https://wiki.ahlolbait.com/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 2026-05-19T20:28:41Z تاریخچهٔ ویرایش‌های این صفحه در ویکی MediaWiki 1.32.0 https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157546&oldid=prev 2025-06-22T12:34:03Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:Afghanistan.jpg|left|thumb|افغانستان در جهان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:Afghanistan.jpg|left|thumb|افغانستان در جهان]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«افغانستان»''' از کشورهای اسلامی آسیا و پایتخت آن کابل است. [[اسلام]] دین رسمی این کشور و فارسی دری و پشتو زبان‌های رسمی آن می‌باشد. این کشور بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم، در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«افغانستان»''' از کشورهای اسلامی آسیا و پایتخت آن کابل است. [[اسلام]] دین رسمی این کشور و فارسی دری و پشتو زبان‌های رسمی آن می‌باشد. این کشور بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم، در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== وضعیت جغرافیایی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور افغانستان حدفاصل آسیای میانه و آسیای جنوب غربی به مرکزیت کابل است و با کشورهای [[ایران]]، [[ترکمنستان]]، [[ازبکستان]]، [[تاجیکستان]]، چین و [[پاکستان]]، هم مرز است. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افغانستان کشوری محصور در خشکی و کوهستان و با آب و هوای سرد می‌باشد. بیشتر مناطق این کشور کوهستانی است اما در جنوب و جنوب باختری، مناطق پستی نیز وجود دارد. </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تاریخچه افغانستان==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تاریخچه افغانستان==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22" >سطر ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۷:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ظهور طالبان و دوران پس از آن ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ظهور طالبان و دوران پس از آن ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== وضعیت جغرافیایی ==</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افغانستان کشوری محصور در خشکی و کوهستان و با آب و هوای سرد می‌باشد. بیشتر مناطق این کشور کوهستانی است اما در جنوب و جنوب باختری، مناطق پستی نیز وجود دارد. </del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور افغانستان حدفاصل آسیای میانه و آسیای جنوب غربی به مرکزیت کابل است و با کشورهای [[ایران]]، [[ترکمنستان]]، [[ازبکستان]]، [[تاجیکستان]]، چین و [[پاکستان]]، هم مرز است. </del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وضعیت اجتماعی==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وضعیت اجتماعی==</div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157545&oldid=prev 2025-06-22T12:31:54Z

<p>دین و فرهنگ</p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l53" >سطر ۵۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۵۳:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==دین و فرهنگ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==دین و فرهنگ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۹۹٪ مردم افغانستان [[اسلام|مسلمان]] هستند و اسلام دین رسمی افغانستان است. مسلمانان افغانستان اکثرا پیرو مذهب حنفی (سنی) هستند و شیعه در اقلیت هستند. هم‌چنین پیروان گروه‌های صوفی مانند نقشبندیه و نیز طرفداران عقاید سلفیه در این کشور وجود دارند.