ام جمیل - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۶

2024-04-19T12:46:15Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۳ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۱۹

2019-03-03T08:19:58Z

بهرامی در ‏۲۲ دسامبر ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۵۰

2013-12-22T11:50:30Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۷ مارس ۲۰۱۳، ساعت ۰۹:۱۷

2013-03-07T09:17:43Z

بهرامی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} وى ع...' ایجاد کرد

2013-03-02T11:46:20Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} {{الگو:نیازمند ویرایش فنی}} وى ع...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

{{الگو:نیازمند ویرایش فنی}}

وى عوراء<ref> التعريف والاعلام، ص 398.</ref> دختر حرب بن اميه<ref> انساب الاشراف، ج 1، ص 138.</ref>، خواهر ابوسفيان و همسر [[ابولهب]]<ref> السيرة النبويه، ج 1، ص 355؛ مجمع‌البيان، ج 10، ص 852 .</ref>، از دشمنان سرسخت پيامبر(صلى الله عليه وآله)<ref> التفسير الكبير، ج 32، ص 171.</ref> بود.

او در پى دشمنى با بنى‌هاشم و همچون ديگر افراد بنى‌اميه و نيز به پيروى از ابولهب* ـ كه در رقابت با تيره خويش براى دستيابى به رياست كعبه و مكه بود ـ به ستيز و كينه توزى با پيامبر(صلى الله عليه وآله)پرداخت و سرسختانه آن حضرت را مى‌آزرد. گفته‌اند كه براى آزار رسول خدا(صلى الله عليه وآله) و باز داشتن او از رفتن به نماز، خار و خاشاك بر سر راه وى مى‌ريخت.<ref> مجمع البيان، ج‌10، ص‌852‌.</ref>در پى اين كينه‌توزى، خداوند در بخشى از سوره مسد كه در لعن و نفرين همسرش ابولهب است، بى‌آنكه از او نامى ببرد، از او با وصف هيزم‌كش دوزخ ياد كرده است.
خداوند در اين سوره، پس از سه آيه درباره ابولهب، امّ‌جميل را به دو وصف مى‌شناساند كه هم جايگاه اجتماعى وى در دنيا و هم بدفرجامى آخرتى‌اش را مى‌نماياند: «حَمّالَةَ الحَطَب * فى جيدِها حَبلٌ مِن مَسَد» (مسد/111، 4 ـ 5) در اينكه معناى اين دو ويژگى چيست سخنان بسيارى آمده است. در معناى «حَمّالَةَ الحَطَب» وجوهى ذكر شده است:

1. برخى برآن‌اند كه چون وى خار و خاشاك را شبانه جمع مى‌كرد و آن را بر سر راه پيامبر(صلى الله عليه وآله)مى‌ريخت ازاين‌رو حمّالة الحطب خوانده شده است.<ref> السيرة النبويه، ج 1، ص 355؛ انساب الاشراف، ج 1، ص 138؛ التفسيرالكبير، ج 32، ص 171.</ref>

2. برخى ديگر «حَطَب» (هيزم) را كنايه از سخنان فتنه‌انگيز و آتش‌افروز دانسته‌اند و چون امّ‌جميل با سخن‌چينى ميان مردم، آتش دشمنى با پيامبر را مى‌افروخت، همچون كسى دانسته شده كه با جمع كردن چوب آتش برمى‌افروزد.<ref> جامع‌البيان، مج15، ج30، ص442؛ تفسيرسمرقندى، ج 3، ص 523 .</ref>

3. مراد آن است كه او گناهان خويش را در دشمنى با رسول خدا بر دوش مى‌كشيد. فخر رازى اين معنا را از ابومسلم و سعيد بن جُبَيْر نقل مى‌كند،<ref> التفسير الكبير، ج 32، ص 172.</ref> به هرروى همه معانى بيان شده، از دشمنى و كينه‌توزى امّ‌جميل با پيامبر حكايت دارد.
در تفسير «فى جيدِها حَبلٌ مِن مَسَد» نيز مطالبى آمده است.
برخى آيه را حاكى از وضعيت ام‌جميل در آخرت مى‌دانند؛ يعنى وى در آنجا، زنجيرى از آهن به گردن دارد و در زير و بالاى او آتش است.<ref> تفسير سمرقندى، ج 3، ص 523 .</ref> از مجاهد نقل است كه مراد از «مَسَد» آهن است.<ref> جامع البيان، مج 15، ج 30، ص 444.</ref> عروة بن زبير مى‌گويد: مراد زنجيرى است كه 70 ذرع طول دارد و بر گردنش خواهد بود.<ref> همان؛ مجمع‌البيان، ج 10، ص 852 .</ref>
ماوردى براى اين وصف، 7 وجه ذكر مى‌كند:

1. از عُرْوَة بن زبير كه مراد زنجيرى از آهن است. زنجير را مسد مى‌گويند چون پيچيده شده است.
2. ليف خرماى بافته شده را مسد گويند.
3. از حسن نقل است كه آن ريسمانى رنگارنگ، (قرمز و زرد) است كه براى زيبايى به گردنش مى‌انداخت و از باب سرزنش بدان خوانده شد.
4. از قتاده نقل است كه مراد از آن گردنبندى از گوش ماهى دريايى است كه به داشتن آن سرزنش شده است.
5 . مراد گردنبندى از گوهر گرانبها بود كه خود مى‌گفت: آن را در دشمنى با محمّد صرف مى‌كنم. آن گردنبند در قيامت عذابى به گردنش خواهد بود.
6 . اين وصف اشاره به خوارى او دارد؛ يعنى وى چنان به شقاوت و پستى پيشين خود گره خورده و از ايمان بريده كه گويى به گردنش ريسمانى گره خورده است.
7. چون او وبال كفر خويش را بر دوش مى‌كشد به مانند آن است كه آتش گيره عذاب خود را حمل مى‌كند.<ref> تفسير ماوردى، ج 6 ، ص 367 ـ 368.</ref>

به هر حال ام جميل وقتى از نزول آيات در مذمت خود خبر يافت، سنگى برداشت و به سراغ پيامبر(صلى الله عليه وآله)رفت، تا او را از پاى درآورد<ref> انساب الاشراف، ج 1، ص 139.</ref>؛ اما چون نزد آن حضرت رفت، خداوند ميان وى و پيامبر(صلى الله عليه وآله)پرده‌اى افكند كه نتوانست آن حضرت را ببيند<ref> تفسير سمرقندى، ج 3، ص 524 .</ref>؛ گويا پس از اين قضايا، ام جميل براى انتقام از رسول خدا و آزردن او، از دو فرزندش عُتْبه و مُعتَّب خواست تا دختران آن حضرت را كه به همسرى داشتند، طلاق دهند، و آنان نيز چنين كردند.<ref> انساب الاشراف، ج 1، ص 139.</ref>
طبرى بر پايه روايتى بر آن است كه وقتى او آيه را شنيد، گفت: به چه چيزى هجوم مى‌كند؟ آيا تاكنون مرا ديده‌ايد كه چوبى حمل كنم، در حالى كه در گردنم ريسمانى از پوسته نخل باشد، آن‌گونه كه محمّد مى‌گويد؟ سپس نزد پيامبر(صلى الله عليه وآله)آمد و گفت: «إِنّ ربّك قلاك و ودّعك» خداوند در پاسخ به او آيات 1 ـ 2 ضحى/93 را فرو فرستاد: «والضُّحى * والَّيلِ اِذا سَجى * ما ودَّعَكَ رَبُّكَ و ما قَلى<ref> جامع البيان، مج 15، ج 30، ص 443.</ref> = سوگند به روشنايى روز، سوگند به شب چون آرام گيرد [كه ]پروردگارت تو را وانگذاشته و دشمن نداشته است».

برخى مفسران در فرجام او مى‌گويند: همانند همسرش گرفتار عذاب الهى شد و با همان ريسمانى كه همواره برگردن مى‌آويخت به هلاكت رسيد.<ref> تفسير قرطبى ، ج 20، ص 164 ـ 165.</ref>

==پانویس==

<references/>

==منابع==

سید علیرضا واسعى، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 4.

