Aghajani در ‏۱ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۰

2020-03-01T10:50:50Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} از شخصیت‌های نامی دو...' ایجاد کرد

2014-02-19T10:57:43Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} از شخصیت‌های نامی دو...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
{{نیازمند ویرایش فنی}}
از شخصیت‌های نامی دوران صدر اسلام که هم افتخار مصاحبت رسول‌الله(صلی الله علیه و آله و سلم) را داشته و هم تا دوران اموی در قید حیات بوده است، شخصیتی نامی به نام انس بن مالک است. نام کامل او انس بن مالک بن نضر بن ضمضم بن زید بن حرام بن جندب بن عامر بن غنم بن عدی بن نجار بن ثعلبة بن عمرو بن خزرج بن حارثة أنصاری است که از قبیله خزرجیان مدینه و از طایفه بنی‌نجار می‌باشد.<ref> ابن عبد البر،أبوعمریوسف بن عبدالله بن محمد،الاستیعاب فی معرفة الأصحاب،تحقیق علی محمد البجاوی،بیروت،دارالجیل،ج1،ص 109</ref> در واقع او هم از ناحیه پدر و هم از ناحیه مادر منسوب به طایفه بنی‌نجار است. مادر او ام سلیم دختر ملحان است و در مورد کنیه او آمده است که کنیه او اباحمزه می‌باشد<ref> الجزری، عزالدین بن الأثیر أبو الحسن علی بن محمد، أسد الغابة فی معرفة الصحابة،، بیروت، دار الفکر، 1409، ج1، ص 151</ref> که به اسم عمویش نامیده شده است.<ref> ابن عبدالبر، پیشین، ج1، ص 109</ref> کنیه ابا حمزه را رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) به او داده است و علاوه بر آن پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به او لقب ذوالاذنین را نیز داده است.<ref> الجزری، پیشین، ج1، ص 151</ref> تاریخ تولد او بین مورخین اختلاف است؛ اما با آن چه در ادامه به آن اشاره می‌شود، وی متولد سال ده قبل از هجرت معادل ششصد و دوازده میلادی است.<ref> الزرکلی، خیر الدین،الاعلام قاموس تراجم لاشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین،بیروت، انتشارات دارالعلم للملایین، سال 1989م،ج2، ص 24</ref> او دارای فرزندان و اموال فروان بود و نام یکی از همسرانش جمیله بود، جمیله کسی بود که بعد از جنگ اسلام و ایران، به عنوان برده جمیله معرفی شد.<ref> بلاذری، أحمد بن یحیی،فتوح البلدان، ترجمه محمد توکل، تهران، نشر نقره، چ اول، 1337ش، ص 482</ref>
وی از جمله صحابی پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به شمار می‌رود.

او می‌گوید:وقتی که رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) به مدینه آمد مادرم مرا که هشت سال سن داشتم به خدمت آن حضرت برد و گفت:یا رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم)! مردان و زنان انصار هر کدام هدیه‌ای برای شما آوردند. من پسرم را آورده‌ام که در خدمت شما باشد. از آن پس من به مدت ده سال به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) خدمت کردم. انس را به همین دلیل خادم رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) لقب دادند. وی به این خدمتگزاری افتخار می‌کرد.<ref> ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، فرهنگ و اندیشه، 1374ش، ج7، ص 14</ref>

== انس و همراهی پیامبر(ص) در میادین جنگ ==

وی در بیشتر جنگ‌های پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) حضور داشت و حتی برخی همچون الجزری قائلند وی در جنگ بدر نیز بوده<ref> الجزری، پیشین، ج1، ص 154</ref> است، البته در منابع تاریخی کسی به غیر از الجزری به آن اشاره نکرده است. اما با این وصف، او در غزوات حدیبیه، فتح مکه، حنین و خیبر حضور داشت و در رکاب پیامبر جنگید. البته می‌توان حضور او را در جنگ بدر این طور توجیه کرد که وی به دلیل سن کم جنگجو نبوده، لیکن همراه با سپاهیان و در خدمت رسول خدا بوده است.<ref> همان، ج1، ص 151</ref> پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) برای انس دعا کرد و لذا او دارای مال و فرزند فراوان و طول عمر شد و علتش دعای پیامبر در حقش بود.<ref> المقریزی، تقی الدین أحمد بن علی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، تحقیق محمد عبد الحمید النمیسی، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1420، ج12، ص 17</ref>

