https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%91%D9%84_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29 2026-05-30T19:58:48Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%91%D9%84_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=157286&oldid=prev 2025-06-09T11:33:12Z

<p>مهدی موسوی صفحهٔ <a href="/%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%84_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)" class="mw-redirect" title="مطول (کتاب)">مطول (کتاب)</a> را به <a href="/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%91%D9%84_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)" title="المطوّل (کتاب)">المطوّل (کتاب)</a> منتقل کرد</p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div> </td></tr></table>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%91%D9%84_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=157285&oldid=prev 2025-06-09T11:32:53Z

<p></p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%91%D9%84_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&amp;diff=157285&amp;oldid=157283">نمایش تغییرات</a>

مهدی موسوی https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D9%88%D9%91%D9%84_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=157283&oldid=prev 2025-06-09T08:14:03Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «كتاب المطول، تألیف تفتازانى (متوفى ۷۹۲ق) شرحی است در زمینه علوم زبان عربی که...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>كتاب المطول، تألیف تفتازانى (متوفى ۷۹۲ق) شرحی است در زمینه علوم زبان عربی که تفتازانی بر تلخیص‌المفتاح خطیب قزوینی (د ۷۳۹ق) نگاشته است.<br /> <br /> ==مؤلف==<br /> سعدالدین مسعود بن عمر تَفتازانی»''' (۷۲۲-۷۹۲ ق)، ادیب، متکلم، فقیه، اصولی، مفسر و منطق‌دان نامدار مسلمان در سدۀ ۸ قمری و از شاگردان [[قطب الدين رازی|قطب‌الدین رازی]] و [[قاضی عضدالدین ایجی]] است. <br /> <br /> اهمیت تفتازانی به‌ جز تألیف آثار متعدد در حوزه‌های [[منطق]]، [[کلام]]، [[فقه]]، [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] و [[ادبیات عرب|ادبیات]]، به جهت نقش درخور توجه او در حفظ میراث علمی گذشته است.<br /> <br /> برخی از تألیفات او عبارتند از: [[تهذیب المنطق و الکلام (کتاب)|تهذیب المنطق و الکلام]]، [[مطول (کتاب)|المطوّل]]، شرح العقائد النسفی، مختصر المعانی، مقاصدالطالبین فی اصول‌الدین، التلویح فی کشف حقائق التنقیح و شرح الاربعین النوویة.<br /> ==معرفی کتاب==<br /> تفتازانی‌ کار نوشتن‌ این ‌شرح را که ‌در ۷۴۲ق/ ۱۳۴۱م ‌در جرجـانیه ‌آغاز کرده ‌بـود، در۷۴۸ق در هرات‌ به‌ پایان رسانید. [۱][۲][۳][۴] [۵]<br /> <br /> مطول تفتازانی از جمله کتاب‌هایی است که در گذشته در حوزه‌های علمی ایران اقبال خوبی یافته، و در زمره کتاب‌های درسی قرار گرفته است و اکثر طلاب به منظور تقویت بنیه ادبی خود به خواندن آن همت گماشته‌اند؛ اما اینک به عنوان کتابی مرجع شناخته می‌شود و تنها آنان‌که به شکل تخصصی به بلاغت عربی می‌پردازند، از آن استفاده می‌کنند.