بابل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۵

2026-01-27T10:55:08Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-18T12:59:36Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۱

2022-12-28T12:31:35Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۰۱

2018-09-26T10:01:54Z

Saeed zamani در ‏۲۲ ژوئن ۲۰۱۳، ساعت ۰۴:۵۰

2013-06-22T04:50:01Z

Saeed zamani در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۳۹

2013-02-17T06:39:54Z

Saeed zamani در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۳۹

2013-02-17T06:39:41Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۵۸

2013-01-10T06:58:55Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} TOC شهرى‌ باستانى در بين‌ال...' ایجاد کرد

2012-11-10T07:54:09Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} __TOC__ شهرى‌ باستانى در بين‌ال...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

__TOC__

شهرى‌ باستانى در بين‌النهرين، محل به آتش افكندن ابراهيم عليه السلام.

اين واژه در عبرى «بابل» يا «باول»، در يونانى «بابيلون» و در اصل "Bab-illu" و پيش‌تر "Bab-illim" به معناى دروازه خدا بوده است.<ref>التحقيق، ج‌1، ص‌204؛ نثر طوبى، ص‌60‌، «بابل».</ref> ويرانه‌هاى شهر بابل هم‌اكنون بر كرانه رود فرات، نزديك حله كنونى و 88 كيلومترى جنوب بغداد قرار دارد.<ref>Britanica: Babylon.</ref>

منطقه تمدنى بابل نيز در جنوب بين النهرين از [[بغداد]] تا خليج فارس امتداد داشته<ref>Britanica: Babylonia.</ref> و همواره ميدان نزاع سومريان و اكديان (سامي ها) و بعدها آشوريان و بابليان بوده است.<ref>ر.ك: بابل تاريخ مصور، ص‌44‌ـ‌193؛ تاريخ حضارة وادى الرافدين، ج‌2، ص‌15‌ـ‌172؛>Babylonia</ref> بابل از لحاظ تاريخ و نژاد مردم‌ آن نتيجه آميختن اكديان و سومريان، البته با‌ غلبه عنصر سامى است.<ref>اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌171.</ref> از آغاز شهر بابل اطلاع دقيقى در دست نيست؛ اما چون اين واژه، ريشه سومرى يا سامى شناخته شده‌اى ندارد بايد ميراثى از ساكنان پيش از سومر باشد.<ref>Judaica: Babylon.</ref>

حمورابى، تدوين‌كننده اولين قانون نامه<ref>ر.ك: آغاز قانون‌گذارى، ص‌147‌ـ‌202.</ref> شناخته شده (موسوم به قانون حمورابى) از مشهورترين و مقتدرترين پادشاهان بابل، از سلسله نخست بابلى در سده 18 پيش از ميلاد بر اين شهر حكم راند.<ref>تاريخ حضارة وادى الرافدين، ج‌2، ص‌59.</ref> بخت نصر (نِبوكد نُصَّر) (562 ـ 605 ق.م.) از سلسله چهارم بابلى (كلدانيان) از ديگر پادشاهان مشهور بابل است.<ref>نبوخذ نصر الثانى، ص‌58‌ـ‌59‌.</ref>

وى به سبب حمله به اورشليم و اسيركردن يهوديان و بازتاب وسيع آن در كتاب مقدس شهرت فراوانى يافته است.<ref>ر.ك: نبوخذ نصر الثانى، ص‌79 - 83‌؛ كتاب مقدس: دوم پادشاهان، 24: 1‌ـ‌2، 25: 1‌ـ‌7؛ دوم تواريخ، 36.</ref> بابل شكوهمندترين دوران خود را در اين زمان تجربه مى‌كرد. قصرهاى بزرگ و باغ هاى معلق، معابد و زيگورات هاى بلند، خيابانهاى مستقيم، ديوارهاى عظيم دفاعى، پل هاى متحرك و كانال هاى آبرسانى، آن را به بزرگ‌ترين و شكوهمندترين پايتخت دنياى قديم تبديل كرده بود.<ref>ر.ك: تاريخ بابل، ص‌83 - 84؛ تاريخ حضارة وادى الرافدين، ج‌2، ص‌148 - 160؛ نبوخد نصر الثانى، ص‌95 - 110.</ref>

در كتاب مقدس، اشاره‌هايى به عظمت و شكوه بابل شده است<ref>كتاب مقدس: اشعيا، 13 : 19؛ ارميا، 51: 53 - 58‌.</ref> و هرودوت، شگفتي هاى فراوانى از آن نقل مى‌كند كه با وجود كاوش هاى باستان‌شناسى اخير چندان دور از واقعيت نيست.<ref>تاريخ هرودوت، ص‌116 - 123.</ref>

بابل در سال 539 ق.م. به دست كورش هخامنشى فتح شد و يهوديان به اسارت رفته در آن آزاد گذاشته شدند كه به اورشليم بازگردند.<ref>بابل تاريخ مصور، ص‌207.</ref> در سال 331 ق.م. نيز اسكندر مقدونى بر آن سلطه يافت و آن را پايتخت خود گرداند؛<ref>تاريخ حضارة وادى الرافدين، ج‌2، ص‌171.</ref> ولى مرگ ناگهانى وى باعث آشفتگى در امپراتورى شد و بابل به تدريج اهميت خود را از دست داد.<ref>تاريخ بابل، ص‌173‌ـ‌174.</ref>