== انس بن مالک و روایتگری حدیث ==

او یکی از بزرگترین روات حدیث از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه علیه السلام است و حدود دو هزار و دویست و هشتاد و شش روایت نقل کرده است و بعد از ابوهریره و عبدالله بن عمر در کثرت روایت جایگاه سوم را دارا است.<ref> ابن حزم،علی، جوامع السیره، به کوشش احسان عباس و ناصرالدین اسد، قاهره، دارالمعارف، ص 275و276</ref> وی به جز از پیامبر از امام علی علیه السلام، عمر، ابوبکر، عثمان، معاذ بن جبل، ابی طلحه، عباده بن صامت، ام سلیم، ام حرام، اسید بن حضیر، ابوذر، ابن مسعود و... روایت نقل کرده است<ref> الذهبی، شمس الدین محمد بن احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام،، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، 1413، ج6، ص 289</ref> و حدود دویست نفر از او روایت نقل کرده‌اند. اشخاصی همچون ابن سیرین، شعبی، مکحول، قتاده و.... در بین عالمان و راویان وی صحیح السند دانسته شده است.<ref> ابن عبدالبر، پیشین، ج1، ص 37</ref> وی از جمله راویانی بود که خصوصیات و شمایل پیامبر را نقل کرده است. درباره خصوصیات فردی او آمده است که مبتلا به بیماری برص بود و هنگام غذا خوردن لقمه‌های بزرگ می‌گرفت.<ref> ذهبی؛ پیشین، ج6، ص 295</ref>
وی در میان مردم بصره دارای جایگاه بالایی بود، چرا که وقتی مردم بصره افتخارات شهرشان را بیان می‌کردند به حضور انس بن مالک در این شهر می‌بالیدند.<ref> قمی،حسن بن محمد بن حسن، تاریخ قم،، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تحقیق سید جلال الدین تهرانی، تهران، توس، 1361ش، ص 294</ref>

