باسط (اسم الله) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۵

2026-04-10T10:15:37Z

Mohammadi در ‏۱۴ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۰۰

2026-03-14T09:00:43Z

Mohammadi در ‏۱۳ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۴

2026-03-13T13:54:19Z

Mohammadi در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۷

2026-01-27T11:57:26Z

نمایش تغییرات

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-06-12T06:28:06Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۵۳

2023-01-04T06:53:53Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ باسط را به باسط (اسم الله) منتقل کرد

2023-01-04T06:28:17Z

مهدی موسوی صفحهٔ باسط را به باسط (اسم الله) منتقل کرد

Aghajani در ‏۹ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۵۳

2020-02-09T11:53:24Z

Aghajani در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۴۳

2019-09-26T05:43:21Z

Aghajani در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۴۱

2019-09-26T05:41:44Z

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 باسط در طبقه‌بندى اسماى الهى در زمره اسماى فعل خداست<ref>اصول‌الدین، ص‌۱۲۴.</ref> و با [[قابض]] که به معناى تنگ گیرنده و بازگیرنده است<ref>مفردات، ص‌۶۵۲‌؛ لسان‌العرب، ج‌۱۱، ص‌۱۳، «قبض»؛ لغت نامه، ج‌۱۰، ص‌۱۵۳۷۶.</ref> از اسماء و صفات متضاد و متقابل الهى هستند.<ref>شرح تجرید، ج‌۱، ص‌۱۰۱.</ref>
-خداوند برخلاف [[یهود]] که به وى نسبت [[بخل]] داده و گفته‌اند: دست خدا بسته است: {{متن قرآن|«...يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ...»}}<ref>[[آیه 64 سوره مائده|سوره مائده،آیه ۶۴.]]</ref> خود را مبسوط الید (گشاده دست) معرفى کرده است که هر گونه بخواهد مى‌بخشد: {{متن قرآن|«...بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ...»}}<ref>[[آیه 64 سوره مائده|همان.]]</ref> و با توجه به این که خدا جسم نیست و دست ندارد، بسته بودن دست وى کنایه از بخل، و گشاده دستى او کنایه از بخشش است و سرّ این گونه تعبیرها آن است که چنانچه معناى غیرمحسوس را به صورت محسوس درآورند بهتر فهمیده مى‌شود.<ref>جامع‌البیان، مج‌۴، ج‌۶‌، ص‌۴۰۵؛ الصافى، ج‌۲، ص‌۵۰‌؛ نثر‌طوبى، ج‌۱، ص‌۷۷‌ـ‌۷۸.</ref>
+خداوند برخلاف [[یهود]] که به وى نسبت [[بخل]] داده و گفته‌اند: دست خدا بسته است: {{متن قرآن|«... يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ ...»}}<ref>[[آیه 64 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۶۴.]]</ref> خود را مبسوط الید (گشاده دست) معرفى کرده است که هر گونه بخواهد مى‌بخشد: {{متن قرآن|«... بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ ...»}}<ref>همان</ref> و با توجه به این که خدا جسم نیست و دست ندارد، بسته بودن دست وى کنایه از بخل، و گشاده دستى او کنایه از بخشش است و سرّ این گونه تعبیرها آن است که چنانچه معناى غیرمحسوس را به صورت محسوس درآورند بهتر فهمیده مى‌شود.<ref>جامع‌البیان، مج‌۴، ج‌۶‌، ص‌۴۰۵؛ الصافى، ج‌۲، ص‌۵۰‌؛ نثر‌طوبى، ج‌۱، ص‌۷۷‌ـ‌۷۸.</ref>
-شایان ذکر است که در روایات و [[دعا|ادعیه]] به معناى کنایى مذکور تصریح شده است؛ مانند: «الحمدلله الناشر فی الخلق فضله والباسط فیهم بالجود یده»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۰.</ref> و «یا دائم الفضل على البریة یا باسط الیدین بالعطیة».<ref>العقائد الاسلامیه، ج‌۱، ص‌۱۴۰.</ref>
+شایان ذکر است که در روایات و [[دعا|ادعیه]] به معناى کنایى مذکور تصریح شده است؛ مانند: {{متن حدیث|«الْحَمْدُ لِلَّهِ النَّاشِرِ فِي الْخَلْقِ فَضْلَهُ وَ الْبَاسِطِ فِيهِمْ بِالْجُودِ يَدَهُ ...»}}<ref>[https://ahlolbait.com/content/14157/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%AD-%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D9%87-100-%D9%86%D9%87%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87%D8%9B-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%88 نهج البلاغه، خطبه ۱۰۰.]</ref> و {{متن حدیث|«یا دائم الفضل على البریة یا باسط الیدین بالعطیة ...»}}<ref>مفاتیح الجنان، اعمال شب جمعه.</ref>.<ref>العقائد الاسلامیه، ج‌۱، ص‌۱۴۰.</ref>
