اُبَىّ ‌بن ‌كَعب - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

اله یاری: تغییرمسیر به ابی بن کعب

2013-12-25T06:08:32Z

تغییرمسیر به ابی بن کعب

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۶ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۴۴

2013-02-16T06:44:34Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۵۶

2013-01-15T11:56:00Z

بهرامی: ویرایش جزیی متن

2012-07-24T05:17:41Z

ویرایش جزیی متن

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۲، ساعت ۰۸:۲۷

2012-07-22T08:27:05Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی 'اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَيس بن ‌عُبيد بن ‌زيد انصارى از كاتبان وحى. ابىّ ‌بن ...' ایجاد کرد

2012-07-21T10:48:14Z

صفحه‌ای جدید حاوی 'اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَيس بن ‌عُبيد بن ‌زيد انصارى از كاتبان وحى. ابىّ ‌بن ...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَيس بن ‌عُبيد بن ‌زيد انصارى از كاتبان [[وحى]].

ابىّ ‌بن ‌كعب از قبيله خزرج، تيره بنى‌نجّار و كنيه‌اش ابومنذر<ref> الطبقات، ج 3، ص‌ 378؛ رجال الطوسى، ص‌ 22.</ref> يا ابوالطفيل<ref> اسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 169.</ref> بود و در جاهليت از معدود كسانى بود كه نوشتن مى‌دانست.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 378.</ref> در بيعت عقبه حضور داشت<ref> همان؛ رجال‌الطوسى، ص 22.</ref> و پس از هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله او در شمار كاتبان وحى، نويسندگان نامه‌ها و معاهدات پيامبر قرار گرفت<ref> يعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 80؛ الاستيعاب، ج‌ 1، ص‌ 164.</ref> و برخى از نامه‌هاى رسيده به رسول خدا صلی الله علیه و آله را براى حضرت مى‌خواند.<ref> المغازى، ج 1، ص‌ 204 و ج 2، ص‌ 492.</ref>

او در نخستين سريه پس از هجرت به فرماندهى حمزه شركت داشت<ref> همان، ج‌ 1، ص‌ 9.</ref> و در ديگر غزوات نيز با پيامبر همراه بود. رسول اكرم صلی الله علیه و آله در عقد اخوت ميان مهاجر و انصار بين او و سعيد بن زيد يا طلحة بن ‌عبيدالله، برادرى بر قرار كرد.<ref> الطبقات، ج 3، ص‌ 378.</ref>

پس از رحلت [[رسول ‌خدا]] صلى الله عليه و آله در شمار صحابيان بزرگى قرار داشت كه از بيعت با ابوبكر سرباز زده به خلافت على ‌بن ‌ابى‌طالب متمايل بودند.<ref> يعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 124.</ref> او در مقام احتجاج بر ابوبكر گفت: اى ابوبكر! حقى را كه خداوند براى غير تو قرار داده، انكار مكن و نخستين كسى نباش كه رسول خدا صلی الله علیه و آله را در امر وصى و برگزيده‌اش نافرمانى كرده، از امر او سر مى‌پيچد.<ref> الاحتجاج، ج‌ 1، ص‌ 197.</ref>

برابر برخى روايات شيعى، اُبىّ در ضمن خطبه‌اى مى‌گويد: روزى پيامبر صلى الله عليه و آله درباره وصى و جانشين بعد از خود برايم سخن گفت و على عليه‌السلام را هدايتگر هدايت شده خيرخواه امت، احيا‌كننده سنت پيامبر صلى الله عليه و آله، امام و پيشواى مسلمانان پس از خود معرفى فرمود: «يا اُبّى عَلَيْكَ بِعلىّ فَاِنَّهُ الْهادِىُ الْمَهْدِى، اَلنّاصِحُ لاُِمتى، اَلَْمُحيى لِسُنَّتى وَ هُوَ اِمامُكُمْ بَعْدِىْ فَمَنْ رَضِىَ بِذلِكَ لَقِينى عَلى ما فارَقْتُهُ عَلَيه».<ref> الاحتجاج، ج‌ 1، ص ‌197 و 303.</ref>

از روايتى استفاده مى‌شود كه پيامبر آينده امر خلافت پس از خود را و اين ‌كه چه كسانى آن را قبضه خواهند كرد به او خبر داده است.<ref> العقدالفريد، ج‌ 4، ص‌ 241.</ref> اُبىّ در نوشتن و جمع‌آورى، قرائت، تعليم، تفسير و فقه قرآن داراى مقام والايى بوده است. انس‌ بن‌ مالك و قرظى، او را از 4 يا 5 نفرى دانسته‌اند كه [[قرآن]] را در زمان [[رسول ‌خدا]] صلى الله عليه و آله گرد آوردند.<ref> الطبقات، ج 2، ص‌ 272؛ الفهرست، ص‌ 30.</ref>