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 مقاله افغانستان در سایت ویکی شیعه] &lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">۹۹٪ مردم افغانستان [[اسلام|مسلمان]] هستند که حدود ۸۰-۸۹٪ آنان [[سنی]]، ۱۰-۱۹٪ [[</del>شیعه<del class="diffchange diffchange-inline">]] و ۱٪ دیگر ادیان </del>هستند. <del class="diffchange diffchange-inline">مذاهب دیگری چون هندو و سیک </del>نیز در افغانستان <del class="diffchange diffchange-inline">پیروانی دارد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">همچنین </del>بین <del class="diffchange diffchange-inline">۱۰۰۰ </del>تا <del class="diffchange diffchange-inline">۲۰۰۰ نفر </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">پیروان [[مسیحیت]] در این کشور زندگی می‌کنند</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بیشتر شیعیان افغانستان، معتقد به مذهب </ins>شیعه <ins class="diffchange diffchange-inline">امامیه </ins>هستند. <ins class="diffchange diffchange-inline">شیعیان اسماعیلی </ins>نیز در <ins class="diffchange diffchange-inline">مناطقی از </ins>افغانستان <ins class="diffchange diffchange-inline">حضور دارند</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">درصد شیعیان </ins>بین <ins class="diffchange diffchange-inline">۲۵٪ </ins>تا <ins class="diffchange diffchange-inline">۳۰٪ برآورد شده است. اکثریت شیعیان افغانستان </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">قوم هزاره هستند. قزلباش‌ها، سادات و گروه‌هایی از هراتی‌ها، تاجیک‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها و پشتون‌ها، دیگر اقوام و طوایف شیعه افغانستان را تشکیل می‌دهند.&lt;ref&gt;بختیاری، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش، ص ۶و۷</ins>.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس قانون اساسی افغانستان، فارسی (دری) و پشتو زبان‌های رسمی دولت افغانستان می‌باشند و در ولایت‌هایی که بیش از دوسوم مردم آن گویش‌ور زبانی دیگر باشند، آن زبان به عنوان زبان رسمی سوم تلقی می‌شود.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بر اساس قانون اساسی افغانستان، فارسی (دری) و پشتو زبان‌های رسمی دولت افغانستان می‌باشند و در ولایت‌هایی که بیش از دوسوم مردم آن گویش‌ور زبانی دیگر باشند، آن زبان به عنوان زبان رسمی سوم تلقی می‌شود.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از چهره‌های فرهنگی مشهور افغانستانی می‌توان از [[مولوی|مولانا جلال الدین بلخی]]، [[خواجه عبدالله انصاری]]، [[انوری]]، عنصری بلخی، [[ابوریحان بیرونی]]، امیر علیشیر نوایی، [[عبدالرحمن جامی]]، [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]]، [[سنائی|سنایی غزنوی]]، [[ظهیر فاریابی]] و شهید بلخی، نام برد.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از چهره‌های فرهنگی مشهور افغانستانی می‌توان از [[مولوی|مولانا جلال الدین بلخی]]، [[خواجه عبدالله انصاری]]، [[انوری]]، عنصری بلخی، [[ابوریحان بیرونی]]، امیر علیشیر نوایی، [[عبدالرحمن جامی]]، [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]]، [[سنائی|سنایی غزنوی]]، [[ظهیر فاریابی]] و شهید بلخی، نام برد.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157544&oldid=prev 2025-06-22T12:09:01Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l42" >سطر ۴۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۴۲:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حکمرانان‌ افغانستان‌ بیشتر از میان‌ خانواده‌های‌ پشتون‌ بوده‌اند. مردم‌ پشتون‌ عمدتاً زارع‌ یا دامدار و بسیاری‌ از آنها نیمه‌ کوچنده‌ هستند. از این‌ گروه‌ نیمی‌ با گله‌هایشان‌ ییلاق‌ و قشلاق‌ می‌کنند و نیمی‌ دیگر درمحل‌ باقی‌می‌مانند و در زمینهایشان‌ زراعت‌می‌کنند.&lt;ref&gt;افغانستان‌: اقوام‌ - كوچ‌نشينى‌، مجموعه‌ مقالات‌، به‌ كوشش‌ محمد حسين‌ پاپلى‌ يزدي‌، مشهد، ۱۳۷۲ش‌، ص۶۲۲-۶۲۳.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حکمرانان‌ افغانستان‌ بیشتر از میان‌ خانواده‌های‌ پشتون‌ بوده‌اند. مردم‌ پشتون‌ عمدتاً زارع‌ یا دامدار و بسیاری‌ از آنها نیمه‌ کوچنده‌ هستند. از این‌ گروه‌ نیمی‌ با گله‌هایشان‌ ییلاق‌ و قشلاق‌ می‌کنند و نیمی‌ دیگر درمحل‌ باقی‌می‌مانند و در زمینهایشان‌ زراعت‌می‌کنند.&lt;ref&gt;افغانستان‌: اقوام‌ - كوچ‌نشينى‌، مجموعه‌ مقالات‌، به‌ كوشش‌ محمد حسين‌ پاپلى‌ يزدي‌، مشهد، ۱۳۷۲ش‌، ص۶۲۲-۶۲۳.