امت مقتصده - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۵

2026-04-16T09:55:46Z

Mohammadi در ‏۱۱ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۱۱

2026-03-11T20:11:26Z

نمایش تغییرات

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-18T13:10:22Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۴۱

2024-05-27T10:41:52Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۷ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۲

2024-05-27T08:32:34Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۵ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۸

2020-02-05T10:58:30Z

Aghajani در ‏۵ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۵۶

2020-02-05T10:56:39Z

سید مهدی خدایی: 1

2019-09-30T16:15:08Z

سید مهدی خدایی: 6پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-09-30T16:14:51Z

6پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

Zamani در ‏۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۴۹

2015-07-30T08:49:13Z

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 «امت مقتصده» در اصطلاح، به جماعت میانه‌رو در امر دین و [[تسلیم]] فرمانهای الهی گفته می‌شود؛<ref>. تفسیر المیزان، ج ۶، ص ۳۹؛ نثر طوبی، ج ۲، ص ۳۰۲، «قصد».</ref> جماعتی که با عمل به فرمانهای الهی همواره از افراط و تفریط دور بوده و درحد اعتدال به‌سر می‌برند.
-این ترکیب یک بار در [[قرآن کریم]] و در آیات مربوط به [[اهل کتاب]] آمده است. این آیات بیانگر آن است که اگر اهل کتاب [[ایمان]] آورده و پرهیزگار می‌شدند، خداوند گناهانشان را زدوده و آنان را وارد [[بهشت]] می‌کرد و اگر [[تورات]] و [[انجیل]] و آنچه که از پروردگارشان به سوی آنان فرود آمده برپا می‌داشتند، از برکات آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند. بعضی از اهل کتاب میانه‌رو و بسیاری از آنان بد عمل‌اند:{{متن قرآن|«{{آیه|5|65}} 💠 <ref>[[آیه 65 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۶۵.]]</ref> {{آیه|5|66}}<ref>[[آیه 66 سوره مائده|همان، آیه ۶۶.]]</ref>»}}.
+این ترکیب یک بار در [[قرآن کریم]] و در آیات مربوط به [[اهل کتاب]] آمده است. این آیات بیانگر آن است که اگر اهل کتاب [[ایمان]] آورده و پرهیزگار می‌شدند، خداوند گناهانشان را زدوده و آنان را وارد [[بهشت]] می‌کرد و اگر [[تورات]] و [[انجیل]] و آنچه که از پروردگارشان به سوی آنان فرود آمده برپا می‌داشتند، از برکات آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند. بعضی از اهل کتاب میانه‌رو و بسیاری از آنان بد عمل‌اند:{{متن قرآن|«{{آیه|5|65}} 💠 <ref>[[آیه 65 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۶۵.]]</ref> {{آیه|5|66}}<ref name=":۰">[[آیه 66 سوره مائده|همان، آیه ۶۶.]]</ref>»}}.
-واژه «مقتصد» در سوره فاطر {{متن قرآن|«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ۖ فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره فاطر|سوره فاطر، آیه ۳۲.]]</ref>. درباره میانه‌رو بودن برخی از بندگان خدا به‌کار رفته و آنان را میان گروهی که به خود ستم کرده‌اند و کسانی که به سوی خیرات پیشی می‌گیرند قرار داده است. و در سوره لقمان {{متن قرآن|«وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره لقمان|سوره لقمان، آیه ۳۲.]]</ref>. نیز درباره گروهی از انسانها به‌کار رفته است که پس از نجات یافتن از گرفتاری در امواج دریا از [[اعتدال]] خارج نشده‌اند.
+واژه «مقتصد» در سوره فاطر {{متن قرآن|«ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ۖ فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ...»}}<ref name=":1">[[آیه 32 سوره فاطر|سوره فاطر، آیه ۳۲.]]</ref>. درباره میانه‌رو بودن برخی از بندگان خدا به‌کار رفته و آنان را میان گروهی که به خود ستم کرده‌اند و کسانی که به سوی خیرات پیشی می‌گیرند قرار داده است. و در سوره لقمان {{متن قرآن|«وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره لقمان|سوره لقمان، آیه ۳۲.]]</ref>. نیز درباره گروهی از انسانها به‌کار رفته است که پس از نجات یافتن از گرفتاری در امواج دریا از [[اعتدال]] خارج نشده‌اند.
 افزون بر آیات یاد شده که واژه «امت مقتصده» و «مقتصد» در آن آمده، آیات دیگری هم بدون استفاده از الفاظ یاد شده، مرتبط با مفهوم میانه و میانه‌روی است؛ همچون [[آیه 143 سوره بقره|آیه ۱۴۳ بقره]]، درباره میانه بودن امت اسلامی، [[آیه 9 سوره نحل|آیه ۹ نحل]] در مورد ارائه [[صراط]] مستقیم از سوی خداوند به عنوان راهی میانه، [[آیه 29 اسراء]] درباره لزوم میانه‌روی در بخشش، [[آیه 19 سوره لقمان|آیه ۱۹ لقمان]] در توصیه به اعتدال در راه رفتن از سوی [[لقمان]] به فرزندش و [[آیه 110 سوره اسراء|آیه ۱۱۰ اسراء]] که به خواندن [[نماز]] با آهنگ میانه (نه بلند و نه کوتاه) دستور می‌دهد.
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 ==تبیین امت مقتصده==