بنا به نقلى، او يكى از 12 نفرى است كه عثمان آنان را براى جمع‌آورى قرآن تعيين كرد.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 381.</ref> بر پايه روايتى، گروهى كه مأمور جمع قرآن بودند از روى مصحف اُبىّ و با املاى خود او نوشته‌اند<ref> المصاحف، ص‌ 38.</ref> كه به روايت ابن ‌نديم، مصحف وى با ديگر مصاحف، اندكى اختلاف داشته است.<ref> الفهرست، ص‌ 30.</ref>

وى از قرّاء مشهور زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بوده<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> و بر اساس روايتى، حضرت او را آگاه‌ترين فرد امت به قرائت دانسته<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379؛ صحيح مسلم، ج‌ 8، ص‌ 348.</ref> و به او فرموده است: خداوند امر كرده كه بر تو [[قرآن]] بخوانم. اُبىّ از اين سخن كه خود را مورد عنايت خاص پروردگار ديد، متأثر و اشك شوق از ديدگانش جارى شد و پيامبر اين آيه را تلاوت فرمود: «قُل بِفَضلِ اللّهِ و بِرَحمَتِهِ فَبِذلِكَ فَليَفرَحوا هُوَ خَيرٌ مِمّا يَجمَعون؛ بگو به فضل و رحمت خدا بايد خوشحال شوند كه اين از (تمام) آنچه گردآورده‌اند، بهتر است».<ref> اسدالغابه، ج 1، ص 169؛ الاستيعاب، ج 1، ص‌ 162.</ref>([[سوره يونس]]/10،‌58)

ذهبى، عده‌اى از قاريان صدر اول از ‌جمله ابوهريره، ابن‌عباس و عبدالله‌بن سائب را در قرائت، شاگردان اُبىّ مى‌داند.<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> شايد بدين جهت، برخى او را «سيد القرّاء» خوانده‌اند.<ref> تاريخ دمشق، ج‌ 7، ص‌ 308؛ البداية والنهايه، ج‌ 7، ص‌ 78؛ تهذيب‌الكمال، ج 2، ص‌ 262.</ref>

از روايتى از [[امام صادق]] علیه‌السلام نيز استفاده مى‌شود كه قرائت او مورد تأييد آن حضرت بوده است.<ref> الكافى، ج‌ 2، ص‌ 597.</ref> قرائت اُبىّ گاهى خشم عمر را برانگيخته،<ref> المصاحف، ص‌ 174.</ref> اظهار مى‌داشت كه اُبىّ، داناترين امت به قرائت است؛ ولى ما بعضى از قرائات او را ترك مى‌كنيم.<ref> الاستيعاب، ج‌ 1، ص‌ 164.</ref>

سجستانى، مواردى از اختلاف قرائات اُبىّ را ذكر كرده، مى‌گويد: اُبىّ، جمله «اِلى اَجَل مُّسَمًّى» را در پى «فَمَا استَمتَعتُم بِهِ» در [[سوره نساء]]/4 مى‌آورده<ref> المصاحف، ص‌ 63.</ref> و همين قرائت، صراحت آيه را در ازدواج موقت بيشتر مى‌كند.<ref> التبيان، ج‌ 3، ص‌ 166.</ref>

او به امر پيامبر به افرادى قرآن آموخته<ref> الطبقات، ج‌ 1، ص‌ 240.</ref> و يكى از ده صحابى نامدار در تفسير قرآن است.<ref> الاتقان، ج‌ 2، ص‌ 412 و 417.</ref> برخى، او را از فقيهان دوران خلافت ابوبكر و عمر شمرده<ref> تاريخ يعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 138 و 161.</ref> و گفته‌اند: وقتى به عمر گفت: چرا مرا به ‌كارى نمى‌گمارى؟ گفت: خوش ندارم حكومت، دينِ تو را آلوده سازد.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379.</ref>

با اين حال در سال چهاردهم هجرت كه عمر، [[نماز]] تراويح را بنا نهاد و (چون در زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله و ابوبكر انجام نمى‌شد) مردم آن را بدعت شمردند، از اُبىّ خواست كه امامت مردم را در نماز بر عهده گيرد.<ref> تاريخ يعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 140.</ref>

او 20 شب براى مردم امامت كرد و 10 شب آخر در جماعت حاضر نشد و در خانه نماز خواند، مردم گفتند: «اَبَقَ اُبَىّ؛ اُبىَّ از اين كار فرار‌كرد»،<ref> سنن ابى‌داود، ج‌ 1، ص‌ 425.</ref> برخى عبارت «اَبق اُبىَّ» را دليل بر آن مى‌دانند كه عمر او را به خواندن نماز تراويح وادار كرده بود.<ref> قاموس الرجال، ج‌ 1، ص‌ 356.</ref>

وى، در ميان صحابه از شهرتى خاص برخوردار بود.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379‌ـ‌380.</ref> تاريخ وفاتش سال 22‌ يا ‌30 هجرى دانسته شده؛ گرچه اقوال ديگرى نيز وجود دارد.<ref> الاستيعاب، ج‌ 1، ص‌ 164؛ اُسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 171.</ref>

'''ابىّ در شأن نزول:'''

# از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر يهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دين ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماييم كه آيه نازل شد:<ref> جامع‌البيان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> «كُنتُم خَيرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ و تُؤمِنونَ بِاللّهِ‌...؛ شما، بهترين امتى هستيد كه براى مردم پديدار شده‌ايد. بكار پسنديده فرمان مى‌دهيد و از ناپسند باز‌مى‌داريد و به خدا ايمان داريد‌...». ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)

# واقدى<ref> المغازى، ج‌ 2، ص‌ 434.</ref> درپى نقل داستان افك با نقل روايتى مى‌گويد: پس از آن كه ام‌الطفيل، شايعه مذكور را براى همسرش اُبىّ بيان داشت، اُبىّ ‌گفت: به خدا سوگند آنچه مى‌گويند، دروغ است.

