امام مبین - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۳

2026-04-16T13:33:51Z

Mohammadi در ‏۴ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۹

2026-03-04T12:59:03Z

Mohammadi در ‏۴ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۶

2026-03-04T12:56:34Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-21T11:44:21Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۹ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۸

2024-04-29T13:08:21Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۳۷

2020-02-04T12:37:25Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۳ مارس ۲۰۱۴، ساعت ۰۷:۳۷

2014-03-13T07:37:53Z

نمایش تغییرات

عربصالحی در ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۲:۰۱

2014-01-28T12:01:55Z

عربصالحی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} کتاب علم الهی == ترکیب امام مبی...' ایجاد کرد

2014-01-28T11:21:36Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} کتاب علم الهی == ترکیب امام مبی...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

کتاب علم الهی

== ترکیب امام مبین در لغت ==

این واژه از ریشه «ا م م» به معنای اصل و مرجع، اشتقاق یافته و در همه کاربردهای گوناگون آن، نامی برای کس یا چیزی است که به سویش توجه شده و به نحوی از آن پیروی می‌کنند.<ref>. الصحاح، ج5، ص1863، 1865؛ مفردات، ص85، 87؛ التحقیق، ج 1، ص 135، «ام».</ref> واژه امام در معانی گوناگونی همچون:جاده<ref>. ترتیب العین، ص 55؛ الصحاح، ج 5، ص 1865؛ لسان‌العرب، ج 1، ص 214، «ام».</ref>، ریسمان بنایی<ref>. معانی‌الاخبار، ص 225؛ تاج‌العروس، ج16، ص 34، «امم».</ref>، رهبر و پیشوای گروهی از مردم<ref>. الصحاح، ج 5، ص 1865؛ لسان العرب، ج 1، ص 213 214؛ مجمع‌البحرین، ج1، ص 77، «ام».</ref> به‌کار رفته است. برخی واژه‌پژوهان قرآن در مقام شمارش کاربردهای مختلف این واژه به 5 معنای ذیل اشاره کرده‌اند:رهبر، دفتر اعمال آدمیان، لوح محفوظ، کتاب تورات، راه اصلی و مرکزی.<ref>. الوجوه والنظائر، ج 1، ص 118 119.</ref>

واژه مبین از ریشه «بیان» به معنای کشف و ظهور اشتقاق یافته و با «بَوْن» به معنای تفاوت و «بَیْن» به معنای وصل و فراق هم ریشه است.<ref>. الصحاح، ج 5، ص 2082 2083؛ مفردات، ص157158؛ التحقیق، ج1، ص366367، «بین».</ref> پیوند معنایی این سه مفهوم را این‌گونه گفته‌اند که کشف و ظهور هر شیء معمولا ازطریق ذکر تفاوت و تشابه آن شیء با دیگر اشیا حاصل می‌شود.<ref>. التحقیق، ج 1، ص 366 367.</ref> دو واژه «مُبین» و «بیّن» هم معناست؛ اما «مبین» از تأکید بیشتری برخوردار بوده و افزون بر ظهور و انکشاف، از حالت اظهار و کاشفیت برای دیگر اشیا نیز برخوردار است، به همین سبب گاه تنها از حیث نخست لحاظ شده و به صورت لازمی به‌کار می‌رود و گاه به حیث دوم آن نیز توجه شده و به صورت متعدی به‌کار می‌رود.<ref>. لسان العرب، ج 1، ص 562؛ التحقیق، ج 1، ص 367 368.</ref>

== تعبیر امام مبین در قرآن ==

تعبیر «امام مبین» دو بار در قرآن به‌کار رفته که بار نخست درباره علم جامع خداوند به اعمال و رفتار همه آدمیان (یس/36،12) و بار دوم در ارتباط با نزول عذاب بر دو شهر قوم لوط و شعیب (حجر/15،79) است.

خداوند در آیات نخست سوره یس، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند:«... و نَکتُبُ ما قَدَّموا وءاثرَهُم و کُلَّ شَیء اَحصَینهُ فی اِمام مُبین» (یس/36،12) غالب مفسران، امام مبین را در این آیه به معنای لوح محفوظ دانسته‌اند که در آیات دیگر از آن به «امّ الکتاب» (برای نمونه نک:رعد/13،39) و «کتاب مبین» (برای نمونه نک:انعام/6،59) یاد شده است<ref>. تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج10، ص 3191؛ کشف‌الاسرار، ج 8، ص 209؛ المیزان، ج 17، ص 67.</ref>، با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه در برگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و فرشتگان در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>. التفسیر الکبیر، ج‌2، ص‌49.</ref>( => لوح محفوظ) شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای نامه* اعمال آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند<ref>. رحمة من الرحمن، ج 3، ص 463؛ التفسیر الکبیر، ج 26، ص 49؛ تفسیر قرطبی، ج 15، ص 11.</ref>:«و نَکتُبُ ما قَدَّموا وءاثرَهُم» این تفسیر در برخی روایات شیعه نیز به چشم می‌خورد.<ref>.
نورالثقلین، ج 4، ص 378.</ref>

