امر الهی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۵۸

2026-04-20T07:58:11Z

نمایش تغییرات

Mohammadi در ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۲۶

2026-04-19T15:26:38Z

Mohammadi: /* امر تشریعی خداوند */

2026-04-19T15:24:03Z

‏امر تشریعی خداوند

Mohammadi در ‏۱۲ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۵۱

2026-03-12T17:51:22Z

نمایش تغییرات

Mohammadi در ‏۱۲ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۱

2026-03-12T13:21:35Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-18T13:09:44Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۹ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۴

2024-05-29T07:24:19Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۶ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۰۱

2020-02-06T06:01:51Z

Aghajani در ‏۶ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۰۰

2020-02-06T06:00:19Z

Aghajani در ‏۶ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۴۷

2020-02-06T05:47:00Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==امر تشریعی خداوند==
-فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۵.]]</ref>.<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«... حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۴۸.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ...»}}<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴.]]</ref>. قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«... فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۹.]]</ref>. در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: «{{متن قرآن|... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>[[آیه 63 سوره نور|سوره نور، آیه ۶۳.]]</ref>؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند».{{متن قرآن|«{{آیه|65|8}} 💠 <ref>[[آیه 8 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۸.]]</ref> {{آیه|65|9}} 💠 <ref>[[آیه 9 سوره طلاق|همان، آیه ۹.]]</ref>{{آیه|65|10}}<ref>[[آیه 10 سوره طلاق|همان، آیه ۱۰.]]</ref> »}}.
+فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۵.]]</ref>.<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«... حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۴۸.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ...»}}<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴.]]</ref>. قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«... فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۹.]]</ref>. در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: «{{متن قرآن|... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref name=":۰">[[آیه 63 سوره نور|سوره نور، آیه ۶۳.]]</ref>؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند».{{متن قرآن|«{{آیه|65|8}} 💠 <ref>[[آیه 8 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۸.]]</ref> {{آیه|65|9}} 💠 <ref>[[آیه 9 سوره طلاق|همان، آیه ۹.]]</ref>{{آیه|65|10}}<ref>[[آیه 10 سوره طلاق|همان، آیه ۱۰.]]</ref> »}}.
 {{متن قرآن|«{{آیه|7|77}} 💠 <ref>[[آیه 77 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۷۷.]]</ref> {{آیه|7|78}}<ref>[[آیه 78 سوره اعراف|همان، آیه ۷۸.]]</ref> »}}.انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ»}}<ref>[[آیه 23 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref>. <ref>. تفسیرمراغی، مج۱۰، ج۳۰، ص۴۵۴۶؛ تفسیرقاسمی، ج ۱۷، ص ۶۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۰۸.</ref>
@@ سطر ۳۰: / سطر ۳۰: @@
 ۲. فرمان دادن مخصوص خداوند است و کسی جز او قدرت صدور فرمانی را ندارد: {{متن قرآن|«... وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ»}}<ref>[[آیه 19 سوره انفطار|سوره انفطار،آیه ۱۹.]]</ref>.<ref>. روح البیان، ج ۱۰، ص ۳۶۲.</ref> تخصیص این امر به روز [[قیامت]] در آیه مذکور، به اعتبار ظهور آن در قیامت است.<ref>. التفسیرالکبیر، ج۳۱، ص ۸۶  ۸۷؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۲۹.</ref> این مطلب از روایتی نیز قابل استفاده است. براساس این روایت [[امام باقر]](علیه السلام) فرمان دادن را همواره حتی در دنیا ویژه خداوند دانسته‌اند.<ref>. مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۶۸۳.</ref>
-۳. فرمان تشریعی خداوند تخلّف‌پذیر است: {{متن قرآن|«... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»}}<ref>[[آیه 63 سوره نور|سوره نور،آیه ۶۳.]]</ref>. زیرا اطاعت کردن از فرمان تشریعی امری اختیاری است و انسان می‌تواند آن را امتثال نموده و یا با آن مخالفت کند.<ref>. تفسیر صدرالمتألهین، ج ۵، ص ۳۸۴.</ref>
+۳. فرمان تشریعی خداوند تخلّف‌پذیر است: {{متن قرآن|«... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»}}<ref name=":۰" />. زیرا اطاعت کردن از فرمان تشریعی امری اختیاری است و انسان می‌تواند آن را امتثال نموده و یا با آن مخالفت کند.<ref>. تفسیر صدرالمتألهین، ج ۵، ص ۳۸۴.</ref>
 ==مصادیق امر تشریعی==
 آیاتی که در آنها فرمانهای تشریعی خداوند آمده، دو دسته است:
-الف. آیاتی که در آنها واژه «امر» و مشتقات آن به‌کار نرفته است. در این دسته گاهی با واژه‌های دیگری چون «حکم» و «قضا» به فرمانهای تشریعی الهی اشاره شده و بر انحصار فرمان در خداوند: {{متن قرآن|«...إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 40 سوره یوسف|سوره یوسف،آیه ۴۰.]]</ref> .<ref>. مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۵۸.</ref> و فرمان به پرستش نکردن غیر او:{{متن قرآن|« وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...»}}<ref>[[آیه 23 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۲۳.]]</ref> .<ref>. جامع‌البیان، مج ۹، ج ۱۵، ص ۸۰  ۸۱؛ المنیر، ج ۱۵، ص ۵۳.</ref> و لزوم [[صبر]] در برابر فرمان الهی:{{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ...»}}<ref>[[آیه 24 سوره انسان|سوره انسان،آیه ۲۴.]]</ref>.
+الف. آیاتی که در آنها واژه «امر» و مشتقات آن به‌کار نرفته است. در این دسته گاهی با واژه‌های دیگری چون «حکم» و «قضا» به فرمانهای تشریعی الهی اشاره شده و بر انحصار فرمان در خداوند: {{متن قرآن|«...إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ...»}}<ref name=":1">[[آیه 40 سوره یوسف|سوره یوسف،آیه ۴۰.]]</ref> .<ref>. مجمع البیان، ج ۵، ص ۳۵۸.</ref> و فرمان به پرستش نکردن غیر او:{{متن قرآن|« وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...»}}<ref>[[آیه 23 سوره اسراء|سوره اسراء،آیه ۲۳.]]</ref> .<ref>. جامع‌البیان، مج ۹، ج ۱۵، ص ۸۰  ۸۱؛ المنیر، ج ۱۵، ص ۵۳.</ref> و لزوم [[صبر]] در برابر فرمان الهی:{{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ ...»}}<ref>[[آیه 24 سوره انسان|سوره انسان،آیه ۲۴.]]</ref>.
 <ref>. التفسیر الکبیر، ج ۳۰، ص ۲۵۸.</ref> تأکید گشته است.
@@ سطر ۶۰: / سطر ۶۰: @@
 ۵. توحید در عبادت:
-خداوند به پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و دیگر انسانها دستور داده است که او را [[عبادت]] کنند و هیچ‌کس را در عبادت شریک او نکنند: {{متن قرآن|«... قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ...»}}<ref>[[آیه 36 سوره رعد|سوره رعد،آیه ۳۶.]]</ref>.  {{متن قرآن|«...أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ...»}}<ref>[[آیه 40 سوره یوسف|سوره یوسف،آیه ۴۰.]]</ref>. و نیز [[سوره مائده|مائده]]/۵،۱۱۷). در برخی آیات نیز به عبادت خداوند همراه با [[اخلاص]] فرمان داده شده است: {{متن قرآن|«قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ»}}<ref>[[آیه 11 سوره زمر|سوره زمر،آیه ۱۱.]]</ref>. {{متن قرآن|«وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره بینه|سوره بینه،آیه ۵.]]</ref>.
+خداوند به پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) و دیگر انسانها دستور داده است که او را [[عبادت]] کنند و هیچ‌کس را در عبادت شریک او نکنند: {{متن قرآن|«... قُلْ إِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا أُشْرِكَ بِهِ...»}}<ref>[[آیه 36 سوره رعد|سوره رعد،آیه ۳۶.]]</ref>.  {{متن قرآن|«... أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ...»}}<ref name=":1" />. و نیز [[سوره مائده|مائده]]/۵،۱۱۷). در برخی آیات نیز به عبادت خداوند همراه با [[اخلاص]] فرمان داده شده است: {{متن قرآن|«قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ»}}<ref>[[آیه 11 سوره زمر|سوره زمر،آیه ۱۱.]]</ref>. {{متن قرآن|«وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره بینه|سوره بینه،آیه ۵.]]</ref>.
 ۶. [[صله رحم]] و مانند آن:

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 ==امر تشریعی خداوند==
 فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۵.]]</ref>.<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«... حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۴۸.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ...»}}<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴.]]</ref>. قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«... فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۹.]]</ref>. در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: «{{متن قرآن|... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>[[آیه 63 سوره نور|سوره نور، آیه ۶۳.]]</ref>؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند».{{متن قرآن|«{{آیه|65|8}} 💠 <ref>[[آیه 8 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۸.]]</ref> {{آیه|65|9}} 💠 <ref>[[آیه 9 سوره طلاق|همان، آیه ۹.]]</ref>{{آیه|65|10}}<ref>[[آیه 10 سوره طلاق|همان، آیه ۱۰.]]</ref> »}}.
-{{متن قرآن|«{{آیه|7|77}} 💠 <ref>[[آیه 77 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۷۷.]]</ref> {{آیه|7|78}}<ref>[[آیه 78 سوره اعراف|همان، آیه ۷۸.]]</ref> »}}.انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ»}}<ref>[[آیه 23 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref>.
+{{متن قرآن|«{{آیه|7|77}} 💠 <ref>[[آیه 77 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۷۷.]]</ref> {{آیه|7|78}}<ref>[[آیه 78 سوره اعراف|همان، آیه ۷۸.]]</ref> »}}.انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ»}}<ref>[[آیه 23 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref>. <ref>. تفسیرمراغی، مج۱۰، ج۳۰، ص۴۵۴۶؛ تفسیرقاسمی، ج ۱۷، ص ۶۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۰۸.</ref>
 در مورد امر تشریعی به طور کلی مباحث گوناگونی وجود دارد که در علوم مختلف به ویژه علم [[اصول فقه]]، به قصد تبیین اوامر تشریعی خداوند به آن توجه ویژه‌ای شده است؛ از جمله:

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==امر تشریعی خداوند==
-فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِک أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَیکمْ»}} ([[سوره طلاق|طلاق]]/۶۵،۵)؛<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ»}} ([[سوره توبه|توبه]]/۹،۴۸)؛<ref>. جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ»}} ([[سوره حجر|حجر]]/۱۵،۹۴).
+فرمان تشریعی خداوند به عمل [[اختیار|اختیاری]] برخی از موجودات مختار مانند [[انسان]] و [[جنّ]] تعلق گرفته و بدین معناست که خداوند خواستار تحقق آن عمل است. [[احکام شرعی|احکام]] دینی (واجبات و مستحبات) که در آیات [[قرآن]] بیان شده، از مصادیق امر الهی است: {{متن قرآن|«ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۵.]]</ref>.<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱۰، ص ۴۶۱.</ref> چنان‌که [[دین]] نیز امر خداوند است: {{متن قرآن|«... حَتَّىٰ جَاءَ الْحَقُّ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 48 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۴۸.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۶، ج ۱۰، ص ۱۸۹.</ref> [[پیامبر اکرم]](صلی الله علیه وآله) از طرف خداوند مأمور شد تا فرمانهای الهی را به انسانها برساند: {{متن قرآن|«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ...»}}<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴.]]</ref>. قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«... فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره حجرات|سوره حجرات، آیه ۹.]]</ref>. در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: «{{متن قرآن|... فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>[[آیه 63 سوره نور|سوره نور، آیه ۶۳.]]</ref>؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند».{{متن قرآن|«{{آیه|65|8}} 💠 <ref>[[آیه 8 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۸.]]</ref> {{آیه|65|9}} 💠 <ref>[[آیه 9 سوره طلاق|همان، آیه ۹.]]</ref>{{آیه|65|10}}<ref>[[آیه 10 سوره طلاق|همان، آیه ۱۰.]]</ref> »}}.
+{{متن قرآن|«{{آیه|7|77}} 💠 <ref>[[آیه 77 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۷۷.]]</ref> {{آیه|7|78}}<ref>[[آیه 78 سوره اعراف|همان، آیه ۷۸.]]</ref> »}}.انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ»}}<ref>[[آیه 23 سوره عبس|سوره عبس، آیه ۲۳.]]</ref>.
-قرآن به‌ صورتهایی گوناگون بر اجرای فرمان الهی تأکید کرده و انسانها را از مخالفت با آن برحذر داشته است. براساس [[آیه|آیه‌ای]] اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر درگیر شوند و یکی از آن‌دو متجاوز باشد، مؤمنان دیگر وظیفه دارند با گروه متجاوز بجنگند تا به فرمان الهی باز گردد: {{متن قرآن|«فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِی تَبْغِی حَتَّىٰ تَفِیءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ»}} ([[سوره حجرات|حجرات]]/۴۹،۹). در آیات دیگری خداوند کسانی را که با فرمان او مخالفت کنند از اینکه فتنه‌ای دامنگیرشان شود یا عذابی دردناک به آنها برسد برحذر داشته است: {{متن قرآن|«فَلْیحْذَرِ الَّذِینَ یخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یصِیبَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ»}} ([[سوره نور|نور]]/۲۴،۶۳)؛ و برای [[عبرت]] آیندگان، سرگذشت گروهی از گذشتگان را بیان کرده که از فرمان الهی سرپیچی کرده و به [[عذاب]] او گرفتار شدند: {{متن قرآن|«وَکأَینْ مِنْ قَرْیةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِیدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُکرًا... فَاتَّقُوا اللَّهَ یا أُولِی الْأَلْبَابِ الَّذِینَ آمَنُوا»}} (طلاق/۶۵، ۸-۱۰)؛ {{متن قرآن|«فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ... فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ»}} ([[سوره اعراف|اعراف]]/۷، ۷۷-۷۸). انسانی که با وجود نعمتهای گوناگون الهی، باز هم فرمان خداوند را مبنی بر [[خضوع]] برای ربوبیت الهی یا [[شکر]] نعمت او یا تأمّل در دلایل [[قدرت الهی|قدرت]] و [[توحید|وحدانیت]] خدا، نادیده گرفته و به [[کفر]] و [[معصیت]] رو آورد، مورد سرزنش قرآن است: {{متن قرآن|«کلَّا لَمَّا یقْضِ مَا أَمَرَهُ»}} ([[سوره عبس|عبس]]/۸۰،۲۳).<ref>. تفسیرمراغی، مج۱۰، ج۳۰، ص۴۵۴۶؛ تفسیرقاسمی، ج ۱۷، ص ۶۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۰۸.</ref>
+ <ref>. تفسیرمراغی، مج۱۰، ج۳۰، ص۴۵۴۶؛ تفسیرقاسمی، ج ۱۷، ص ۶۰؛ المیزان، ج ۲۰، ص ۲۰۸.</ref>
 در مورد امر تشریعی به طور کلی مباحث گوناگونی وجود دارد که در علوم مختلف به ویژه علم [[اصول فقه]]، به قصد تبیین اوامر تشریعی خداوند به آن توجه ویژه‌ای شده است؛ از جمله:
@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 ۱. برای بیان امر تشریعی، گاهی از مادّه امر (ا-م-ر) استفاده می‌شود و گاهی از صیغه و هیئت امر (مانند وزن اِفعل).<ref>. کفایة‌الاصول، ص ۶۱  ۷۱.</ref> بیشتر اوامر تشریعی الهی که از طریق قرآن و [[سنت]] به ما رسیده به صورت هیئت امر است.
-۲. اوامر الهی اگر بدون قرینه باشد، بر [[واجب|وجوب]] دلالت می‌کند و تنها در صورت وجود قرینه به معنای [[استحباب]] یا جواز است.<ref>. العده، ج ۱، ص ۱۷۲؛ کفایة‌الاصول، ص ۶۳ و ۷۰؛ اصول‌الفقه ج ۱، ص ۵۰ و ۵۳.</ref> برخی برای اثبات این مطلب به آیه ۱۲ [[سوره اعراف]]/۷ استدلال کرده‌اند: {{متن قرآن|«قَالَ مَا مَنَعَک أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُک»}}؛ در این آیه خداوند [[ابلیس]] را سرزنش کرده و علّت آن را سرپیچی از فرمان الهی دانسته است و اگر امر بر وجوب دلالت نمی‌کرد، سرپیچی از آن مستلزم سرزنش نمی‌بود<ref>. التفسیرالکبیر، ج۱۴، ص۳۲؛ العده، ج ۱، ص ۱۷۴؛ فوائد الاصول، ج ۱، ص ۱۳۴.</ref>؛ همچنین فرمان الهی در صورتی که قرینه‌ای نداشته باشد، بر وجوب عینی (در مقابل کفایی)، وجوب تعیینی (در برابر تخییری) و وجوب نفسی (در مقابل غیری) دلالت می‌کند.<ref>. اصول‌الفقه، ج۱، ص۶۱۶۲؛ کفایة‌الاصول، ص۷۶.</ref>
+۲. اوامر الهی اگر بدون قرینه باشد، بر [[واجب|وجوب]] دلالت می‌کند و تنها در صورت وجود قرینه به معنای [[استحباب]] یا جواز است.<ref>. العده، ج ۱، ص ۱۷۲؛ کفایة‌الاصول، ص ۶۳ و ۷۰؛ اصول‌الفقه ج ۱، ص ۵۰ و ۵۳.</ref> برخی برای اثبات این مطلب به آیه ۱۲ [[سوره اعراف]]/۷ استدلال کرده‌اند: {{متن قرآن|«قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۲.]]</ref>. در این آیه خداوند [[ابلیس]] را سرزنش کرده و علّت آن را سرپیچی از فرمان الهی دانسته است و اگر امر بر وجوب دلالت نمی‌کرد، سرپیچی از آن مستلزم سرزنش نمی‌بود<ref>. التفسیرالکبیر، ج۱۴، ص۳۲؛ العده، ج ۱، ص ۱۷۴؛ فوائد الاصول، ج ۱، ص ۱۳۴.</ref>؛ همچنین فرمان الهی در صورتی که قرینه‌ای نداشته باشد، بر وجوب عینی (در مقابل کفایی)، وجوب تعیینی (در برابر تخییری) و وجوب نفسی (در مقابل غیری) دلالت می‌کند.<ref>. اصول‌الفقه، ج۱، ص۶۱۶۲؛ کفایة‌الاصول، ص۷۶.</ref>