 شایسته تأکید است که انسان کامل چون در ذات احدیت فانى است در مقام «قرب فرایض» عنوان «یداللّه الباسطة»<ref>اسفار، ج‌۶‌، ص‌۱۰.</ref> بر وى اطلاق مى‌گردد، چنان‌که در [[زیارت]] امیرمؤمنان، [[امام علی علیه السلام|على‌ بن ابى‌طالب]] علیه السلام آمده است: «السلام علیک یا عین اللّه الناظرة و یده الباسطة...».<ref>بحارالانوار، ج‌۹۷، ص‌۳۰۵.</ref>
-در بسیارى از آیات مربوط به بحث، ارزاق و نعمت ها، متعلق بسط قرار گرفته و خداوند خود را، باسط و قابض روزی ها و نعمت ها معرفى مى‌کند،<ref>علم الیقین، ج‌۱، ص‌۱۷۵؛ روح الارواح، ص‌۱۴۵.</ref> زیرا کلید ارزاق و نعمت هاى آسمان ها و زمین بدست وى و اسباب آنها از آن اوست: {{متن قرآن|«إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ...»}}<ref>[[آیه 30 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۳۰.]]</ref>.
+در بسیارى از آیات مربوط به بحث، ارزاق و نعمت ها، متعلق بسط قرار گرفته و خداوند خود را، باسط و قابض روزی ها و نعمت ها معرفى مى‌کند،<ref>علم الیقین، ج‌۱، ص‌۱۷۵؛ روح الارواح، ص‌۱۴۵.</ref> زیرا کلید ارزاق و نعمت هاى آسمان ها و زمین بدست وى و اسباب آنها از آن اوست: {{متن قرآن|«إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ...»}}<ref>[[آیه 30 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۳۰.]]</ref>.
-او همان کسى است که بادها را مى‌فرستد و ابرها را برمى‌انگیزد و آنها را در آسمان هر گونه بخواهد مى‌گستراند و انبوهشان مى‌گرداند، پس مى‌بینى باران از لابه‌لاى آنها بیرون مى‌آید: {{متن قرآن|«اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره روم|سوره روم،آیه ۴۸.]]</ref>.
+او همان کسى است که بادها را مى‌فرستد و ابرها را برمى‌انگیزد و آنها را در آسمان هر گونه بخواهد مى‌گستراند و انبوهشان مى‌گرداند، پس مى‌بینى باران از لابه‌لاى آنها بیرون مى‌آید: {{متن قرآن|«اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره روم|سوره روم، آیه ۴۸.]]</ref>.
-خداوند درهاى روزى خود را بر روى هر کس که بخواهد مى‌گشاید و نعمت هاى خود را بر او ارزانى مى‌دارد.<ref>علم الیقین، ج‌۱، ص‌۱۷۵.</ref> البته خدا روزى بندگان را بر اساس [[حکمت]] و مصلحت به اندازه نازل مى‌گرداند تا ظلم و طغیان نکنند: {{متن قرآن|« وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ»}}<ref>[[آیه 27 سوره شوری|سوره شوری،آیه ۲۷.]]</ref> و این بدان معنا نیست که نقش بندگان در فراهم ساختن اسباب بسط روزى نادیده گرفته شود، چنان که [[صدقه]] دادن به دیگران مایه افزایش مال مى‌گردد: {{متن قرآن|«...وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ...»}}<ref>[[آیه 276 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۷۶.]]</ref>، زیرا اراده الهى در طول اسباب دیگر است؛ نه در عرض آن.<ref>المیزان، ج‌۷، ص‌۲۸۱.</ref>
+خداوند درهاى روزى خود را بر روى هر کس که بخواهد مى‌گشاید و نعمت هاى خود را بر او ارزانى مى‌دارد.<ref>علم الیقین، ج‌۱، ص‌۱۷۵.</ref> البته خدا روزى بندگان را بر اساس [[حکمت]] و مصلحت به اندازه نازل مى‌گرداند تا ظلم و طغیان نکنند: {{متن قرآن|« وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ»}}<ref>[[آیه 27 سوره شوری|سوره شوری، آیه ۲۷.]]</ref> و این بدان معنا نیست که نقش بندگان در فراهم ساختن اسباب بسط روزى نادیده گرفته شود، چنان که [[صدقه]] دادن به دیگران مایه افزایش مال مى‌گردد: {{متن قرآن|«... وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ ...»}}<ref>[[آیه 276 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۷۶.]]</ref>، زیرا اراده الهى در طول اسباب دیگر است؛ نه در عرض آن.<ref>المیزان، ج‌۷، ص‌۲۸۱.</ref>