==تفاسیر مختلف از امام مبین ==

گروهی نیز با تعریف امام مبین به کتاب حاوی اعمال و آثار همه انسانها پیش از وقوع<ref>. التفسیر الکبیر، ج 26، ص 49.</ref> گویا در مقام نوعی جمع میان دو دیدگاه پیشگفته برآمده‌اند. در وجه جمعی برخی دیگر از مفسران معاصر، همه موارد مذکور به مثابه تعابیری متفاوت از یک کتاب دانسته شده که شامل همه بخشهای مذکور است.<ref>. من وحی القرآن، ج 19، ص 132.</ref> در این صورت امام مبین، نام کتابی است که حاوی معلوماتی درباره جمیع موجودات و همه اعمال و حوادث جهان هستی است.<ref>. تفسیر صدر المتالهین، ج 5، ص 43؛ التحریروالتنویر، ج 22، ص 357.</ref> در وجه نامگذاری این کتاب نیز اقوال گوناگونی بیان شده که قابل جمع می‌نمایند:تحقق همه امور بر طبق آن<ref>. الفرقان، ج 23، ص 24.</ref>، برگرفته شدن همه کتابهای آسمانی از آن،<ref>. کشف الاسرار، ج 8، ص 209.</ref> تنظیم نامه اعمال انسانها براساس آن<ref>. المیزان، ج 17، ص 67.</ref> و معیار سنجش اعمال بودن آن در قیامت<ref>. نمونه، ج 18، ص 332.</ref>، در هر حال این آیه بنا به عمده اقوال پیشگفته بر علم تفصیلی خداوند نسبت به همه پدیده‌های هستی دلالت دارد.<ref>. مجمع‌البیان، ج8، ص654؛ الفرقان، ج22، ص24.</ref> برخی فیلسوفان و عارفان در دیدگاهی تأویلی، امام مبین را نه به معنای کتابی حاوی علومی خاص، بلکه آن را موجودی مجرد دانسته‌اند که حقیقت همه اشیا در آن موجود بوده و قرآن و کلیه شرایع آسمانی از آن پدید می‌آیند.<ref>. تفسیر صدر المتالهین، ج 5، ص 35؛ اسفار، ج 6، ص 295 296، 394؛ ج 7، ص 38، 48.</ref> انسان کامل از دیدگاه آنان همان امام مبین است که تجلی جامع و کامل کتابهای دیگر الهی (ام الکتاب، لوح محفوظ، کتاب محو و اثبات، کتاب مسطور) بوده<ref>. شرح الاسماء، ص 157 158.</ref> و همه موجودات جهان، تابع و تحت تدبیر وی هستند.<ref>. رحمة من‌الرحمن، ج 3، ص 463؛ اسفار، ج 6، ص 296؛ نمونه، ج 18، ص 336.</ref> در روایات شیعه نیز امام مبین بر امیرمؤمنان(علیه السلام)<ref>. تفسیر قمی، ج 2، ص 187؛ معانی‌الاخبار، ج 1، ص 225؛ الفضائل، ص 94.</ref> و سایر امامان(علیهم السلام)<ref>. مناقب، ج 2، ص 248.</ref> تطبیق شده و گاه نیز کتابی حاوی همه حوادث جهان<ref>. نوادر المعجزات، ص 131 132.</ref> یا وصیت نامه پیامبر(صلی الله علیه وآله)<ref>. نورالثقلین، ج 4، ص 378.</ref> دانسته شده که بر آن حضرت نازل گشته است.

در یادکردی دیگر از امام مبین پس از ذکر داستان قوم لوط به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم شعیب و انتقام الهی از آنان یاد شده است:«فَاَخَذَتهُمُ الصَّیحَةُ مُشرِقین واِنَّها لَبِسَبیل مُقیم و اِن کانَ اَصحبُ الاَیکَةِ لَظلِمین * فانتَقَمنا مِنهُم و اِنَّهُما لَبِاِمام مُبین» (حجر/15،73، 76، 78 79) مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر «اِنَّهُما لَبِاِمام مُبین» اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه «وءاتَینهُمَا الکِتبَ المُستَبین» (صافّات/37،117) دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>. تفسیر ماوردی، ج 3، ص 169.</ref> سیاق آیات سوره صافّات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، تورات است. تفسیر امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ در آثار برخی مفسران معتزلی و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>.

