https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A9_%28%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%29
الامامة و السیاسة (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایشها
2026-04-28T10:44:06Z
تاریخچهٔ ویرایشهای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.32.0
https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=156571&oldid=prev
مهدی موسوی در ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۰
2025-04-21T13:00:45Z
<p></p>
<table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5" >سطر ۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۵:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|تصویر= [[پرونده:الامامة و السیاسة.jpg|۲۴۰px|وسط]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|تصویر= [[پرونده:الامامة و السیاسة.jpg|۲۴۰px|وسط]]</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|نویسنده= <del class="diffchange diffchange-inline">ابن قتیبه </del>دینوری</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|نویسنده= <ins class="diffchange diffchange-inline">ابن قتیبه </ins>دینوری</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|موضوع= تاریخ سیاسی اسلام</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|موضوع= تاریخ سیاسی اسلام</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13" >سطر ۱۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱۳:</td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|تعداد جلد= ۲</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|تعداد جلد= ۲</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|عنوان <del class="diffchange diffchange-inline">افزوده۱</del>=</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|عنوان <ins class="diffchange diffchange-inline">افزوده1</ins>=</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<del class="diffchange diffchange-inline">افزوده۱</del>=</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<ins class="diffchange diffchange-inline">افزوده1</ins>=</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|عنوان <del class="diffchange diffchange-inline">افزوده۲</del>=</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|عنوان <ins class="diffchange diffchange-inline">افزوده2</ins>=</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<del class="diffchange diffchange-inline">افزوده۲</del>=</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|<ins class="diffchange diffchange-inline">افزوده2</ins>=</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|لینک= </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>|لینک= </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>}}</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«الإمامة و السیاسة»''' یا «تاریخ الخلفاء»، کتابی منسوب به [[<del class="diffchange diffchange-inline">ابن قتیبه </del>دینوری]] (۲۱۳ـ۲۷۶ ق) از مصادر مهم [[تاریخ اسلام]] <del class="diffchange diffchange-inline">در دو قرن اول هجری </del>است. این کتاب مشتمل بر شرح حال خلفا و تاریخ [[خلافت]] از زمان [[رحلت پیامبر