== انس بن مالک در دوران خلفا ==

در دوران خلافت ابوبکر، انس به عنوان جمع کننده خراج از طرف خلیفه به بحرین رفت و بعد از ستاندن صدقات به مدینه بازگشت. در واقع ابوبکر او را با مشورت عمر به بحرین فرستاد و انس نیز وقتی به مدینه برگشت ابوبکر وفات کرده بود، لذا اموال را به عمر تحویل داد و با او بیعت کرد. عمر نیز آن مبالغ را که چهار هزار درهم بود به انس بخشید.<ref> الذهبی، پیشین، ج6، ص 293</ref>
در دوران خلافت عمر بن خطاب، وی در جنگ شوشتر حضور داشت. در این جنگ او به همراه برادر خود از فرماندهان ابوموسی اشعری به شمار می‌رفت و فرماندهی سواره نظام را برعهده داشت. در واقع این همان جنگی بود که انس، برادر خود براء را از دست داد.<ref> دینوری، اخبار الطوال، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، ص 165</ref> او کسی بود هرمزان، سردار ایرانی، را به مدینه نزد عمر آورد و در واقع با فتوایش جان هرمزان را نجات داد.<ref> ابن خلدون، العبر تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبد المحمد آیتی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363ش، ج1، ص 538</ref> بعد از این جنگ، عمر ابوموسی را والی بصره کرد و طبق درخواست ابوموسی، وی سی نفر از صحابه پیامبر را به بصره برای یاری ابوموسی فرستاد که یکی از آنان انس بن مالک بود.<ref> بلعمی، تاریخنامه طبری، تحقیق محمد روشن، تهران،البرز، چ 3، 1373ش، ج3، ص 489</ref> از خصوصیات انس در این دوره این بود که وی انگشتری داشت که بر آن نقش گرگ یا روباه بود و علت آن این بوده که عمر بن خطاب نهی کرد که بر نگین انگشتری چیزی به زبان عربی بنویسند. اما بعد از مرگ عمر، بر روی انگشترش «محمد رسول الله» را نقش کرده بود و هرگاه به توالت می‌رفت آن را درمی‌آورد.<ref> ابن سعد، پیشین، ج7، ص15و 20</ref> انس فردی با تقوی و مستجاب الدعوه بود. این مطلب را می‌توان از ماجرایی که در طبقات آمده فهمید. ابن سعد در کتابش آورده:یکی از سرپرستان زمین‌های انس بن مالک از خشکی و بی‌آبی زمین پیش او شکوه کرد. گوید:انس نماز گزارد و دعا کرد ابری پدید آمد و زمین او را پوشاند و چندان بارید که استخر از آب آکنده شد.<ref> همان، ج7، ص 18</ref>
در دوران عثمان، در پی حمله به عثمان و شورش مردم برعلیه او، انس از جمله کسانی بود که به حمایت از عثمان پرداخت و در بصره در حمایت عثمان سخنرانی کرد.<ref> طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده،تهران، نشر اساطیر، سال 1375ش، ج6، ص 2232</ref> او در زمان خلافت عثمان، سیرین پدر محمد بن سیرین و برادرانش؛ یعنی یحیی بن سیرین و انس بن سیرین و معبد بن سیرین بزرگترین این برادران، از جمله آن اسیران بودند که اینان را انس بن مالک انصاری آزاد کرد.<ref> بلاذری، پیشین، ص 353</ref>

== انس و اهل بیت علیه السلام ==

او پس از رحلت پیامبر با ابوبکر بیعت کرد و در مورد امام علی علیه السلام ابتدا سکوت کرد، لکن بعدها به نقل فضایل و مناقب آن حضرت پرداخت. از جمله روایت‌ها این است:انس بن مالک گفت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمود فردای قیامت هفتاد هزار نفر از پیروان من بدون حساب به بهشت وارد می‌شوند، سپس به طرف علی علیه السلام التفات کرده فرمود آنها شیعه تواند و تو امام آنهائی.<ref> شیخ مفید، الارشاد، ترجمه محمد باقر ساعدی خوانساری، تهران، اسلامیه، 1380، ص 29</ref> ابن ابی الحدید در شرح خود، علت سکوت انس بن مالک را رسیدن به مال دنیا و یاری دشمنان آن حضرت دانست.<ref> ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، 1378ه، ج4، ص 74</ref>
در بسیاری از منابع آمده است که وی مورد نفرین امام علی علیه السلام قرار گرفت. علت آن در ارشاد چنین ذکر شده:انس بن مالک هم که در روز غدیر حضور داشته و اتفاقا آن روز هم در میان این عده انصار بود صحبت فرموده، علی علیه السلام را گواهی ننمود علی علیه السلام به او متوجه شده فرمود ای انس تو چرا شهادت ندادی و گفته مرا تصدیق نکردی با اینکه تو هم مانند دیگران فرموده پیغمبر(صلی الله علیه و آله و سلم) را استماع کرده بودی عرض کرد یا علی من اکنون پیر شده‌ام و از چنین سخنی که می‌گوئی و از من گواهی می‌طلبی چیزی به یاد ندارم. علی علیه السلام از سخن آن انس بن مالک متأثر شده او را نفرین کرد پروردگارا اگر این بیچاره دروغ می‌گوید وی را به پیسی مبتلا کن که هیچ گاه عمامه آن را مستور نکند. طلحه گفته خدا گواه است پس از این، میان دو چشم او را دیدم که لکه پیسی فراگرفته بود<ref> شیخ مفید، پیشین، ص 340</ref> و این لکه تا آخر عمر در میان دو چشمانش نمایان بود.<ref> ابن قتیبه، عبدالله، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1960م، ص 251</ref> البته در تاریخ الفی آمده است که در زمان جنگ جمل، امام انس را مأموریت داد تا نزد عایشه و طلحه و زبیر برود و سخنانی را که امام بیان نمود برساند؛ اما انس هیچ یک از سخنان امام را به آنان نگفت و به همین سبب امام او را نفرین کرد.<ref> تتوی، قاضی احمد، قزوینی، آصف خان، تاریخ الفی،تهران، علمی و فرهنگی، 1382، ج1، ص 300</ref>
او در زمان جنگ جمل همچون سعد بن ابی وقاص کنار کشید و در لشکر هیچ یک از دو طرف نبرد نرفت<ref> امین، سید محسن، اعیان الشیعه،بیروت، دارالتعارف، 1403، ج1، ص 116</ref> و در واقع وی از مرجئه به شمار آمد. از او نقل شده است که خداوند دوستی علی و عثمان را در دل مومنی جمع نکرد؛ اما خداوند دوستی هر دوی اینان را در دل‌های ما قرار داد.<ref> الذهبی، پیشین، ج6، ص 295</ref>