مجمع‌البیان، ج6، ص528؛ رحمة من‌الرحمن، ج2، ص 461؛ روح‌المعانی، مج 8، ج 14، ص 111.</ref> در گزارشی از مورج نیز به استعمال امام به معنای کتاب در گویش قبیله حِمْیَر برمی‌خوریم که در تأیید دیدگاه مورد نظر به‌کار گرفته شده است.<ref>. تفسیر ماوردی، ج 3، ص 169؛ روح المعانی، مج 8، ج 14، ص 112.</ref> بنا به این نوع تفاسیر، آیه در مقام بیان این مطلب خواهد بود که ماجرای آن دو شهر یا داستان لوط و شعیب در کتاب مستبین یا لوح محفوظ یا کتاب مشتمل بر آن ثبت شده است، در حالی که این معنا بر خلاف منظور خداوند از ذکر داستان آن دو قوم جهت عبرتگیری خوانندگان به نظر می‌رسد<ref>. نمونه، ج 11، ص 121 122.</ref>، به هر روی عموم مفسران در برابر دیدگاه پیشگفته، امام مبین را در این آیه به معنای شاهراهی آشکار دانسته<ref>. جامع البیان، مج 8، ج 14، ص 65؛ مجمع البیان، ج 6، ص 528؛ المیزان، ج 12، ص 185.</ref> و در وجه نامگذاری آن گفته‌اند که مسافران با دنبال کردن راه اصلی به مقصد خود می‌رسند<ref>. معانی القرآن، ج 2، ص 91؛ تفسیر ماوردی، ج 3، ص 168؛ التفسیر الکبیر، ج 19، ص 204.</ref>،

بنابراین، ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است یا دو مصداق کاملا متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند. البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه«اِنَّهُما لَبِاِمام مُبین» به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم* لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>. جامع البیان، مج 8، ج 14، ص 65؛ تفسیر قرطبی، ج 10، ص 31؛ الفرقان، ج 22، ص 24.</ref> که آثار آنها در مسیر مدینه به شام در معرض دید مسافران بوده است<ref>. المیزان، ج 12، ص 185.</ref>؛ اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «اصحاب ایکه» یاد شده است.<ref>. روح‌المعانی، مج8، ج14، ص111؛ التحریروالتنویر، ج 14، ص 72.</ref>

==پانویس ==
<references />

== منابع ==

على معمورى،امام مبین،دايرة المعارف قرآن کریم ،ج 4،[http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/23.htm مرکز فرهنگ و معارف قرآن]