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاجیک‌ها:''' <del class="diffchange diffchange-inline">تاجیک‌های افغانستان دومین گروه قومی بزرگ در این کشور هستند. </del>آنها به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند و در مناطق شمال، شمال شرقی و غربی افغانستان و همچنین در شهرهای بزرگ این کشور حضور دارند. &lt;ref&gt;[http://www.afghanpaper.com/info/joghrafia/aghvam.htm اقوام ساکن در افغانستان، سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان]&lt;/ref&gt; تاجیکها را از ساکنان‌ بسیار قدیم‌ مناطق‌ مرکزی‌ افغانستان‌ و احتمالاً از نخستین‌ بومیان‌ ایرانی‌ این‌ سرزمین‌ دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/230988 دانشنامه ایران، مدخل افغانستان از عباس سعیدی و دیگران]&lt;/ref&gt; زیستگاههای‌ عمده تاجیکها در نواحی‌ دشت‌ کوه‌ دامن‌ در شمال‌ کابل‌، دره پنجشیر و بدخشان‌ بوده‌ است‌. گروهی‌ از تاجیکها هم‌ در پیرامون‌ هرات‌ و غزنه‌ زندگی‌ می‌کرده‌اند. برخی‌ مذهب‌ تاجیکان‌ را، بجز تاجیکان‌ بامیان‌، سنی‌ حنفی‌ و برخی‌ مذهب‌ تاجیکهای‌ کوهستانی‌ را شیعه‌، و مذهب‌ دشت‌نشینان‌ را سنی‌ حنفی‌ نوشته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/230988 دانشنامه ایران، مدخل افغانستان از عباس سعیدی و دیگران]&lt;/ref&gt;  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاجیک‌ها:''' آنها به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند و در مناطق شمال، شمال شرقی و غربی افغانستان و همچنین در شهرهای بزرگ این کشور حضور دارند. &lt;ref&gt;[http://www.afghanpaper.com/info/joghrafia/aghvam.htm اقوام ساکن در افغانستان، سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان]&lt;/ref&gt; تاجیکها را از ساکنان‌ بسیار قدیم‌ مناطق‌ مرکزی‌ افغانستان‌ و احتمالاً از نخستین‌ بومیان‌ ایرانی‌ این‌ سرزمین‌ دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/230988 دانشنامه ایران، مدخل افغانستان از عباس سعیدی و دیگران]&lt;/ref&gt; زیستگاههای‌ عمده تاجیکها در نواحی‌ دشت‌ کوه‌ دامن‌ در شمال‌ کابل‌، دره پنجشیر و بدخشان‌ بوده‌ است‌. گروهی‌ از تاجیکها هم‌ در پیرامون‌ هرات‌ و غزنه‌ زندگی‌ می‌کرده‌اند. برخی‌ مذهب‌ تاجیکان‌ را، بجز تاجیکان‌ بامیان‌، سنی‌ حنفی‌ و برخی‌ مذهب‌ تاجیکهای‌ کوهستانی‌ را شیعه‌، و مذهب‌ دشت‌نشینان‌ را سنی‌ حنفی‌ نوشته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/230988 دانشنامه ایران، مدخل افغانستان از عباس سعیدی و دیگران]&lt;/ref&gt; <ins class="diffchange diffchange-inline">برخی تاجیک‌های افغانستان را دومین گروه قومی بزرگ در این کشور دانسته اند.</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''هزاره‌ها:''' <del class="diffchange diffchange-inline">سومین گروه قومی بزرگ </del>در افغانستان هستند. آنها <del class="diffchange diffchange-inline">نیز </del>به زبان <del class="diffchange diffchange-inline">فارسی </del>(<del class="diffchange diffchange-inline">دری</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">صحبت می‌کنند و </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">مناطق مرکزی </del>افغانستان <del class="diffchange diffchange-inline">(هزارستان</del>/<del class="diffchange diffchange-inline">هزاره‌جات) و همچنین در شهرهای بزرگ ساکن هستند.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''هزاره‌ها:''' <ins class="diffchange diffchange-inline">هزاره‌ها كه تقريباً 25 درصد از كل جمعيت افغانستان را تشكيل مي‌دهند. </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">گذشته اكثريت آنان در مركز </ins>افغانستان <ins class="diffchange diffchange-inline">موسوم به منطقه هزاره‌جات مي‌زيستند، اما امروزه در اكثر مناطق اين كشور زندگي مي‌كنند. هزارها عمدتاً پيرو مذهب اماميه اثناعشري هستند و عده کمی از آنها که سنی مذهب </ins>هستند. آنها <ins class="diffchange diffchange-inline">در قسمتهای بدخشان ، پنجشیر، بادغیس، و نوربند زندگی می کنند. هزاره ها </ins>به زبان <ins class="diffchange diffchange-inline">فارسي </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">دري</ins>) <ins class="diffchange diffchange-inline">تكلم مي‌كنند.