آيا تو خود چنين كارى انجام مى‌دهى؟ گفت: به خدا پناه ‌مى‌برم. اُبىّ گفت: به خدا سوگند او (=‌همسر ‌پيامبر) از تو بهتر است و ام‌الطفيل نيز تأييد كرد؛ پس از اين واقعه، آيه نازل شد: «لَولا اِذ سَمِعتُموهُ ظَنَّ المُؤمِنونَ و المُؤمِنتُ بِاَنفُسِهِم خَيرًا و قالوا هذا اِفكٌ مُبين؛ چرا هنگامى كه آن (بهتان) را شنيديد، مردان و زنان مؤمن به خود گمان نيك نبردند و نگفتند اين بهتانى آشكار است؟» ([[سوره نور]]/24، 12) بر اين اساس مسلمانانى كه اين بهتان را تكذيب نكردند، مورد نكوهش قرار ‌گرفته‌اند.

==پانویس ==
<references />
===منابع===

محمد خراسانى، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 2، صفحه 71-74.

[[رده: اصحاب پیامبر]]

[[رده: شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۰۸
سطر ۱:		سطر ۱:
−	~~اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَیس بن ‌عُبید بن ‌زید انصارى از كاتبان~~ [[~~وحى]].~~	+	#REDIRECT [[ابی بن کعب]]
−
−	~~==زندگی نامه==~~
−
−	ابىّ ‌بن ‌كعب از قبیله خزرج، تیره بنى‌نجّار و كنیه‌اش ابومنذر<ref> الطبقات، ج 3، ص‌ 378؛ رجال الطوسى، ص‌ 22.</ref> یا ابوالطفیل<ref> اسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 169.</ref> بود و در جاهلیت از معدود كسانى بود كه نوشتن مى‌دانست.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 378.</ref> در بیعت عقبه حضور داشت<ref> همان؛ رجال‌الطوسى، ص 22.</ref> و پس از هجرت پیامبر صلى الله علیه و آله او در شمار كاتبان وحى، نویسندگان نامه‌ها و معاهدات پیامبر قرار گرفت<ref> یعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 80؛ الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164.</ref> و برخى از نامه‌هاى رسیده به رسول خدا صلی الله علیه و آله را براى حضرت مى‌خواند.<ref> المغازى، ج 1، ص‌ 204 و ج 2، ص‌ 492.</ref>
−
−	او در نخستین سریه پس از هجرت به فرماندهى حمزه شركت داشت<ref> همان، ج‌ 1، ص‌ 9.</ref> و در دیگر غزوات نیز با پیامبر همراه بود. رسول اكرم صلی الله علیه و آله در عقد اخوت میان مهاجر و انصار بین او و سعید بن زید یا طلحة بن ~~‌عبیدالله، برادرى بر قرار كرد.<ref> الطبقات، ج 3، ص‌ 378.</ref>~~
−
−	پس از رحلت [[رسول ‌خدا]] صلى الله علیه و آله در شمار صحابیان بزرگى قرار داشت كه از بیعت با ابوبكر سرباز زده به خلافت على ‌بن ‌ابى‌طالب متمایل بودند.<ref> یعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 124.</ref> او در مقام احتجاج بر ابوبكر گفت: اى ابوبكر! حقى را كه خداوند براى غیر تو قرار داده، انكار مكن و نخستین كسى نباش كه رسول خدا صلی الله علیه و آله را در امر وصى و برگزیده‌اش نافرمانى كرده، از امر او سر مى‌پیچد.<ref> الاحتجاج، ج‌ 1، ص‌ 197.</ref>
−
−	برابر برخى روایات شیعى، اُبىّ در ضمن خطبه‌اى مى‌گوید: روزى پیامبر صلى الله علیه و آله درباره وصى و جانشین بعد از خود برایم سخن گفت و على علیه‌السلام را هدایتگر هدایت شده خیرخواه امت، احیا‌كننده سنت پیامبر صلى الله علیه و آله، امام و پیشواى مسلمانان پس از خود معرفى فرمود: «یا اُبّى عَلَیْكَ بِعلىّ فَاِنَّهُ الْهادِىُ الْمَهْدِى، اَلنّاصِحُ لاُِمتى، اَلَْمُحیى لِسُنَّتى وَ هُوَ اِمامُكُمْ بَعْدِىْ فَمَنْ رَضِىَ بِذلِكَ لَقِینى عَلى ما فارَقْتُهُ عَلَیه».<ref> الاحتجاج، ج‌ 1، ص ‌197 و 303.</ref>
−
−	از روایتى استفاده مى‌شود كه پیامبر آینده امر خلافت پس از خود را و این ‌كه چه كسانى آن را قبضه خواهند كرد به او خبر داده است.<ref> العقدالفرید، ج‌ 4، ص‌ 241.</ref> اُبىّ در نوشتن و جمع‌آورى، قرائت، تعلیم، تفسیر و فقه قرآن داراى مقام والایى بوده است. انس‌ بن‌ مالك و قرظى، او را از 4 یا 5 نفرى دانسته‌اند كه [[قرآن]] را در زمان [[رسول ‌خدا]] صلى الله علیه و آله گرد آوردند.<ref> الطبقات، ج 2، ص‌ 272؛ الفهرست، ص‌ 30.</ref>
−
−	بنا به نقلى، او یكى از 12 نفرى است كه عثمان آنان را براى جمع‌آورى قرآن تعیین كرد.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 381.</ref> بر پایه روایتى، گروهى كه مأمور جمع قرآن بودند از روى مصحف اُبىّ و با املاى خود او نوشته‌اند<ref> المصاحف، ص‌ 38.</ref> كه به روایت ابن ‌ندیم، مصحف وى با دیگر مصاحف، اندكى اختلاف داشته است.<ref> الفهرست، ص‌ 30.</ref>
−
−	وى از قرّاء مشهور زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بوده<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> و بر اساس روایتى، حضرت او را آگاه‌ترین فرد امت به قرائت دانسته<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379؛ صحیح مسلم، ج‌ 8، ص‌ 348.</ref> و به او فرموده است: خداوند امر كرده كه بر تو [[قرآن]] بخوانم. اُبىّ از این سخن كه خود را مورد عنایت خاص پروردگار دید، متأثر و اشك شوق از دیدگانش جارى شد و پیامبر این آیه را تلاوت فرمود: {{متن قرآن\|«قُلْ بِفَضْلِ اللّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُواْ هُوَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ»}}؛ بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه این از (تمام) آنچه گردآورده‌اند، بهتر است.<ref> اسدالغابه، ج 1، ص 169؛ الاستیعاب، ج 1، ص‌ 162.</ref>([[سوره یونس]]/10،‌ 58)
−
−	ذهبى، عده‌اى از قاریان صدر اول از ‌جمله ابوهریره، ابن‌عباس و عبدالله‌بن سائب را در قرائت، شاگردان اُبىّ مى‌داند.<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> شاید بدین جهت، برخى او را «سید القرّاء» خوانده‌اند.<ref> تاریخ دمشق، ج‌ 7، ص‌ 308؛ البدایة والنهایه، ج‌ 7، ص‌ 78؛ تهذیب‌الكمال، ج 2، ص‌ 262.</ref>
−
−	از روایتى از [[امام صادق]] علیه‌السلام نیز استفاده مى‌شود كه قرائت او مورد تأیید آن حضرت بوده است.<ref> الكافى، ج‌ 2، ص‌ 597.</ref> قرائت اُبىّ گاهى خشم عمر را برانگیخته،<ref> المصاحف، ص‌ 174.</ref> اظهار مى‌داشت كه اُبىّ، داناترین امت به قرائت است؛ ولى ما بعضى از قرائات او را ترك مى‌كنیم.<ref> الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164.</ref>
−
−	سجستانى، مواردى از اختلاف قرائات اُبىّ را ذكر كرده، مى‌گوید: اُبىّ، جمله «اِلى اَجَل مُّسَمًّى» را در پى «فَمَا استَمتَعتُم بِهِ» در [[سوره نساء]]/4 مى‌آورده<ref> المصاحف، ص‌ 63.</ref> و همین قرائت، صراحت آیه را در ازدواج موقت بیشتر مى‌كند.<ref> التبیان، ج‌ 3، ص‌ 166.</ref>
−
−	او به امر پیامبر به افرادى قرآن آموخته<ref> الطبقات، ج‌ 1، ص‌ 240.</ref> و یكى از ده صحابى نامدار در تفسیر قرآن است.<ref> الاتقان، ج‌ 2، ص‌ 412 و 417.</ref> برخى، او را از فقیهان دوران خلافت ابوبكر و عمر شمرده<ref> تاریخ یعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 138 و 161.</ref> و گفته‌اند: وقتى به عمر گفت: چرا مرا به ‌كارى نمى‌گمارى؟ گفت: خوش ندارم حكومت، دینِ تو را آلوده سازد.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379.</ref>
−
−	با این حال در سال چهاردهم هجرت كه عمر، [[نماز]] تراویح را بنا نهاد و (چون در زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله و ابوبكر انجام نمى‌شد) مردم آن را بدعت شمردند، از اُبىّ خواست كه امامت مردم را در نماز بر عهده گیرد.<ref> تاریخ یعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 140.</ref>
−
−	او 20 شب براى مردم امامت كرد و 10 شب آخر در جماعت حاضر نشد و در خانه نماز خواند، مردم گفتند: «اَبَقَ اُبَىّ؛ اُبىَّ از این كار فرار‌كرد»،<ref> سنن ابى‌داود، ج‌ 1، ص‌ 425.</ref> برخى عبارت «اَبق اُبىَّ» را دلیل بر آن مى‌دانند كه عمر او را به خواندن نماز تراویح وادار كرده بود.<ref> قاموس الرجال، ج‌ 1، ص‌ 356.</ref>
−
−	وى، در میان صحابه از شهرتى خاص برخوردار بود.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379‌ـ‌380.</ref> تاریخ وفاتش سال 22‌ یا ‌30 هجرى دانسته شده؛ گرچه اقوال دیگرى نیز وجود دارد.<ref> الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164؛ اُسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 171.</ref>
−
−	~~==ابىّ در شأن نزول==~~
−