ارتباط عميقى ميان اديان بين النهرين مى‌توان يافت كه همگى ريشه در فرهنگ سومرى دارد.<ref>ر.ك: اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌201، 220؛ تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌277، 285.</ref> همه دولت شهرهاى بين‌النهرين گروه خدايان واحدى را مى‌پرستيدند، با اين حال هر دولت شهر، خداى نگهبان خاص خود را داشت كه خداى برتر آنان به شمار مى‌رفت.<ref>اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌202.</ref> اديان ساكنان بين النهرين، بيشتر جنبه كاربردى داشت. وابستگى شديد زندگى و اقتصاد ساكنان بابل به طبيعت به ويژه زمين و آب، آنان را وامى‌داشت تا براى پديده‌هاى طبيعى، باطنى را تجسم كنند كه پرستش آن به افزايش آن پديده مى‌انجامد.<ref>Enc. of Religion : Mesopotamian Religions؛ اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌203 - 206.</ref>

تصوير اين خدايان در ذهن ايشان متناسب با كارآيى آنها بود؛ مثلاً خداى رعد و طوفان را پرنده‌اى تيره و بزرگ با سر شير مى‌پنداشتند. گاه نيز براى آنها تصويرى انسانى يا نيمه انسانى تجسم مى‌كردند.<ref> Ibid.</ref> اين رب النوع ها سه خصوصيت داشتند: در رفتار خصلت انسانى داشتند، مى‌خوردند، مى‌نوشيدند و توليد مثل مى‌كردند، هيچ‌يك به تنهايى قادر مطلق نبودند و فعاليت آنها به طور كلى در دنياى طبيعى انجام مى‌گرفت؛ نه در جهانى وراى اين جهان.<ref>اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌204.</ref>

شماره خدايان بابل در سده نهم پيش از ميلاد به 65000 مى‌رسيد زيرا نيروى تخيل مردم و احتياجاتى كه مردم براى آنها خود را نيازمند خدايان مى‌دانستند، حدى نداشت.<ref>تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌277.</ref> اجرام آسمانى مانند شمس، رب‌النوع خورشيد و بِنا، رب النوع ماه نيز به عنوان كهن‌ترين خدايان، مورد پرستش بابليان قرار داشت.<ref>Encyclopedia of Religions: Mesopotamian Religions.</ref>

به طور كلى نمونه‌اى از يكتا‌پرستى نظير آنچه در ميان قوم يهود وجود داشت در بابل يافت نمى‌شد، با اين حال گسترش مملكت پس از جنگ ها، اين خدايان محلى را به فرمان خداى يگانه درمى‌آورد؛ همچنين پاره‌اى از شهرها از روى حب وطن، خداى خاص و محبوب خود را صاحب قدرت مطلق و مسلط بر همه چيز مى‌دانستند. اين دو علت باعث شد كه خرده خدايان، مظاهر يا صفاتى از خداى بزرگ را نمايش دهند و به اين ترتيب شماره خدايان كاهش يافت.<ref>تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌277‌ـ‌278.</ref>

مراسم و سنت هاى آيينى نزد بابليان از اهميت بيشترى نسبت به عمل نيكو برخوردار بود.<ref>اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌236.</ref> هدف از آيين هاى نيايشى در درجه نخست، غذاى كافى دادن به خدايان و اطمينان از رفاه آنان بوده است. براى انجام اين امور، معمولاً از مجسمه خدايان يا نشانه‌هاى آنها، در مقدس‌ترين بخش معبد استفاده مى‌شده است. آنها به قدرى زنده تصور مى‌شدند كه هنگام مراسم ملبس مى‌گشتند؛<ref>اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌273.</ref> همچنين رسم قربانى كردن براى خدايان در ميان ايشان، همچون‌ قوم يهود رايج بوده است؛<ref>تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌283.</ref> همچنين تنها‌ خدايان به بهشت مى‌رفتند.<ref>اديان جهان باستان، ج‌2، ص‌290؛ تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌283.</ref>

بابل از لحاظ اخلاقى در اوج فساد قرار داشت؛<ref>تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌288، 292.</ref> هرودوت از سنت فحشاى مقدس<ref>تاريخ هرودوت، ص‌132‌ـ‌133.</ref> و كشتن زنان در هنگام محاصره براى صرفه‌جويى در آذوقه<ref>همان، ص‌268.</ref> گزارش هايى آورده است. از جهت پايبند بودن به اوهام و خرافات و اعتقاد به سحر و پيش گويى و كهانت نيز هيچ تمدنى به پاى تمدن بابلى نمى‌رسد.<ref>تاريخ تمدن، ج‌1، ص‌287.</ref>

بابل در افسانه‌ها و روايات اسلامى، اقليم چهارم<ref>التنبيه والاشراف، ص‌32؛ المنتظم، ج‌1، ص‌131.</ref> يا سوم<ref>نزهة القلوب، ص‌38؛ برهان قاطع، ص‌140.</ref> از اقاليم هفت‌گانه جهان بوده و در مركز عالم قرار داشته<ref>المستطرف، ج‌1، ص‌592؛ برهان قاطع، ص‌140.</ref> و آن را متشكل از 7‌ شهر دانسته‌اند كه هر شهر به امرى خارق عادت شهرت يافته بود.<ref>معجم‌البلدان، ج‌1، ص‌310‌ـ‌311؛ آثار البلاد، ص‌304‌ـ‌305.</ref>