-میانه‌روی تنها در محدوده [[حق]] و در محور [[صراط مستقیم]]، یعنی راه میانه‌ای که از سوی خداوند ارائه می‌شود: {{متن قرآن|«وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۹.]]</ref> .<ref> جامع‌البیان، مج ۸، ج ۱۴، ص ۱۱۲-۱۱۴.</ref> معنا می‌یابد؛ راهی که از سوی خداوند ارائه شده یعنی [[اسلام]]<ref>. همان، ص ۱۱۲؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص ۵۸۴.</ref> دینی میانه و [[احکام]] و دستورات آن در حد [[اعتدال]] است. نمونه‌هایی از این احکام در زمینه‌های گوناگون اقتصادی، اخلاقی و... در قرآن چنین آمده است: ۱. هرگز دست خود را به گردنت مبند ([[انفاق]] را ترک مکن) و آن را یکسره مگشای (هرچه داری به گزاف مده) ([[سوره اِسراء|اسراء]]/۱۷، ۲۹) بندگان خدای رحمان کسانی‌اند که... در انفاق نه [[اسراف]] می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند. ([[سوره فرقان|فرقان]]/۲۵،۶۷) ۲. [[لقمان]] در توصیه‌ای به فرزند خویش وی را به اعتدال در راه رفتن فرا می‌خواند. ([[سوره لقمان|لقمان]]/۳۱،۱۹) ۳. در آیه ای به خواندن [[نماز]] با صدای (معمولی)، نه بلند و نه کوتاه فرمان داده شده است (اسراء/۱۷، ۱۱۰).
+میانه‌روی تنها در محدوده [[حق]] و در محور [[صراط مستقیم]]، یعنی راه میانه‌ای که از سوی خداوند ارائه می‌شود: {{متن قرآن|«وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ ...»}}<ref>[[آیه 9 سوره نحل|سوره نحل، آیه ۹.]]</ref><ref> جامع‌البیان، مج ۸، ج ۱۴، ص ۱۱۲-۱۱۴.</ref> معنا می‌یابد؛ راهی که از سوی خداوند ارائه شده یعنی [[اسلام]]<ref>. همان، ص ۱۱۲؛ تفسیر ابن کثیر، ج۲، ص ۵۸۴.</ref> دینی میانه و [[احکام]] و دستورات آن در حد [[اعتدال]] است. نمونه‌هایی از این احکام در زمینه‌های گوناگون اقتصادی، اخلاقی و ... در قرآن چنین آمده است: ۱. هرگز دست خود را به گردنت مبند ([[انفاق]] را ترک مکن) و آن را یکسره مگشای (هرچه داری به گزاف مده) ([[سوره اِسراء|اسراء]]/۱۷، ۲۹) بندگان خدای رحمان کسانی‌اند که... در انفاق نه [[اسراف]] می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند. ([[سوره فرقان|فرقان]]/۲۵،۶۷) ۲. [[لقمان]] در توصیه‌ای به فرزند خویش وی را به اعتدال در راه رفتن فرا می‌خواند. ([[سوره لقمان|لقمان]]/۳۱،۱۹) ۳. در آیه ای به خواندن [[نماز]] با صدای (معمولی)، نه بلند و نه کوتاه فرمان داده شده است (اسراء/۱۷، ۱۱۰).
 با توجه به اینکه راه میانه همان اسلام و احکام آن است، میانه‌رو کسی است که در این راه وارد شده و به همه احکام آن ملتزم باشد، ازاین‌رو کسانی که بین اعتقاد به خدا و اعتقاد به رسول او جدایی انداخته و به بخشی از [[شریعت]] و احکام آن [[ایمان]] می‌آورند، حقّاً کافرند ([[سوره نساء|نساء]]/۴، ۱۵۰)، نه میانه‌رو؛ چنان‌که [[منافقان]] نیز که نه راه مؤمنان و نه راه کافران را می‌پیمایند و بین آن دو سرگردان‌اند جایگاه آنان در [[دوزخ]] بوده (نساء/۴، ۱۴۳) و هرگز سهمی از عنوان میانه‌روی ندارند.
-در [[قرآن کریم]]، امت [[اسلام|اسلامی]]، امتی معتدل، وسط و به دور از افراط و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است: {{متن قرآن|«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا...»}}<ref>[[آیه 143 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۴۳.]]</ref>. برخی، چون مشرکان و بت‌پرستان گرفتار جسم‌گرایی و [[دنیاطلبی]] گشته و به [[آخرت]] اعتقادی ندارند و اهمیتی برای امور روحی و معنوی قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند [[مسیحیت|نصارا]]، کمالات جسمانی را به کناری نهاده و به تقویت جانب روح پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و هدایت صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با هدایت دینی از سوی خداوند، امت وسط قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه ترک [[دنیا]] گفته و نه از معنویات دست کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و روحی وجود خویش توجّه کرده و از سعادت مادی و معنوی بهره برده است. ازاین‌رو امت اسلامی، امتی میانه، معیار سنجش افراط و تفریط<ref>. المیزان، ج ۱، ص ۳۱۹-۳۲۰.</ref> و بهترین امتهاست: {{متن قرآن|«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ...»}}<ref>[[آیه 110 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه ۱۱۰.]]</ref>. به همین جهت، طبق روایتی از [[اهل البیت|اهل بیت]](علیهم السلام)، در قرآن از اهل کتابی که اسلام آورده<ref>. جامع البیان مج ۴، ج ۵، ص ۴۱۳؛ روض‌الجنان، ج ۷، ص ۶۰؛ الصافی، ج ۲، ص ۵۱.</ref> و از [[پیامبر]](صلی الله علیه وآله) پیروی کرده‌اند<ref>. التبیان، ج۳، ص۵۸۶؛ مجمع‌البیان، ج ۳، ص ۳۴۲.</ref> و براساس کتاب خدا و امر او سخن گفته‌اند<ref>. جامع‌البیان، مج ۴، ج ۵، ص ۴۱۳.</ref>، با تعبیر {{متن قرآن|«...أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ...»}}<ref>[[آیه 66 سوره مائده|سوره مائده،آیه ۶۶.]]</ref> یاد شده است.
