوردن از [[قبر]]: {{متن قرآن|«... أَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ»}}<ref>[[آیه 16  سوره حج|سوره حج، آیه ۱۶.]]</ref>.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۵؛ موسوعة له الاسماء الحسنى، ج۱، ص‌۲۶۶.</ref>؛[[سوره یس]]، ۵۲)
 برخى از شارحان اسماى الهى نیز، براى «باعث» معانى گوناگونى ذکر کرده‌اند که مانند معانى گذشته، لازمه معناى اصلى باعث است؛ از جمله: وادارکننده بندگان به کارهاى سترگ و ارزشمند و بازدارنده از وسوسه‌هاى [[شیطان|شیطانى]]<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۶.</ref>، برانگیزاننده انسانها به طاعت و فرمانبردارى،<ref>الاسنى فى شرح الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۴۷۶.</ref> برانگیزاننده اراده‌ها براى دستیابى به مقام [[توحید]]<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۶.</ref> و آشکارکننده آنچه در عالم غیب است.<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref>

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در قرآن کریم معانى متعددى از آن گرفته‌اند که عبارت است از:
-* الهام کردن؛ در ماجراى قتل هابیل خداوند به کلاغى الهام کرد تا زمین را بکاود:<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللّهُ غُرابـًا یبحَثُ فِى الاَرضِ...»}}. ([[سوره مائده]]، ۳۱)
+* الهام کردن؛ در ماجراى قتل هابیل خداوند به کلاغى الهام کرد تا زمین را بکاود:<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ...»}}<ref>[[آیه 31 سوره مائده|سوره مائده،آیه۳۱.]]</ref>.
-* جعل و قرار دادن؛ در داستان [[طالوت]] خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref>مجمع البیان، ج‌۲، ص‌۶۱۲‌؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«اِنَّ اللّهَ قَد بَعَثَ لَکم طالوتَ مَلِکـًا...»}}. ([[سوره بقره]]، ۲۴۷)
+* جعل و قرار دادن؛ در داستان [[طالوت]] خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref>مجمع البیان، ج‌۲، ص‌۶۱۲‌؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«...إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره،آیه۲۴۷.]]</ref>.
-* بیدارکردن از خواب: {{متن قرآن|«و هُوَ الَّذى یتَوَفـّکم بِالَّیلِ ویعلَمُ ما جَرَحتُم بِالنَّهارِ ثُمَّ یبعَثُکم فیهِ لِیقضى اَجَلٌ مُسَمًّى...»}}؛ اوست که [روح] شما را به شب برمى‌گیرد و آنچه در روز کرده باشید، مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگیزد تا مدتى نامبرده سپرى شود». ([[سوره انعام]]، ۶۰)؛ یعنى در روز شما را از خواب بیدار مى‌کند.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> برخى این معنا را گسترش داده و آن را شامل بیدارکردن آفریدگان از خواب [[برزخ]] و ورود به عرصه محشر دانسته<ref>شرح الاسماء، ص‌۳۸۶.</ref> و گفته‌اند: همان‌گونه که حیات دنیوى در مقایسه با حیات برزخى خواب است حیات برزخى نیز در مقایسه با حیات اخروى و حضور در پیشگاه خداوند قادر، خواب است:<ref>شرح الاسماء، ص‌۱۸۳.</ref> {{متن قرآن|«مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا...»}}. ([[سوره یس]]، ۵۲)
+* بیدارکردن از خواب: {{متن قرآن|«وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَىٰ أَجَلٌ مُسَمًّى...}}<ref>[[آیه 60 سوره انعام|سوره انعام،آیه۶۰.]]</ref>؛ اوست که [روح] شما را به شب برمى‌گیرد و آنچه در روز کرده باشید، مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگیزد تا مدتى نامبرده سپرى شود...».