<br /> <br /> تفتازانى كه در تفسير، منطق، فلسفه، كلام، اصول، فقه و لغت متبحر بود، از دانشمندانى است كه بر كتاب «تلخيص المفتاح» خطیب قزونى شرح نوشته است. خطیب قزوينى، از كتاب «مفتاح العلوم» سكاكى (متوفى ۴۲۶ق) كه شامل ۳ بخش است، تلخيصى تهيه كرده و سپس فهميده كه اين ملخص، وافى به مقصود نيست و بسيار مختصر است، لذا بر آن شده كه تلخيص را توضيح دهد، اين بوده كه خود خطیب قزوينى كتاب «الإيضاح» را نوشت.[۱]<br /> <br /> در واقع، كتاب «مطول» شرح «تلخيص المفتاح» خطیب قزوينى است كه آن نيز ويراسته بخش سوم كتاب «مفتاح العلوم» سكاكى است؛ به عبارت ديگر، كتاب «مطول» نتيجه و ثمره نهالى است كه سكاكى آن را غرس كرده و خطیب قزوينى آن نهال را آبيارى كرده و سرانجام آن نهال، به دست تفتازانى ميوه داده است.[۲]<br /> <br /> تفتازانى با اين اثر خود، در باب مسائل بلاغى، اثراتى در محيط فارسی و عربى روزگاران قرن هشتم هجرى و قرون بعد گذاشته است. يكى از معاصران وى، على بن محمد بن على، مشهور به سيد‌ ‎مير شريف جرجانى است كه در آغاز، دوستدار تفتازانى بوده و بر كتاب «مطول» او، حاشيه نوشته، ولى بعدها در دربار تيمور، ميان آن دو مناقشه و مناظره‌اى درگرفته و به خصومت منتهى شده و تيمور هم جانب سيد‌ ‎مير شريف را گرفته است.[۳]<br /> <br /> <br /> تفتازانی در مقدمه مطول، خطیب قزوینی و اثر بلاغی او را می‌ستاید [۱۲] و مهم‌ترین منابع مورد استفاده خود را دو کتاب دلائل الاعجاز و اسرار البلاغه عبدالقاهر جرجانی معرفی می‌کند. [۱۳][۱۴] وی‌ به‌طور کلی با نگاه انتقادی به شرح تلخیص نپرداخته، با این همه، در پاره‌ای از مباحث دیدگاه‌های خطیب قزوینی را تأیید نمی‌کند و یا نظر دیگران را ترجیح می‌دهد. (مثل این‌که اعتقاد دارد تتابع اضافات، پیوسته سبب ثقل در لفظ نمی‌گردد و مخل فصاحت کلام نیست،[۱۵]یا این‌که دیدگاه سکاکی را در تعریف علم معانی نیکوتر یافته است. [۱۶][۱۷]) دیگر شارحان تلخیص چون عصام‌الدین اسفراینی (د ۹۴۴ یا ۹۵۱ق) از مطول بهره برده‌اند. [۱۸][۱۹][۲۰][۲۱]<br /> <br /> <br /> تفتازانی در کتاب مطول بیش‌تر به‌ مباحث بلاغی پرداخته، هر‌چند که گاه مباحث منطقی، فلسفی و کلامی نیز در کتاب دیده می‌شود. [۲۴]<br /> <br /> ۲ - حواشی بر مطول<br /> <br /> حاشیه‌های متعددی بر مطول نگاشته شده است، از جمله حاشیه میرسید شریف جرجانی (د ۸۱۴ق) صاحب کتاب تعریفات (قسطنطنیه، ۱۲۴۱ق)، <br /> در اين حاشيه، سيد‌ ‎مير شريف بر گفتار تفتازانى، انتقاداتى وارد كرده است و البته اين انتقادات، چندان ارزشى ندارد؛ زيرا جنبه حكمى او بر ذوق عربیّتش رجحان دارد و سيد‌ ‎شريف توانسته است در اين حاشيه، برخى از مفاهيم و مقاصد تفتازانى، همچون اقسام وضع و انواع دلالات و اقسام استعارات را به‌خوبى بيان كند.[۴]<br /> <br /> حاشیه سیالکوتی (قسطنطنیه، ۱۲۴۱ق)، حاشیه چلبی فناری (قسطنطنیه، ۱۲۷۰ق/۱۸۵۴م) و حاشیه دسوقی (بولاق، ۱۲۷۱ق). حاشیه‌های بسیاری نیز بر حواشی مطول نوشته شده است [۶][۷][۸] [۹][۱۰] برخی نیز به شرح شواهد شعری مطول پرداخته‌اند، مانند کمال‌الدین فسوی. [۱۱]<br /> <br /> ۷ - پانویس<br /> <br /> ۱. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۳، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> ۲. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۴۸۲- ۴۸۳، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> ۳. ↑ سرکیس، یوسف الیان، معجم المطبوعات العربیة، ج۱، ص۶۳۷- ۶۳۸، قاهره، ۱۳۴۶ق/ ۱۹۲۸م.<br /> ۴. ↑ GAL، S، ج۱، ص۵۱۶.<br /> ۵. ↑ GAL، ج۲، ص۲۸۰.<br /> ۶. ↑ حاجی‌خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۱، ص۴۷۳. <br /> ۷. ↑ واندیک، ادوارد، اکتفاء القنوع، ج۱، ص۳۵۷-۳۵۸، قاهره، ۱۳۱۳ق/۱۸۹۶م.<br /> ۸. ↑ GAL، S، ج۱، ص۵۱۶.<br /> ۹. ↑ Ellis، A G، ج۲، ص۴۹، Catalogue of Arabic Books in the British Museum، London، ۱۹۶۱.<br /> ۱۰. ↑ Ellis، A G، ج۲، ص۵۰، Catalogue of Arabic Books in the British Museum، London، ۱۹۶۱.<br /> ۱۱. ↑ حسینی، احمد، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه عمومی آیت‌الله گلپایگانی، ج۱، ص۱۷۹، قم، ۱۳۵۷ش.<br /> ۱۲. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۳، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> ۱۳. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۴، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> ۱۴. ↑ تجلیل، جلیل، اقتباسات سعدالدین تفتازانی از عبدالقاهر جرجانی، ج۱، ص۴۴-۵۴، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، تهران، ۱۳۵۶ش، شم‌ ۱.<br /> ۱۵. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۲۳، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> ۱۶. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۳۵، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> ۱۷. ↑ علوی مقدم، محمد، بحثی درباره کتاب مطول سعدالدین تفتازانی و تأثیر آن در کتب بلاغی، ج۱، ص۴۳-۴۵، مشکٰوة، مشهد، ۱۳۶۳ش، شم‌ ۵.<br /> ۱۸. ↑ سرکیس، یوسف الیان، معجم المطبوعات العربیة، ج۲، ص۱۳۳۰، قاهره، ۱۳۴۶ق/ ۱۹۲۸م.<br /> ۱۹. ↑ زرکلی، خیرالدین، اعلام، ج۱، ص۶۶. <br /> ۲۰. ↑ بغدادی، اسماعیل‌پاشا، هدیة العارفین، ج۱، ص۲۶.<br /> ۲۱. ↑ علوی مقدم، محمد، بحثی درباره کتاب مطول سعدالدین تفتازانی و تأثیر آن در کتب بلاغی، ج۱، ص۶۲، مشکٰوة، مشهد، ۱۳۶۳ش، شم‌ ۵.<br /> ۲۲. ↑ واندیک، ادوارد، اکتفاء القنوع، ج۱، ص۳۵۷، قاهره، ۱۳۱۳ق/۱۸۹۶م.<br /> ۲۳. ↑ مشار، خان‌بابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، ج۱، ص۳۰۴-۳۰۵، تهران، ۱۳۴۱ش.<br /> ۲۴. ↑ تفتازانی، مسعود، المطول، ج۱، ص۳۱۶، همراه حاشیه میرسید شریف جرجانی، قم، مکتبة الداوری. <br /> <br /> ==منابع==<br /> <br /> دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی»، شماره۶۰۱۱. <br /> <br /> &quot;بحثى درباره كتاب مطول سعدالدين تفتازانى و تأثير آن در كتب بلاغى&quot;، سيد‌ ‎محمد علوى‌مقدم، پايگاه مجلات تخصصى نور، علوم قرآن و حديث «مشكوة»، تابستان ۱۳۶۳، شماره ۵. <br /> [[رده:کتابهای ]]</div>

مهدی موسوی