-آیه ۲۴۵ [[سوره بقره]] نیز پس از آن که [[انفاق]] در راه خدا را قرض به خدا مى‌شمارد تا بدین وسیله به آن ترغیب کند، به ذکر اسماى سه گانه قابض، باسط و مرجع پرداخته تا به این نکته توجه دهد که آنچه انفاق شده باطل نمى‌گردد بلکه چندین برابر شدن آن بعید نیست زیرا خداوند قابض و باسط است؛ آنچه را بخواهد کاهش یا افزایش مى‌دهد و بازگشت همه به‌ سوى اوست، بنابراین آنچه را به او قرض داده شده به طور کامل پرداخت خواهد کرد: {{متن قرآن|«مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»}}<ref>[[آیه 245 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۴۵.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۵.</ref> «بصط» همان «بسط» است که حرف «سین» در آن به جهت مجاورت با حرف اطباق و تفخیم (طاء) به حرف «صاد» تبدیل شده‌ است.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۵.</ref>
+آیه ۲۴۵ [[سوره بقره]] نیز پس از آن که [[انفاق]] در راه خدا را قرض به خدا مى‌شمارد تا بدین وسیله به آن ترغیب کند، به ذکر اسماى سه گانه قابض، باسط و مرجع پرداخته تا به این نکته توجه دهد که آنچه انفاق شده باطل نمى‌گردد بلکه چندین برابر شدن آن بعید نیست زیرا خداوند قابض و باسط است؛ آنچه را بخواهد کاهش یا افزایش مى‌دهد و بازگشت همه به‌ سوى اوست، بنابراین آنچه را به او قرض داده شده به طور کامل پرداخت خواهد کرد: {{متن قرآن|«مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»}}<ref>[[آیه 245 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۴۵.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۵.</ref> «بصط» همان «بسط» است که حرف «سین» در آن به جهت مجاورت با حرف اطباق و تفخیم (طاء) به حرف «صاد» تبدیل شده‌ است.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۵.</ref>
-در آیه ۱۹ [[سوره نوح]] چنین آمده است: و خدا زمین را براى شما فرشى (گسترده) ساخت: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا»}}<ref>[[آیه 19 سوره نوح|سوره نوح،آیه ۱۹.]]</ref>؛ و در آیاتى نیز بسط و گسترش زمین و جوشاندن چشمه‌ها از آن و جارى ساختن نهرها و رویاندن گیاه و استوارساختن کوه ها بر زمین بیان شده که آن پس از بناى آسمان و برافراشتن سقف آن و ترتیب اجزاى آسمان و ترکیب آنها بر اساس [[حکمت]] و تاریک ساختن شب و همچنین آشکارکردن روز ـ به وسیله گستراندن خورشید ـ صورت گرفته است:{{متن قرآن|«{{آیه|79|28}} 💠 <ref>[[آیه 28 سوره نازعات|سوره نازعات، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|79|29}}💠 <ref>[[آیه 29 سوره نازعات|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|79|30}} 💠 <ref>[[آیه 30 سوره نازعات|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|79|31}}💠 <ref>[[آیه 31 سوره نازعات|همان، آیه ۳۱.]]</ref>{{آیه|79|32}}<ref>[[آیه 32 سوره نازعات|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}}. <ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰‌ـ‌۱۹۱.</ref>
+در آیه ۱۹ [[سوره نوح]] چنین آمده است: و خدا زمین را براى شما فرشى (گسترده) ساخت: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا»}}<ref>[[آیه 19 سوره نوح|سوره نوح، آیه ۱۹.]]</ref>؛ و در آیاتى نیز بسط و گسترش زمین و جوشاندن چشمه‌ها از آن و جارى ساختن نهرها و رویاندن گیاه و استوارساختن کوه ها بر زمین بیان شده که آن پس از بناى آسمان و برافراشتن سقف آن و ترتیب اجزاى آسمان و ترکیب آنها بر اساس [[حکمت]] و تاریک ساختن شب و همچنین آشکارکردن روز ـ به وسیله گستراندن خورشید ـ صورت گرفته است:{{متن قرآن|«{{آیه|79|28}} 💠 <ref>[[آیه 28 سوره نازعات|سوره نازعات، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|79|29}}💠 <ref>[[آیه 29 سوره نازعات|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|79|30}} 💠 <ref>[[آیه 30 سوره نازعات|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|79|31}}💠 <ref>[[آیه 31 سوره نازعات|همان، آیه ۳۱.]]</ref>{{آیه|79|32}}<ref>[[آیه 32 سوره نازعات|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}}. <ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰‌ـ‌۱۹۱.</ref>