-* مسلط کردن: {{متن قرآن|«بَعَثنا عَلَیکم عِبادًا لَنا اولى بَأس شَدید...»}}؛ بندگانى از خود را که سخت نیرومندند بر شما برمى‌گماریم [مسلط مى‌کنیم]. ([[سوره اسراء]]، ۵)<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴.</ref>
+یعنى در روز شما را از خواب بیدار مى‌کند.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> برخى این معنا را گسترش داده و آن را شامل بیدارکردن آفریدگان از خواب [[برزخ]] و ورود به عرصه محشر دانسته<ref>شرح الاسماء، ص‌۳۸۶.</ref> و گفته‌اند: همان‌گونه که حیات دنیوى در مقایسه با حیات برزخى خواب است حیات برزخى نیز در مقایسه با حیات اخروى و حضور در پیشگاه خداوند قادر، خواب است:<ref>شرح الاسماء، ص‌۱۸۳.</ref> {{متن قرآن|«...مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا...»}}<ref>[[آیه 52 سوره یس|سوره یس،آیه۵۲.]]</ref>.
-* فرستادن انبیا و رسل:<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِیینَ مُبَشِّرینَ و مُنذِرینَ...»}}. ([[سوره بقره]]، ۲۱۳؛ [[سوره نحل]]، ۳۶)
+* مسلط کردن: {{متن قرآن|«...بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ...»}}<ref>[[آیه 52 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه۵۲.]]</ref>؛...بندگانى از خود را که سخت نیرومندند بر شما برمى‌گماریم [مسلط مى‌کنیم]...».<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴.</ref>
-* زنده گردانیدن پس از [[مرگ]]، اعم از این که در دنیا و به معناى [[رجعت]]: {{متن قرآن|«ثُمَّ بَعَثنکم مِن بَعدِ مَوتِکم»}}. ([[سوره بقره]]، ۵۶)<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ مجمع البیان، ج‌۱، ص‌۲۴۱؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> یا زنده کردن در [[قیامت ]] و حشر باشد: {{متن قرآن|«ثُمَّ اِنَّکم یومَ القِیمَةِ تُبعَثون»}}. ([[سوره مومنون]]، ۱۶)
+* فرستادن انبیا و رسل:<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref> {{متن قرآن|«...فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ...»}}<ref>[[آیه 213 سوره بقره|سوره بقره،آیه۲۱۳.]]</ref>.و[[سوره نحل]]، ۳۶)
-* بیرون آوردن از [[قبر]]: {{متن قرآن|«اَنَّ اللّهَ یبعَثُ مَن فِى القُبور»}}.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۵؛ موسوعة له الاسماء الحسنى، ج۱، ص‌۲۶۶.</ref> ([[سوره حج]]، ۷؛ [[سوره یس]]، ۵۲)
+* زنده گردانیدن پس از [[مرگ]]، اعم از این که در دنیا و به معناى [[رجعت]]: {{متن قرآن|«ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ...»}}<ref>[[آیه 56 سوره بقره|همان،آیه۵۶.]]</ref>.<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ مجمع البیان، ج‌۱، ص‌۲۴۱؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> یا زنده کردن در [[قیامت ]] و حشر باشد: {{متن قرآن|«ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ»}}<ref>[[آیه 16 سوره مؤمنون| سوره مؤمنون،آیه۱۶.]]</ref>.
 برخى از شارحان اسماى الهى نیز، براى «باعث» معانى گوناگونى ذکر کرده‌اند که مانند معانى گذشته، لازمه معناى اصلى باعث است؛ از جمله: وادارکننده بندگان به کارهاى سترگ و ارزشمند و بازدارنده از وسوسه‌هاى [[شیطان|شیطانى]]<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۶.</ref>، برانگیزاننده انسانها به طاعت و فرمانبردارى،<ref>الاسنى فى شرح الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۴۷۶.</ref> برانگیزاننده اراده‌ها براى دستیابى به مقام [[توحید]]<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۶.</ref> و آشکارکننده آنچه در عالم غیب است.<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref>

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 * دائرةالمعارف قرآن کریم، ابوطالب طالبی دارابی، جلد ۵.