&lt;ref&gt;[http://www.afghanpaper.com/info/joghrafia/aghvam.htm اقوام ساکن </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">افغانستان، سایت شبکه اطلاع رسانی </ins>افغانستان<ins class="diffchange diffchange-inline">]&lt;</ins>/<ins class="diffchange diffchange-inline">ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ازبک‌ها:''' <del class="diffchange diffchange-inline">یکی دیگر </del>از اقوام <del class="diffchange diffchange-inline">مهم </del>افغانستان <del class="diffchange diffchange-inline">هستند که </del>به زبان <del class="diffchange diffchange-inline">ازبکی صحبت می‌کنند</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">آنها بیشتر </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">شمال افغانستان </del>و در <del class="diffchange diffchange-inline">نزدیکی مرز ازبکستان ساکن هستند. </del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ازبک‌ها:''' <ins class="diffchange diffchange-inline">اين تبار </ins>از اقوام <ins class="diffchange diffchange-inline">ترك تبارند، در نواحي شمال </ins>افغانستان <ins class="diffchange diffchange-inline">ساكنند و عمدتاً در شهرهاي: مزارشريف، شبرغان، ميمنه، خان آباد، قندوز و... سكونت دارند، جمعيت آنان با ديگر اقوام ترك تبار 20 درصد كل جمعيت كشور برآورد شده است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">ازبكها از اعقاب تركان زرد پوست آسياي مركزي مي‌باشند و </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">مشاغل چون: كشاورزي و دامداري اشتغال دارند و به زبان ازبكي، كه </ins>زبان <ins class="diffchange diffchange-inline">مادري اين قوم است، تركيبي از واژه‌هاي تركي است</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">از نظر سياسي، اينان نيز چون ديگر اقوام از حكومت محروم بوده و همواره تحت فشار قرار داشته‌اند، به همين علت </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">فقر و محروميت مي‌زيسته‌اند </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">از نظر مذهب اكثريت اين قوم سني مذهبند.&lt;ref&gt;[http://www.afghanpaper.com/info/joghrafia/aghvam.htm اقوام ساکن </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">افغانستان، سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان]&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علاوه بر این اقوام اصلی، اقوام دیگری مانند ترکمن‌ها، بلوچ‌ها، نورستانی‌ها، پشه‌ای‌ها و ... نیز در افغانستان زندگی می‌کنند.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علاوه بر این اقوام اصلی، اقوام دیگری مانند ترکمن‌ها، بلوچ‌ها، نورستانی‌ها، پشه‌ای‌ها و ... نیز در افغانستان زندگی می‌کنند.  </div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157543&oldid=prev 2025-06-22T11:41:02Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9" >سطر ۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۹:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش بریتانیا در جدایی افغانستان از ایران ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش بریتانیا در جدایی افغانستان از ایران ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جدایی افغانستان از ایران در قرن نوزدهم با نقش مستقیم بریتانیا و در چارچوب رقابت استعماری موسوم به &quot;بازی بزرگ&quot; میان بریتانیا و روسیه شکل گرفت. بریتانیا با هدف ایجاد منطقه حائل میان هند بریتانیایی و ایران، از استقلال افغانستان حمایت کرد و در جنگ هرات (۱۸۳۷–۱۸۳۸) با تهدید نظامی، ایران را وادار به عقب‌نشینی کرد. سرانجام با امضای معاهده پاریس در سال ۱۸۵۷، ایران تحت فشار بریتانیا رسماً از ادعای خود بر هرات صرف‌نظر کرد. همچنین در تعیین مرزهای جدید میان ایران و افغانستان، داوری بریتانیا (از جمله حکم لرد گرانویل در سال ۱۸۷۲) نقش کلیدی داشت و این مرزکشی‌ها موجب جدایی همیشگی مناطقی چون هرات از ایران شد&lt;ref&gt; ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار، ص. ۲۳۵.