−	# از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر یهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دین ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماییم كه آیه نازل شد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> {{متن قرآن\|«كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ...»}}؛ شما، بهترین امتى هستید كه براى مردم پدیدار شده‌اید. بكار پسندیده فرمان مى‌دهید و از ناپسند باز‌مى‌دارید و به خدا ایمان دارید‌... ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)
−	# واقدى<ref> المغازى، ج‌ 2، ص‌ 434.</ref> درپى نقل داستان افك با نقل روایتى مى‌گوید: پس از آن كه ام‌الطفیل، شایعه مذكور را براى همسرش اُبىّ بیان داشت، اُبىّ ‌گفت: به خدا سوگند آنچه مى‌گویند، دروغ است.<p>آیا تو خود چنین كارى انجام مى‌دهى؟ گفت: به خدا پناه ‌مى‌برم. اُبىّ گفت: به خدا سوگند او (=‌همسر ‌پیامبر) از تو بهتر است و ام‌الطفیل نیز تأیید كرد؛ پس از این واقعه، آیه نازل شد: {{متن قرآن\|«لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُّبِينٌ»}}؛ چرا هنگامى كه آن (بهتان) را شنیدید، مردان و زنان مؤمن به خود گمان نیك نبردند و نگفتند این بهتانى آشكار است؟ ([[سوره نور]]/24، 12) بر این اساس مسلمانانى كه این بهتان را تكذیب نكردند، مورد نكوهش قرار ‌گرفته‌اند.</p>
−
−	~~==پانویس==~~
−	~~<references/>~~
−
−	~~==منابع==~~
−	~~محمد خراسانى، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 2، صفحه 71-74.~~
−
−	~~[[رده: اصحاب پیامبر]]~~
−	~~[[رده: شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن~~]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَیس بن ‌عُبید بن ‌زید انصارى از كاتبان [[وحى]].
@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۵: @@
 بنا به نقلى، او یكى از 12 نفرى است كه عثمان آنان را براى جمع‌آورى قرآن تعیین كرد.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 381.</ref> بر پایه روایتى، گروهى كه مأمور جمع قرآن بودند از روى مصحف اُبىّ و با املاى خود او نوشته‌اند<ref> المصاحف، ص‌ 38.</ref> كه به روایت ابن ‌ندیم، مصحف وى با دیگر مصاحف، اندكى اختلاف داشته است.<ref> الفهرست، ص‌ 30.</ref>
-وى از قرّاء مشهور زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بوده<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> و بر اساس روایتى، حضرت او را آگاه‌ترین فرد امت به قرائت دانسته<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379؛ صحیح مسلم، ج‌ 8، ص‌ 348.</ref> و به او فرموده است: خداوند امر كرده كه بر تو [[قرآن]] بخوانم. اُبىّ از این سخن كه خود را مورد عنایت خاص پروردگار دید، متأثر و اشك شوق از دیدگانش جارى شد و پیامبر این آیه را تلاوت فرمود: {{متن قرآن|«قُل بِفَضلِ اللّهِ و بِرَحمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلیَفرَحوا هُوَ خَیرٌ مِمّا یَجمَعون»}}؛ بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه این از (تمام) آنچه گردآورده‌اند، بهتر است.<ref> اسدالغابه، ج 1، ص 169؛ الاستیعاب، ج 1، ص‌ 162.</ref>([[سوره یونس]]/10،‌58)
+وى از قرّاء مشهور زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بوده<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> و بر اساس روایتى، حضرت او را آگاه‌ترین فرد امت به قرائت دانسته<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379؛ صحیح مسلم، ج‌ 8، ص‌ 348.</ref> و به او فرموده است: خداوند امر كرده كه بر تو [[قرآن]] بخوانم. اُبىّ از این سخن كه خود را مورد عنایت خاص پروردگار دید، متأثر و اشك شوق از دیدگانش جارى شد و پیامبر این آیه را تلاوت فرمود: {{متن قرآن|«قُلْ بِفَضْلِ اللّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُواْ هُوَ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ»}}؛ بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه این از (تمام) آنچه گردآورده‌اند، بهتر است.<ref> اسدالغابه، ج 1، ص 169؛ الاستیعاب، ج 1، ص‌ 162.</ref>([[سوره یونس]]/10،‌ 58)
 ذهبى، عده‌اى از قاریان صدر اول از ‌جمله ابوهریره، ابن‌عباس و عبدالله‌بن سائب را در قرائت، شاگردان اُبىّ مى‌داند.<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> شاید بدین جهت، برخى او را «سید القرّاء» خوانده‌اند.<ref> تاریخ دمشق، ج‌ 7، ص‌ 308؛ البدایة والنهایه، ج‌ 7، ص‌ 78؛ تهذیب‌الكمال، ج 2، ص‌ 262.</ref>