+{{قرآن}}
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-'''باعث: برانگيزاننده پيامبران به نبوت و انسانها پس از مرگ، از اسما و صفات الهى'''
+'''«باعث»''' به معنای برانگیزاننده پیامبران به [[نبوت]] یا برانگیزاننده انسانها پس از [[مرگ]]، از اسماء و صفات [[خداوند]] است.
-باعث اسم فاعل از مصدر «بَعْث» (برانگيختن) و در لغت به معناى برانگيزنده است.<ref>مفردات، ص‌132؛ لسان‌العرب، ج‌1، ص‌438، «بعث».</ref> واژه بَعْث به حسب موارد استعمال و به اعتبار متعلَّق آن در معانى توجيه (گرداندن)، ارسال (فرستادن)، اهباب (وزاندن)، ايصال.<ref>التحقيق، ج‌1-2، ص‌295، «بعث».</ref> (رساندن) و مانند آن همچون تنبيه<ref>ترتيب العين، ص‌174، «بعث».</ref> (بيدار ساختن) به كار رفته است.
+«باعث» اسم فاعل از مصدر «بَعْث» (برانگیختن) و در لغت به معناى برانگیزنده است.<ref>مفردات، ص‌۱۳۲؛ لسان‌العرب، ج‌۱، ص‌۴۳۸، «بعث».</ref> این کلمه در حقیقت به معناى ایجادکننده انگیزه در موجود و خارج کننده آن از حالت تساوى و مایل ساختن آن به سَمْتى خاص است.
-باعث در حقيقت به معناى ايجادكننده انگيزه در موجود و خارج كننده آن از حالت تساوى و مايل ساختن آن به سَمْتى خاص است، گرچه معناى مذكور با توجه به اختلاف موارد استعمال مستلزم معانى گوناگونى است. واژه باعث كه بر اساس روايات از اسماى حسناى الهى است.<ref>الكافى، ج1، ص‌164؛ بحارالانوار، ج‌4، ص‌210.</ref> در [[قرآن كريم]] صريحاً نيامده؛ اما مشتقات ماده آن 67 بار در [[قرآن]] به كار رفته<ref>المعجم الاحصائى؛، ج‌1، ص‌381.</ref> و بيشتر در موارد زنده كردن و زنده شدن پس از [[مرگ]]، اعم از حيات دوباره در روز قيامت كه از آن به حشر و [[معاد]] تعبير مى‌شود و نيز فرستادن انبيا بكار رفته است.
+واژه باعث که بر اساس روایات از اسماى حسناى الهى است،<ref>الکافى، ج۱، ص‌۱۶۴؛ بحارالانوار، ج‌۴، ص‌۲۱۰.</ref> در [[قرآن کریم]] صریحاً نیامده؛ اما مشتقات ماده آن ۶۷ بار در قرآن به کار رفته<ref>المعجم الاحصائى؛، ج‌۱، ص‌۳۸۱.</ref> و بیشتر در موارد زنده کردن و زنده شدن پس از [[مرگ]]، اعم از حیات دوباره در روز [[قیامت]] که از آن به حشر و [[معاد]] تعبیر مى‌شود و نیز فرستادن انبیا بکار رفته است.
-مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در [[قرآن كريم]] معانى متعددى از آن گرفته‌اند كه عبارت است از:
+مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در قرآن کریم معانى متعددى از آن گرفته‌اند که عبارت است از:
-. الهام كردن؛ در ماجراى قتل هابيل خداوند به كلاغى الهام كرد تا زمين را بكاود:<ref>بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللّهُ غُرابـًا يَبحَثُ فِى الاَرضِ...»}}. ([[سوره مائده]]/5‌، 31)
+* الهام کردن؛ در ماجراى قتل هابیل خداوند به کلاغى الهام کرد تا زمین را بکاود:<ref>بصائر ذوى التمییز، ج‌۲، ص‌۲۱۴؛ روض الجنان، ج‌۱، ص‌۲۹۷.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللّهُ غُرابـًا یبحَثُ فِى الاَرضِ...»}}. ([[سوره مائده]]، ۳۱)
-. جعل و قرار دادن؛ در داستان طالوت خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref>مجمع البيان، ج‌2، ص‌612‌؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> {{متن قرآن|«اِنَّ اللّهَ قَد بَعَثَ لَكُم طالوتَ مَلِكـًا...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 247)
+برخى از شارحان اسماى الهى نیز، براى «باعث» معانى گوناگونى ذکر کرده‌اند که مانند معانى گذشته، لازمه معناى اصلى باعث است؛ از جمله: وادارکننده بندگان به کارهاى سترگ و ارزشمند و بازدارنده از وسوسه‌هاى [[شیطان|شیطانى]]<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۶.</ref>، برانگیزاننده انسانها به طاعت و فرمانبردارى،<ref>الاسنى فى شرح الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۴۷۶.</ref> برانگیزاننده اراده‌ها براى دستیابى به مقام [[توحید]]<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۶.</ref> و آشکارکننده آنچه در عالم غیب است.<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌۱، ص‌۲۶۵.</ref>
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
-ابوطالب طالبی دارابی، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 5.
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۱۳
(بدون تفاوت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۱۰:۱۱
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}
+'''باعث: برانگيزاننده پيامبران به نبوت و انسانها پس از مرگ، از اسما و صفات الهى'''
-'''باعث: برانگيزاننده پيامبران به نبوت و انسانها پس از مرگ، از اسما و صفات الهى'''
+باعث اسم فاعل از مصدر «بَعْث» (برانگيختن) و در لغت به معناى برانگيزنده است.<ref>مفردات، ص‌132؛ لسان‌العرب، ج‌1، ص‌438، «بعث».</ref> واژه بَعْث به حسب موارد استعمال و به اعتبار متعلَّق آن در معانى توجيه (گرداندن)، ارسال (فرستادن)، اهباب (وزاندن)، ايصال.<ref>التحقيق، ج‌1-2، ص‌295، «بعث».</ref> (رساندن) و مانند آن همچون تنبيه<ref>ترتيب العين، ص‌174، «بعث».</ref> (بيدار ساختن) به كار رفته است.
-باعث اسم فاعل از مصدر «بَعْث» (برانگيختن) و در لغت به معناى برانگيزنده است.<ref> مفردات، ص‌132؛ لسان‌العرب، ج‌1، ص‌438، «بعث».</ref> واژه بَعْث به حسب موارد استعمال و به اعتبار متعلَّق آن در معانى توجيه (گرداندن)، ارسال (فرستادن)، اهباب (وزاندن)، ايصال<ref> التحقيق، ج‌1 - 2، ص‌295، «بعث».</ref> (رساندن) و مانند آن همچون تنبيه<ref> ترتيب العين، ص‌174، «بعث».</ref> (بيدار ساختن) به كار رفته است.
+باعث در حقيقت به معناى ايجادكننده انگيزه در موجود و خارج كننده آن از حالت تساوى و مايل ساختن آن به سَمْتى خاص است، گرچه معناى مذكور با توجه به اختلاف موارد استعمال مستلزم معانى گوناگونى است. واژه باعث كه بر اساس روايات از اسماى حسناى الهى است.<ref>الكافى، ج1، ص‌164؛ بحارالانوار، ج‌4، ص‌210.</ref> در [[قرآن كريم]] صريحاً نيامده؛ اما مشتقات ماده آن 67 بار در [[قرآن]] به كار رفته<ref>المعجم الاحصائى؛، ج‌1، ص‌381.</ref> و بيشتر در موارد زنده كردن و زنده شدن پس از [[مرگ]]، اعم از حيات دوباره در روز قيامت كه از آن به حشر و [[معاد]] تعبير مى‌شود و نيز فرستادن انبيا بكار رفته است.