نويسندگان قديم همه جا شهر و كشور بابل را به يك نام خوانده‌اند. در مورد تاريخ آن نيز گفته شده كه هابيل و قابيل در آن ساكن بودند<ref>معجم البلدان، ج‌1، ص‌311.</ref> و اولين شهرى بود كه پس از طوفان نوح ساخته شد.<ref>مبهمات القرآن، ج‌1، ص‌169؛ معجم البلدان، ج‌1، ص‌309.</ref> از نوح،<ref>معجم البلدان، ص‌309.</ref> قينان‌بن انوش‌ بن شيث،<ref>نزهة القلوب، ص‌38.</ref> ضحاك<ref>تقويم البلدان، ص‌303؛ صورة الارض، ص‌244؛ نزهة القلوب، ص‌39.</ref> و برخى پادشاهان كيانى<ref>البدء و‌التاريخ، ج‌4، ص‌99؛ تاج‌العروس، ج‌28، ص‌50‌؛ تاريخ‌ابن خلدون، ج‌2، ص‌183.</ref> به عنوان بنيانگذار بابل نام برده‌اند. اين شهر در بين نويسندگان مسلمان نيز به سحر و شراب شهرت دارد<ref>معجم البلدان، ج‌1، ص‌309.</ref> و مردمش در علم نجوم و هيئت و حساب خسوف و كسوف مهارت داشته‌اند.<ref>اعلام قرآن، ص‌243‌ـ‌244.</ref>

در [[احاديث]] اسلامى، شهرى ملعون و محل نزول دو يا سه عذاب دانسته شده است.<ref>وسائل الشيعه، ج‌5‌، ص‌180‌ـ‌181.</ref> ماجراى رد‌الشمس نيز بنا به نظرى در آن واقع شده است.<ref>همان؛ مصباح الفقيه، ج‌2، ص‌187.</ref> برخى تصور كرده‌اند، نماز خواندن در آن حرام است؛<ref>تفسير قرطبى، ج‌10، ص‌33.</ref> اما از [[امام صادق]] عليه السلام منقول است كه در [[مسجد كوفه]]، واقع در مركز بابل، 1070 پيامبر نماز گزارده‌اند و عصاى‌ موسى، انگشتر سليمان، محل رويش شجره يقطين براى يونس ([[سوره صافات]]/37، 146)، ساخت كشتى [[حضرت نوح]] عليه السلام و فوران تنور در داستان وى ([[سوره هود]]/11، 40) در آن است.<ref>[[بحارالانوار]]، ج‌11، ص‌58. </ref>

==يادكرد بابل در قرآن و تفاسير==

واژه بابل تنها يك بار در [[قرآن]] و به عنوان شهرى كه هاروت و ماروت در آن به مردم سحر مى‌آموختند، آمده است. ([[سوره بقره]]/2، 102) مناظره ابراهيم با قوم خويش ([[سوره انعام]]/ 6‌، 74 ـ 81‌؛ [[سوره شعراء]]/26، 72 ـ 73؛ [[سوره انبياء]]/21، 53 ـ 54‌؛ [[سوره عنكبوت]]/29، 16)، شكستن بتها بدست وى ([[سوره انبياء]]/21، 58)، پرتاب كردنش در آتش ([[سوره انبياء]]/21 / 68 ـ 69‌؛ [[سوره عنكبوت]]/29، 24)، مناظره‌اش با نمرود ([[سوره بقره]]/2، 258) و سپس ساختن برجى بلند بدست وى براى رويارويى با خداى ابراهيم ([[سوره نحل]]/16، 26) را نيز در بابل دانسته‌اند؛ همچنين بابل تبعيدگاه يهوديانى معرفى شده كه ياد كرد طغيان و سركوبى ايشان در آيات 4 ـ 7 [[سوره اسراء]]/17 آمده است.

==ابراهيم عليه السلام و نمرود در بابل==

بيشتر مفسران مسلمان، ابراهيم عليه السلام را ساكن بابل و معاصر نمرود شمرده‌اند.<ref>جامع البيان، مج 3، ج‌3، ص‌34؛ تفسير قرطبى، ج‌3، ص‌184.</ref> طبق گزارش [[قرآن]]، آن حضرت در سرزمينى آلوده به انواع شرك مى‌زيسته است، به‌ طورى كه پس از تلاش هاى بسيار براى هدايت ساكنان آن، تنها لوط به وى ايمان آورد و با هم از آنجا هجرت كردند.([[سوره عنكبوت]]/29، 26)

كتاب مقدس زادگاه او را كه پدر اعراب و يهود است، «اوركلدانيان» معرفى مى‌كند<ref>قاموس كتاب مقدس، ص‌4.</ref> و احتمالاً مسلمانان از روى تشابه اين نام با نام سلسله چهارم بابلى، او را ساكن بابل دانسته‌اند. نمرود نيز در كتاب مقدس، فرمانرواى زمين و بانى شهر بابل خوانده شده است.<ref>همان، ص‌891‌.</ref>

پرسش [[حضرت ابراهيم]] عليه السلام از چيستى مجسمه‌هاى مورد پرستش قومش ([[سوره انبياء]]/21، 52) و پاسخ غيرمنطقى آنان مبنى بر اين كه تقليدى از پدرانشان است ([[سوره انبياء]]/21، 53‌؛ [[سوره شعراء]]/26، 74) تحجر عقلى آنان و نيز ديرينه بودن بت‌پرستى در ميان آنها ([[سوره شعراء]]/26،76) را نشان مى‌دهد.<ref>فى ظلال القرآن، ج‌4، ص‌2385.</ref>