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۳: @@
 ==ابىّ در شأن نزول==
-# از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر یهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دین ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماییم كه آیه نازل شد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> {{متن قرآن|«كُنتُم خَیرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ و تُؤمِنونَ بِاللّهِ‌...»}}؛ شما، بهترین امتى هستید كه براى مردم پدیدار شده‌اید. بكار پسندیده فرمان مى‌دهید و از ناپسند باز‌مى‌دارید و به خدا ایمان دارید‌... ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)
+# از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر یهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دین ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماییم كه آیه نازل شد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> {{متن قرآن|«كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ...»}}؛ شما، بهترین امتى هستید كه براى مردم پدیدار شده‌اید. بكار پسندیده فرمان مى‌دهید و از ناپسند باز‌مى‌دارید و به خدا ایمان دارید‌... ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)
-# واقدى<ref> المغازى، ج‌ 2، ص‌ 434.</ref> درپى نقل داستان افك با نقل روایتى مى‌گوید: پس از آن كه ام‌الطفیل، شایعه مذكور را براى همسرش اُبىّ بیان داشت، اُبىّ ‌گفت: به خدا سوگند آنچه مى‌گویند، دروغ است.<p>آیا تو خود چنین كارى انجام مى‌دهى؟ گفت: به خدا پناه ‌مى‌برم. اُبىّ گفت: به خدا سوگند او (=‌همسر ‌پیامبر) از تو بهتر است و ام‌الطفیل نیز تأیید كرد؛ پس از این واقعه، آیه نازل شد: {{متن قرآن|«لَولا اِذ سَمِعتُموهُ ظَنَّ المُؤمِنونَ و المُؤمِنتُ بِاَنفُسِهِم خَیرًا و قالوا هذا اِفكٌ مُبین»}}؛ چرا هنگامى كه آن (بهتان) را شنیدید، مردان و زنان مؤمن به خود گمان نیك نبردند و نگفتند این بهتانى آشكار است؟ ([[سوره نور]]/24، 12) بر این اساس مسلمانانى كه این بهتان را تكذیب نكردند، مورد نكوهش قرار ‌گرفته‌اند.</p>
+# واقدى<ref> المغازى، ج‌ 2، ص‌ 434.</ref> درپى نقل داستان افك با نقل روایتى مى‌گوید: پس از آن كه ام‌الطفیل، شایعه مذكور را براى همسرش اُبىّ بیان داشت، اُبىّ ‌گفت: به خدا سوگند آنچه مى‌گویند، دروغ است.<p>آیا تو خود چنین كارى انجام مى‌دهى؟ گفت: به خدا پناه ‌مى‌برم. اُبىّ گفت: به خدا سوگند او (=‌همسر ‌پیامبر) از تو بهتر است و ام‌الطفیل نیز تأیید كرد؛ پس از این واقعه، آیه نازل شد: {{متن قرآن|«لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَيْرًا وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُّبِينٌ»}}؛ چرا هنگامى كه آن (بهتان) را شنیدید، مردان و زنان مؤمن به خود گمان نیك نبردند و نگفتند این بهتانى آشكار است؟ ([[سوره نور]]/24، 12) بر این اساس مسلمانانى كه این بهتان را تكذیب نكردند، مورد نكوهش قرار ‌گرفته‌اند.</p>
 ==پانویس==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-== اُبَىّ ‌بن ‌كَعب ==
+==اُبَىّ ‌بن ‌كَعب==
-'''''اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَیس بن ‌عُبید بن ‌زید انصارى از كاتبان [[وحى]].'''''
 ابىّ ‌بن ‌كعب از قبیله خزرج، تیره بنى‌نجّار و كنیه‌اش ابومنذر<ref> الطبقات، ج 3، ص‌ 378؛ رجال الطوسى، ص‌ 22.</ref> یا ابوالطفیل<ref> اسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 169.</ref> بود و در جاهلیت از معدود كسانى بود كه نوشتن مى‌دانست.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 378.</ref> در بیعت عقبه حضور داشت<ref> همان؛ رجال‌الطوسى، ص 22.</ref> و پس از هجرت پیامبر صلى الله علیه و آله او در شمار كاتبان وحى، نویسندگان نامه‌ها و معاهدات پیامبر قرار گرفت<ref> یعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 80؛ الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164.</ref> و برخى از نامه‌هاى رسیده به رسول خدا صلی الله علیه و آله را براى حضرت مى‌خواند.<ref> المغازى، ج 1، ص‌ 204 و ج 2، ص‌ 492.</ref>