اسلام]] (صلى الله علیه وآله) تا عهد [[مأمون عباسی]] است و حدود یک چهارم آن به خلافت [[امام علی]] (علیهالسلام) اختصاص دارد. متأخران در مورد نسبت «الإمامة و السیاسة» به دینورى تشکیک کردهاند، گرچه از دیرباز این کتاب به نام او شهرت یافته است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«الإمامة و السیاسة»''' یا «تاریخ الخلفاء»، کتابی منسوب به [[<ins class="diffchange diffchange-inline">ابن قتیبه </ins>دینوری]] (۲۱۳ـ۲۷۶ ق) <ins class="diffchange diffchange-inline">و </ins>از مصادر مهم [[تاریخ اسلام]] است. این کتاب مشتمل بر شرح حال خلفا و تاریخ [[خلافت]] از زمان [[رحلت پیامبر اسلام]] (صلى الله علیه وآله) تا عهد [[مأمون عباسی]] است و حدود یک چهارم آن به خلافت [[امام علی]] (علیهالسلام) اختصاص دارد. متأخران در مورد نسبت «الإمامة و السیاسة» به دینورى تشکیک کردهاند، گرچه از دیرباز این کتاب به نام او شهرت یافته است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<del class="diffchange diffchange-inline">مولف </del>کتاب==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<ins class="diffchange diffchange-inline">مؤلف==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">[[ابن قتیبه دینوری|عبدالله بن مسلم ابن قُتَیبه دینوَری]] (۲۱۳-۲۷۶ ق)، محدث، متکلم، فقیه و ادیب نامدار مسلمان در قرن سوم هجری است. او از شاگردان ابوحاتم سجستانی، عباس بن فرج ریاشی، اسحاق ابن راهویه، ابوعثمان جاحظ و ابن اخی الاصمعی بوده است. او بدانجهت که مدتی در دینور به عنوان قاضی سکونت داشت، به «دینوری» شهرت یافته است.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ابن قتیبه در علوم مختلف مانند [[حدیث]]، [[کلام]]، [[فقه]]، [[تفسیر]]، [[تاریخ]]، [[علم لغت|لغت]] و [[نحو]] مهارت داشت و در این زمینهها کتابهای زیاد و ارزندهای نوشت. برخی از تألیفات مشهور او عبارتند از: [[تأویل مختلف الحدیث (کتاب)|تأویل مختلف الحدیث]]، [[تأویل مشکل القرآن (کتاب)|تأویل مشکل القرآن]]، ادب الکاتب، الشعر و الشعراء، کتاب العرب، عیون الأخبار، المعارف و '''الامامة و السیاسة'''.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==انتساب </ins>کتاب==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب «الإمامة و السیاسة» که گاه با عنوان «تاریخ الخلفاء» نیز از آن یاد شده، بهویژه از حیث انتساب آن به دانشمند مشهوری چون [[ابن قتیبه دینوری]]، بارها از آن بحث شده است. متأخران در مورد نسبت این کتاب به ابن قتیبه تشکیک و تردید کرده اند، اما این کتاب از دیر باز به نام او شهرت یافته است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب «الإمامة و السیاسة» که گاه با عنوان «تاریخ الخلفاء» نیز از آن یاد شده، بهویژه از حیث انتساب آن به دانشمند مشهوری چون [[ابن قتیبه دینوری]]، بارها از آن بحث شده است. متأخران در مورد نسبت این کتاب به ابن قتیبه تشکیک و تردید کرده اند، اما این کتاب از دیر باز به نام او شهرت یافته است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره مؤلف کتاب باید گفت که هیچ یک از کسانی که شرح زندگی و آثار ابن قتیبه را به دست دادهاند، به چنین کتابی، حتی با عنوان «تاریخ الخلفاء» اشاره نکردهاند. <del class="diffchange diffchange-inline">[۱]</del>ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۸۵-۸۶. بررسی متن کتاب نیز نفی انتساب «الامامة