Zadhoosh: اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

2026-11-10T13:02:09Z

اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: الاتقان فی علوم القرآن (کتاب)

2026-11-10T12:49:27Z

ایجاد مقالهٔ تازه: الاتقان فی علوم القرآن (کتاب)

صفحهٔ تازه

'''الاتقان فی علوم القرآن'''، مشهورترین اثر جلال‌الدین سیوطی (۸۴۹–۹۱۱ق) و یکی از جامع‌ترین کتاب‌ها در [[علوم قرآنی|علوم قرآن]] در سنت اهل سنت است.<ref>سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، مقدمهٔ مؤلف؛ زرکلی، الأعلام، ج۴.</ref> این کتاب در هشتاد «نوع» (فصل موضوعی) تدوین شده و مباحثی مانند نزول [[قرآن]]، [[جمع قرآن]]، [[ناسخ و منسوخ]]، [[اسباب نزول]]، قراءات و [[اعجاز قرآن]] را در بر می‌گیرد.<ref>سیوطی، الاتقان، فهرست الانواع.</ref> الاتقان بر پایهٔ «[[البرهان فی علوم القرآن (کتاب)|البرهان فی علوم القرآن]]» بدرالدین زرکشی (درگذشت ۷۹۴ق) نوشته شده و آن را گسترش داده است.<ref>سیوطی، الاتقان، النوع الاول؛ زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، مقدمه.</ref>

== مؤلف ==
جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی، محدث، مفسر، فقیه شافعی و مورخ مصری سدهٔ نهم و دهم هجری بود.<ref>سیوطی، الاتقان، مقدمه؛ زرکلی، الأعلام، ج۴.</ref> او آثار فراوانی در تفسیر، حدیث، تاریخ و ادبیات نوشت و کتاب «الاتقان» را در اواخر عمر خود تألیف کرد.<ref>همان.</ref> سیوطی در مقدمهٔ کتاب، انگیزهٔ خود را گردآوری پراکنده‌های علوم قرآن در یک مجموعه دانسته است.<ref>سیوطی، الاتقان، مقدمه.</ref>

== ساختار و محتوا ==
الاتقان به هشتاد «نوع» تقسیم شده و هر نوع به یکی از مباحث علوم قرآن اختصاص دارد.<ref>سیوطی، الاتقان، فهرست الانواع.</ref> مباحث آغازین به نزول قرآن، مکی و مدنی، و اسباب نزول می‌پردازد؛ سپس مباحثی مانند جمع و ترتیب قرآن، قراءات، رسم‌الخط، محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ، و وجوه و نظائر می‌آید.<ref>همان.</ref> بخش‌های پایانی به اعجاز قرآن، امثال، اقسام، لغات، فواتح سوره‌ها، و شروط مفسر و آداب تفسیر اختصاص دارد.<ref>همان.</ref> روش سیوطی در بیشتر این مباحث، گردآوری و نقل اقوال پیشینیان است.<ref>سیوطی، الاتقان، مقدمه؛ زرکشی، البرهان، مقدمه.</ref>

از مباحث مهم کتاب، بحث «جمع قرآن» است. سیوطی در آن، گزارش‌های مختلف دربارهٔ گردآوری قرآن در عهد پیامبر (صلی الله علیه و آله)، ابوبکر و عثمان را گرد آورده و به روایات مربوط به شمار حافظان قرآن در آن دوره پرداخته است.<ref>سیوطی، الاتقان، نوع جمع القرآن؛ [[جمع قرآن]].</ref> این بخش، یکی از منابع اصلی بحث‌های معاصر دربارهٔ [[تاریخ قرآن]] است.<ref>همان.</ref>

== جایگاه و روش ==
الاتقان را می‌توان دایرةالمعارفی از علوم قرآن دانست که دیدگاه‌های مفسران و محدثان پیشین را در یک جا فراهم کرده است.<ref>زرکشی، البرهان، مقدمه؛ سیوطی، الاتقان، مقدمه.</ref> ارزش اصلی آن در گستردگی نقل و دسته‌بندی موضوعی است، نه در نوآوری نظری.<ref>همان.</ref> به همین سبب، پژوهشگران علوم قرآن در دوره‌های بعد، آن را مبنای کار خود قرار داده‌اند.<ref>سیوطی، الاتقان، مقدمه.</ref>

== نقدها ==
بر الاتقان چند نقد وارد شده است. نخست، نقل اقوال بدون داوری و نقد سندی که راه ورود روایات ضعیف و اسرائیلیات را به بحث‌های علوم قرآن باز کرده است.<ref>خویی، البیان فی تفسیر القرآن، بحث جمع القرآن؛ زرکشی، البرهان، مقدمه.</ref> دوم، کم‌اعتنایی به منابع و دیدگاه‌های [[شیعه]]؛ سیوطی در مباحثی مانند جمع قرآن و قراءات، تنها به منابع اهل سنت تکیه کرده است.<ref>خویی، البیان، بحث جمع القرآن؛ طباطبایی، المیزان، مقدمه.</ref> سوم، برخی مباحث کتاب بر پیش‌فرض‌های کلامی اهل سنت استوار است و ازاین‌رو بررسی انتقادی آن، نیازمند مقایسه با منابع شیعی است.<ref>خویی، البیان، مقدمه؛ طباطبایی، المیزان، مقدمه.</ref>