آنها حتى پس از شكستن بتها بدست ابراهيم عليه السلام نيز به ناتوانى خدايان خود حتى در دفاع از خويش، پى‌نبرده،<ref>همان، ص‌2386.</ref> به‌ دنبال عامل‌ شكستن آنها مى‌گردند. ([[سوره انبياء]]/21،‌59) تصريح ابراهيم بر گمراهى آنها و عمويش آزر ([[سوره انبياء]]/21، 54) آنان را در اعتقادشان متزلزل‌ مى‌كند: «قالوا اَجِئتَنا بِالحَقِّ اَم اَنتَ مِنَ اللّعِبين» ([[سوره انبياء]]/21،55) زيرا آنان از روى تدبر و تعقل به نتيجه‌اى مطمئن نرسيده بودند و سخنان وى برايشان تازگى داشت.<ref>همان، ج‌2، ص‌2386.</ref>

سپس ابراهيم، خداوند‌ يكتا را پروردگار آسمان ها و زمين و آفريدگار آنها معرفى مى‌كند. آيه 56 [[سوره انبياء]]/21 به طور كامل خداى يكتا را از خدايان بابلى متمايز مى‌سازد زيرا خداى يكتا همانند خدايان بابلى، رب‌النوع نبوده بلكه آفريدگار همه جهان است.<ref>فى ظلال‌القرآن، ج‌2، ص‌2385؛ التحرير والتنوير، ج‌17، ص‌96.</ref> قرآن به رواج پرستش اجرام آسمانى در بابل نيز اشاره‌اى دارد. ([[سوره انعام‌]]، 6‌،76‌-‌78)

از نوع استدلال [[حضرت ابراهيم]] عليه السلام و پاسخ ها و واكنش هاى نمرود<ref>مجمع البيان، ج‌2، ص‌635‌؛ كشف الاسرار، ج‌1، ص‌704.</ref> و مشركان مى‌توان دريافت كه بابليان به رغم پيشرفت قابل توجه در تمدن مادى، داراى تفكر و تعقل ابتدايى بوده‌اند زيرا نمرود در برابر سخن ابراهيم كه خدايش زنده مى‌كند و مى‌ميراند، دو اسير آورده يكى را مى‌كشد و ديگرى را آزاد مى‌كند.<ref>الميزان، ج‌2، ص‌354.</ref> ([[سوره بقره]]/2، 258)

نمرود پس از آن به قصد رويارويى با خداى ابراهيم به‌ وسيله 4‌ عقاب به آسمان پرواز مى‌كند؛ ليكن نقشه‌اش ناكام مى‌ماند. آيه 46 [[سوره ابراهيم]]/14 را بر‌ اين ماجرا تفسير كرده‌اند.<ref>جامع البيان، مج‌8‌، ج‌13، ص‌320؛ مجمع البيان، ج‌6‌، ص‌498؛ تفسير قرطبى، ج‌10، ص‌65‌.</ref>

پس از آن دستور‌ مى‌دهد به همان منظور، برجى بلند در بابل بسازند. گفته شده كه طول آن 5000 و عرضش 3000 ذراع بوده است.<ref> معجم ما استعجم، ج‌1، ص‌219؛ البحر المحيط، ج‌6‌، ص‌521.</ref> خداوند آن را به وسيله طوفان يا زلزله<ref>تفسير قرطبى، ج‌10، ص‌65‌.</ref> يا جبرئيل<ref>البحر المحيط، ج‌6‌، ص‌521‌.</ref> از بنيان ويران‌مى‌كند: «قَد مَكَرَ الَّذينَ مِن قَبلِهِم فَاَتَى اللّهُ بُنينَهُم مِنَ القَواعِدِ فَخَرَّ عَلَيهِمُ السَّقفُ‌مِن فَوقِهِم واَتهُمُ العَذابُ مِن حَيثُ لا‌يَشعُرون». ([[سوره نحل]]/16،26) بسيارى از مفسران اين آيه را بر نمرود و برجش در بابل تطبيق كرده‌اند.<ref>جامع‌البيان، مج‌8‌، ج‌14، ص‌130؛ غررالتبيان، ج‌4، ص‌301؛ مجمع‌البيان، ج‌6‌، ص‌549‌.</ref>

ترس حاصل از افتادن برج باعث مى‌شود كه هر دسته از مردم به زبانى سخن گويند و ديگر زبان همديگر را نفهمند و در نتيجه به مكانى ديگر مهاجرت كنند. روايت ديگرى نيز از اين ماجرا وجود دارد كه نمرود در آن حضور ندارد.<ref>الاخبار الطوال، ص‌2؛ تفسير قرطبى، ج‌2، ص‌37؛ تاريخ يعقوبى، ج‌1، ص‌19‌ـ‌20.</ref> برخى بر اين اساس و تحت تأثير گزارش هاى كتاب مقدس، وجه تسميه بابل را به‌ سبب تشويش زبان ها در آن از «بلبلة‌الالسن» دانسته‌اند.