 گفتنى است که معناى اصلى «ضُحى» انبساط (گسترش یافتن) خورشید و امتداد (گسترده شدن) روز است،<ref>مفردات، ص۵۰۲،«ضحى»؛ المیزان، ج۲۰، ص۳۱۰.</ref> گرچه در آیه یاد شده به قرینه مقابل قرار گرفتن آن با شب، مراد از آن مطلق روز‌ است.<ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰.</ref>
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 خورشید با نور خود بر وجود سایه و با گسترده شدنش بر گسترش تدریجى سایه دلالت مى‌کند زیرا به هر میزان که خورشید پس از زوال ظهر به افق غربى نزدیک‌تر مى‌شود تا غروب کند سایه‌اى که پس از زوال حادث مى‌شود امتداد بیشترى مى‌یابد:{{متن قرآن|«{{آیه|25|45}} 💠 <ref>[[آیه 45 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۴۵.]]</ref> {{آیه|25|46}}<ref>[[آیه 46 سوره فرقان|همان، آیه ۴۶.]]</ref>»}}. <ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۲۲۵.</ref> برخى با استشهاد به آیه مذکور، ماهیات را غواسق و ظلمات و وجود منبسط را سایه بلند پایه خداوند دانسته‌اند.<ref> شرح المنظومه، ص‌۶۱‌.</ref>
-آیه ۲۴۷ [[سوره بقره]] علت گزینش [[طالوت]] را براى فرماندهى سپاهى در جنگ با [[جالوت]] و لشکریان او این مى‌داند که خداوند وى را در دانش و نیروى بدن بسط و گسترش داده است: {{متن قرآن|«...وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۴۷.]]</ref>.این سخن پاسخ اعتراض گروهى از بنى‌اسرائیل به پیامبر خویش است که چرا خداوند طالوت را برگزیده، در حالى که گشایش در مال به او داده نشده است: {{متن قرآن|«قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا... وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|همان.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۷.</ref>
+آیه ۲۴۷ [[سوره بقره]] علت گزینش [[طالوت]] را براى فرماندهى سپاهى در جنگ با [[جالوت]] و لشکریان او این مى‌داند که خداوند وى را در دانش و نیروى بدن بسط و گسترش داده است: {{متن قرآن|«... وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۴۷.]]</ref>.این سخن پاسخ اعتراض گروهى از بنى‌اسرائیل به پیامبر خویش است که چرا خداوند طالوت را برگزیده، در حالى که گشایش در مال به او داده نشده است: {{متن قرآن|«قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا... وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ ...»}}<ref>همان</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۷.</ref>
-خداوند در آیه ۶۹ [[سوره اعراف]] هم، از باب یادآورى نعمت هایى که به قوم عاد ارزانى داشته به اختصاص ایشان در میان سایر اقوام به بسط در خلق و درشتى هیکل که ملازم با نیروى فراوان است، تصریح کرده است: {{متن قرآن|«...وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَسْطَةً ۖ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»}}<ref>[[آیه 69 سوره اعراف|سوره اعراف،آیه ۶۹ .]]</ref>.<ref>همان، ج‌۸‌، ص‌۱۷۸.</ref>
+خداوند در آیه ۶۹ [[سوره اعراف]] هم، از باب یادآورى نعمت هایى که به قوم عاد ارزانى داشته به اختصاص ایشان در میان سایر اقوام به بسط در خلق و درشتى هیکل که ملازم با نیروى فراوان است، تصریح کرده است: {{متن قرآن|«... وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَسْطَةً ۖ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»}}<ref>[[آیه 69 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۶۹.]]</ref>.<ref>همان، ج‌۸‌، ص‌۱۷۸.</ref>
 ==پانویس==