&lt;/ref&gt;= استقلال کامل و تلاش برای نوسازی <del class="diffchange diffchange-inline">(اوایل قرن ۲۰ میلادی) </del>===</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جدایی افغانستان از ایران در قرن نوزدهم با نقش مستقیم بریتانیا و در چارچوب رقابت استعماری موسوم به &quot;بازی بزرگ&quot; میان بریتانیا و روسیه شکل گرفت. بریتانیا با هدف ایجاد منطقه حائل میان هند بریتانیایی و ایران، از استقلال افغانستان حمایت کرد و در جنگ هرات (۱۸۳۷–۱۸۳۸) با تهدید نظامی، ایران را وادار به عقب‌نشینی کرد. سرانجام با امضای معاهده پاریس در سال ۱۸۵۷، ایران تحت فشار بریتانیا رسماً از ادعای خود بر هرات صرف‌نظر کرد. همچنین در تعیین مرزهای جدید میان ایران و افغانستان، داوری بریتانیا (از جمله حکم لرد گرانویل در سال ۱۸۷۲) نقش کلیدی داشت و این مرزکشی‌ها موجب جدایی همیشگی مناطقی چون هرات از ایران شد&lt;ref&gt; ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار، ص. ۲۳۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==</ins>= استقلال کامل و تلاش برای نوسازی ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دوران ثبات نسبی و توسعه <del class="diffchange diffchange-inline">(اواسط قرن ۲۰ میلادی) </del>===</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دوران ثبات نسبی و توسعه ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از دوره کوتاهی از بی‌ثباتی، سلطنت '''نادرشاه''' و سپس پسرش '''ظاهرشاه'''، دوره‌ای نسبی از ثبات و توسعه را برای افغانستان به ارمغان آورد. در این دوره، افغانستان سیاست بی‌طرفی را در پیش گرفت و روابط خود را با هر دو بلوک شرق و غرب گسترش داد. اصلاحات تدریجی اقتصادی و اجتماعی صورت گرفت و زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها و سدها ساخته شد. این دوران که تا کودتای '''داوود خان''' در سال ۱۹۷۳ ادامه داشت، اغلب به عنوان &quot;دهه دموکراسی&quot; نیز شناخته می‌شود، هرچند که نظام سیاسی پادشاهی بود.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. صفحات ۲۵۰-۲۵۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از دوره کوتاهی از بی‌ثباتی، سلطنت '''نادرشاه''' و سپس پسرش '''ظاهرشاه'''، دوره‌ای نسبی از ثبات و توسعه را برای افغانستان به ارمغان آورد. در این دوره، افغانستان سیاست بی‌طرفی را در پیش گرفت و روابط خود را با هر دو بلوک شرق و غرب گسترش داد. اصلاحات تدریجی اقتصادی و اجتماعی صورت گرفت و زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها و سدها ساخته شد. این دوران که تا کودتای '''داوود خان''' در سال ۱۹۷۳ ادامه داشت، اغلب به عنوان &quot;دهه دموکراسی&quot; نیز شناخته می‌شود، هرچند که نظام سیاسی پادشاهی بود.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. صفحات ۲۵۰-۲۵۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== کودتاها، جنگ داخلی و مداخله شوروی <del class="diffchange diffchange-inline">(اواخر قرن ۲۰ میلادی) </del>===</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== کودتاها، جنگ داخلی و مداخله شوروی <ins class="diffchange diffchange-inline"> </ins>===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با کودتای '''سردار محمد داوود خان''' در سال ۱۹۷۳، نظام پادشاهی در افغانستان به جمهوری تبدیل شد. اما این دوره نیز کوتاه بود و با '''کودتای کمونیستی''' در سال ۱۹۷۸، [[حزب دموکراتیک خلق افغانستان]] به قدرت رسید. این تغییر نظام و سیاست‌های رادیکال حزب کمونیست، به شورش‌های گسترده در سراسر کشور منجر شد. برای سرکوب این شورش‌ها، '''اتحاد جماهیر شوروی''' در سال ۱۹۷۹ به افغانستان لشکرکشی کرد. این مداخله، جنگی ویرانگر را آغاز کرد که ده سال به طول انجامید و منجر به کشته شدن میلیون‌ها نفر و آوارگی گسترده جمعیت شد. پس از خروج شوروی در سال ۱۹۸۹، افغانستان وارد دوره طولانی و خونین '''جنگ داخلی''' میان گروه‌های مختلف [[مجاهدین]] شد.