[[رده: دشمنان پیامبر]]
[[رده:شخصیت‌های شان نزول آیات قرآن]]
[[رده:شخصیت‌های منفی در قرآن]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-وى عوراء<ref>التعريف والاعلام، ص 398.</ref> دختر حرب بن اميه<ref>انساب الاشراف، ج1، ص138.</ref>، خواهر [[ابوسفیان]] و همسر [[ابولهب]]<ref>السيرة النبويه، ج1، ص355؛ مجمع‌البيان، ج10، ص852.</ref>، از دشمنان سرسخت پيامبر صلى الله عليه و آله<ref>التفسير الكبير، ج 32، ص 171.</ref> بود.
+وى عوراء<ref>التعريف والاعلام، ص 398.</ref> دختر حرب بن اميه<ref>انساب الاشراف، ج1، ص138.</ref>، خواهر [[ابوسفیان]] و همسر [[ابولهب]]<ref>السيرة النبويه، ج1، ص355؛ مجمع‌البيان، ج10، ص852.</ref>، از دشمنان سرسخت [[پیامبر اسلام|پيامبر]] صلى الله عليه و آله<ref>التفسير الكبير، ج 32، ص 171.</ref> بود.
-او در پى دشمنى با بنى‌هاشم و همچون ديگر افراد بنى‌اميه و نيز به پيروى از ابولهب ـ كه در رقابت با تيره خويش براى دستيابى به رياست [[كعبه]] و [[مكه]] بود ـ به ستيز و كينه توزى با پيامبر صلى الله عليه و آله پرداخت و سرسختانه آن حضرت را مى‌آزرد. گفته‌اند كه براى آزار [[رسول خدا]] صلى الله عليه و آله و بازداشتن او از رفتن به [[نماز]]، خار و خاشاك بر سر راه وى مى‌ريخت.<ref>مجمع البيان، ج‌10، ص‌852‌.</ref> در پى اين كينه‌توزى، خداوند در بخشى از [[سوره مسد]] كه در لعن و نفرين همسرش ابولهب است، بى‌آنكه از او نامى ببرد، از او با وصف هيزم‌كش دوزخ ياد كرده است.
+او در پى دشمنى با [[بنی هاشم|بنى‌هاشم]] و همچون ديگر افراد [[بنی امیه|بنى‌اميه]] و نيز به پيروى از ابولهب ـ كه در رقابت با تيره خويش براى دستيابى به رياست [[كعبه]] و [[مكه]] بود ـ به ستيز و كينه توزى با پيامبر صلى الله عليه و آله پرداخت و سرسختانه آن حضرت را مى‌آزرد. گفته‌اند كه براى آزار [[رسول خدا]] صلى الله عليه و آله و بازداشتن او از رفتن به [[نماز]]، خار و خاشاك بر سر راه وى مى‌ريخت.<ref>مجمع البيان، ج‌10، ص‌852‌.</ref> در پى اين كينه‌توزى، خداوند در بخشى از [[سوره مسد]] كه در لعن و نفرين همسرش ابولهب است، بى‌آنكه از او نامى ببرد، از او با وصف هيزم‌كش [[جهنم|دوزخ]] ياد كرده است.
 خداوند در اين سوره پس از سه آيه درباره ابولهب، امّ‌جميل را به دو وصف مى‌شناساند كه هم جايگاه اجتماعى وى در دنيا و هم بدفرجامى آخرتى‌اش را مى‌نماياند: {{متن قرآن|«حَمّالَةَ الحَطَب × فى جيدِها حَبلٌ مِن مَسَد»}} ([[سوره مسد]]/111، 4 ـ 5) در اين كه معناى اين دو ويژگى چيست سخنان بسيارى آمده است. در معناى «حَمّالَةَ الحَطَب» وجوهى ذكر شده است:
@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 . برخى ديگر «حَطَب» (هيزم) را كنايه از سخنان فتنه‌انگيز و آتش‌افروز دانسته‌اند و چون امّ‌جميل با سخن‌چينى ميان مردم، آتش دشمنى با پيامبر را مى‌افروخت، همچون كسى دانسته شده كه با جمع كردن چوب آتش برمى‌افروزد.<ref>جامع‌البيان، مج15، ج30، ص442؛ تفسيرسمرقندى، ج 3، ص523.</ref>