+در [[قرآن کریم]]، امت [[اسلام|اسلامی]]، امتی معتدل، وسط و به دور از افراط و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است: {{متن قرآن|«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا ...»}}<ref>[[آیه 143 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۴۳.]]</ref>. برخی، چون مشرکان و بت‌پرستان گرفتار جسم‌گرایی و [[دنیاطلبی]] گشته و به [[آخرت]] اعتقادی ندارند و اهمیتی برای امور روحی و معنوی قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند [[مسیحیت|نصارا]]، کمالات جسمانی را به کناری نهاده و به تقویت جانب روح پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و هدایت صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با هدایت دینی از سوی خداوند، امت وسط قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه ترک [[دنیا]] گفته و نه از معنویات دست کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و روحی وجود خویش توجّه کرده و از سعادت مادی و معنوی بهره برده است. ازاین‌رو امت اسلامی، امتی میانه، معیار سنجش افراط و تفریط<ref>. المیزان، ج ۱، ص ۳۱۹-۳۲۰.</ref> و بهترین امتهاست: {{متن قرآن|«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ ...»}}<ref>[[آیه 110 سوره آل عمران|سوره آل عمران،آیه ۱۱۰.]]</ref>. به همین جهت، طبق روایتی از [[اهل البیت|اهل بیت]](علیهم السلام)، در قرآن از اهل کتابی که اسلام آورده<ref>. جامع البیان مج ۴، ج ۵، ص ۴۱۳؛ روض‌الجنان، ج ۷، ص ۶۰؛ الصافی، ج ۲، ص ۵۱.</ref> و از [[پیامبر]](صلی الله علیه وآله) پیروی کرده‌اند<ref>. التبیان، ج۳، ص۵۸۶؛ مجمع‌البیان، ج ۳، ص ۳۴۲.</ref> و براساس کتاب خدا و امر او سخن گفته‌اند<ref>. جامع‌البیان، مج ۴، ج ۵، ص ۴۱۳.</ref>، با تعبیر {{متن قرآن|«... أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ ...»}}<ref name=":۰" /> یاد شده است.
-گفتنی است که گرچه میانه‌روی و اقتصاد از صفات پسندیده و از فضایل انسانی است، ولی این صفت، خود دارای درجاتی است که دارندگان درجه پایین آن: {{متن قرآن|«... وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره فاطر|سوره فاطر،آیه ۳۲.]]</ref>. در مقابل پیشی‌گیرندگان به نیکی ها بوده و دارندگان درجه بالای آن همان پیشی گیرندگان به خوبیها هستند: {{متن قرآن|«... وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره فاطر|همان.]]</ref>. البتّه همه کسانی که در درجات یاد شده به سر می‌برند با حفظ مراتب، عنوان ارزشی «میانه‌رو» بر آنان صادق است، برخلاف گروه سومی که در همین آیه  با تعبیر «کسانی که به خویشتن [[ظلم]] می‌کنند» از آنان یاد شده است: {{متن قرآن|«... فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره فاطر|همان.]]</ref>.
+گفتنی است که گرچه میانه‌روی و اقتصاد از صفات پسندیده و از فضایل انسانی است، ولی این صفت، خود دارای درجاتی است که دارندگان درجه پایین آن: {{متن قرآن|«... وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ...»}}<ref name=":1" />. در مقابل پیشی‌گیرندگان به نیکی ها بوده و دارندگان درجه بالای آن همان پیشی گیرندگان به خوبیها هستند: {{متن قرآن|«... وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ ...»}}<ref name=":1" />. البتّه همه کسانی که در درجات یاد شده به سر می‌برند با حفظ مراتب، عنوان ارزشی «میانه‌رو» بر آنان صادق است، برخلاف گروه سومی که در همین آیه  با تعبیر «کسانی که به خویشتن [[ظلم]] می‌کنند» از آنان یاد شده است: {{متن قرآن|«... فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ...»}}<ref name=":1" />.
 بسیاری از مفسران در تبیین «امت مقتصده»، تنها به درجه پایین آن توجه کرده و بر همین پایه آیه ۳۲ فاطر را [[تفسیر]] کرده‌اند. برخی امت مقتصده را گروه فرمانبردار دانسته‌اند که از ارتکاب [[گناهان]] حذر دارد، ولی کاربرد واژه «مقتصد» نشان می‌دهد که اطاعت این گروه به مرحله نهایت نرسیده است.<ref>. التحریر و التنویر، ج ۶، ص ۲۵۴.</ref> برخی آنان را کسانی دانسته‌اند که نه ترک عمل می‌کنند تا در زمره ستم‌کنندگان به خویش قرار گیرند و نه از دیگران پیشی می‌گیرند تا جزو {{متن قرآن|«سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ»}} باشند.<ref>. التحقیق، ج ۹، ص ۲۷۰، «قصد».</ref> همچنین گفته شده: میانه‌روی بالاترین درجه برای [[اهل کتاب]] است و همین صفت برای امت اسلامی مرتبه‌ای متوسط است و مرتبه بالاتر از آن، یعنی پیشی گرفتن به خوبیها: {{متن قرآن|«سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ»}} مخصوص مسلمانان است.<ref>. تفسیر ابن کثیر، ج ۲، ص ۷۹.</ref> برخی نیز میانه‌روی را بر دو نوع دانسته‌اند: ۱. میانه‌روی بین افراط و تفریط که مطلقاً امری پسندیده است؛ مانند [[شجاعت]] که حدّ اعتدال بین افراط [[تهوّر]] و تفریط [[ترس]] است. آیات ۱۹ لقمان و ۶۷ فرقان به این نوع اشاره دارد. ۲. میانه‌روی که کنایه است از آنچه میان امر پسندیده و ناپسند قرار می‌گیرد؛ مانند قرار گرفتن بین [[عدل]] و [[ظلم]] و نزدیک و دور. آیه ۳۲ فاطر این نوع را بیان می‌کند.<ref>. مفردات، ص ۶۷۲، «قصد».</ref>

