https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29الصحاح (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایشها2026-05-25T08:13:41Zتاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.32.0https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=157656&oldid=prevمهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی «کتاب '''«تاج اللغة و صحاح العربیة»''' معروف به '''«الصّحاح»''' اثر اسماعیل بن حم...» ایجاد کرد2025-06-30T07:38:32Z<p>صفحهای تازه حاوی «کتاب '''«تاج اللغة و صحاح العربیة»''' معروف به '''«الصّحاح»''' اثر اسماعیل بن حم...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>کتاب '''«تاج اللغة و صحاح العربیة»''' معروف به '''«الصّحاح»''' اثر [[اسماعیل بن حماد جوهری]] (م ۳۹۳ ق)، از مهمترین و قدیمیترین معاجم زبان عربی است که در قرن چهارم هجری و در شش جلد تألیف شده است. <br />
{{مشخصات کتاب<br />
<br />
|عنوان=تاج اللغة و صحاح العربیة<br />
<br />
|تصویر=[[پرونده:الصحاح.jpg|240px|وسط]]<br />
<br />
|نویسنده=اسماعیل بن حماد جوهری<br />
<br />
|موضوع=واژهنامه عربی <br />
<br />
|زبان=عربی<br />
<br />
|تعداد جلد=۶<br />
<br />
|عنوان افزوده1=<br />
<br />
|افزوده1=<br />
<br />
|عنوان افزوده2=<br />
<br />
|افزوده2=<br />
<br />
|لینک=<br />
}}<br />
==مؤلف==<br />
[[اسماعیل بن حماد جوهری]] (۳۴۰-۳۹۳ ق)، لغوی و ادیب مشهور مسلمان در قرن چهارم هجری است. وى در زمان خود، از حيث علم و ذكاوت، از عجائب روزگار بود. وى در [[كلام]] و اصول بسيار متبحر و خطّ بسيار زيبايى داشت.<br />
<br />
جوهرى براى تكميل معلومات ادبى خود، راهى [[عراق]] شد و از ابوسعيد سيرافى و ابوعلى فارسى بهره جست. به گفتهى خود او در مقدمه «صحاح»، پس از تكميل تحصيلاتش در عراق، راهى باديه شد و به قبائل عرب چون «ربيعه» و «مضر» رفته و چندى در ميان آنها زندگانى نمود، تا از نزدیک با عرب اصيل و خالص ارتباط برقرار كند.<br />
<br />
جوهرى پس از بازگشت به نيشابور، در آنجا به تدريس و تألیف و نگارش [[قرآن كريم]] و كتب، روزگار مىگذرانيد. برخی آثار او عبارتند از: '''صحاح اللغة'''، كتاب المقدمة (در [[نحو]]) و كتاب العروض الورقة.<br />
<br />
وفات جوهری را در سال ۳۸۶ ق یا ۳۹۳ ق. نوشتهاند؛ گفته شده او که به بیماری [[وسوسه]] و جنون مبتلا شده بود، خود را از بام [[مسجد جامع]] نیشابور به پایین انداخت و مرد.<br />
<br />
==معرفی کتاب==<br />
[[اسماعیل بن حماد جوهری]]، کتابش را به ابومنصور عبدالرحیم بن محمد بیشکی تقدیم کرده است.<br />
مؤلف، مُبدع سبک جدیدی در تدوین معاجم لغت میباشد. با مراجعه به کتاب «الصحاح» میتوان سختی استفاده از این کتاب را دریافت و میتوان گفت کار او با همه ظرافت و دقتش دارای یک پیچیدگی خاص میباشد.<br />
<br />
[[سیوطی]] این کتاب را دقیقترین کتاب لغت عرب میداند؛ لذا مورد اهتمام زیاد واقع شده است و عدهای از علماء لغت آن را تلخیص کردهاند. آثاری مانند «مختار الصحاح» و «نجد الفلاح» از آن جلمهاند. همچنین این معجم بارها تصحیح و چاپ شده است. در سال ۱۹۷۴ م. فردی به نام ندیم مرعشلی و اسامه مرعشلی ترتیب کتاب را از سبک اصلی خود خارج کرده و به شیوه الفبائی و با توجه به ریشه اصلی کلمه (و ترتیب فاء الفعل، عین الفعل و سپس لام الفعل کلمه) تغییر دادند. همچنین شروح و شواهد و مباحث اضافی را حذف کردند تا با این کار، یکی از بهترین منابع زبان عرب را در بهترین سطح، به مخاطبین عرضه کنند.<br />
<br />
بعضی از علمای لغت مانند [[محمد بن یعقوب فیروزآبادی]] (م ۸۱۷ ق)، در «[[القاموس المحیط (کتاب)|القاموس المحیط]]» و خلیل بن ایبک صفدی در کتاب «نفوذ السهم فیما وقع للجوهری فی الوهم» به جوهری تاخته و او را متهم به غلطگویی کردهاند. البته بعضی، منشاء اغلاط موجود در «الصحاح» را این میدانند که جوهری خود نتوانست کتاب را قبل از مرگش کامل کند و فقط تا باب ضاد کامل کرده بود و بقیه کار کتاب را -که تنظیم دست نوشتههای جوهری بود- شاگردش ابواسحاق ابراهیم بن صالح ورّاق ادامه داد که در چند موضع غلطهای فاحشی مرتکب شده است.<br />
<br />
==محتوای کتاب==<br />
<br />
مقدمه مفصلی در ابتدای کتاب به قلم عباس محمود العقاد نوشته شده است که حاوی مطالب ارزشمندی درباره تاریخچه [[علم لغت]]، منابع آن، مکاتب علم لغت و نیز اطلاعات مفیدی درباره کتاب «الصحاح» جوهری است.<br />
<br />
این معجم، برابر تعداد حروف الفباء، به ۲۸ باب تقسیم شده و هر باب حاوی کلماتی است که لام الفعل آنها همان حرف است؛ آن گاه در هر باب به تعداد حروف هجا، بر مبنای فاء الفعل، فصول ذکر شدهاند و هر فصل نشان دهنده کلماتی است که در ذیل آن باب، فاء الفعلشان همان حرف خواهد بود و در چینش کلمات ذیل هر فصل، محوریت با عین الفعل میباشد و آن نیز به ترتیب حروف الفبا از آغاز تا پایان خواهد بود بدین ترتیب کلمات رباعی و خماسی بعد از ثلاثی قرار میگیرند.<br />
<br />
جلد اول حاوی ترجمه لغاتی است که «لام الفعل» آنها الف، باء، تاء، ثاء، جیم، حاء و خاء است. در سایر مجلدات کتاب نیز به ترتیب واژگان تعدادی از حروف ذکر شده است. این کتاب شامل چهل هزار مدخل می باشد.<br />
<br />
نویسنده در کتاب خود به طور فراوان به اشعار شعرای عرب، اقوال [[پیامبر]] صلیاللهعلیهوآلهوسلّم و [[صحابه]]، و همچنین به اقوال بسیاری از علمای [[نحو]] و لغت استناد کرده است.<br />
<br />
==منابع==<br />
<br />
*نرم افزار قاموس النور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.<br />
[[رده: فرهنگ نامه ها]][[رده: کتابهای واژه شناسی]]</div>مهدی موسوی