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 گفتنى است که معناى اصلى «ضُحى» انبساط (گسترش یافتن) خورشید و امتداد (گسترده شدن) روز است،<ref>مفردات، ص۵۰۲،«ضحى»؛ المیزان، ج۲۰، ص۳۱۰.</ref> گرچه در آیه یاد شده به قرینه مقابل قرار گرفتن آن با شب، مراد از آن مطلق روز‌ است.<ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰.</ref>
-خورشید با نور خود بر وجود سایه و با گسترده شدنش بر گسترش تدریجى سایه دلالت مى‌کند زیرا به هر میزان که خورشید پس از زوال ظهر به افق غربى نزدیک‌تر مى‌شود تا غروب کند سایه‌اى که پس از زوال حادث مى‌شود امتداد بیشترى مى‌یابد:{{متن قرآن|«{{آیه|25|45}} 💠 <ref>[[آیه 45 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۴۵.]]</ref> {{آیه|25|46}}<ref>[[آیه 46 سوره فرقان|همان، آیه ۴۶.]]</ref> .<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۲۲۵.</ref> برخى با استشهاد به آیه مذکور، ماهیات را غواسق و ظلمات و وجود منبسط را سایه بلند پایه خداوند دانسته‌اند.<ref> شرح المنظومه، ص‌۶۱‌.</ref>
+خورشید با نور خود بر وجود سایه و با گسترده شدنش بر گسترش تدریجى سایه دلالت مى‌کند زیرا به هر میزان که خورشید پس از زوال ظهر به افق غربى نزدیک‌تر مى‌شود تا غروب کند سایه‌اى که پس از زوال حادث مى‌شود امتداد بیشترى مى‌یابد:{{متن قرآن|«{{آیه|25|45}} 💠 <ref>[[آیه 45 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۴۵.]]</ref> {{آیه|25|46}}<ref>[[آیه 46 سوره فرقان|همان، آیه ۴۶.]]</ref>»}}. <ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۲۲۵.</ref> برخى با استشهاد به آیه مذکور، ماهیات را غواسق و ظلمات و وجود منبسط را سایه بلند پایه خداوند دانسته‌اند.<ref> شرح المنظومه، ص‌۶۱‌.</ref>
 آیه ۲۴۷ [[سوره بقره]] علت گزینش [[طالوت]] را براى فرماندهى سپاهى در جنگ با [[جالوت]] و لشکریان او این مى‌داند که خداوند وى را در دانش و نیروى بدن بسط و گسترش داده است: {{متن قرآن|«...وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۴۷.]]</ref>.این سخن پاسخ اعتراض گروهى از بنى‌اسرائیل به پیامبر خویش است که چرا خداوند طالوت را برگزیده، در حالى که گشایش در مال به او داده نشده است: {{متن قرآن|«قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا... وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|همان.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۷.</ref>