[[رده: واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==امام مبین در قرآن==
-تعبیر «امام مبین» دو بار در [[قرآن کریم]] بکار رفته که بار نخست درباره علم جامع [[خداوند]] به اعمال و رفتار همه آدمیان {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. و بار دوم در ارتباط با نزول [[عذاب]] بر دو شهر [[قوم لوط]] و قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] ([[اصحاب ایکه|أصحاب الأیکة]]) {{متن قرآن|«فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۷۹.]]</ref> است.
+تعبیر «امام مبین» دو بار در [[قرآن کریم]] بکار رفته که بار نخست درباره علم جامع [[خداوند]] به اعمال و رفتار همه آدمیان {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":۰">[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. و بار دوم در ارتباط با نزول [[عذاب]] بر دو شهر [[قوم لوط]] و قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] ([[اصحاب ایکه|أصحاب الأیکة]]) {{متن قرآن|«فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":1">[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۷۹.]]</ref> است.
-* الف. خداوند در آیات نخست [[سوره یس]]، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{متن قرآن|«...وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>.
+* الف. خداوند در آیات نخست [[سوره یس]]، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":۰" />.
 غالب مفسران، امام مبین را در این [[آیه]] به معنای [[لوح محفوظ]] دانسته‌اند که در آیات دیگر از آن به «امّ الکتاب» (برای نمونه: [[سوره رعد]]/۱۳، ۳۹) و «کتاب مبین» (برای نمونه: [[سوره انعام]]/۶، ۵۹) یاد شده است.<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج۱۰، ص۳۱۹۱؛ کشف‌الاسرار، ج۸، ص۲۰۹؛ المیزان، ج۱۷، ص۶۷.</ref>
-با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه دربرگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref> شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای [[نامه اعمال]] آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج۳، ص۴۶۳؛ التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹؛ تفسیر قرطبی، ج۱۵، ص۱۱.</ref> {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. این [[تفسیر]] در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref>
+با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه دربرگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref> شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای [[نامه اعمال]] آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج۳، ص۴۶۳؛ التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹؛ تفسیر قرطبی، ج۱۵، ص۱۱.</ref> {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ...»}}<ref name=":۰" />. این [[تفسیر]] در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref>
 گروهی نیز با تعریف امام مبین به کتاب حاوی اعمال و آثار همه انسانها پیش از وقوع،<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹.</ref> گویا در مقام نوعی جمع میان دو دیدگاه پیشگفته برآمده‌اند. در وجه جمعی برخی دیگر از مفسران معاصر، همه موارد مذکور به مثابه تعابیری متفاوت از یک کتاب دانسته شده که شامل همه بخشهای مذکور است.<ref>من وحی القرآن، ج۱۹، ص۱۳۲.</ref> در این صورت امام مبین، نام کتابی است که حاوی معلوماتی درباره جمیع موجودات و همه اعمال و حوادث جهان هستی است.<ref>تفسیر صدرالمتالهین، ج۵، ص۴۳؛ التحریر والتنویر، ج۲۲، ص۳۵۷.</ref>
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 در روایات [[شیعه]] نیز امام مبین بر [[امیرالمومنین|امیرمؤمنان]] علیه السلام<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۱۸۷؛ معانی‌الاخبار، ج۱، ص۲۲۵؛ الفضائل، ص۹۴.</ref> و یا سایر [[ائمه اطهار|امامان]] علیهم السلام<ref>مناقب، ج۲، ص۲۴۸.</ref> تطبیق شده و گاه نیز کتابی حاوی همه حوادث جهان<ref>نوادر المعجزات، ص۱۳۱-۱۳۲.</ref> یا وصیت نامه [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه وآله<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref> دانسته شده که بر آن حضرت نازل گشته است.
-* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠 <ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.{{آیه|15|76}} 💠 <ref>[[آیه 76 سوره حجر|همان،آیه ۷۶.]]</ref>. {{آیه|15|78}} 💠 <ref>[[آیه 78 سوره حجر|همان،آیه ۷۸.]]</ref>. {{آیه|15|79}} <ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان،آیه ۷۹.]]</ref>»}}.
+* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠<ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.{{آیه|15|76}} 💠<ref>[[آیه 76 سوره حجر|همان،آیه ۷۶.]]</ref>. {{آیه|15|78}} 💠<ref>[[آیه 78 سوره حجر|همان،آیه ۷۸.]]</ref>. {{آیه|15|79}}<ref name=":1" />»}}.
-مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«... إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان.]]</ref>. اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}}<ref>[[آیه 117 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۷.]]</ref> دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
+مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«... إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":1" />. اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}}<ref>[[آیه 117 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۷.]]</ref> دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
 در گزارشی از مورج نیز به استعمال امام به معنای کتاب در گویش قبیله حِمْیَر برمی‌خوریم که در تأیید دیدگاه مورد نظر به‌کار گرفته شده است.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹؛ روح المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۲.</ref> بنا به این نوع تفاسیر، آیه در مقام بیان این مطلب خواهد بود که ماجرای آن دو شهر یا داستان [[حضرت لوط علیه السلام|حضرت لوط]] و [[حضرت شعیب علیه السلام|حضرت شعیب]] در کتاب مستبین یا لوح محفوظ یا کتاب مشتمل بر آن ثبت شده است، در حالی که این معنا برخلاف منظور خداوند از ذکر داستان آن دو قوم جهت عبرتگیری خوانندگان به نظر می‌رسد.<ref>تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۱۲۱  ۱۲۲.</ref>