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 |رده= دارد
 }}
+{{قرآن}}
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:معارف قرآن]]

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 با توجه به اینکه راه میانه همان اسلام و احکام آن است، میانه‌رو کسی است که در این راه وارد شده و به همه احکام آن ملتزم باشد، ازاین‌رو کسانی که بین اعتقاد به خدا و اعتقاد به رسول او جدایی انداخته و به بخشی از شریعت و احکام آن ایمان می‌آورند و در این میان راه میانه‌ای را می‌جویند، حقّاً کافرند (نساء/4، 150)؛ نه میانه‌رو، چنان‌که منافقان نیز که نه راه مؤمنان و نه راه کافران را می‌پیمایند و بین آن دو سرگردان‌اند جایگاه آنان در آتش بوده (نساء/4، 143) و هرگز سهمی از عنوان میانه‌روی ندارند.
-در قرآن کریم، امت اسلامی، امتی معتدل، وسط و به دور از افراط و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است:{{متن قرآن|«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا »}}؛ (بقره/2، 143) برخی، چون مشرکان و بت‌پرستان گرفتار جسم‌گرایی و دنیاطلبی گشته و به آخرت اعتقادی ندارند و اهمیتی برای امور روحی و معنوی قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند نصارا، کمالات جسمانی را به کناری نهاده و به تقویت جانب روح پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و هدایت صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با هدایت دینی از سوی خداوند امت وسط قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه ترک دنیا گفته و نه از معنویات دست کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و روحی وجود خویش توجّه کرده و از سعادت مادی و معنوی بهره برده است، ازاین‌رو امت اسلامی، امت میانه، معیار سنجش افراط و تفریط<ref>. المیزان، ج 1، ص 319  320.</ref> و بهترین امتهاست:{{متن قرآن|«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ...»}}؛ (آل‌عمران/3،110)، به همین جهت، برابر روایتی از اهل بیت(علیهم السلام)، در قرآن از اهل کتابی که اسلام آورده،<ref>. [[جامع البیان]] مج 4، ج 5، ص 413؛ روض‌الجنان، ج 7، ص 60؛ الصافی، ج 2، ص 51.</ref> از پیامبر(صلی الله علیه وآله)پیروی کرده‌اند<ref>. [[التبیان]]، ج3، ص586؛ مجمع‌البیان، ج 3، ص 342.</ref> وبراساس کتاب خدا و امر او سخن گفته‌اند<ref>. جامع‌البیان، مج 4، ج 5، ص 413.</ref>، با تعبیر «أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ» و میانه‌رو یاد شده است. (مائده/5،66)
+در قرآن کریم، امت اسلامی، امتی معتدل، وسط و به دور از افراط و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است:{{متن قرآن|«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا »}}؛ (بقره/2، 143) برخی، چون مشرکان و بت‌پرستان گرفتار جسم‌گرایی و دنیاطلبی گشته و به آخرت اعتقادی ندارند و اهمیتی برای امور روحی و معنوی قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند نصارا، کمالات جسمانی را به کناری نهاده و به تقویت جانب روح پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و هدایت صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با هدایت دینی از سوی خداوند امت وسط قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه ترک دنیا گفته و نه از معنویات دست کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و روحی وجود خویش توجّه کرده و از سعادت مادی و معنوی بهره برده است، ازاین‌رو امت اسلامی، امت میانه، معیار سنجش افراط و تفریط<ref>. المیزان، ج 1، ص 319  320.</ref> و بهترین امتهاست:{{متن قرآن|«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ...»}}؛ (آل‌عمران/3،110)، به همین جهت، برابر روایتی از اهل بیت(علیهم السلام)، در قرآن از اهل کتابی که اسلام آورده،<ref>. [[جامع البیان]] مج 4، ج 5، ص 413؛ روض‌الجنان، ج 7، ص 60؛ الصافی، ج 2، ص 51.</ref> از پیامبر(صلی الله علیه وآله)پیروی کرده‌اند<ref>. [[التبیان]]، ج3، ص586؛ مجمع‌البیان، ج 3، ص 342.</ref> وبراساس کتاب خدا و امر او سخن گفته‌اند<ref>. جامع‌البیان، مج 4، ج 5، ص 413.</ref>، با تعبیر {{متن قرآن|«أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ»}} و میانه‌رو یاد شده است. (مائده/5،66)
 در برخی آیات آمده است که به هنگام گرفتاری در امواج دریا همه انسانها خداوند را از روی اخلاص می‌خوانند، ولی پس از نجات یافتن تنها برخی از آنها میانه‌روی را در پیش می‌گیرند. (لقمان/31، 32)

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 امت مقتصده در اصطلاح به جماعت میانه‌رو در امر دین و تسلیم فرمانهای الهی گفته می‌شود؛<ref>. [[المیزان]]، ج 6، ص 39؛ نثر طوبی، ج 2، ص 302، «قصد».</ref> جماعتی که با عمل به فرمانهای الهی همواره از افراط و تفریط دور بوده و درحد اعتدال به‌سر می‌برند.
-این ترکیب یک بار در قرآن کریم و در آیات مربوط به اهل کتاب آمده است. این آیات بیانگر آن است که اگر اهل کتاب ایمان آورده و پرهیزگار می‌شدند، خداوند گناهانشان را زدوده و آنان را وارد بهشت می‌کرد و اگر تورات و انجیل و آنچه که از پروردگارشان به سوی آنان فرود آمده برپا می‌داشتند از برکات آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند. بعضی از اهل کتاب میانه‌رو و بسیاری از آنان بد عمل‌اند:{{متن قرآن|«ولَو اَنَّ اَهلَ الکِتبِ ءامَنوا واتَّقَوا لَکَفَّرنا عَنهُم سَیِّاتِهِم ولاََدخَلنهُم جَنّتِ النَّعیم * ولَو اَنَّهُم اَقاموا التَّورةَ والاِنجیلَ وما اُنزِلَ اِلَیهِم مِن رَبِّهِم لاََکَلوا مِن فَوقِهِم ومِن تَحتِ اَرجُلِهِم مِنهُم اُمَّةٌ مُقتَصِدَةٌ و کَثیرٌ مِنهُم ساءَ ما یَعمَلون»}}؛ (مائده/5، 65  66)
+این ترکیب یک بار در قرآن کریم و در آیات مربوط به اهل کتاب آمده است. این آیات بیانگر آن است که اگر اهل کتاب ایمان آورده و پرهیزگار می‌شدند، خداوند گناهانشان را زدوده و آنان را وارد بهشت می‌کرد و اگر تورات و انجیل و آنچه که از پروردگارشان به سوی آنان فرود آمده برپا می‌داشتند از برکات آسمانی و زمینی برخوردار می‌شدند. بعضی از اهل کتاب میانه‌رو و بسیاری از آنان بد عمل‌اند:{{متن قرآن|«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأَدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ *وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ»}}؛ (مائده/5، 65  66)
 واژه «مقتصد» در آیه 32 فاطر/35 درباره میانه‌رو بودن برخی از بندگان خدا به‌کار رفته و آنان را میان گروهی که به خود ستم کرده‌اند و کسانی که به سوی خیرات پیشی می‌گیرند قرار داده است. در آیه 32 لقمان/31 نیز درباره گروهی از انسانها به‌کار رفته است که پس از نجات یافتن از گرفتاری در امواج دریا از اعتدال خارج نشده‌اند. افزون بر آیات یاد شده که واژه «امت مقتصده» و «مقتصد» در آن آمده، آیات دیگری هم بدون استفاده از الفاظ یاد شده، مرتبط با مفهوم میانه و میانه‌روی* است؛ همچون آیات 143 بقره/2، درباره میانه بودن امت اسلامی، 9 نحل/16 در مورد ارائه صراط مستقیم از سوی خداوند به عنوان راهی میانه، 29 اسراء/17 و 67 فرقان/25 درباره لزوم میانه‌روی در بخشش، 19 لقمان/31 در توصیه به اعتدال در راه رفتن از سوی لقمان به فرزندش و 110 اسراء/17 که به خواندن نماز با آهنگ میانه (نه بلند و نه کوتاه) دستور می‌دهد.
@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 ==تبیین امت مقتصده:==
-میانه‌روی تنها در محدوده حق و در محور صراط مستقیم، یعنی راه میانه‌ای که از سوی خداوند ارائه می‌شود:{{متن قرآن|«و عَلَی اللّهِ قَصدُ السَّبیلِ»}}؛ (نحل/16،9)<ref>. جامع‌البیان، مج 8، ج 14، ص 112  114.</ref> معنا می‌یابد؛ راهی که از سوی خداوند ارائه شده یعنی اسلام<ref>. همان، ص 112؛ تفسیر ابن کثیر، ج2، ص 584.</ref> دینی میانه و احکام و دستورات آن در حد اعتدال است. نمونه‌هایی از این احکام در زمینه‌های گوناگون اقتصادی، اخلاقی و... در قرآن چنین آمده است:1. هرگز دست خود را به گردنت مبند (انفاق را ترک مکن) و آن را یکسره مگشای (هرچه داری به گزاف مده) (اسراء/17، 29) بندگان خدای رحمان کسانی‌اند که... در انفاق نه اسراف می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند. (فرقان/25،67) 2. لقمان در توصیه‌ای به فرزند خویش وی را به اعتدال در راه رفتن فرا می‌خواند. (لقمان/31،19) حکایت کلمات حکمت‌آمیز لقمان در قرآن به نوعی سفارش همان امور به مسلمانان به حساب می‌آید. 3. در سوره اسراء/17، آیه 110 به خواندن نماز با صدای (معمولی)، نه بلند و نه کوتاه فرمان داده شده است.