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 آیه ۲۴۵ [[سوره بقره]] نیز پس از آن که [[انفاق]] در راه خدا را قرض به خدا مى‌شمارد تا بدین وسیله به آن ترغیب کند، به ذکر اسماى سه گانه قابض، باسط و مرجع پرداخته تا به این نکته توجه دهد که آنچه انفاق شده باطل نمى‌گردد بلکه چندین برابر شدن آن بعید نیست زیرا خداوند قابض و باسط است؛ آنچه را بخواهد کاهش یا افزایش مى‌دهد و بازگشت همه به‌ سوى اوست، بنابراین آنچه را به او قرض داده شده به طور کامل پرداخت خواهد کرد: {{متن قرآن|«مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»}}<ref>[[آیه 245 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۴۵.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۵.</ref> «بصط» همان «بسط» است که حرف «سین» در آن به جهت مجاورت با حرف اطباق و تفخیم (طاء) به حرف «صاد» تبدیل شده‌ است.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۵.</ref>
-در آیه ۱۹ [[سوره نوح]] چنین آمده است: و خدا زمین را براى شما فرشى (گسترده) ساخت: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا»}}<ref>[[آیه 19 سوره نوح|سوره نوح،آیه ۱۹.]]</ref>؛ و در آیاتى نیز بسط و گسترش زمین و جوشاندن چشمه‌ها از آن و جارى ساختن نهرها و رویاندن گیاه و استوارساختن کوه ها بر زمین بیان شده که آن پس از بناى آسمان و برافراشتن سقف آن و ترتیب اجزاى آسمان و ترکیب آنها بر اساس [[حکمت]] و تاریک ساختن شب و همچنین آشکارکردن روز ـ به وسیله گستراندن خورشید ـ صورت گرفته است: {{متن قرآن|«رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا * وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا * وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِكَ دَحَاهَا * أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا* وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا»}}<ref>[[آیه 28 سوره نازعات|سوره نازعات،آیات ۲۸تا۳۲.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰‌ـ‌۱۹۱.</ref>
+در آیه ۱۹ [[سوره نوح]] چنین آمده است: و خدا زمین را براى شما فرشى (گسترده) ساخت: {{متن قرآن|«وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا»}}<ref>[[آیه 19 سوره نوح|سوره نوح،آیه ۱۹.]]</ref>؛ و در آیاتى نیز بسط و گسترش زمین و جوشاندن چشمه‌ها از آن و جارى ساختن نهرها و رویاندن گیاه و استوارساختن کوه ها بر زمین بیان شده که آن پس از بناى آسمان و برافراشتن سقف آن و ترتیب اجزاى آسمان و ترکیب آنها بر اساس [[حکمت]] و تاریک ساختن شب و همچنین آشکارکردن روز ـ به وسیله گستراندن خورشید ـ صورت گرفته است:{{متن قرآن|«{{آیه|79|28}} 💠 <ref>[[آیه 28 سوره نازعات|سوره نازعات، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|79|29}}💠 <ref>[[آیه 29 سوره نازعات|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|79|30}} 💠 <ref>[[آیه 30 سوره نازعات|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|79|31}}💠 <ref>[[آیه 31 سوره نازعات|همان، آیه ۳۱.]]</ref>{{آیه|79|32}}<ref>[[آیه 32 سوره نازعات|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}}. <ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰‌ـ‌۱۹۱.</ref>
 گفتنى است که معناى اصلى «ضُحى» انبساط (گسترش یافتن) خورشید و امتداد (گسترده شدن) روز است،<ref>مفردات، ص۵۰۲،«ضحى»؛ المیزان، ج۲۰، ص۳۱۰.</ref> گرچه در آیه یاد شده به قرینه مقابل قرار گرفتن آن با شب، مراد از آن مطلق روز‌ است.<ref>المیزان، ج‌۲۰، ص‌۱۹۰.</ref>
-خورشید با نور خود بر وجود سایه و با گسترده شدنش بر گسترش تدریجى سایه دلالت مى‌کند زیرا به هر میزان که خورشید پس از زوال ظهر به افق غربى نزدیک‌تر مى‌شود تا غروب کند سایه‌اى که پس از زوال حادث مى‌شود امتداد بیشترى مى‌یابد: {{متن قرآن|«أَلَمْ تَرَ إِلَىٰ رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَلَوْ شَاءَ لَجَعَلَهُ سَاكِنًا ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا * ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إِلَيْنَا قَبْضًا يَسِيرًا»}}<ref>[[آیه 45 سوره فرقان|سوره فرقان،آیات ۴۵و۴۶.]]</ref>.
+خورشید با نور خود بر وجود سایه و با گسترده شدنش بر گسترش تدریجى سایه دلالت مى‌کند زیرا به هر میزان که خورشید پس از زوال ظهر به افق غربى نزدیک‌تر مى‌شود تا غروب کند سایه‌اى که پس از زوال حادث مى‌شود امتداد بیشترى مى‌یابد:{{متن قرآن|«{{آیه|25|45}} 💠 <ref>[[آیه 45 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۴۵.]]</ref> {{آیه|25|46}}<ref>[[آیه 46 سوره فرقان|همان، آیه ۴۶.]]</ref> .<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۲۲۵.</ref> برخى با استشهاد به آیه مذکور، ماهیات را غواسق و ظلمات و وجود منبسط را سایه بلند پایه خداوند دانسته‌اند.<ref> شرح المنظومه، ص‌۶۱‌.</ref>
 آیه ۲۴۷ [[سوره بقره]] علت گزینش [[طالوت]] را براى فرماندهى سپاهى در جنگ با [[جالوت]] و لشکریان او این مى‌داند که خداوند وى را در دانش و نیروى بدن بسط و گسترش داده است: {{متن قرآن|«...وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۲۴۷.]]</ref>.این سخن پاسخ اعتراض گروهى از بنى‌اسرائیل به پیامبر خویش است که چرا خداوند طالوت را برگزیده، در حالى که گشایش در مال به او داده نشده است: {{متن قرآن|«قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا... وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ...»}}<ref>[[آیه 247 سوره بقره|همان.]]</ref>.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۸۷.</ref>