-۳. اگر خداوند از عملی در شرایطی نهی و سپس به همان عمل در شرایط دیگری امر کند، آن امر بر جواز و [[مباح|اباحه]] دلالت می‌کند<ref>. اصول الفقه، ج ۱، ص ۵۴.</ref>، چنان‌که در آیه ۲۲۲ [[سوره بقره]]/۲ از آمیزش با همسر در حال حیض نهی کرده: {{متن قرآن|«وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ یطْهُرْنَ»}}؛ و پس از آن، به آمیزش با آنان بعد از پاک شدن امر کرده است: {{متن قرآن|«فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ...»}}. همچنین اگر مخاطب توهم کند که عملی ممنوع است و خداوند به آن عمل فرمان دهد، آن فرمان نیز بر جواز دلالت می‌کند<ref>. اصول الفقه، ج ۱، ص ۵۴.</ref>، چنان‌که خداوند به همه انسانها فرمان داده از آنچه [[حلال]] و پاکیزه است بخورند و معنای این امر، اباحه است<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱، ص ۴۵۹.</ref>، زیرا مشرکان برخی از رزقهای حلال خدا را [[حرام]] می‌دانستند: {{متن قرآن|«یا أَیهَا النَّاسُ کلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ حَلَالًا طَیبًا »}} (بقره/۲،۱۶۸)؛ البته برخی از اصولیان این دو مطلب را نپذیرفته‌اند.<ref>. العده، ج۱، ص۱۸۳  ۱۸۵؛ کفایة‌الاصول، ص۷۷.</ref>
+۳. اگر خداوند از عملی در شرایطی نهی و سپس به همان عمل در شرایط دیگری امر کند، آن امر بر جواز و [[مباح|اباحه]] دلالت می‌کند<ref>. اصول الفقه، ج ۱، ص ۵۴.</ref>، چنان‌که در آیه ۲۲۲ [[سوره بقره]]/۲ از آمیزش با همسر در حال حیض نهی کرده: {{متن قرآن|«... وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطْهُرْنَ ...»}}<ref>[[آیه 222 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۲۲.]]</ref>. و پس از آن، به آمیزش با آنان بعد از پاک شدن امر کرده است: {{متن قرآن|«... فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ ...»}}<ref>[[آیه 222 سوره بقره|همان.]]</ref>. همچنین اگر مخاطب توهم کند که عملی ممنوع است و خداوند به آن عمل فرمان دهد، آن فرمان نیز بر جواز دلالت می‌کند<ref>. اصول الفقه، ج ۱، ص ۵۴.</ref>، چنان‌که خداوند به همه انسانها فرمان داده از آنچه [[حلال]] و پاکیزه است بخورند و معنای این امر، اباحه است<ref>. مجمع‌البیان، ج ۱، ص ۴۵۹.</ref>، زیرا مشرکان برخی از رزقهای حلال خدا را [[حرام]] می‌دانستند: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا ...»}}<ref>[[آیه 168 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۶۸.]]</ref>. البته برخی از اصولیان این دو مطلب را نپذیرفته‌اند.<ref>. العده، ج۱، ص۱۸۳  ۱۸۵؛ کفایة‌الاصول، ص۷۷.</ref>
-۴. امر تشریعی خدا گاهی ارشادی است و گاهی مولوی. امر ارشادی فرمان دادن به چیزی است که [[عقل]] انسان نیز به آن حکم می‌کند و دستور شارع، ارشاد به حکم عقل و تأکید آن است؛ مانند امر به اطاعت از خدا و [[پیامبر]](صلی الله علیه وآله): {{متن قرآن|«وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ»}} ([[سوره مائده|مائده]]/۵،۹۲)؛ ولی امر مولوی، امری تأسیسی است که شارع به عنوان مولا آن را انشا کرده است.<ref>. اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۸۲.</ref> امر ارشادی در واجب یا مستحب بودن، تابع حکم عقل است.<ref>. کفایة الاصول، ص ۳۴۵.</ref>
+۴. امر تشریعی خدا گاهی ارشادی است و گاهی مولوی. امر ارشادی فرمان دادن به چیزی است که [[عقل]] انسان نیز به آن حکم می‌کند و دستور شارع، ارشاد به حکم عقل و تأکید آن است؛ مانند امر به اطاعت از خدا و [[پیامبر]](صلی الله علیه وآله): {{متن قرآن|«وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ...»}}<ref>[[آیه 92 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۹۲.]]</ref>. ولی امر مولوی، امری تأسیسی است که شارع به عنوان مولا آن را انشا کرده است.<ref>. اصول الفقه، ج ۱، ص ۱۸۲.</ref> امر ارشادی در واجب یا مستحب بودن، تابع حکم عقل است.<ref>. کفایة الاصول، ص ۳۴۵.</ref>
 ==ویژگی‌های امر تشریعی==