و السیاسه» به ابن قتیبه را تأیید میکند؛ مثل اینکه نویسنده از کسانى غیر از اساتید دینورى روایت کرده و حتى وقایع مربوط به پس از وفات او را نیز در کتاب آورده است. البته کتاب پس از [[<del class="diffchange diffchange-inline">بسمله</del>]] با این عبارت آغاز میشود: «قال ابومحمد عبدالله ابن مسلم بن قتیبه رحمهالله تعالی...». <del class="diffchange diffchange-inline">[۲]</del>الامامة و السیاسه، قاهره، ج۱، ص۲۷</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره مؤلف کتاب باید گفت که هیچ یک از کسانی که شرح زندگی و آثار ابن قتیبه را به دست دادهاند، به چنین کتابی، حتی با عنوان «تاریخ الخلفاء» اشاره نکردهاند.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۸۵-۸۶.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref> </ins>بررسی متن کتاب نیز نفی انتساب «الامامة و السیاسه» به ابن قتیبه را تأیید میکند؛ مثل اینکه نویسنده از کسانى غیر از اساتید دینورى روایت کرده و حتى وقایع مربوط به پس از وفات او را نیز در کتاب آورده است. البته کتاب پس از [[<ins class="diffchange diffchange-inline">بسمله</ins>]] با این عبارت آغاز میشود: «قال ابومحمد عبدالله ابن مسلم بن قتیبه رحمهالله تعالی...».<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>الامامة و السیاسه، قاهره، ج۱، ص۲۷<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یکى از علل تردید و شک درباره انتساب کتاب به ابن قتیبه این است که در این کتاب وقایعى به نفع [[شیعه]] و عقاید آن، و در طعن [[صحابه]] ذکر شده است که بزرگان [[اهل سنت]] مى گویند به دلیل جلالت شأن دینورى در مذهب [[اهل سنت]] (سلفى) بعید به نظر مى رسد که این مطالب توسط وى نوشته شده باشد! قاضی ابوبکر ابن عربی (د ۵۴۳ ق) در «العواصم من القواصم»، با آنکه در انتساب همه مطالب «الامامة و السیاسه» به ابن قتیبه تردید کرده، به سبب روایت اخباری که موجب طعن بر صحابه میشود، به ویژه در بخش مربوط به حوادث [[<del class="diffchange diffchange-inline">سقیفه</del>]] و مسأله بیعت [[امام علی]] (علیه السلام) با خلیفه اول، بر او تاخته است.ابوبکر ابن عربی، العواصم من القواصم، به کوشش محبالدین خطیب، ج۱، ص ۲۲۸. <del class="diffchange diffchange-inline">[۱۱] </del>ظاهرا مسأله انتساب این کتاب به ابن قتیبه دست کم از قرن ۶ ق. مطرح بوده است؛ چنانکه ابن شبّاط، مورخ [[تونس|تونسی]] (د ۶۸۱ق) نیز در کتاب خود با عنوان «صلة السمط»، از «الامامة و السیاسه» با تصریح به نام ابن قتیبه، نقل میکند. <del class="diffchange diffchange-inline">[۱۲]</del>ابن شباط، <del class="diffchange diffchange-inline">محمد، «صلة السمط»، </del>المکتبة العربیة الصقلیه، <del class="diffchange diffchange-inline">به کوشش میکله آماری، </del>ج۱، ص۲۱۱ قلقشندی (د ۸۲۱ق) نیز در «صبح الاعشی»، عهدنامه [[عمر <del class="diffchange diffchange-inline">بن </del>عبدالعزیز]] به [[<del class="diffchange diffchange-inline">سلیمان بن عبدالملک</del>]] را به نقل از کتاب ابن قتیبه با عنوان «تاریخ الخلفاء»، آورده است <del class="diffchange diffchange-inline">[۱۴]</del>قلقشندی، <del class="diffchange diffchange-inline">احمد، </del>صبح الاعشی، ج۹، ص۳۶۰-۳۶۲ که اصل آن را در الامامة و السیاسه میتوان یافت. </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یکى از علل تردید و شک