@@ سطر ۴۱: / سطر ۴۱: @@
 * "باسط"، دائرة المعارف قرآن کریم، سید رضا اسحاق‌نیا تربتى، ج۵، ص۲۷۱-۲۷۴.
+{{قرآن}}
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده: اسماء و صفات الهی]]

@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 آيه 245 [[سوره بقره]]/2 نيز پس از آن كه [[انفاق]] در راه خدا را قرض به خدا مى‌شمارد تا بدين وسيله به آن ترغيب كند، به ذكر اسماى سه گانه قابض، باسط و مرجع پرداخته تا به اين نكته توجه دهد كه آنچه [[انفاق]] شده باطل نمى‌گردد بلكه چندين برابر شدن آن بعيد نيست زيرا خداوند قابض و باسط است؛ آنچه را بخواهد كاهش يا افزايش مى‌دهد و بازگشت همه به‌ سوى اوست، بنابراين آنچه را به او قرض داده شده به طور كامل پرداخت خواهد كرد: {{متن قرآن|«مَن‌ ذَاالَّذى يُقرِضُ اللّهَ قَرضـًا حَسَنـًا فَيُضـعِفَهُ لَهُ اَضعافـًا كَثيرَةً واللّهُ يَقبِضُ و يَبصُـطُ و‌ اِلَيهِ‌ تُرجَعون»}}([[سوره بقره]]/2،245).<ref>الميزان، ج‌2، ص‌285.</ref> بصط همان بسط است كه حرف «سين» در آن به جهت مجاورت با حرف اطباق و تفخيم (طاء) به حرف «صاد» تبديل شده‌ است.<ref>الميزان، ج‌2، ص‌285.</ref>
-در آيه 19 [[سوره نوح]]/ 71 چنين آمده است: و خدا زمين را براى شما فرشى (گسترده) ساخت: {{متن قرآن|«واللّهُ جَعَلَ لَكُم الاَرض بَساطاً»}} و در آياتى نيز بسط و گسترش زمين و جوشاندن چشمه‌ها از آن و جارى ساختن نهرها و روياندن گياه و استوارساختن كوه ها بر زمين بيان شده كه آن پس از بناى آسمان و برافراشتن سقف آن و ترتيب اجزاى آسمان و تركيب آنها بر اساس [[حكمت]] و تاريك ساختن شب و همچنين آشكاركردن روز ـ به وسيله گستراندن خورشيد ـ صورت گرفته است: {{متن قرآن|«رَفَعَ سَمكَها فَسَوها × واَغطَشَ لَيلَها واَخرَجَ ضُحها × والاَرضَ بَعدَ ذلِكَ دَحها × اَخرَجَ مِنها ماءَها ومَرعها × والجِبالَ اَرسها»}}. ([[سوره نازعات]]/79،28 ـ 32)<ref>الميزان، ج‌20، ص‌190‌ـ‌191.</ref>
+در آيه 19 [[سوره نوح]]/ 71 چنين آمده است: و خدا زمين را براى شما فرشى (گسترده) ساخت: {{متن قرآن|«واللّهُ جَعَلَ لَكُم الاَرض بَساطاً»}} و در آياتى نيز بسط و گسترش زمين و جوشاندن چشمه‌ها از آن و جارى ساختن نهرها و روياندن گياه و استوارساختن كوه ها بر زمين بيان شده كه آن پس از بناى آسمان و برافراشتن سقف آن و ترتيب اجزاى آسمان و تركيب آنها بر اساس [[حكمت]] و تاريك ساختن شب و همچنين آشكاركردن روز ـ به وسيله گستراندن خورشيد ـ صورت گرفته است: {{متن قرآن|«رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا ×وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا × وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِكَ دَحَاهَا × أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا ×وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا»}}. ([[سوره نازعات]]/79،28 ـ 32)<ref>الميزان، ج‌20، ص‌190‌ـ‌191.</ref>