داستان برج بابل در كتاب مقدس به گونه‌اى ديگر آمده است؛<ref>كتاب مقدس، پيدايش، 11 : 3‌ـ‌4.</ref> انسان ها پس از طوفان نوح تصميم گرفتند كه در بابل برجى بسازند كه سرش به آسمان برسد تا نامى براى خود بيابند و مانع پراكندگى آنان شود؛ اما خداوند كه از ايجاد اتحاد ميان آنان مى‌ترسيد، تصميم گرفت زبان آنها را تغيير دهد تا سخن همديگر را نفهمند. دانشمندان بر اين عقيده‌اند كه برج ياد شده در سفر پيدايش، يك زيگورات يا معبد بوده است. در كاوش هايى كه در قرن نوزدهم صورت گرفت، بقاياى معبد مردوك، خداى محلى بابل كشف شد كه ابتدا در زمان حمورابى ساخته شده بود و گمان مى‌رود همان برج بابل باشد.<ref>Judaica: Babel, Tower of.</ref>

==هاروت و ماروت در بابل==

در آيه 102 [[سوره بقره]]/2 با خرده‌گيرى از يهوديان به سحرآموزى آنان از شيطان ها و دو فرشته‌اى كه در بابل بوده‌اند اشاره شده است: «واتَّبَعوا ما تَتلوا الشَّيطينُ عَلى مُلكِ سُلَيمنَ وما كَفَرَ سُلَيمنُ ولكِنَّ الشَّيطينَ كَفَروا يُعَلِّمونَ النّاسَ السِّحرَ وما اُنزِلَ عَلَى المَلَكَينِ بِبابِلَ هروتَ و مروتَ وما يُعَلِّمانِ مِن اَحَد حَتّى يَقولا اِنَّما نَحنُ فِتنَةٌ فَلا تَكفُر...».

رواج گسترده جادوگرى و تعليم و تعلم آن در ميان بابليان اين دوره و استفاده نابجا از آن براى فتنه‌انگيزى همانند ايجاد جدايى ميان زن و شوهر از اين آيات قابل برداشت است.<ref>الميزان، ج‌1، ص‌235.</ref>

اين آيه از پرچالش‌ترين آيات قرآن است؛<ref>جامع‌البيان، مج1، ج1، ص623‌ـ‌632‌؛ زادالمسير، ج‌1، ص‌123‌ـ‌125؛ الميزان، ج‌1، ص‌233.</ref> از جمله داستان سرايان در مورد سبب آمدن هاروت و ماروت گفته‌اند كه [[فرشتگان]] پس از فزونى عصيان آدميان، بر آنها خرده گرفتند و خداوند دو نفر از ايشان به نام هاى هاروت و ماروت را با ويژگي هاى بشرى به زمين فرستاد تا بر آنها ثابت شود كه آنان نيز در صورت برخوردارى از ويژگي هاى بشرى كمتر از انسان ها معصيت نمى‌كنند. اين دو فرشته در زمانى اندك دست به گناهان بزرگى زدند و خداوند آنها را به عنوان مجازات در چاهى در بابل به بند كشيد.<ref>جامع‌البيان، مج‌1، ج‌1، ص‌638‌؛ التبيان، ج‌1، ص375‌ـ‌376؛ كشف‌الاسرار، ج1، ص295ـ297.</ref>

اين حكايت با روايت هاى گوناگون در شمارى از تفاسير شيعه<ref>تفسير قمى، ج1، ص83ـ85‌؛ التبيان، ج1، ص376؛ مجمع‌البيان، ج‌1، ص‌330‌ـ‌331.</ref> و سنى<ref>جامع‌البيان، مج1، ج1، ص‌634‌ـ‌635‌؛ زادالمسير، ج‌1، ص‌123‌ـ‌124؛ تفسير ابن‌كثير، ج‌1، ص‌142‌ـ‌143.</ref> گزارش شده است كه برخى از مفسران آن را از اسرائيليات و ناسازگار با آيات قرآنى دانسته‌اند كه فرشتگان را منزه از شرك و گناه مى‌خواند.<ref>التبيان، ج‌1، ص‌376؛ كنزالدقائق، ج‌2، ص‌104؛ الميزان، ج‌1، ص‌239، 241.</ref>

مفسرانى از اين دست هدف از آمدن هاروت و ماروت و آموزش هاى آنان را آزمايش الهى براى مردم بابل دانسته و بر اين باورند كه بر اثر گسترش جادوگرى در بابل خداوند اين دو را مأمور كرد تا سحر و روش ابطال آن را به مردم بياموزند تا آزمايشى براى آنها باشد و در غير موارد مجاز مانند ابطال سحر و شناسايى سحر از معجزه از آن استفاده نكنند.<ref>مبهمات القرآن، ج‌1، ص‌171؛ التحرير و‌التنوير، ج‌1، ص‌641‌؛ الميزان، ج‌1، ص‌235.</ref>

نظير چنين داستانى در ميان يهود نيز وجود دارد؛<ref>Judaica: Uzza, and Aza.</ref> اما اين دو واژه احتمالاً از زردشتى اقتباس شده است،<ref>Britanica: Harut & Marut.</ref> با اين حال بيشتر بر اين عقيده‌اند كه اين شهر، همان بابل باستانى در عراق كنونى است،<ref>جامع البيان، مج‌1، ج‌1، ص‌643‌؛ مبهمات القرآن، ج‌1، ص‌170؛ التحرير والتنوير، ج‌1، ص‌641‌.</ref> هر چند برخى در اقوال نادرى آن را در دماوند يا مغرب زمين دانسته‌اند.<ref>معجم‌البلدان، ج‌1، ص‌309؛ روح المعانى، مج‌1، ج‌1، ص‌539‌.</ref> فراگيرى سحر توسط يهوديان نيز احتمالاً در زمان اسارت آنها در بابل صورت گرفته،<ref>نثر طوبى، ج‌1، ص‌61‌.</ref> زيرا عقايد يهودى، تأثيرات فراوانى از فرهنگ بابلى يافته است.