-باعث در حقيقت به معناى ايجاد كننده انگيزه در موجود و خارج كننده آن از حالت تساوى و مايل ساختن آن به سَمْتى خاص است، گرچه معناى مذكور با توجه به اختلاف موارد استعمال مستلزم معانى گوناگونى است. واژه باعث كه براساس روايات از اسماى حسناى الهى است<ref> الكافى، ج1، ص‌164؛ بحارالانوار، ج‌4، ص‌210.</ref> در قرآن كريم صريحاً نيامده؛ اما مشتقات ماده آن 67 بار در قرآن به كار رفته<ref> المعجم الاحصائى؛، ج‌1، ص‌381.</ref> و بيشتر در موارد زنده كردن و زنده شدن پس از مرگ، اعم از حيات دوباره در روز قيامت كه از آن به حشر و معاد تعبير مى‌شود و نيز فرستادن انبيا به كار رفته است.
+مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در [[قرآن كريم]] معانى متعددى از آن گرفته‌اند كه عبارت است از:
-مفسران با توجه به موارد استعمال بعث و مشتقات آن در قرآن كريم معانى متعددى از آن گرفته‌اند كه عبارت است از:
+. الهام كردن؛ در ماجراى قتل هابيل خداوند به كلاغى الهام كرد تا زمين را بكاود:<ref>بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللّهُ غُرابـًا يَبحَثُ فِى الاَرضِ...»}}. ([[سوره مائده]]/5‌، 31)
-. الهام كردن؛ در ماجراى قتل هابيل خداوند به كلاغى الهام كرد تا زمين را بكاود<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref>: «فَبَعَثَ اللّهُ غُرابـًا يَبحَثُ فِى الاَرضِ...» . (مائده/5‌،31)
+. جعل و قرار دادن؛ در داستان طالوت خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref>مجمع البيان، ج‌2، ص‌612‌؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> {{متن قرآن|«اِنَّ اللّهَ قَد بَعَثَ لَكُم طالوتَ مَلِكـًا...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 247)
-. جعل و قرار دادن؛ در داستان طالوت خداوند وى را زمامدار و فرمانده سپاه قرار داد:<ref> مجمع البيان، ج‌2، ص‌612‌؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> «اِنَّ اللّهَ قَد بَعَثَ لَكُم طالوتَ مَلِكـًا...» . (بقره/2،247)
+. بيداركردن از خواب: {{متن قرآن|«و هُوَ الَّذى يَتَوَفـّكُم بِالَّيلِ ويَعلَمُ ما جَرَحتُم بِالنَّهارِ ثُمَّ يَبعَثُكُم فيهِ لِيُقضى اَجَلٌ مُسَمًّى...»}}؛ اوست كه [روح] شما را به شب برمى‌گيرد و آنچه در روز كرده باشيد، مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگيزد تا مدتى نامبرده سپرى شود». ([[سوره انعام]]/6‌، 60)؛ يعنى در روز شما را از خواب بيدار مى‌كند.<ref>بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref>
-. بيدار كردن از خواب: «و هُوَ الَّذى يَتَوَفـّـكُم بِالَّيلِ ويَعلَمُ ما جَرَحتُم بِالنَّهارِ ثُمَّ يَبعَثُكُم فيهِ لِيُقضى اَجَلٌ مُسَمًّى... = اوست كه ]روح] شما را به شب برمى‌گيرد و آنچه در روز كرده باشيد مى‌داند. سپس شما را در روز برمى‌انگيزد تا مدتى نامبرده سپرى شود». (انعام/6‌،60)؛ يعنى در روز شما را از خواب بيدار مى‌كند.<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref>
+برخى اين معنا را گسترش داده و آن را شامل بيداركردن آفريدگان از خواب [[برزخ]] و ورود به عرصه محشر دانسته<ref>شرح الاسماء، ص‌386.</ref> و گفته‌اند: همان‌گونه كه حيات دنيوى در مقايسه با حيات برزخى خواب است حيات برزخى نيز در مقايسه با حيات اخروى و حضور در پيشگاه خداوند قادر، خواب است:<ref>شرح الاسماء، ص‌183.</ref> {{متن قرآن|«مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا...»}}. ([[سوره يس]]/36، 52)