در برابر، دفاع از کتاب نیز صورت گرفته است: جامعیت آن در گردآوری مباحث، آن را به مرجعی کم‌نظیر در حوزهٔ خود تبدیل کرده و بسیاری از آثار پیشین را از خطر فراموشی نجات داده است.<ref>زرکشی، البرهان؛ سیوطی، الاتقان، مقدمه.</ref>

== چاپ‌ها و ترجمه‌ها ==
الاتقان بارها در مصر، بیروت و دیگر شهرهای اسلامی چاپ شده و در ایران نیز چاپ‌های متعددی از آن منتشر شده است.<ref>سیوطی، الاتقان، چاپ‌های مختلف؛ زرکلی، الأعلام، ج۴.</ref> برخی از چاپ‌ها با تحقیق و تعلیقه همراه‌اند.<ref>همان.</ref> ترجمه‌های فارسی نیز از بخش‌هایی از آن انجام شده است.<ref>سیوطی، الاتقان، ترجمه‌های فارسی.</ref> در دانشنامه‌ها و پژوهش‌های علوم قرآنی، ارجاع به الاتقان با ذکر «نوع» انجام می‌شود، زیرا شمارهٔ صفحه در چاپ‌های مختلف متفاوت است.<ref>همان.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
* خویی، سید ابوالقاسم؛ ''البیان فی تفسیر القرآن''، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، ۱۴۳۰ق.
* زرکشی، بدرالدین؛ ''البرهان فی علوم القرآن''، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۱۰ق.
* زرکلی، خیرالدین؛ ''الأعلام''، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م.
* سیوطی، جلال‌الدین؛ ''الاتقان فی علوم القرآن''، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
* طباطبایی، سید محمدحسین؛ ''المیزان فی تفسیر القرآن''، قم: منشورات اسماعیلیان، بی‌تا.

[[رده:کتاب‌های علوم قرآنی]]
[[رده:علوم قرآنی]]
[[رده:تفسیرهای اهل سنت]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۲
سطر ۱:		سطر ۱:
−	'''الاتقان فی علوم القرآن'''، مشهورترین اثر جلال‌الدین سیوطی (۸۴۹–۹۱۱ق) و یکی از جامع‌ترین کتاب‌ها در [[علوم ~~قرآنی~~\|علوم قرآن]] در سنت اهل سنت است.<ref>سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، مقدمهٔ مؤلف؛ زرکلی، الأعلام، ج۴.</ref> این کتاب در هشتاد «نوع» (فصل موضوعی) تدوین شده و مباحثی مانند نزول [[قرآن]]، [[جمع قرآن]]، [[ناسخ و منسوخ]]، [[اسباب نزول]]، قراءات و [[اعجاز قرآن]] را در بر می‌گیرد.<ref>سیوطی، الاتقان، فهرست الانواع.</ref> الاتقان بر پایهٔ «[[البرهان فی علوم القرآن (کتاب)\|البرهان فی علوم القرآن]]» بدرالدین زرکشی (درگذشت ۷۹۴ق) نوشته شده و آن را گسترش داده است.<ref>سیوطی، الاتقان، النوع الاول؛ زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، مقدمه.</ref>	+	'''الاتقان فی علوم القرآن'''، مشهورترین اثر جلال‌الدین سیوطی (۸۴۹–۹۱۱ق) و یکی از جامع‌ترین کتاب‌ها در [[علوم قرآن\|علوم قرآن]] در سنت اهل سنت است.<ref>سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، مقدمهٔ مؤلف؛ زرکلی، الأعلام، ج۴.</ref> این کتاب در هشتاد «نوع» (فصل موضوعی) تدوین شده و مباحثی مانند نزول [[قرآن]]، [[جمع قرآن]]، [[ناسخ و منسوخ]]، [[اسباب نزول]]، قراءات و [[اعجاز قرآن]] را در بر می‌گیرد.<ref>سیوطی، الاتقان، فهرست الانواع.</ref> الاتقان بر پایهٔ «[[البرهان فی علوم القرآن (کتاب)\|البرهان فی علوم القرآن]]» بدرالدین زرکشی (درگذشت ۷۹۴ق) نوشته شده و آن را گسترش داده است.<ref>سیوطی، الاتقان، النوع الاول؛ زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، مقدمه.</ref>

	== مؤلف ==		== مؤلف ==

الاتقان فی علوم القرآن (کتاب) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: اصلاح پیوندها به صفحهٔ اصلی (رفع پیوند به تغییرمسیر)

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: الاتقان فی علوم القرآن (کتاب)