درباره انتساب کتاب به ابن قتیبه این است که در این کتاب وقایعى به نفع [[شیعه]] و عقاید آن، و در طعن [[صحابه]] ذکر شده است که بزرگان [[اهل سنت]] مى گویند به دلیل جلالت شأن دینورى در مذهب [[اهل سنت]] (سلفى) بعید به نظر مى رسد که این مطالب توسط وى نوشته شده باشد! قاضی ابوبکر ابن عربی (د ۵۴۳ ق) در «العواصم من القواصم»، با آنکه در انتساب همه مطالب «الامامة و السیاسه» به ابن قتیبه تردید کرده، به سبب روایت اخباری که موجب طعن بر صحابه میشود، به ویژه در بخش مربوط به حوادث [[<ins class="diffchange diffchange-inline">سقیفه</ins>]] و مسأله بیعت [[امام علی]] (علیه السلام) با خلیفه اول، بر او تاخته است.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>ابوبکر ابن عربی، العواصم من القواصم، به کوشش محبالدین خطیب، ج۱، ص ۲۲۸.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref> </ins>ظاهرا مسأله انتساب این کتاب به ابن قتیبه دست کم از قرن ۶ ق. مطرح بوده است؛ چنانکه ابن شبّاط، مورخ [[تونس|تونسی]] (د ۶۸۱ق) نیز در کتاب خود با عنوان «صلة السمط»، از «الامامة و السیاسه» با تصریح به نام ابن قتیبه، نقل میکند.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref>محمد </ins>ابن شباط، <ins class="diffchange diffchange-inline">صلة السمط، </ins>المکتبة العربیة الصقلیه، ج۱، ص۲۱۱<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ref> </ins>قلقشندی (د ۸۲۱ق) نیز در «صبح الاعشی»، عهدنامه [[عمر <ins class="diffchange diffchange-inline">بن </ins>عبدالعزیز]] به [[<ins class="diffchange diffchange-inline">سلیمان بن عبدالملک</ins>]] را به نقل از کتاب ابن قتیبه با عنوان «تاریخ الخلفاء»، آورده است<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref>احمد </ins>قلقشندی، صبح الاعشی، ج۹، ص۳۶۰-۳۶۲<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ref> </ins>که اصل آن را در الامامة و السیاسه میتوان یافت. </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==محتوای کتاب==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==محتوای کتاب==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب پس از خطبه، با ذکر فضایل دو خلیفه نخست آغاز میشود، سپس به مسأله [[<del class="diffchange diffchange-inline">سقیفه</del>]] و خلافت [[ابوبکر]] میپردازد، اما به طور کلی، اخبار و روایات مربوط به دوره [[<del class="diffchange diffchange-inline">خلافت</del>]] ابوبکر و [[عمر بن خطاب|عمر]] بسیار مختصر و تنها با اشارههای گذرا آمده است. از اینجا نویسنده به تفصیل بیشتر گراییده، و به ویژه از دوره خلافت [[امام علی|امیرالمؤمنین علی]] (ع) روایات متعدد و مفصلی آورده است، چندانکه حدود ربعی از کتاب را به تاریخ این دوره اختصاص داده است. </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب پس از خطبه، با ذکر فضایل دو خلیفه نخست آغاز میشود، سپس به مسأله [[<ins class="diffchange diffchange-inline">سقیفه</ins>]] و خلافت [[ابوبکر]] میپردازد، اما به طور کلی، اخبار و روایات مربوط به دوره [[<ins class="diffchange diffchange-inline">خلافت</ins>]] ابوبکر و [[عمر بن خطاب|عمر]] بسیار مختصر و تنها با اشارههای گذرا آمده است. از اینجا نویسنده به تفصیل بیشتر گراییده، و به ویژه از دوره خلافت [[امام علی|امیرالمؤمنین علی]] (ع) روایات متعدد و مفصلی آورده است، چندانکه حدود ربعی از کتاب را به تاریخ این دوره اختصاص داده است. </div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده به شرح خلافت و نحوه به خلافت رسیدن [[خلفای راشدین]]، جنگهای حضرت علی(ع)، [[صلح امام حسن]](ع)، خلافت [[معاویه]] و [[یزید]] و [[واقعه حره]] پرداخته است که روی هم، مطالب جلد اول را تشکیل میدهند.