-. مراد آن است كه او گناهان خويش را در دشمنى با [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بر دوش مى‌كشيد. فخر رازى اين معنا را از ابومسلم و سعيد بن جُبَيْر نقل مى‌كند،<ref>التفسير الكبير، ج32، ص172.</ref> به هرروى همه معانى بيان شده، از دشمنى و كينه‌توزى امّ‌جميل با پيامبر حكايت دارد.
+. مراد آن است كه او گناهان خويش را در دشمنى با [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله بر دوش مى‌كشيد. [[فخر رازى]] اين معنا را از ابومسلم و سعيد بن جُبَيْر نقل مى‌كند،<ref>التفسير الكبير، ج32، ص172.</ref> به هرروى همه معانى بيان شده، از دشمنى و كينه‌توزى امّ‌جميل با پيامبر حكايت دارد.
 در تفسير {{متن قرآن|«فى جيدِها حَبلٌ مِن مَسَد»}} نيز مطالبى آمده است.
@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 ماوردى براى اين وصف، 7 وجه ذكر مى‌كند:
-# از عُرْوَة بن زبير كه مراد زنجيرى از آهن است. زنجير را مسد مى‌گويند چون پيچيده شده است.
+#از عُرْوَة بن زبير كه مراد زنجيرى از آهن است. زنجير را مسد مى‌گويند چون پيچيده شده است.
-# ليف خرماى بافته شده را مسد گويند.
+#ليف خرماى بافته شده را مسد گويند.
-# از حسن نقل است كه آن ريسمانى رنگارنگ، (قرمز و زرد) است كه براى زيبايى به گردنش مى‌انداخت و از باب سرزنش بدان خوانده شد.
+#از حسن نقل است كه آن ريسمانى رنگارنگ، (قرمز و زرد) است كه براى زيبايى به گردنش مى‌انداخت و از باب سرزنش بدان خوانده شد.
-# از قتاده نقل است كه مراد از آن گردنبندى از گوش ماهى دريايى است كه به داشتن آن سرزنش شده است.
+#از قتاده نقل است كه مراد از آن گردنبندى از گوش ماهى دريايى است كه به داشتن آن سرزنش شده است.
-# مراد گردنبندى از گوهر گرانبها بود كه خود مى‌گفت: آن را در دشمنى با محمّد صرف مى‌كنم. آن گردنبند در قيامت عذابى به گردنش خواهد بود.
+#مراد گردنبندى از گوهر گرانبها بود كه خود مى‌گفت: آن را در دشمنى با [[پیامبر اسلام|محمّد]] صرف مى‌كنم. آن گردنبند در قيامت عذابى به گردنش خواهد بود.
-# اين وصف اشاره به خوارى او دارد؛ يعنى وى چنان به شقاوت و پستى پيشين خود گره خورده و از ايمان بريده كه گويى به گردنش ريسمانى گره خورده است.
+#اين وصف اشاره به خوارى او دارد؛ يعنى وى چنان به شقاوت و پستى پيشين خود گره خورده و از ايمان بريده كه گويى به گردنش ريسمانى گره خورده است.
-# چون او وبال كفر خويش را بر دوش مى‌كشد به مانند آن است كه آتش گيره عذاب خود را حمل مى‌كند.<ref>تفسير ماوردى، ج6، ص367ـ368.</ref>
+#چون او وبال كفر خويش را بر دوش مى‌كشد به مانند آن است كه آتش گيره عذاب خود را حمل مى‌كند.<ref>تفسير ماوردى، ج6، ص367ـ368.</ref>
 به هر حال ام جميل وقتى از نزول آيات در مذمت خود خبر يافت، سنگى برداشت و به سراغ پيامبر صلى الله عليه و آله رفت، تا او را از پاى درآورد<ref>انساب الاشراف، ج 1، ص 139.</ref>؛ اما چون نزد آن حضرت رفت، خداوند ميان وى و پيامبر صلى الله عليه و آله پرده‌اى افكند كه نتوانست آن حضرت را ببيند؛<ref>تفسير سمرقندى، ج3، ص524.</ref> گويا پس از اين قضايا، ام جميل براى انتقام از [[رسول خدا]] و آزردن او، از دو فرزندش عُتْبه و مُعتَّب خواست تا دختران آن حضرت را كه به همسرى داشتند، طلاق دهند و آنان نيز چنين كردند.<ref>انساب الاشراف، ج1، ص139.</ref>