==اسارت يهود در بابل==

اسارت يهود در بابل موضوع ديگرى است كه بابل را به تفسيرها راه داده است. در آيات ابتدايى [[سوره اسراء]]/17 از دو بار طغيان و فسادانگيزى بنى اسرائيل سخن رفته است: «و قَضَينا اِلى بَنى اِسرءيلَ فِى الكِتبِ لَتُفسِدُنَّ فِى‌الاَرضِ مَرَّتَينِ ولَتَعلُنَّ عُلُوًّا كَبيرا» ([[سوره اسراء]]/17،4) و خداوند در هر بار گروهى از بندگان پيكار جوى خود را ضد آنان برمى‌انگيزد. (سوره اسراء/17، 5 - 7)

تقريباً همه مفسران بر اين باورند كه يكى از اين حمله‌ها بدست بخت نصر صورت گرفته است. گروهى نيز هر دو هجوم را به وى نسبت داده‌اند.<ref>تفسير مجاهد، ج‌1، ص‌358؛ المعارف، ج‌13، ص‌47.</ref>

سپاه بابل در سال 586 يا 587 ق.م. با ويران ساختن ديوارهاى دفاعى، شهر اورشليم را اشغال كرد.<ref>نبوخذ نصر الثانى، ص‌72‌ـ‌74؛ بابل تاريخ مصور، ص‌197؛ Jadaica: Nebuchadrezzer II</ref> در اين حمله صدقيا، حاكم اورشليم اسير و كور شد و اشراف و بزرگان شهر كشته شدند و ساكنان شهر به بابل تبعيد گرديدند.<ref>كتاب مقدس. دوم پادشاهان، 25.</ref>

طبق روايت تورات، همه مردم شهر از جمله دانيال و عزرا به غير از افراد فقير و بى چيز به بابل تبعيد شدند.<ref>كتاب مقدس. دوم پادشاهان، 25: 11‌ـ‌12.</ref> داستان اصحاب اخدود ([[سوره بروج]]/85‌،4) نيز بنا به روايتى در ارتباط با يهوديان به اسارت رفته در بابل است.<ref>البداية والنهايه، ج‌2، ص‌103.</ref>

==پانویس==
<references/>

==منابع==
محمدجواد معمورى، دائرة المعارف قرآن کریم، ج5، ص222-230.