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده به شرح خلافت و نحوه به خلافت رسیدن [[خلفای راشدین]]، جنگهای <ins class="diffchange diffchange-inline">[[</ins>حضرت علی<ins class="diffchange diffchange-inline">]]</ins>(ع)، [[صلح امام حسن]](ع)، خلافت [[معاویه]] و [[یزید]] و [[واقعه حره]] پرداخته است که روی هم، مطالب جلد اول را تشکیل میدهند.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جلد دوم با شرح خلافت دیگر خلفای [[اموی]] و در ضمن آنها شرح فتوحات افریقیه و [[اندلس]] ادامه یافته است. آنگاه، از آغاز کار [[عباسیان]] و نحوه روی کار آمدن آنها با عنوان «بدء الفتن و الدولة العباسیه» به اختصار سخن گفته و کتاب را با شرح خلافت [[سفاح]] تا [[مأمون]] به پایان برده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جلد دوم با شرح خلافت دیگر خلفای [[<ins class="diffchange diffchange-inline">بنی امیه|</ins>اموی]] و در ضمن آنها شرح فتوحات افریقیه و [[اندلس]] ادامه یافته است. آنگاه، از آغاز کار [[عباسیان]] و نحوه روی کار آمدن آنها با عنوان «بدء الفتن و الدولة العباسیه» به اختصار سخن گفته و کتاب را با شرح خلافت [[<ins class="diffchange diffchange-inline">ابوالعباس </ins>سفاح]] تا [[مأمون]] به پایان برده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلف ذکر حوادث را بهصورت تقویم تاریخی که فلان واقعه در فلان روز و سال روی داده است، چینش نموده و از تبیین و تحلیل (چگونگیها و چراییها) چیزی به دست نمیدهد؛ لذا از ریشهیابی محروم و بهناچار اکتفا به رویدادهای تقویمگونه آن شده است.<del class="diffchange diffchange-inline">[۱]</del>صادق علاماتی، "ابن قتیبه"، ۱۳۸۹، ص۱۱۰.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلف ذکر حوادث را بهصورت تقویم تاریخی که فلان واقعه در فلان روز و سال روی داده است، چینش نموده و از تبیین و تحلیل (چگونگیها و چراییها) چیزی به دست نمیدهد؛ لذا از ریشهیابی محروم و بهناچار اکتفا به رویدادهای تقویمگونه آن شده است.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>صادق علاماتی، "ابن قتیبه"، ۱۳۸۹، ص۱۱۰.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref></ins></div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع کتاب==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع کتاب==</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«الامامة و السیاسه» مجموعهای نامنظم از آثار مورخان قرون نخست هجری است و این موضوع به طور خاص در بخش مربوط به فتح افریقیه و [[<del class="diffchange diffchange-inline">اندلس</del>]] نمایانتر است. مقایسه میان روایات این بخش با یک اثر از عبدالملک ابن حبیب اندلسی، نشان میدهد که نویسنده «الامامة و السیاسه»، غالب روایات این بخش را، گاه حتی با حفظ سلسله سند ابن حبیب، از کتاب او نوشته و اختلاف میان دو متن بسیار اندک است. <del class="diffchange diffchange-inline">[۲۶]</del>ابن حبیب، التاریخ، ج۱، ص۱۴۳. همچنین در همین بخش، مؤلف کتاب به اثر