== انس بعد از شهادت امام علی علیه السلام ==

از او در مورد امام حسن علیه السلام روایتی نقل شده مبنی بر این که امام حسن علیه السلام شبیه‌ترین افراد به پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) بود.<ref> الجزری، پیشین، ج1، ص 490</ref>
در زمان حکومت معاویه، وی چند بار با معاویه بحث نمود و حتی در چند مورد با درشتی بسیار با معاویه سخن گفت اما معاویه از آن چشم‌پوشی کرد و حتی از عمرو عاص خواست که انس را با وعد و وعید و احسان راضی نگهدارد.<ref> تتوی، پیشین، ج4، ص 2636</ref> انس به جهت مخالفت با معاویه در نماز شرکت نمی‌کرد و این باعث شده بود که مردم نیز در نماز او شرکت نکنند و لذا معاویه سعی می‌کرد به هر صورت انس را راضی نگه دارد.

در دوران یزید بن معاویه، زمانی که سر امام حسین علیه السلام را نزد ابن زیاد می‌آوردند او در مجلس حضور داشت و گفته بود که حسین علیه السلام به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شباهت داشت.<ref> مقدسی،مطهر بن طاهر، آفرینش و تاریخ(البدء و التاریخ)، ترجمه محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران، آگه، ج2، ص 904</ref> در دوران خلافت ابن زبیر، وی مدتی از طرف ابن زبیر امام جماعت مسجد بصره بود و مدت چهل روز در آن جا نماز می‌خواند تا این که بعد از چهل روز ابن زبیر او را از سمتش خلع کرد.<ref> بلاذری،أحمد بن یحیی بن جابر،جمل من انساب الأشراف،تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی،بیروت،دارالفکر،1417، ج6، ص 342</ref>
در تواریخ آمده است که حجاج بر گردن انس مهر سربی زد تا به این وسیله او را خار و زبون کند. در تاریخ طبری علت امر چنین ذکر شد:«ابو عون گوید:حجاج را دیدم که کس پیش سهل بن سعد فرستاد و او را پیش خواند و گفت:چرا امیرمؤمنان، عثمان را یاری نکردی؟ گفت:«یاری کردم» گفت:دروغ می‌گویی و بگفت تا مهر سربی به گردن وی نهادند.<ref> طبری، پیشین، ج8، ص 3511</ref> بی احترامی و ناسزا گویی حجاج به انس بسیار فراوان بود و حتی در چند مورد انس را تهدید به مرگ کرده است. به عنوان مثال روزی به او گفت:ای انس یک روز همراه مختاری و روزی دیگر همراه پسر اشعث، در فتنه‌ها و شورش‌ها جولان می‌دهی، به خدا سوگند تصمیم دارم ترا زیر سنگهای سنگین آسیا خرد کنم و نشانه تیرها قرار دهم. این امر باعث شد که انس با عبدالملک مکاتبه کند. عبدالملک بن مروان شدیدا از کار حجاج خشمگین شد و حجاج را مجبور به عذرخواهی از انس کرد».<ref> دینوری، اخبارالطوال، پیشین، ص 365و366</ref>