[[رده: واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۴۸: / سطر ۴۸: @@
 پرسش حضرت ابراهیم علیه السلام از چیستى مجسمه‌هاى مورد پرستش قومش ([[سوره انبیاء]]، ۵۲) و پاسخ غیرمنطقى آنان مبنى بر این که تقلیدى از پدرانشان است ([[سوره انبیاء]]، ۵۳‌؛ [[سوره شعراء]]، ۷۴)، تحجر عقلى آنان و نیز دیرینه بودن [[بت پرستی|بت‌پرستى]] در میان آنها ([[سوره شعراء]]، ۷۶) را نشان مى‌دهد.<ref>فى ظلال القرآن، ج‌۴، ص‌۲۳۸۵.</ref>
-آنها حتى پس از شکستن بتها بدست ابراهیم علیه السلام نیز به ناتوانى خدایان خود حتى در دفاع از خویش پى‌نبرده،<ref>همان، ص‌۲۳۸۶.</ref> به‌ دنبال عامل‌ شکستن آنها مى‌گردند ([[سوره انبیاء]]،‌ ۵۹). تصریح ابراهیم بر گمراهى آنها و عمویش [[آزر]] ([[سوره انبیاء]]، ۵۴) آنان را در اعتقادشان متزلزل‌ مى‌کند: {{متن قرآن|«قالوا اَجِئتَنا بِالحَقِّ اَم اَنتَ مِنَ اللّعِبین»}} ([[سوره انبیاء]]، ۵۵) زیرا آنان از روى تدبر و تعقل به نتیجه‌اى مطمئن نرسیده بودند و سخنان وى برایشان تازگى داشت.<ref>همان، ج‌۲، ص‌۲۳۸۶.</ref>
+آنها حتى پس از شکستن بتها بدست ابراهیم علیه السلام نیز به ناتوانى خدایان خود حتى در دفاع از خویش پى‌نبرده،<ref>همان، ص‌۲۳۸۶.</ref> به‌ دنبال عامل‌ شکستن آنها مى‌گردند ([[سوره انبیاء]]،‌ ۵۹). تصریح ابراهیم بر گمراهى آنها و عمویش [[آزر]] ([[سوره انبیاء]]، ۵۴) آنان را در اعتقادشان متزلزل‌ مى‌کند: {{متن قرآن|«قَالُوا أَجِئْتَنَا بِالْحَقِّ أَمْ أَنْتَ مِنَ اللَّاعِبِينَ»}}<ref>[[آیه 55 سوره انبیاء|سوره انبیاء،آیه۵۵.]]</ref>،زیرا آنان از روى تدبر و تعقل به نتیجه‌اى مطمئن نرسیده بودند و سخنان وى برایشان تازگى داشت.<ref>همان، ج‌۲، ص‌۲۳۸۶.</ref>
 سپس ابراهیم، خداوند‌ یکتا را پروردگار آسمان ها و زمین و آفریدگار آنها معرفى مى‌کند. آیه ۵۶ [[سوره انبیاء]] به طور کامل خداى یکتا را از خدایان بابلى متمایز مى‌سازد زیرا خداى یکتا همانند خدایان بابلى، رب‌النوع نبوده بلکه آفریدگار همه جهان است.<ref>فى ظلال‌القرآن، ج‌۲، ص‌۲۳۸۵؛ التحریر والتنویر، ج‌۱۷، ص‌۹۶.</ref> قرآن به رواج پرستش اجرام آسمانى در بابل نیز اشاره‌اى دارد. ([[سوره انعام‌]]، ۷۶-‌۷۸)
@@ سطر ۵۴: / سطر ۵۴: @@
 از نوع استدلال حضرت ابراهیم علیه السلام و پاسخ ها و واکنش هاى نمرود<ref>مجمع البیان، ج‌۲، ص‌۶۳۵‌؛ کشف الاسرار، ج‌۱، ص‌۷۰۴.</ref> و مشرکان مى‌توان دریافت که بابلیان به رغم پیشرفت قابل توجه در تمدن مادى، داراى تفکر و تعقل ابتدایى بوده‌اند زیرا نمرود در برابر سخن ابراهیم که خدایش زنده مى‌کند و مى‌میراند، دو اسیر آورده یکى را مى‌کشد و دیگرى را آزاد مى‌کند ([[سوره بقره]]، ۲۵۸).<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۳۵۴.</ref>
-نمرود پس از آن به قصد رویارویى با خداى ابراهیم به‌ وسیله ۴‌ عقاب به آسمان پرواز مى‌کند؛ لیکن نقشه‌اش ناکام مى‌ماند. آیه ۴۶ [[سوره ابراهیم]] را بر‌ این ماجرا [[تفسیر قرآن|تفسیر]] کرده‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۸‌، ج‌۱۳، ص‌۳۲۰؛ مجمع البیان، ج‌۶‌، ص‌۴۹۸؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۰، ص‌۶۵‌.</ref> پس از آن دستور‌ مى‌دهد به همان منظور، برجى بلند در بابل بسازند. گفته شده که طول آن ۵۰۰۰ و عرضش ۳۰۰۰ ذراع بوده است.<ref> معجم ما استعجم، ج‌۱، ص‌۲۱۹؛ البحر المحیط، ج‌۶‌، ص‌۵۲۱.</ref> خداوند آن را به وسیله طوفان یا زلزله<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۰، ص‌۶۵‌.</ref> یا [[جبرئیل]]<ref>البحر المحیط، ج‌۶‌، ص‌۵۲۱‌.</ref> از بنیان ویران‌ مى‌کند: {{متن قرآن|«قَد مَکرَ الَّذینَ مِن قَبلِهِم فَاَتَى اللّهُ بُنینَهُم مِنَ القَواعِدِ فَخَرَّ عَلَیهِمُ السَّقفُ‌ مِن فَوقِهِم واَتهُمُ العَذابُ مِن حَیثُ لا‌یشعُرون»}}. ([[سوره نحل]]، ۲۶) بسیارى از مفسران این آیه را بر نمرود و برجش در بابل تطبیق کرده‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۸‌، ج‌۱۴، ص‌۱۳۰؛ غررالتبیان، ج‌۴، ص‌۳۰۱؛ مجمع‌البیان، ج‌۶‌، ص‌۵۴۹‌.</ref>
+نمرود پس از آن به قصد رویارویى با خداى ابراهیم به‌ وسیله ۴‌ عقاب به آسمان پرواز مى‌کند؛ لیکن نقشه‌اش ناکام مى‌ماند. آیه ۴۶ [[سوره ابراهیم]] را بر‌ این ماجرا [[تفسیر قرآن|تفسیر]] کرده‌اند.<ref>جامع البیان، مج‌۸‌، ج‌۱۳، ص‌۳۲۰؛ مجمع البیان، ج‌۶‌، ص‌۴۹۸؛ تفسیر قرطبى، ج‌۱۰، ص‌۶۵‌.</ref> پس از آن دستور‌ مى‌دهد به همان منظور، برجى بلند در بابل بسازند. گفته شده که طول آن ۵۰۰۰ و عرضش ۳۰۰۰ ذراع بوده است.<ref> معجم ما استعجم، ج‌۱، ص‌۲۱۹؛ البحر المحیط، ج‌۶‌، ص‌۵۲۱.</ref> خداوند آن را به وسیله طوفان یا زلزله<ref>تفسیر قرطبى، ج‌۱۰، ص‌۶۵‌.</ref> یا [[جبرئیل]]<ref>البحر المحیط، ج‌۶‌، ص‌۵۲۱‌.</ref> از بنیان ویران‌ مى‌کند: {{متن قرآن|«قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ»}}<ref>[[آیه 26 سوره نحل|سوره نحل،آیه۲۶.]]</ref>. بسیارى از مفسران این آیه را بر نمرود و برجش در بابل تطبیق کرده‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۸‌، ج‌۱۴، ص‌۱۳۰؛ غررالتبیان، ج‌۴، ص‌۳۰۱؛ مجمع‌البیان، ج‌۶‌، ص‌۵۴۹‌.</ref>
 در کاوش هایى که در قرن نوزدهم صورت گرفت، بقایاى معبد مردوک، خداى محلى بابل کشف شد که ابتدا در زمان حمورابى ساخته شده بود و گمان مى‌رود همان برج بابل باشد.<ref>Judaica: Babel, Tower of.</ref>
@@ سطر ۶۰: / سطر ۶۰: @@
 ==هاروت و ماروت در بابل==
-در آیه ۱۰۲ [[سوره بقره]] با خرده‌گیرى از [[یهود|یهودیان]] به سحرآموزى آنان از [[شیطان|شیطانها]] و دو [[فرشتگان|فرشته‌اى]] که در بابل بوده‌اند اشاره شده است: {{متن قرآن|«واتَّبَعوا ما تَتلوا الشَّیطینُ عَلى مُلک سُلَیمنَ وما کفَرَ سُلَیمنُ ولکنَّ الشَّیطینَ کفَروا یعَلِّمونَ النّاسَ السِّحرَ وما اُنزِلَ عَلَى المَلَکینِ بِبابِلَ هروتَ و مروتَ وما یعَلِّمانِ مِن اَحَد حَتّى یقولا اِنَّما نَحنُ فِتنَةٌ فَلا تَکفُر...»}}.
+در آیه ۱۰۲ [[سوره بقره]] با خرده‌گیرى از [[یهود|یهودیان]] به سحرآموزى آنان از [[شیطان|شیطانها]] و دو [[فرشتگان|فرشته‌اى]] که در بابل بوده‌اند اشاره شده است: {{متن قرآن|«وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَىٰ مُلْكِ سُلَيْمَانَ ۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَٰكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ ۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ...»}}<ref>[[آیه 102 سوره بقره|سوره بقره،آیه ۱۰۲.]]</ref>.
 رواج گسترده جادوگرى و تعلیم و تعلم آن در میان بابلیان این دوره و استفاده نابجا از آن براى فتنه‌انگیزى همانند ایجاد جدایى میان زن و شوهر، از این آیات قابل برداشت است.<ref>المیزان، ج‌۱، ص‌۲۳۵.</ref>
@@ سطر ۷۴: / سطر ۷۴: @@
 ==اسارت یهود در بابل==
-اسارت [[یهود]] در بابل موضوع دیگرى است که بابل را به [[تفسیر قرآن|تفسیرها]] راه داده است. در آیات ابتدایى [[سوره اسراء]] از دو بار طغیان و فسادانگیزى [[بنى اسرائیل]] سخن رفته است: {{متن قرآن|«و قَضَینا اِلى بَنى اِسرءیلَ فِى الکتبِ لَتُفسِدُنَّ فِى‌الاَرضِ مَرَّتَینِ ولَتَعلُنَّ عُلُوًّا کبیرا»}} ([[سوره اسراء]]، ۴) و خداوند در هر بار گروهى از بندگان پیکار جوى خود را ضد آنان برمى‌انگیزد. (سوره اسراء، ۵-۷)
+اسارت [[یهود]] در بابل موضوع دیگرى است که بابل را به [[تفسیر قرآن|تفسیرها]] راه داده است. در آیات ابتدایى [[سوره اسراء]] از دو بار طغیان و فسادانگیزى [[بنى اسرائیل]] سخن رفته است: {{متن قرآن|«وَقَضَيْنَا إِلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا»}}<ref>[[آیه 4 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۴.]]</ref>. و خداوند در هر بار گروهى از بندگان پیکار جوى خود را ضد آنان برمى‌انگیزد. (سوره اسراء، ۵-۷)
 تقریباً همه مفسران بر این باورند که یکى از این حمله‌ها بدست [[بخت نصر]] صورت گرفته است. گروهى نیز هر دو هجوم را به وى نسبت داده‌اند.<ref>تفسیر مجاهد، ج‌۱، ص‌۳۵۸؛ المعارف، ج‌۱۳، ص‌۴۷.</ref>