-. مسلط كردن: «بَعَثنا عَلَيكُم عِبادًا لَنا اولى بَأس شَديد... = بندگانى از خود را كه سخت نيرومندند بر شما برمى‌گماريم [مسلط مى‌كنيم]». (اسراء/17،5)<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214.</ref>
+. مسلط كردن: {{متن قرآن|«بَعَثنا عَلَيكُم عِبادًا لَنا اولى بَأس شَديد...»}}؛ بندگانى از خود را كه سخت نيرومندند بر شما برمى‌گماريم [مسلط مى‌كنيم]. ([[سوره اسراء]]/17، 5)<ref>بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214.</ref>
-‌. فرستادن انبيا و رسل<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref>: «فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ و مُنذِرينَ...» . (بقره/2،213 و نيز نحل/16،36)
+‌. فرستادن انبيا و رسل:<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref> {{متن قرآن|«فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِيّينَ مُبَشِّرينَ و مُنذِرينَ...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 213 و نيز [[سوره نحل]]/16، 36)
-‌. زنده گردانيدن پس از مرگ، اعم از اينكه در دنيا و به معناى رجعت: «ثُمَّ بَعَثنـكُم مِن بَعدِ مَوتِكُم» (بقره/2،56)<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ مجمع البيان، ج‌1، ص‌241؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> يا زنده كردن در قيامت و حشر باشد: «ثُمَّ اِنَّكُم يَومَ القِيـمَةِ تُبعَثون» . (مؤمنون/23، 16)
+‌. زنده گردانيدن پس از [[مرگ]]، اعم از اين كه در دنيا و به معناى رجعت: {{متن قرآن|«ثُمَّ بَعَثنكُم مِن بَعدِ مَوتِكُم»}}. ([[سوره بقره]]/2، 56)<ref>بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌214؛ مجمع البيان، ج‌1، ص‌241؛ روض الجنان، ج‌1، ص‌297.</ref> يا زنده كردن در [[قيامت ]] و حشر باشد: {{متن قرآن|«ثُمَّ اِنَّكُم يَومَ القِيمَةِ تُبعَثون»}}. ([[سوره مومنون]]/23، 16)
-. بيرون آوردن از قبر: «اَنَّ اللّهَ يَبعَثُ مَن فِى القُبور» .<ref> بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌215؛ موسوعة له الاسماء الحسنى، ج1، ص‌266.</ref> (حجّ/22،7 و نيز يس/36،52)
+. بيرون آوردن از قبر: {{متن قرآن|«اَنَّ اللّهَ يَبعَثُ مَن فِى القُبور»}}.<ref>بصائر ذوى التمييز، ج‌2، ص‌215؛ موسوعة له الاسماء الحسنى، ج1، ص‌266.</ref> ([[سوره حج]]/22، 7 و نيز [[سوره يس]]/36، 52)
-== پانویس ==
+برخى از شارحان اسماى الهى نيز براى باعث معانى گوناگونى ذكر كرده‌اند كه مانند معانى گذشته لازمه معناى اصلى باعث است؛ از جمله: نگهدارنده بنده در هنگام سقوط و دستگيرى كردن از وى<ref>الاسماء والصفات، ج‌1، ص‌149.</ref>، پناه دهنده بندگان در هنگام عجز و ناتوانى و قبول كننده توبه بعد از گناه<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref>، واداركننده بندگان به كارهاى سترگ و ارزشمند و بازدارنده از وسوسه‌هاى شيطانى<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌266.</ref>، برانگيزاننده انسانها به طاعت و فرمانبردارى<ref>الاسنى فى شرح الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌476.</ref> و پاك كردن دلهايشان از هوا و هوس و مبراكردن اعمالشان از پلشتى و دنس،<ref> موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌266.</ref> برانگيزاننده اراده‌ها براى دستيابى به مقام توحيد<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌266.</ref> و آشكاركننده آنچه در عالم غيب است.<ref>موسوعة له الاسماء الحسنى، ج‌1، ص‌265.</ref>
 <references/>
 ==منابع==
 ابوطالب طالبی دارابی، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 5.
 [[رده:اسماء و صفات الهی]]
 [[رده:واژگان قرآنی]]