@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۷: @@
 بنا به نقلى، او یكى از 12 نفرى است كه عثمان آنان را براى جمع‌آورى قرآن تعیین كرد.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 381.</ref> بر پایه روایتى، گروهى كه مأمور جمع قرآن بودند از روى مصحف اُبىّ و با املاى خود او نوشته‌اند<ref> المصاحف، ص‌ 38.</ref> كه به روایت ابن ‌ندیم، مصحف وى با دیگر مصاحف، اندكى اختلاف داشته است.<ref> الفهرست، ص‌ 30.</ref>
-وى از قرّاء مشهور زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بوده<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> و بر اساس روایتى، حضرت او را آگاه‌ترین فرد امت به قرائت دانسته<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379؛ صحیح مسلم، ج‌ 8، ص‌ 348.</ref> و به او فرموده است: خداوند امر كرده كه بر تو [[قرآن]] بخوانم. اُبىّ از این سخن كه خود را مورد عنایت خاص پروردگار دید، متأثر و اشك شوق از دیدگانش جارى شد و پیامبر این آیه را تلاوت فرمود: «قُل بِفَضلِ اللّهِ و بِرَحمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلیَفرَحوا هُوَ خَیرٌ مِمّا یَجمَعون؛ بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه این از (تمام) آنچه گردآورده‌اند، بهتر است».<ref> اسدالغابه، ج 1، ص 169؛ الاستیعاب، ج 1، ص‌ 162.</ref>([[سوره یونس]]/10،‌58)
+وى از قرّاء مشهور زمان [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بوده<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> و بر اساس روایتى، حضرت او را آگاه‌ترین فرد امت به قرائت دانسته<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379؛ صحیح مسلم، ج‌ 8، ص‌ 348.</ref> و به او فرموده است: خداوند امر كرده كه بر تو [[قرآن]] بخوانم. اُبىّ از این سخن كه خود را مورد عنایت خاص پروردگار دید، متأثر و اشك شوق از دیدگانش جارى شد و پیامبر این آیه را تلاوت فرمود: {{متن قرآن|«قُل بِفَضلِ اللّهِ و بِرَحمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلیَفرَحوا هُوَ خَیرٌ مِمّا یَجمَعون»}}؛ بگو به فضل و رحمت خدا باید خوشحال شوند كه این از (تمام) آنچه گردآورده‌اند، بهتر است.<ref> اسدالغابه، ج 1، ص 169؛ الاستیعاب، ج 1، ص‌ 162.</ref>([[سوره یونس]]/10،‌58)
 ذهبى، عده‌اى از قاریان صدر اول از ‌جمله ابوهریره، ابن‌عباس و عبدالله‌بن سائب را در قرائت، شاگردان اُبىّ مى‌داند.<ref> الاتقان، ج‌ 1، ص‌ 158.</ref> شاید بدین جهت، برخى او را «سید القرّاء» خوانده‌اند.<ref> تاریخ دمشق، ج‌ 7، ص‌ 308؛ البدایة والنهایه، ج‌ 7، ص‌ 78؛ تهذیب‌الكمال، ج 2، ص‌ 262.</ref>
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۳: @@
 وى، در میان صحابه از شهرتى خاص برخوردار بود.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379‌ـ‌380.</ref> تاریخ وفاتش سال 22‌ یا ‌30 هجرى دانسته شده؛ گرچه اقوال دیگرى نیز وجود دارد.<ref> الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164؛ اُسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 171.</ref>
-== ابىّ در شأن نزول ==
+# از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر یهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دین ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماییم كه آیه نازل شد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> {{متن قرآن|«كُنتُم خَیرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ و تُؤمِنونَ بِاللّهِ‌...»}}؛ شما، بهترین امتى هستید كه براى مردم پدیدار شده‌اید. بكار پسندیده فرمان مى‌دهید و از ناپسند باز‌مى‌دارید و به خدا ایمان دارید‌... ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)
-# از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر یهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دین ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماییم كه آیه نازل شد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> «كُنتُم خَیرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ و تُؤمِنونَ بِاللّهِ‌...؛ شما، بهترین امتى هستید كه براى مردم پدیدار شده‌اید. بكار پسندیده فرمان مى‌دهید و از ناپسند باز‌مى‌دارید و به خدا ایمان دارید‌...». ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)