یک مصری اندلسی الاصل، از نوادگان موسی بن نصیر، فاتح اندلس، به نام معارک بن مروان تکیه داشته است. <del class="diffchange diffchange-inline">[۳۲]</del>حسین مونس، تاریخ الجغرافیة و الجغرافیین فی الاندلس، ج۱، ص۲۷ البته درهیچ یک از موارد فوق، مؤلف به منبع اصلی خود اشاره نکرده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«الامامة و السیاسه» مجموعهای نامنظم از آثار مورخان قرون نخست هجری است و این موضوع به طور خاص در بخش مربوط به فتح افریقیه و [[<ins class="diffchange diffchange-inline">اندلس</ins>]] نمایانتر است. مقایسه میان روایات این بخش با یک اثر از عبدالملک ابن حبیب اندلسی، نشان میدهد که نویسنده «الامامة و السیاسه»، غالب روایات این بخش را، گاه حتی با حفظ سلسله سند ابن حبیب، از کتاب او نوشته و اختلاف میان دو متن بسیار اندک است.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>ابن حبیب، التاریخ، ج۱، ص۱۴۳.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref> </ins>همچنین در همین بخش، مؤلف کتاب به اثر یک مصری اندلسی الاصل، از نوادگان موسی بن نصیر، فاتح اندلس، به نام معارک بن مروان تکیه داشته است.<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>حسین مونس، تاریخ الجغرافیة و الجغرافیین فی الاندلس، ج۱، ص۲۷<ins class="diffchange diffchange-inline">.</ref> </ins>البته درهیچ یک از موارد فوق، مؤلف به منبع اصلی خود اشاره نکرده است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جاهایی از کتاب که مؤلف به مأخذ خود تصریح میکند، میتوان آثار مورخان بزرگ سدههای نخست هجری را که اینک نشانی از آنها در دست نیست، بازیافت و این یکی از مهمترین ویژگیهای «الامامة و السیاسه» محسوب میشود. آثار تاریخی ابومعشر سندی، ابوالحسن مداینی، و اثر بسیار مهم هیثم بن عدی (د ۲۰۷ ق) با عنوان «الدولة» در اخبار دعوت عباسی در بخش مربوط به آغاز خلافت [[عباسیان]] <del class="diffchange diffchange-inline">[۴۰]</del>الامامة و السیاسه، قاهره، ج۲، ص۱۳۰. مورد استفاده مؤلف قرار گرفته است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در جاهایی از کتاب که مؤلف به مأخذ خود تصریح میکند، میتوان آثار مورخان بزرگ سدههای نخست هجری را که اینک نشانی از آنها در دست نیست، بازیافت و این یکی از مهمترین ویژگیهای «الامامة و السیاسه» محسوب میشود. آثار تاریخی ابومعشر سندی، ابوالحسن مداینی، و اثر بسیار مهم هیثم بن عدی (د ۲۰۷ ق) با عنوان «الدولة» در اخبار دعوت عباسی در بخش مربوط به آغاز خلافت [[عباسیان]]<ins class="diffchange diffchange-inline"><ref></ins>الامامة و السیاسه، قاهره، ج۲، ص۱۳۰.<ins class="diffchange diffchange-inline"></ref> </ins>مورد استفاده مؤلف قرار گرفته است.</div></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr>
<tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr>
</table>
مهدی موسوی
https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A9_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8)&diff=156570&oldid=prev
مهدی موسوی: صفحهای تازه حاوی «{{مشخصات کتاب |عنوان=الإمامة و السیاسة |تصویر= پرونده:الامامة و السیاسة.jpg|۲...» ایجاد کرد
2025-04-21T12:42:11Z
<p>صفحهای تازه حاوی «{{مشخصات کتاب |عنوان=الإمامة و السیاسة |تصویر= پرونده:الامامة و السیاسة.jpg|۲...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{مشخصات کتاب<br />