+میانه‌روی تنها در محدوده حق و در محور صراط مستقیم، یعنی راه میانه‌ای که از سوی خداوند ارائه می‌شود:{{متن قرآن|«وَعَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ»}}؛ (نحل/16،9)<ref>. جامع‌البیان، مج 8، ج 14، ص 112  114.</ref> معنا می‌یابد؛ راهی که از سوی خداوند ارائه شده یعنی اسلام<ref>. همان، ص 112؛ تفسیر ابن کثیر، ج2، ص 584.</ref> دینی میانه و احکام و دستورات آن در حد اعتدال است. نمونه‌هایی از این احکام در زمینه‌های گوناگون اقتصادی، اخلاقی و... در قرآن چنین آمده است:1. هرگز دست خود را به گردنت مبند (انفاق را ترک مکن) و آن را یکسره مگشای (هرچه داری به گزاف مده) (اسراء/17، 29) بندگان خدای رحمان کسانی‌اند که... در انفاق نه اسراف می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند. (فرقان/25،67) 2. لقمان در توصیه‌ای به فرزند خویش وی را به اعتدال در راه رفتن فرا می‌خواند. (لقمان/31،19) حکایت کلمات حکمت‌آمیز لقمان در قرآن به نوعی سفارش همان امور به مسلمانان به حساب می‌آید. 3. در سوره اسراء/17، آیه 110 به خواندن نماز با صدای (معمولی)، نه بلند و نه کوتاه فرمان داده شده است.
 با توجه به اینکه راه میانه همان اسلام و احکام آن است، میانه‌رو کسی است که در این راه وارد شده و به همه احکام آن ملتزم باشد، ازاین‌رو کسانی که بین اعتقاد به خدا و اعتقاد به رسول او جدایی انداخته و به بخشی از شریعت و احکام آن ایمان می‌آورند و در این میان راه میانه‌ای را می‌جویند، حقّاً کافرند (نساء/4، 150)؛ نه میانه‌رو، چنان‌که منافقان نیز که نه راه مؤمنان و نه راه کافران را می‌پیمایند و بین آن دو سرگردان‌اند جایگاه آنان در آتش بوده (نساء/4، 143) و هرگز سهمی از عنوان میانه‌روی ندارند.
-در قرآن کریم، امت اسلامی، امتی معتدل، وسط و به دور از افراط و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است:{{متن قرآن|«وکَذلِکَ جَعَلنکُم اُمَّةً وسَطًا»}}؛ (بقره/2، 143) برخی، چون مشرکان و بت‌پرستان گرفتار جسم‌گرایی و دنیاطلبی گشته و به آخرت اعتقادی ندارند و اهمیتی برای امور روحی و معنوی قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند نصارا، کمالات جسمانی را به کناری نهاده و به تقویت جانب روح پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و هدایت صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با هدایت دینی از سوی خداوند امت وسط قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه ترک دنیا گفته و نه از معنویات دست کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و روحی وجود خویش توجّه کرده و از سعادت مادی و معنوی بهره برده است، ازاین‌رو امت اسلامی، امت میانه، معیار سنجش افراط و تفریط<ref>. المیزان، ج 1، ص 319  320.</ref> و بهترین امتهاست:{{متن قرآن|«کُنتُم خَیرَ اُمَّة...»}}؛ (آل‌عمران/3،110)، به همین جهت، برابر روایتی از اهل بیت(علیهم السلام)، در قرآن از اهل کتابی که اسلام آورده،<ref>. [[جامع البیان]] مج 4، ج 5، ص 413؛ روض‌الجنان، ج 7، ص 60؛ الصافی، ج 2، ص 51.</ref> از پیامبر(صلی الله علیه وآله)پیروی کرده‌اند<ref>. [[التبیان]]، ج3، ص586؛ مجمع‌البیان، ج 3، ص 342.</ref> وبراساس کتاب خدا و امر او سخن گفته‌اند<ref>. جامع‌البیان، مج 4، ج 5، ص 413.</ref>، با تعبیر «امت مقتصده» و میانه‌رو یاد شده است. (مائده/5،66)