 گفتنى است كه معناى اصلى «ضُحى» انبساط (گسترش يافتن) خورشيد و امتداد (گسترده شدن) روز است،<ref>مفردات، ص502،«ضحى»؛ الميزان، ج20، ص310.</ref> گرچه در آيه ياد شده به قرينه مقابل قرار گرفتن آن با شب، مراد از آن مطلق روز‌ است.<ref>الميزان، ج‌20، ص‌190.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۲۸
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 خورشيد با نور خود بر وجود سايه و با گسترده شدنش بر گسترش تدريجى سايه دلالت مى‌كند زيرا به هر ميزان كه خورشيد پس از زوال ظهر به افق غربى نزديك‌تر مى‌شود تا غروب كند سايه‌اى كه پس از زوال حادث مى‌شود امتداد بيشترى مى‌يابد: {{متن قرآن|«اَلَم تَرَ اِلى رَبِّكَ كَيفَ مَدَّ الظِّلَّ ولَو شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِنـًا ثُمَّ جَعَلنَا الشَّمسَ عَلَيهِ دَليلا × ثُمَّ قَبَضنـهُ اِلَينا قَبضـًا يَسيرا»}}. ([[سوره فرقان]]/25،45ـ46)<ref>الميزان، ج‌15، ص‌225.</ref> برخى با استشهاد به آيه مذكور، ماهيات را غواسق و ظلمات و وجود منبسط را سايه بلند پايه خداوند دانسته‌اند.<ref> شرح المنظومه، ص‌61‌.</ref>
-آيه 247 [[سوره بقره]]/2 علت گزينش طالوت را براى فرماندهى سپاهى در جنگ با جالوت و لشكريان او اين مى‌داند كه خداوند وى را در دانش و نيروى بدن بسط و گسترش داده است: «وزادَهُ بَسطَةً فِى العِلمِ والجِسمِ». اين سخن پاسخ اعتراض گروهى از بنى‌اسرائيل به پيامبر خويش است كه چرا خداوند طالوت را برگزيده، در حالى كه گشايش در مال به او داده نشده است: {{متن قرآن|«قالوا اَنّى يَكونُ لَهُ المُلكُ عَلَينا... ولَم يُؤتَ سَعَةً مِنَ المال»}}. ([[سوره بقره]]/2،247)<ref>الميزان، ج‌2، ص‌287.</ref>
+آيه 247 [[سوره بقره]]/2 علت گزينش طالوت را براى فرماندهى سپاهى در جنگ با جالوت و لشكريان او اين مى‌داند كه خداوند وى را در دانش و نيروى بدن بسط و گسترش داده است: {{متن قرآن|«وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ»}}. اين سخن پاسخ اعتراض گروهى از بنى‌اسرائيل به پيامبر خويش است كه چرا خداوند طالوت را برگزيده، در حالى كه گشايش در مال به او داده نشده است: {{متن قرآن|«قالوا اَنّى يَكونُ لَهُ المُلكُ عَلَينا... ولَم يُؤتَ سَعَةً مِنَ المال»}}. ([[سوره بقره]]/2،247)<ref>الميزان، ج‌2، ص‌287.</ref>
 خداوند در آيه 69 [[سوره اعراف]]/ 7 هم، از باب يادآورى نعمت هايى كه به قوم عاد ارزانى داشته به اختصاص ايشان در ميان ساير اقوام به بسط در خلق و درشتى هيكل كه ملازم با نيروى فراوان است، تصريح كرده است: {{متن قرآن|«وزادَكُم فِى الخَلقِ بَصـطَةً فَاذكُروا ءالاءَ اللّهِ لَعَلَّكُم تُفلِحون»}}.<ref>همان، ج‌8‌، ص‌178.</ref>