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 به هر حال، عموم مفسران در برابر دیدگاه پیشگفته، امام مبین را در این آیه به معنای شاهراهی آشکار دانسته<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ مجمع البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> و در وجه نامگذاری آن گفته‌اند که مسافران با دنبال کردن راه اصلی به مقصد خود می‌رسند.<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۹۱؛ تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۸؛ التفسیر الکبیر، ج۱۹، ص۲۰۴.</ref> بنابراین ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است، یا دو مصداق کاملاً متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند.
-البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۹.]]</ref> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
+البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref name=":1" /> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 در روایات [[شیعه]] نیز امام مبین بر [[امیرالمومنین|امیرمؤمنان]] علیه السلام<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۱۸۷؛ معانی‌الاخبار، ج۱، ص۲۲۵؛ الفضائل، ص۹۴.</ref> و یا سایر [[ائمه اطهار|امامان]] علیهم السلام<ref>مناقب، ج۲، ص۲۴۸.</ref> تطبیق شده و گاه نیز کتابی حاوی همه حوادث جهان<ref>نوادر المعجزات، ص۱۳۱-۱۳۲.</ref> یا وصیت نامه [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه وآله<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref> دانسته شده که بر آن حضرت نازل گشته است.
-* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠 <ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.
+* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠 <ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.{{آیه|15|76}} 💠 <ref>[[آیه 76 سوره حجر|همان،آیه ۷۶.]]</ref>. {{آیه|15|78}} 💠 <ref>[[آیه 78 سوره حجر|همان،آیه ۷۸.]]</ref>. {{آیه|15|79}} <ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان،آیه ۷۹.]]</ref>»}}.
 مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«... إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان.]]</ref>. اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}}<ref>[[آیه 117 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۷.]]</ref> دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۳: @@
 به هر حال، عموم مفسران در برابر دیدگاه پیشگفته، امام مبین را در این آیه به معنای شاهراهی آشکار دانسته<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ مجمع البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> و در وجه نامگذاری آن گفته‌اند که مسافران با دنبال کردن راه اصلی به مقصد خود می‌رسند.<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۹۱؛ تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۸؛ التفسیر الکبیر، ج۱۹، ص۲۰۴.</ref> بنابراین ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است، یا دو مصداق کاملاً متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند.
-البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|آیه ۷۹.]]</ref> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
+البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۹.]]</ref> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 ==امام مبین در قرآن==
-تعبیر «امام مبین» دو بار در [[قرآن کریم]] بکار رفته که بار نخست درباره علم جامع [[خداوند]] به اعمال و رفتار همه آدمیان {{متن قرآن|«...وَنَکتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَکلَّ شَیءٍ أَحْصَینَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ»}} ([[سوره یس]]/۳۶، ۱۲) و بار دوم در ارتباط با نزول [[عذاب]] بر دو شهر [[قوم لوط]] و قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] ([[اصحاب ایکه|أصحاب الأیکة]]) {{متن قرآن|«فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِینٍ»}} ([[سوره حجر]]/۱۵، ۷۹) است.
+تعبیر «امام مبین» دو بار در [[قرآن کریم]] بکار رفته که بار نخست درباره علم جامع [[خداوند]] به اعمال و رفتار همه آدمیان {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. و بار دوم در ارتباط با نزول [[عذاب]] بر دو شهر [[قوم لوط]] و قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] ([[اصحاب ایکه|أصحاب الأیکة]]) {{متن قرآن|«فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۷۹.]]</ref> است.
-* الف. خداوند در آیات نخست [[سوره یس]]، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{متن قرآن|«...وَنَکتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَکلَّ شَیءٍ أَحْصَینَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ»}}. ([[سوره یس]]/۳۶، ۱۲)
+* الف. خداوند در آیات نخست [[سوره یس]]، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند: {{متن قرآن|«...وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>.
 غالب مفسران، امام مبین را در این [[آیه]] به معنای [[لوح محفوظ]] دانسته‌اند که در آیات دیگر از آن به «امّ الکتاب» (برای نمونه: [[سوره رعد]]/۱۳، ۳۹) و «کتاب مبین» (برای نمونه: [[سوره انعام]]/۶، ۵۹) یاد شده است.<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج۱۰، ص۳۱۹۱؛ کشف‌الاسرار، ج۸، ص۲۰۹؛ المیزان، ج۱۷، ص۶۷.</ref>
-با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه دربرگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref> شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای [[نامه اعمال]] آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج۳، ص۴۶۳؛ التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹؛ تفسیر قرطبی، ج۱۵، ص۱۱.</ref> {{متن قرآن|«وَنَکتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ»}}. این [[تفسیر]] در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref>