+در قرآن کریم، امت اسلامی، امتی معتدل، وسط و به دور از افراط و تفریطهای گروههای دیگر معرفی شده است:{{متن قرآن|«وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا »}}؛ (بقره/2، 143) برخی، چون مشرکان و بت‌پرستان گرفتار جسم‌گرایی و دنیاطلبی گشته و به آخرت اعتقادی ندارند و اهمیتی برای امور روحی و معنوی قائل نیستند. در مقابل، عده‌ای مانند نصارا، کمالات جسمانی را به کناری نهاده و به تقویت جانب روح پرداخته‌اند. قدر مشترک هر دو گروه آن است که به نتیجه مطلوب و هدایت صحیح دست نمی‌یابند؛ امّا امت اسلامی با هدایت دینی از سوی خداوند امت وسط قرار داده شده است، به‌گونه‌ای که نه ترک دنیا گفته و نه از معنویات دست کشیده است؛ به عبارت دیگر به هر دو جنبه جسمی و روحی وجود خویش توجّه کرده و از سعادت مادی و معنوی بهره برده است، ازاین‌رو امت اسلامی، امت میانه، معیار سنجش افراط و تفریط<ref>. المیزان، ج 1، ص 319  320.</ref> و بهترین امتهاست:{{متن قرآن|«كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ...»}}؛ (آل‌عمران/3،110)، به همین جهت، برابر روایتی از اهل بیت(علیهم السلام)، در قرآن از اهل کتابی که اسلام آورده،<ref>. [[جامع البیان]] مج 4، ج 5، ص 413؛ روض‌الجنان، ج 7، ص 60؛ الصافی، ج 2، ص 51.</ref> از پیامبر(صلی الله علیه وآله)پیروی کرده‌اند<ref>. [[التبیان]]، ج3، ص586؛ مجمع‌البیان، ج 3، ص 342.</ref> وبراساس کتاب خدا و امر او سخن گفته‌اند<ref>. جامع‌البیان، مج 4، ج 5، ص 413.</ref>، با تعبیر «أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ» و میانه‌رو یاد شده است. (مائده/5،66)
 در برخی آیات آمده است که به هنگام گرفتاری در امواج دریا همه انسانها خداوند را از روی اخلاص می‌خوانند، ولی پس از نجات یافتن تنها برخی از آنها میانه‌روی را در پیش می‌گیرند. (لقمان/31، 32)
-گفتنی است که گرچه میانه‌روی و اقتصاد از صفات پسندیده و از فضایل انسانی است، ولی این صفت خود دارای درجاتی است که دارندگان درجه پایین آن:{{متن قرآن|«و مِنهُم مُقتَصِدٌ»}}؛ (فاطر/35،32) در مقابل پیشی‌گیرندگان به نیکی ها بوده و دارندگان درجه بالای آن همان پیشی گیرندگان به خوبیها هستند:{{متن قرآن|«و مِنهُم سابِقٌ بِالخَیرت»}}؛ (فاطر/35،32) البتّه همه کسانی که در درجات یاد شده به سر می‌برند با حفظ مراتب، عنوان ارزشی «میانه‌رو» بر آنان صادق است، برخلاف گروه سومی که در همین آیه (فاطر/35،32) با تعبیر «کسانی که به خویشتن ظلم می‌کنند» از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«و مِنهُم ظالِمٌ لِنَفسِهِ»}}
+گفتنی است که گرچه میانه‌روی و اقتصاد از صفات پسندیده و از فضایل انسانی است، ولی این صفت خود دارای درجاتی است که دارندگان درجه پایین آن:{{متن قرآن|«و مِنهُم مُقتَصِدٌ»}}؛ (فاطر/35،32) در مقابل پیشی‌گیرندگان به نیکی ها بوده و دارندگان درجه بالای آن همان پیشی گیرندگان به خوبیها هستند:{{متن قرآن|«وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ»}}؛ (فاطر/35،32) البتّه همه کسانی که در درجات یاد شده به سر می‌برند با حفظ مراتب، عنوان ارزشی «میانه‌رو» بر آنان صادق است، برخلاف گروه سومی که در همین آیه (فاطر/35،32) با تعبیر «کسانی که به خویشتن ظلم می‌کنند» از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ»}}
-بسیاری از مفسران در تبیین امت مقتصده، تنها به درجه پایین آن توجه کرده و بر همین پایه آیه 32 فاطر/35 را تفسیر کرده‌اند. برخی امت مقتصده را گروه فرمانبردار دانسته‌اند که از ارتکاب گناهان حذر دارد، ولی کاربرد واژه «مقتصد» نشان می‌دهد که اطاعت این گروه به مرحله نهایت نرسیده است.<ref>. التحریر و التنویر، ج 6، ص 254.</ref> برخی آنان را کسانی دانسته‌اند که نه ترک عمل می‌کنند تا در زمره ستم‌کنندگان به خویش قرار گیرند و نه از دیگران پیشی می‌گیرند تا جزو{{متن قرآن|«سابِقٌ بِالخَیرت»}} باشند.