<br />
|عنوان=الإمامة و السیاسة<br />
<br />
|تصویر= [[پرونده:الامامة و السیاسة.jpg|۲۴۰px|وسط]]<br />
<br />
|نویسنده= ابن قتیبه دینوری<br />
<br />
|موضوع= تاریخ سیاسی اسلام<br />
<br />
|زبان= عربی <br />
<br />
|تعداد جلد= ۲<br />
<br />
|عنوان افزوده۱=<br />
<br />
|افزوده۱=<br />
<br />
|عنوان افزوده۲=<br />
<br />
|افزوده۲=<br />
<br />
|لینک= <br />
}}<br />
'''«الإمامة و السیاسة»''' یا «تاریخ الخلفاء»، کتابی منسوب به [[ابن قتیبه دینوری]] (۲۱۳ـ۲۷۶ ق) از مصادر مهم [[تاریخ اسلام]] در دو قرن اول هجری است. این کتاب مشتمل بر شرح حال خلفا و تاریخ [[خلافت]] از زمان [[رحلت پیامبر اسلام]] (صلى الله علیه وآله) تا عهد [[مأمون عباسی]] است و حدود یک چهارم آن به خلافت [[امام علی]] (علیهالسلام) اختصاص دارد. متأخران در مورد نسبت «الإمامة و السیاسة» به دینورى تشکیک کردهاند، گرچه از دیرباز این کتاب به نام او شهرت یافته است.<br />
<br />
==مولف کتاب==<br />
کتاب «الإمامة و السیاسة» که گاه با عنوان «تاریخ الخلفاء» نیز از آن یاد شده، بهویژه از حیث انتساب آن به دانشمند مشهوری چون [[ابن قتیبه دینوری]]، بارها از آن بحث شده است. متأخران در مورد نسبت این کتاب به ابن قتیبه تشکیک و تردید کرده اند، اما این کتاب از دیر باز به نام او شهرت یافته است.<br />
<br />
درباره مؤلف کتاب باید گفت که هیچ یک از کسانی که شرح زندگی و آثار ابن قتیبه را به دست دادهاند، به چنین کتابی، حتی با عنوان «تاریخ الخلفاء» اشاره نکردهاند. [۱]ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۸۵-۸۶. بررسی متن کتاب نیز نفی انتساب «الامامة و السیاسه» به ابن قتیبه را تأیید میکند؛ مثل اینکه نویسنده از کسانى غیر از اساتید دینورى روایت کرده و حتى وقایع مربوط به پس از وفات او را نیز در کتاب آورده است. البته کتاب پس از [[بسمله]] با این عبارت آغاز میشود: «قال ابومحمد عبدالله ابن مسلم بن قتیبه رحمهالله تعالی...». [۲]الامامة و السیاسه، قاهره، ج۱، ص۲۷<br />
<br />
یکى از علل تردید و شک درباره انتساب کتاب به ابن قتیبه این است که در این کتاب وقایعى به نفع [[شیعه]] و عقاید آن، و در طعن [[صحابه]] ذکر شده است که بزرگان [[اهل سنت]] مى گویند به دلیل جلالت شأن دینورى در مذهب [[اهل سنت]] (سلفى) بعید به نظر مى رسد که این مطالب توسط وى نوشته شده باشد! قاضی ابوبکر ابن عربی (د ۵۴۳ ق) در «العواصم من القواصم»، با آنکه در انتساب همه مطالب «الامامة و السیاسه» به ابن قتیبه تردید کرده، به سبب روایت اخباری که موجب طعن بر صحابه میشود، به ویژه در بخش مربوط به حوادث [[سقیفه]] و مسأله بیعت [[امام علی]] (علیه السلام) با خلیفه اول، بر او تاخته است.ابوبکر ابن عربی، العواصم من القواصم، به کوشش محبالدین خطیب، ج۱، ص ۲۲۸. [۱۱] ظاهرا مسأله انتساب این کتاب به ابن قتیبه دست کم از قرن ۶ ق. مطرح بوده است؛ چنانکه ابن شبّاط، مورخ [[تونس|تونسی]] (د ۶۸۱ق) نیز در کتاب خود با عنوان «صلة السمط»، از «الامامة و السیاسه» با تصریح به نام ابن قتیبه، نقل میکند. [۱۲]ابن شباط، محمد، «صلة السمط»، المکتبة العربیة الصقلیه، به کوشش میکله آماری، ج۱، ص۲۱۱ قلقشندی (د ۸۲۱ق) نیز در «صبح الاعشی»، عهدنامه [[عمر بن عبدالعزیز]] به [[سلیمان بن عبدالملک]] را به نقل از کتاب ابن قتیبه با عنوان «تاریخ الخلفاء»، آورده است [۱۴]قلقشندی، احمد، صبح الاعشی، ج۹، ص۳۶۰-۳۶۲ که اصل آن را در الامامة و السیاسه میتوان یافت. <br />