+==پانویس==
-# واقدى<ref> المغازى، ج‌ 2، ص‌ 434.</ref> درپى نقل داستان افك با نقل روایتى مى‌گوید: پس از آن كه ام‌الطفیل، شایعه مذكور را براى همسرش اُبىّ بیان داشت، اُبىّ ‌گفت: به خدا سوگند آنچه مى‌گویند، دروغ است.<p>آیا تو خود چنین كارى انجام مى‌دهى؟ گفت: به خدا پناه ‌مى‌برم. اُبىّ گفت: به خدا سوگند او (=‌همسر ‌پیامبر) از تو بهتر است و ام‌الطفیل نیز تأیید كرد؛ پس از این واقعه، آیه نازل شد: «لَولا اِذ سَمِعتُموهُ ظَنَّ المُؤمِنونَ و المُؤمِنتُ بِاَنفُسِهِم خَیرًا و قالوا هذا اِفكٌ مُبین؛ چرا هنگامى كه آن (بهتان) را شنیدید، مردان و زنان مؤمن به خود گمان نیك نبردند و نگفتند این بهتانى آشكار است؟» ([[سوره نور]]/24، 12) بر این اساس مسلمانانى كه این بهتان را تكذیب نكردند، مورد نكوهش قرار ‌گرفته‌اند.</p>
+<references/>
 ==منابع==
 محمد خراسانى، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 2، صفحه 71-74.
 [[رده: اصحاب پیامبر]]
 [[رده: شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-اُبىّ ‌بن ‌كَعب بن ‌قَیس بن ‌عُبید بن ‌زید انصارى از كاتبان [[وحى]].
+== اُبَىّ ‌بن ‌كَعب ==
 ابىّ ‌بن ‌كعب از قبیله خزرج، تیره بنى‌نجّار و كنیه‌اش ابومنذر<ref> الطبقات، ج 3، ص‌ 378؛ رجال الطوسى، ص‌ 22.</ref> یا ابوالطفیل<ref> اسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 169.</ref> بود و در جاهلیت از معدود كسانى بود كه نوشتن مى‌دانست.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 378.</ref> در بیعت عقبه حضور داشت<ref> همان؛ رجال‌الطوسى، ص 22.</ref> و پس از هجرت پیامبر صلى الله علیه و آله او در شمار كاتبان وحى، نویسندگان نامه‌ها و معاهدات پیامبر قرار گرفت<ref> یعقوبى، ج‌ 2، ص‌ 80؛ الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164.</ref> و برخى از نامه‌هاى رسیده به رسول خدا صلی الله علیه و آله را براى حضرت مى‌خواند.<ref> المغازى، ج 1، ص‌ 204 و ج 2، ص‌ 492.</ref>
@@ سطر ۲۹: / سطر ۳۱: @@
 وى، در میان صحابه از شهرتى خاص برخوردار بود.<ref> الطبقات، ج‌ 3، ص‌ 379‌ـ‌380.</ref> تاریخ وفاتش سال 22‌ یا ‌30 هجرى دانسته شده؛ گرچه اقوال دیگرى نیز وجود دارد.<ref> الاستیعاب، ج‌ 1، ص‌ 164؛ اُسدالغابه، ج‌ 1، ص‌ 171.</ref>
-'''ابىّ در شأن نزول:'''
 # از عكرمه و مقاتل نقل شده است كه دو نفر یهودى، به اُبى و جمعى از مسلمانان گفتند: دین ما بهتر از [[اسلام]] است و ما بهتر از شماییم كه آیه نازل شد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ 3، ج‌ 4، ص‌ 59؛ اسباب النزول، ص‌ 101.</ref> «كُنتُم خَیرَ اُمَّة اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ و تُؤمِنونَ بِاللّهِ‌...؛ شما، بهترین امتى هستید كه براى مردم پدیدار شده‌اید. بكار پسندیده فرمان مى‌دهید و از ناپسند باز‌مى‌دارید و به خدا ایمان دارید‌...». ([[سوره آل ‌عمران]]/3، 110)
+# واقدى<ref> المغازى، ج‌ 2، ص‌ 434.</ref> درپى نقل داستان افك با نقل روایتى مى‌گوید: پس از آن كه ام‌الطفیل، شایعه مذكور را براى همسرش اُبىّ بیان داشت، اُبىّ ‌گفت: به خدا سوگند آنچه مى‌گویند، دروغ است.<p>آیا تو خود چنین كارى انجام مى‌دهى؟ گفت: به خدا پناه ‌مى‌برم. اُبىّ گفت: به خدا سوگند او (=‌همسر ‌پیامبر) از تو بهتر است و ام‌الطفیل نیز تأیید كرد؛ پس از این واقعه، آیه نازل شد: «لَولا اِذ سَمِعتُموهُ ظَنَّ المُؤمِنونَ و المُؤمِنتُ بِاَنفُسِهِم خَیرًا و قالوا هذا اِفكٌ مُبین؛ چرا هنگامى كه آن (بهتان) را شنیدید، مردان و زنان مؤمن به خود گمان نیك نبردند و نگفتند این بهتانى آشكار است؟» ([[سوره نور]]/24، 12) بر این اساس مسلمانانى كه این بهتان را تكذیب نكردند، مورد نكوهش قرار ‌گرفته‌اند.</p>
 ==پانویس ==
 <references />
-===منابع===
+==منابع==
 محمد خراسانى، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 2، صفحه 71-74.