<ref>. التحقیق، ج 9، ص 270، «قصد».</ref> گفته شده:میانه‌روی بالاترین درجه برای اهل کتاب است و همین صفت برای امت اسلامی مرتبه‌ای متوسط است و مرتبه بالاتر از آن، یعنی پیشی گرفتن به خوبیها:{{متن قرآن|«سابِقٌ بِالخَیرت»}} مخصوص مسلمانان است.<ref>. تفسیر ابن کثیر، ج 2، ص 79.</ref> برخی نیز میانه‌روی را بر دو نوع دانسته‌اند:1. میانه‌روی بین افراط و تفریط که مطلقاً امری پسندیده است؛ مانند شجاعت که حدّ اعتدال بین افراط تهور و تفریط ترس است. آیات 19 لقمان/31 و 67 فرقان/25 به این نوع اشاره دارد. 2. میانه‌روی که کنایه است از آنچه میان امر پسندیده و ناپسند قرار می‌گیرد؛ مانند قرار گرفتن بین عدل و ظلم و نزدیک و دور. آیه 32 فاطر/35 این نوع را بیان می‌کند.<ref>. مفردات، ص 672، «قصد».</ref>
+بسیاری از مفسران در تبیین امت مقتصده، تنها به درجه پایین آن توجه کرده و بر همین پایه آیه 32 فاطر/35 را تفسیر کرده‌اند. برخی امت مقتصده را گروه فرمانبردار دانسته‌اند که از ارتکاب گناهان حذر دارد، ولی کاربرد واژه «مقتصد» نشان می‌دهد که اطاعت این گروه به مرحله نهایت نرسیده است.<ref>. التحریر و التنویر، ج 6، ص 254.</ref> برخی آنان را کسانی دانسته‌اند که نه ترک عمل می‌کنند تا در زمره ستم‌کنندگان به خویش قرار گیرند و نه از دیگران پیشی می‌گیرند تا جزو{{متن قرآن|«سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ»}} باشند.<ref>. التحقیق، ج 9، ص 270، «قصد».</ref> گفته شده:میانه‌روی بالاترین درجه برای اهل کتاب است و همین صفت برای امت اسلامی مرتبه‌ای متوسط است و مرتبه بالاتر از آن، یعنی پیشی گرفتن به خوبیها:{{متن قرآن|«سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ»}} مخصوص مسلمانان است.<ref>. تفسیر ابن کثیر، ج 2، ص 79.</ref> برخی نیز میانه‌روی را بر دو نوع دانسته‌اند:1. میانه‌روی بین افراط و تفریط که مطلقاً امری پسندیده است؛ مانند شجاعت که حدّ اعتدال بین افراط تهور و تفریط ترس است. آیات 19 لقمان/31 و 67 فرقان/25 به این نوع اشاره دارد. 2. میانه‌روی که کنایه است از آنچه میان امر پسندیده و ناپسند قرار می‌گیرد؛ مانند قرار گرفتن بین عدل و ظلم و نزدیک و دور. آیه 32 فاطر/35 این نوع را بیان می‌کند.<ref>. مفردات، ص 672، «قصد».</ref>
 برخی معتقدند آیه 66 مائده/5 که اهل کتاب را به مقتصده (فرمانبردار) و مرتکبان اعمال بد تقسیم می‌کند، مربوط به قبل از اسلام است، زیرا اهل کتاب بعد از اسلام دو دسته‌اند:بدکاران (کسانی که ایمان نیاورده‌اند) و سابق بالخیرات (ایمان آورندگان). گفته شده:مقتصد آن گروه از اهل کتاب‌اند که از افراط در ابراز بغض نسبت به مسلمانان به دور بوده و به آنان آزار نمی‌رساندند و با آنان ایمان نیز نیاورده‌اند.<ref>. التحریروالتنویر، ج 6، ص 254  255.</ref> به گفته دیگر، امت مقتصده کسانی هستند که درباره [[عیسی بن مریم]](علیه السلام)نه غلوّ کرده که وی را خدا بدانند و نه تقصیر ورزیده و درباره وی سخن سخیف و ناروا گفته‌اند.<ref>. جامع‌البیان، مج 4، ج 5، ص 412؛ التبیان، ج 3، ص 586.</ref> بنا به شأن نزولی مراد از امت مقتصده نجاشی و اصحاب او هستند.<ref>. التبیان، ج 3، ص 586؛ مجمع‌البیان، ج3، ص342.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۶:۱۵
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{خوب}}
		+
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
-'''''گروه میانه رو در امر دین و تسلیم دستورات الهی'''''
 == واژه شناسی==
@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۳: @@
 ==منبع==
 دائره المعارف قرآن کریم، ج4، مدخل "امت مقتصده" از ابوالفضل خوش‌منش و بخش فلسفه و کلام[http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/27.htm#f12]
 [[رده:واژگان قرآنی]]