+با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه دربرگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و [[فرشتگان]] در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲، ص‌۴۹.</ref> شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای [[نامه اعمال]] آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج۳، ص۴۶۳؛ التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹؛ تفسیر قرطبی، ج۱۵، ص۱۱.</ref> {{متن قرآن|«... وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 12 سوره یس|سوره یس، آیه ۱۲.]]</ref>. این [[تفسیر]] در برخی روایات [[شیعه]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref>
 گروهی نیز با تعریف امام مبین به کتاب حاوی اعمال و آثار همه انسانها پیش از وقوع،<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۶، ص۴۹.</ref> گویا در مقام نوعی جمع میان دو دیدگاه پیشگفته برآمده‌اند. در وجه جمعی برخی دیگر از مفسران معاصر، همه موارد مذکور به مثابه تعابیری متفاوت از یک کتاب دانسته شده که شامل همه بخشهای مذکور است.<ref>من وحی القرآن، ج۱۹، ص۱۳۲.</ref> در این صورت امام مبین، نام کتابی است که حاوی معلوماتی درباره جمیع موجودات و همه اعمال و حوادث جهان هستی است.<ref>تفسیر صدرالمتالهین، ج۵، ص۴۳؛ التحریر والتنویر، ج۲۲، ص۳۵۷.</ref>
@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 در روایات [[شیعه]] نیز امام مبین بر [[امیرالمومنین|امیرمؤمنان]] علیه السلام<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۱۸۷؛ معانی‌الاخبار، ج۱، ص۲۲۵؛ الفضائل، ص۹۴.</ref> و یا سایر [[ائمه اطهار|امامان]] علیهم السلام<ref>مناقب، ج۲، ص۲۴۸.</ref> تطبیق شده و گاه نیز کتابی حاوی همه حوادث جهان<ref>نوادر المعجزات، ص۱۳۱-۱۳۲.</ref> یا وصیت نامه [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه وآله<ref>نورالثقلین، ج۴، ص۳۷۸.</ref> دانسته شده که بر آن حضرت نازل گشته است.
-* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است: {{متن قرآن|«فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیحَةُ مُشْرِقِینَ*... وَإِنَّهَا لَبِسَبِیلٍ مُقِیمٍ *... وَإِنْ کانَ أَصْحَابُ الْأَیکةِ لَظَالِمِینَ * فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِینٍ»}}. ([[سوره حجر]]/۱۵، ۷۳، ۷۶، ۷۸-۷۹)
+* ب. در یادکردی دیگر از «امام مبین»، پس از ذکر داستان [[قوم لوط]]، به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان قوم [[حضرت شعیب علیه السلام|شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:{{متن قرآن|«{{آیه|15|73}} 💠 <ref>[[آیه 73 سوره حجر|سوره حجر،آیه ۷۳.]]</ref>.
+ {{آیه|15|76}} 💠 <ref>[[آیه 76 سوره حجر|همان،آیه ۷۶.]]</ref>. {{آیه|15|78}} 💠 <ref>[[آیه 78 سوره حجر|همان،آیه ۷۸.]]</ref>. {{آیه|15|79}} <ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان،آیه ۷۹.]]</ref>»}}.
-مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِینٍ»}} اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَینَاهُمَا الْکتَابَ الْمُسْتَبِینَ»}} ([[سوره صافات]]/۳۷، ۱۱۷) دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
+مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«... إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|همان.]]</ref>. اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}}<ref>[[آیه 117 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۷.]]</ref> دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹.</ref> [[سیاق آیات]] سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، [[تورات]] است. [[تفسیر]] امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ، در آثار برخی مفسران [[معتزله|معتزلی]] و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ رحمة من‌الرحمن، ج۲، ص۴۶۱؛ روح‌المعانی، ج۱۴، ص۱۱۱.</ref>
 در گزارشی از مورج نیز به استعمال امام به معنای کتاب در گویش قبیله حِمْیَر برمی‌خوریم که در تأیید دیدگاه مورد نظر به‌کار گرفته شده است.<ref>تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۹؛ روح المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۲.</ref> بنا به این نوع تفاسیر، آیه در مقام بیان این مطلب خواهد بود که ماجرای آن دو شهر یا داستان [[حضرت لوط علیه السلام|حضرت لوط]] و [[حضرت شعیب علیه السلام|حضرت شعیب]] در کتاب مستبین یا لوح محفوظ یا کتاب مشتمل بر آن ثبت شده است، در حالی که این معنا برخلاف منظور خداوند از ذکر داستان آن دو قوم جهت عبرتگیری خوانندگان به نظر می‌رسد.<ref>تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۱۲۱  ۱۲۲.</ref>
@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 به هر حال، عموم مفسران در برابر دیدگاه پیشگفته، امام مبین را در این آیه به معنای شاهراهی آشکار دانسته<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ مجمع البیان، ج۶، ص۵۲۸؛ المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> و در وجه نامگذاری آن گفته‌اند که مسافران با دنبال کردن راه اصلی به مقصد خود می‌رسند.<ref>معانی القرآن، ج۲، ص۹۱؛ تفسیر ماوردی، ج۳، ص۱۶۸؛ التفسیر الکبیر، ج۱۹، ص۲۰۴.</ref> بنابراین ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است، یا دو مصداق کاملاً متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند.
-البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِینٍ»}} به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
+البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«...إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}<ref>[[آیه 79 سوره حجر|آیه ۷۹.]]</ref> به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج۸، ج۱۴، ص۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج۱۰، ص۳۱؛ الفرقان، ج۲۲، ص۲۴.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]] به [[شام]] در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج۱۲، ص۱۸۵.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «[[اصحاب ایکه]]» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج۸، ج۱۴، ص۱۱۱؛ التحریر والتنویر، ج۱۴، ص۷۲.</ref>
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 ==منابع==
 *"امام مبین"، دایرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، على معمورى، [http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/23.htm مرکز فرهنگ و معارف قرآن].
+{{قرآن}}
 [[رده: واژگان قرآنی]]