@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۷: @@
 ==منابع==
 * "امر الهی"، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴.
 [[رده:واژگان قرآنی]][[رده:معارف قرآن]]

@@ سطر ۳۶: / سطر ۳۶: @@
 آیاتی که در آنها فرمانهای تشریعی خداوند آمده دو دسته است:
-. آیاتی که در آنها واژه امر و مشتقات آن به‌کار نرفته است. در این دسته گاهی با واژه‌های دیگری چون حکم و قضا به فرمانهای تشریعی الهی اشاره شده و بر انحصار فرمان در خداوند:{{متن قرآن|«اِنِ الحُکمُ اِلاّ لِلّه...»}}؛ (یوسف/12،40)<ref>. مجمع البیان، ج 5، ص 358.</ref> و فرمان به پرستش نکردن غیر او:{{متن قرآن|«وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ»}}؛ (اسراء/17،23)<ref>. جامع‌البیان، مج 9، ج 15، ص 80  81؛ المنیر، ج 15، ص 53.</ref> و لزوم صبر در برابر فرمان الهی:{{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ»}}؛ (انسان/76،24)<ref>. التفسیر الکبیر، ج 30، ص 258.</ref> تأکید گشته است و گاهی نیز با صیغه و هیئت امر فرمانهای تشریعی خداوند بیان شده است؛ مانند دستور به برپایی نماز و پرداخت زکات (نور/24،56)، انفاق (بقره/2،254)، تقوا (حشر/59،18)، صبر (آل‌عمران/3،200)، اطاعت از خدا و پیامبر و اولواالامر (نساء/4،59)، عدالت (نساء/4،135)، ایمان (نساء/4،136)، وفای به پیمان (مائده/5،1)، بودن با راستگویان (توبه/9،119)، جهاد (توبه/9،123)، یاد خدا (احزاب/33،41)، یاری دین خداوند (صفّ/61،14) و توبه. (تحریم/66،8) شمار این‌گونه آیات فراوان است.
+. آیاتی که در آنها واژه امر و مشتقات آن به‌کار نرفته است. در این دسته گاهی با واژه‌های دیگری چون حکم و قضا به فرمانهای تشریعی الهی اشاره شده و بر انحصار فرمان در خداوند:{{متن قرآن|«إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّه...»}}؛ (یوسف/12،40)<ref>. مجمع البیان، ج 5، ص 358.</ref> و فرمان به پرستش نکردن غیر او:{{متن قرآن|«وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ»}}؛ (اسراء/17،23)<ref>. جامع‌البیان، مج 9، ج 15، ص 80  81؛ المنیر، ج 15، ص 53.</ref> و لزوم صبر در برابر فرمان الهی:{{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ»}}؛ (انسان/76،24)<ref>. التفسیر الکبیر، ج 30، ص 258.</ref> تأکید گشته است و گاهی نیز با صیغه و هیئت امر فرمانهای تشریعی خداوند بیان شده است؛ مانند دستور به برپایی نماز و پرداخت زکات (نور/24،56)، انفاق (بقره/2،254)، تقوا (حشر/59،18)، صبر (آل‌عمران/3،200)، اطاعت از خدا و پیامبر و اولواالامر (نساء/4،59)، عدالت (نساء/4،135)، ایمان (نساء/4،136)، وفای به پیمان (مائده/5،1)، بودن با راستگویان (توبه/9،119)، جهاد (توبه/9،123)، یاد خدا (احزاب/33،41)، یاری دین خداوند (صفّ/61،14) و توبه. (تحریم/66،8) شمار این‌گونه آیات فراوان است.
 . آیاتی که در آنها واژه امر یا مشتقات آن به‌کار رفته است. در این دسته آیات نیز خداوند به مسائل گوناگونی فرمان داده است:

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 فرمان تشریعی خداوند دارای چند ویژگی است:
-. فرمان خداوند متناسب با قدرت شخص مکلّف است:{{متن قرآن|«لا یُکَلِّفُ اللّهُ نَفسًا اِلاّ وُسعَها»}}؛ (بقره/2،286) و خداوند کسانی را که ایمان آورده و کارهای نیکو انجام دهند، به اموری تکلیف می‌کند که برایشان دشوار نباشد:{{متن قرآن|«و اَمّا مَن ءامَنَ و عَمِلَ صلِحًا فَلَهُ جَزاءً اَلحُسنی و سَنَقولُ لَهُ مِن اَمرِنا یُسرا»}}؛ (کهف/18،88)<ref>. المیزان، ج 13، ص 362.</ref>
+. فرمان خداوند متناسب با قدرت شخص مکلّف است:{{متن قرآن|«لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا»}}؛ (بقره/2،286) و خداوند کسانی را که ایمان آورده و کارهای نیکو انجام دهند، به اموری تکلیف می‌کند که برایشان دشوار نباشد:{{متن قرآن|«وَأَمَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُ جَزَاءً الْحُسْنَىٰ وَسَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا»}}؛ (کهف/18،88)<ref>. المیزان، ج 13، ص 362.</ref>
-. فرمان دادن مخصوص خداوند است و کسی جز او قدرت صدور فرمانی را ندارد:{{متن قرآن|«والاَمرُ یَومَئِذ لِلَّه»}}؛ (انفطار/82،19)<ref>. روح البیان، ج 10، ص 362.</ref> تخصیص این امر به روز قیامت در آیه مذکور، به اعتبار ظهور آن در قیامت است.<ref>. التفسیرالکبیر، ج31، ص 86  87؛ المیزان، ج 20، ص 229.</ref> این مطلب از روایتی نیز قابل استفاده است. براساس این روایت امام باقر(علیه السلام)فرمان دادن را همواره حتی در دنیا ویژه خداوند دانسته‌اند.<ref>. مجمع البیان، ج 10، ص 683.</ref>
+. فرمان دادن مخصوص خداوند است و کسی جز او قدرت صدور فرمانی را ندارد:{{متن قرآن|«وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ»}}؛ (انفطار/82،19)<ref>. روح البیان، ج 10، ص 362.</ref> تخصیص این امر به روز قیامت در آیه مذکور، به اعتبار ظهور آن در قیامت است.<ref>. التفسیرالکبیر، ج31، ص 86  87؛ المیزان، ج 20، ص 229.</ref> این مطلب از روایتی نیز قابل استفاده است. براساس این روایت امام باقر(علیه السلام)فرمان دادن را همواره حتی در دنیا ویژه خداوند دانسته‌اند.<ref>. مجمع البیان، ج 10، ص 683.</ref>
 . فرمان تشریعی خداوند تخلّف‌پذیر است (نور/24،63)، زیرا اطاعت کردن از فرمان تشریعی امری اختیاری است و انسان می‌تواند آن را امتثال یا با آن مخالفت کند.<ref>. تفسیر صدرالمتألهین، ج 5، ص 384.</ref>