@@ سطر ۸۵: / سطر ۸۵: @@
 ==منابع==
 * دائرةالمعارف قرآن کریم، محمدجواد معمورى، ج۵، ص۲۲۲-۲۳۰.
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:شهرهای تاریخی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۱۳، ساعت ۰۴:۵۰
سطر ۹۲:		سطر ۹۲:

	[[رده: واژگان قرآنی]]		[[رده: واژگان قرآنی]]
		+
		+	[[رده:شهرهای تاریخی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
+__notoc__
-شهرى‌ باستانى در بين‌النهرين، محل به آتش افكندن ابراهيم عليه السلام.
+'''شهرى‌ باستانى در بين‌النهرين، محل به آتش افكندن ابراهيم عليه السلام.'''
 اين واژه در عبرى «بابل» يا «باول»، در يونانى «بابيلون» و در اصل "Bab-illu" و پيش‌تر "Bab-illim" به معناى دروازه خدا بوده است.<ref>التحقيق، ج‌1، ص‌204؛ نثر طوبى، ص‌60‌، «بابل».</ref> ويرانه‌هاى شهر بابل هم‌اكنون بر كرانه رود فرات، نزديك حله كنونى و 88 كيلومترى جنوب بغداد قرار دارد.<ref>Britanica: Babylon.</ref>
@@ سطر ۹۰: / سطر ۸۸: @@
 ==منابع==
 محمدجواد معمورى، دائرة المعارف قرآن کریم، ج5، ص222-230.
 [[رده:شهرهای تاریخی]]

بابل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۵۵

Zamani: افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۸ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۱

Zamani در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۰۱

Saeed zamani در ‏۲۲ ژوئن ۲۰۱۳، ساعت ۰۴:۵۰

Saeed zamani در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۳۹

Saeed zamani در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۳۹

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۰ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۵۸

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} __TOC__ شهرى‌ باستانى در بين‌ال...' ایجاد کرد

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} TOC شهرى‌ باستانى در بين‌ال...' ایجاد کرد