@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 خداوند در آیات نخست سوره یس پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیامهای آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به‌ کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می‌کند:
-* {{متن قرآن|«...و نَکتُبُ ما قَدَّموا وءاثرَهُم و کُلَّ شَیء اَحصَینهُ فی اِمام مُبین»}}. ([[سوره یس]]/36، 12)
+* {{متن قرآن|«...وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ»}}. ([[سوره یس]]/36، 12)
 غالب مفسران، امام مبین را در این آیه به معنای لوح محفوظ دانسته‌اند که در آیات دیگر از آن به «امّ الکتاب» (برای نمونه نک: [[سوره رعد]]/13، 39) و «کتاب مبین» (برای نمونه نک: [[سوره انعام]]/6، 59) یاد شده است.<ref>تفسیر ابن ابی‌حاتم، ج10، ص3191؛ کشف‌الاسرار، ج8، ص209؛ المیزان، ج17، ص67.</ref>
-با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه در برگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و فرشتگان در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌2، ص‌49.</ref>(=> لوح محفوظ) شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای نامه اعمال آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج3، ص463؛ التفسیر الکبیر، ج26، ص49؛ تفسیر قرطبی، ج15، ص11.</ref> «و نَکتُبُ ما قَدَّموا وءاثرَهُم» این تفسیر در برخی روایات شیعه نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج4، ص378.</ref>
+با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده‌اند که در نمونه‌ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسانها و بلکه در برگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و فرشتگان در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌2، ص‌49.</ref>(=> لوح محفوظ) شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای نامه اعمال آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده‌اند:<ref>رحمة من الرحمن، ج3، ص463؛ التفسیر الکبیر، ج26، ص49؛ تفسیر قرطبی، ج15، ص11.</ref> {{متن قرآن|«وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ»}} این تفسیر در برخی روایات شیعه نیز به چشم می‌خورد.<ref>نورالثقلین، ج4، ص378.</ref>
 ==تفاسیر مختلف از امام مبین==
@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 در یادکردی دیگر از امام مبین پس از ذکر داستان [[قوم لوط]] به آثار و نشانه‌های برجای مانده از شهرشان بر مسیر راه مسافران اشاره شده و پس از جریان [[قوم شعیب]] و انتقام الهی از آنان یاد شده است:
-* {{متن قرآن|«فَاَخَذَتهُمُ الصَّیحَةُ مُشرِقین و اِنَّها لَبِسَبیل مُقیم و اِن کانَ اَصحبُ الاَیکَةِ لَظلِمین * فانتَقَمنا مِنهُم و اِنَّهُما لَبِاِمام مُبین»}}.  ([[سوره حجر]]/15، 73، 76، 78-79)
+* {{متن قرآن|«فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ*وَإِنَّهَا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ *وَإِنْ كَانَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ لَظَالِمِينَ * فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ وَإِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}}.  ([[سوره حجر]]/15، 73، 76، 78-79)
-مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر «اِنَّهُما لَبِاِمام مُبین» اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وءاتَینهُمَا الکِتبَ المُستَبین»}} ([[سوره صافات]]/37، 117) دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج3، ص169.</ref> سیاق آیات سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، تورات است. تفسیر امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ در آثار برخی مفسران معتزلی و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج6، ص528؛ رحمة من‌الرحمن، ج2، ص461؛ روح‌المعانی، مج8، ج14، ص111.</ref>