<br />
==محتوای کتاب==<br />
کتاب پس از خطبه، با ذکر فضایل دو خلیفه نخست آغاز میشود، سپس به مسأله [[سقیفه]] و خلافت [[ابوبکر]] میپردازد، اما به طور کلی، اخبار و روایات مربوط به دوره [[خلافت]] ابوبکر و [[عمر بن خطاب|عمر]] بسیار مختصر و تنها با اشارههای گذرا آمده است. از اینجا نویسنده به تفصیل بیشتر گراییده، و به ویژه از دوره خلافت [[امام علی|امیرالمؤمنین علی]] (ع) روایات متعدد و مفصلی آورده است، چندانکه حدود ربعی از کتاب را به تاریخ این دوره اختصاص داده است. <br />
<br />
نویسنده به شرح خلافت و نحوه به خلافت رسیدن [[خلفای راشدین]]، جنگهای حضرت علی(ع)، [[صلح امام حسن]](ع)، خلافت [[معاویه]] و [[یزید]] و [[واقعه حره]] پرداخته است که روی هم، مطالب جلد اول را تشکیل میدهند.<br />
جلد دوم با شرح خلافت دیگر خلفای [[اموی]] و در ضمن آنها شرح فتوحات افریقیه و [[اندلس]] ادامه یافته است. آنگاه، از آغاز کار [[عباسیان]] و نحوه روی کار آمدن آنها با عنوان «بدء الفتن و الدولة العباسیه» به اختصار سخن گفته و کتاب را با شرح خلافت [[سفاح]] تا [[مأمون]] به پایان برده است.<br />
<br />
مؤلف ذکر حوادث را بهصورت تقویم تاریخی که فلان واقعه در فلان روز و سال روی داده است، چینش نموده و از تبیین و تحلیل (چگونگیها و چراییها) چیزی به دست نمیدهد؛ لذا از ریشهیابی محروم و بهناچار اکتفا به رویدادهای تقویمگونه آن شده است.[۱]صادق علاماتی، "ابن قتیبه"، ۱۳۸۹، ص۱۱۰.<br />
<br />
==منابع کتاب==<br />
«الامامة و السیاسه» مجموعهای نامنظم از آثار مورخان قرون نخست هجری است و این موضوع به طور خاص در بخش مربوط به فتح افریقیه و [[اندلس]] نمایانتر است. مقایسه میان روایات این بخش با یک اثر از عبدالملک ابن حبیب اندلسی، نشان میدهد که نویسنده «الامامة و السیاسه»، غالب روایات این بخش را، گاه حتی با حفظ سلسله سند ابن حبیب، از کتاب او نوشته و اختلاف میان دو متن بسیار اندک است. [۲۶]ابن حبیب، التاریخ، ج۱، ص۱۴۳. همچنین در همین بخش، مؤلف کتاب به اثر یک مصری اندلسی الاصل، از نوادگان موسی بن نصیر، فاتح اندلس، به نام معارک بن مروان تکیه داشته است. [۳۲]حسین مونس، تاریخ الجغرافیة و الجغرافیین فی الاندلس، ج۱، ص۲۷ البته درهیچ یک از موارد فوق، مؤلف به منبع اصلی خود اشاره نکرده است.<br />
<br />
در جاهایی از کتاب که مؤلف به مأخذ خود تصریح میکند، میتوان آثار مورخان بزرگ سدههای نخست هجری را که اینک نشانی از آنها در دست نیست، بازیافت و این یکی از مهمترین ویژگیهای «الامامة و السیاسه» محسوب میشود. آثار تاریخی ابومعشر سندی، ابوالحسن مداینی، و اثر بسیار مهم هیثم بن عدی (د ۲۰۷ ق) با عنوان «الدولة» در اخبار دعوت عباسی در بخش مربوط به آغاز خلافت [[عباسیان]] [۴۰]الامامة و السیاسه، قاهره، ج۲، ص۱۳۰. مورد استفاده مؤلف قرار گرفته است.<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
*"الامامة و السیاسة"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰ ص۳۹۱۸. <br />
*"ابن قتیبه"، صادق علاماتی، مجله کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۵۰، آبان ۱۳۸۹.<br />
*"الامامة و السیاسة"، سایت آیین رحمت، دفتر آیتالله مکارم شیرازی.<br />
*[[نرم افزار نور السیرة ۲|نرم افزار نور السیرة]]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.<br />
[[رده:منابع تاریخ اسلام]][[رده:منابع تاریخ سیاسی اسلام]][[رده:کتابهای تاریخی]]</div>
مهدی موسوی