== مرگ انس بن مالک ==

در تاریخ مرگ انس بین مورخین اختلاف است. برخی وفات او را سال نود و یک نوشته و برخی سال نود را سال وفاتش عنوان کرده‌اند. برخی سال نود و برخی دیگر سال نود و سه را تاریخ مرگ انس دانستند.<ref> الجزری، پیشین، ج1، ص 152</ref> ظاهرا وی آخرین صحابی در بصره بود که درگذشت و پیش از مرگ از خود صد و بیست فرزند نرینه بر جای گذاشته بود.<ref> مقدسی،پیشین، ج2، ص 806</ref> خود وی گفته بود که غیر من کسی نمانده است که به دو قبله نماز خوانده باشد.<ref> العسقلانی، احمد بن علی بن حجر، الإصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1415،ج1، ص 276</ref> در زمان مرگش وصیت کرده بود که یادگاری که از رسول خدا داشته را با او دفن کنند.<ref> الجزری، پیشین، ج1، ص 152</ref> در میزان سن او در هنگام وفات نیز اختلاف است برخی سن او را نود و نه، برخی صد و برخی صد و سه سال دانستند.<ref> العسقلانی،پیشین، ج1، ص 277</ref> در الاعلام نیز سن او را نود و سه سال نوشته است.<ref> الزرکلی، پیشین، ج2، ص 24</ref> در اواخر عمر او، بیماری گریبان‌گیرش شد به طوری که یک سال پیش از مردن از روزه گرفتن ناتوان بود و نمی‌توانست روزه بگیرد. چون مرگ انس بن مالک فرا رسید وصیت کرد که محمد بن سیرین جنازه‌اش را بشوید و بر او نماز بگزارد. محمد بن سیرین در آن هنگام زندانی بود. مردم پیش حکمران بصره که مردی از خاندان اسید بود رفتند و او به محمد بن سیرین اجازه داد. محمد از زندان بیرون آمد و پیکر انس را شست و کفن کرد و در قصر انس که در جانب صحرا بود بر پیکرش نماز گزارد.<ref> ابن سعد، پیشین، ج7، ص 15و16</ref> قبر او در نزدیکی وادی السباع، منطقه‌ای در بصره است.<ref> ابن بطوطه، شمس الدین ابی عبدالله محمد بن عبدالله االواتی الطنجی،ترجمه رحله ابن بطوطه،تهران، آگه، 1376، ج1، ص 232</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

== منابع ==
[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=45821 انس بن مالک، سید مرتضی میرتبار، سایت پژوهه] بازیابی: 30 بهمن 1392.
[[رده:اصحاب پیامبر]]
[[رده:راویان حدیث]]

@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 ==منابع==
-* [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=45821 انس بن مالک، سید مرتضی میرتبار، سایت پژوهه]، بازیابی: 30 بهمن 1392.
+*سید مرتضی میرتبار، انس بن مالک، [http://www.pajoohe.ir  دانشنامه پژوهه]، بازیابی: 30
 [[رده:اصحاب پیامبر]]
 [[رده:راویان حدیث]]

انس بن مالک - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۶ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۳۳

Aghajani در ‏۱ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۰

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۷ آوریل ۲۰۱۴، ساعت ۰۶:۱۴

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}} {{نیازمند ویرایش فنی}} از شخصیت‌های نامی دو...' ایجاد کرد