+مفسران در بیان منظور خداوند از تعبیر {{متن قرآن|«إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}} اختلاف نظر دارند؛ گروه اندکی از مفسران سعی کرده‌اند تعبیر مزبور را در این آیه نیز به معنای لوح محفوظ یا معنای دیگری نزدیک به آن تفسیر کنند. سدّی از مفسران نخستین در برابر نظر غالب مفسران هم طبقه خود، امام مبین را در این آیه همان «کتاب مستبین» در آیه {{متن قرآن|«وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ»}} ([[سوره صافات]]/37، 117) دانسته و آن را مقدم بر دیگر کتابها می‌شمرد.<ref>تفسیر ماوردی، ج3، ص169.</ref> سیاق آیات سوره صافات نشان می‌دهد که منظور از کتاب مذکور، تورات است. تفسیر امام مبین در این آیه به لوح محفوظ یا کتابی جامع و شامل بر لوح محفوظ در آثار برخی مفسران معتزلی و عرفای اسلامی نیز به چشم می‌خورد.<ref>مجمع‌البیان، ج6، ص528؛ رحمة من‌الرحمن، ج2، ص461؛ روح‌المعانی، مج8، ج14، ص111.</ref>
 در گزارشی از مورج نیز به استعمال امام به معنای کتاب در گویش قبیله حِمْیَر برمی‌خوریم که در تأیید دیدگاه مورد نظر به‌کار گرفته شده است.<ref>تفسیر ماوردی، ج3، ص169؛ روح المعانی، مج8، ج14، ص112.</ref> بنا به این نوع تفاسیر، آیه در مقام بیان این مطلب خواهد بود که ماجرای آن دو شهر یا داستان لوط و شعیب در کتاب مستبین یا لوح محفوظ یا کتاب مشتمل بر آن ثبت شده است، در حالی که این معنا برخلاف منظور خداوند از ذکر داستان آن دو قوم جهت عبرتگیری خوانندگان به نظر می‌رسد.<ref>نمونه، ج11، ص121  122.</ref>
@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 به هر روی عموم مفسران در برابر دیدگاه پیشگفته، امام مبین را در این آیه به معنای شاهراهی آشکار دانسته<ref>جامع البیان، مج8، ج14، ص65؛ مجمع البیان، ج6، ص528؛ المیزان، ج12، ص185.</ref> و در وجه نامگذاری آن گفته‌اند که مسافران با دنبال کردن راه اصلی به مقصد خود می‌رسند.<ref>معانی القرآن، ج2، ص91؛ تفسیر ماوردی، ج3، ص168؛ التفسیر الکبیر، ج19، ص204.</ref>
-بنابراین ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است یا دو مصداق کاملاً متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند. البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه «اِنَّهُما لَبِاِمام مُبین» به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج8، ج14، ص65؛ تفسیر قرطبی، ج10، ص31؛ الفرقان، ج22، ص24.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]]  به شام در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج12، ص185.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «اصحاب ایکه» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج8، ج14، ص111؛ التحریروالتنویر، ج14، ص72.</ref>
+بنابراین ارتباطی میان این تعبیر در این آیه با معنای اصطلاحی آن در آیه سابق وجود نداشته و تنها نوعی اشتراک لفظی میان آنها برقرار است یا دو مصداق کاملاً متفاوت از یک معنای جامع لغوی به شمار می‌روند. البته در دیدگاه مشهور نیز اختلافاتی درباره تعیین دو شهر مذکور در آیه {{متن قرآن|«إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِينٍ»}} به چشم می‌خورد؛ بیشتر مفسران منظور از این دو شهر را همان شهر قوم لوط و شعیب دانسته‌اند<ref>جامع البیان، مج8، ج14، ص65؛ تفسیر قرطبی، ج10، ص31؛ الفرقان، ج22، ص24.</ref> که آثار آنها در مسیر [[مدینه]]  به شام در معرض دید مسافران بوده است؛<ref>المیزان، ج12، ص185.</ref> اما برخی دیگر آن دو مکان را محل سکونت دو قبیله همجوار دانسته‌اند که شعیب به سوی هر دوی آنها مبعوث شده و در قرآن از هر دو به «اصحاب ایکه» یاد شده است.<ref>روح‌المعانی، مج8، ج14، ص111؛ التحریروالتنویر، ج14، ص72.</ref>
 ==پانویس==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۱۴، ساعت ۱۲:۰۱
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{نیازمند ویرایش فنی}}
		+
	{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}		{{مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}