-طبرى بر پايه روايتى بر آن است كه وقتى او آيه را شنيد، گفت: به چه چيزى هجوم مى‌كند؟ آيا تاكنون مرا ديده‌ايد كه چوبى حمل كنم، در حالى كه در گردنم ريسمانى از پوسته نخل باشد، آن‌گونه كه محمّد مى‌گويد؟ سپس نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: «إِنّ ربّك قلاك و ودّعك» خداوند در پاسخ به او آيات 1 ـ 2 ضحى/93 را فرو فرستاد: {{متن قرآن|«والضُّحى × والَّيلِ اِذا سَجى × ما ودَّعَكَ رَبُّكَ و ما قَلى»}}<ref>جامع البيان، مج 15، ج 30، ص 443.</ref>؛ سوگند به روشنايى روز، سوگند به شب چون آرام گيرد [كه] پروردگارت تو را وانگذاشته و دشمن نداشته است.
+طبرى بر پايه روايتى بر آن است كه وقتى او آيه را شنيد، گفت: به چه چيزى هجوم مى‌كند؟ آيا تاكنون مرا ديده‌ايد كه چوبى حمل كنم، در حالى كه در گردنم ريسمانى از پوسته نخل باشد، آن‌گونه كه محمّد مى‌گويد؟ سپس نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: «إِنّ ربّك قلاك و ودّعك». خداوند در پاسخ به او آيات 1 ـ 2 ضحى/93 را فرو فرستاد: {{متن قرآن|«والضُّحى × والَّيلِ اِذا سَجى × ما ودَّعَكَ رَبُّكَ و ما قَلى»}}<ref>جامع البيان، مج 15، ج 30، ص 443.</ref>؛ سوگند به روشنايى روز، سوگند به شب چون آرام گيرد [كه] پروردگارت تو را وانگذاشته و دشمن نداشته است.
 برخى مفسران در فرجام او مى‌گويند: همانند همسرش گرفتار عذاب الهى شد و با همان ريسمانى كه همواره برگردن مى‌آويخت به هلاكت رسيد.<ref>تفسير قرطبى، ج20، ص164 ـ 165.</ref>
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-وى عوراء<ref>التعريف والاعلام، ص 398.</ref> دختر حرب بن اميه<ref>انساب الاشراف، ج1، ص138.</ref>، خواهر ابوسفيان و همسر [[ابولهب]]<ref>السيرة النبويه، ج1، ص355؛ مجمع‌البيان، ج10، ص852.</ref>، از دشمنان سرسخت پيامبر صلى الله عليه و آله<ref>التفسير الكبير، ج 32، ص 171.</ref> بود.
+وى عوراء<ref>التعريف والاعلام، ص 398.</ref> دختر حرب بن اميه<ref>انساب الاشراف، ج1، ص138.</ref>، خواهر [[ابوسفیان]] و همسر [[ابولهب]]<ref>السيرة النبويه، ج1، ص355؛ مجمع‌البيان، ج10، ص852.</ref>، از دشمنان سرسخت پيامبر صلى الله عليه و آله<ref>التفسير الكبير، ج 32، ص 171.</ref> بود.
 او در پى دشمنى با بنى‌هاشم و همچون ديگر افراد بنى‌اميه و نيز به پيروى از ابولهب ـ كه در رقابت با تيره خويش براى دستيابى به رياست [[كعبه]] و [[مكه]] بود ـ به ستيز و كينه توزى با پيامبر صلى الله عليه و آله پرداخت و سرسختانه آن حضرت را مى‌آزرد. گفته‌اند كه براى آزار [[رسول خدا]] صلى الله عليه و آله و بازداشتن او از رفتن به [[نماز]]، خار و خاشاك بر سر راه وى مى‌ريخت.<ref>مجمع البيان، ج‌10، ص‌852‌.</ref> در پى اين كينه‌توزى، خداوند در بخشى از [[سوره مسد]] كه در لعن و نفرين همسرش ابولهب است، بى‌آنكه از او نامى ببرد، از او با وصف هيزم‌كش دوزخ ياد كرده است.