&lt;ref&gt;یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. صفحات ۲۰۰-۲۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با کودتای '''سردار محمد داوود خان''' در سال ۱۹۷۳، نظام پادشاهی در افغانستان به جمهوری تبدیل شد. اما این دوره نیز کوتاه بود و با '''کودتای کمونیستی''' در سال ۱۹۷۸، [[حزب دموکراتیک خلق افغانستان]] به قدرت رسید. این تغییر نظام و سیاست‌های رادیکال حزب کمونیست، به شورش‌های گسترده در سراسر کشور منجر شد. برای سرکوب این شورش‌ها، '''اتحاد جماهیر شوروی''' در سال ۱۹۷۹ به افغانستان لشکرکشی کرد. این مداخله، جنگی ویرانگر را آغاز کرد که ده سال به طول انجامید و منجر به کشته شدن میلیون‌ها نفر و آوارگی گسترده جمعیت شد. پس از خروج شوروی در سال ۱۹۸۹، افغانستان وارد دوره طولانی و خونین '''جنگ داخلی''' میان گروه‌های مختلف [[مجاهدین]] شد.&lt;ref&gt;یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. صفحات ۲۰۰-۲۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ظهور طالبان و دوران پس از آن <del class="diffchange diffchange-inline">(اواخر قرن ۲۰ و اوایل قرن ۲۱ میلادی) </del>===</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ظهور طالبان و دوران پس از آن ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l36" >سطر ۳۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۳۸:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این اقوام هر کدام دارای فرهنگ، زبان و تاریخ خاص خود هستند و در نقاط مختلف این کشور پراکنده‌اند.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این اقوام هر کدام دارای فرهنگ، زبان و تاریخ خاص خود هستند و در نقاط مختلف این کشور پراکنده‌اند.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''پشتون‌ها:''' بزرگترین قوم در افغانستان هستند و به زبان پشتو صحبت می‌کنند. آنها در مناطق جنوب و شرق افغانستان و همچنین در مناطق مرزی با پاکستان ساکن هستند.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''پشتون‌ها:''' بزرگترین قوم در افغانستان هستند و به زبان پشتو صحبت می‌کنند. آنها در مناطق جنوب و شرق افغانستان و همچنین در مناطق مرزی با پاکستان ساکن هستند. <ins class="diffchange diffchange-inline">جمعيت آنان در حدود 30 درصد از كل جمعيت افغانستان برآورد شده است، زبان اين قوم، پشتو و از شاخه‌هاي زبان هند و اروپايي است. اين طايفه اكثراً پيرو مذهب حنفي از مذاهب اهل سنت هستند، اما در بین آنها پشتونهای شیعه نیز زندگی می کنند.&lt;ref&gt;[http://www.afghanpaper.com/info/joghrafia/aghvam.htm اقوام ساکن در افغانستان، سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان]&lt;/ref&gt;  پشتونها به‌ زبان‌ پَشْتو، از گروه‌ شرقی‌ زبانهای‌ ایرانی‌ سخن‌ می‌گویند و زبان‌ فارسی‌ دری‌ را می‌دانند و به‌ این‌ زبان‌ شعر می‌سرایند و کتاب‌ می‌نویسند.&lt;ref&gt;افشار يزدي‌، محمود، افغان‌ نامه‌، تهران‌، ۱۳۵۹ش‌، ج۱، ص۱۱۸.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">حکمرانان‌ افغانستان‌ بیشتر از میان‌ خانواده‌های‌ پشتون‌ بوده‌اند. مردم‌ پشتون‌ عمدتاً زارع‌ یا دامدار و بسیاری‌ از آنها نیمه‌ کوچنده‌ هستند. از این‌ گروه‌ نیمی‌ با گله‌هایشان‌ ییلاق‌ و قشلاق‌ می‌کنند و نیمی‌ دیگر درمحل‌ باقی‌می‌مانند و در زمینهایشان‌ زراعت‌می‌کنند.&lt;ref&gt;افغانستان‌: اقوام‌ - كوچ‌نشينى‌، مجموعه‌ مقالات‌، به‌ كوشش‌ محمد حسين‌ پاپلى‌ يزدي‌، مشهد، ۱۳۷۲ش‌، ص۶۲۲-۶۲۳.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاجیک‌ها:''' دومین گروه قومی بزرگ در <del class="diffchange diffchange-inline">افغانستان </del>هستند <del class="diffchange diffchange-inline">و </del>به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند<del class="diffchange diffchange-inline">. آنها </del>در مناطق شمال، شمال شرقی و غربی افغانستان و همچنین در شهرهای بزرگ این کشور حضور دارند.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''تاجیک‌ها:''' <ins class="diffchange diffchange-inline">تاجیک‌های افغانستان </ins>دومین گروه قومی بزرگ در <ins class="diffchange diffchange-inline">این کشور </ins>هستند<ins class="diffchange diffchange-inline">. آنها </ins>به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند <ins class="diffchange diffchange-inline">و </ins>در مناطق شمال، شمال شرقی و غربی افغانستان و همچنین در شهرهای بزرگ این کشور حضور دارند. <ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;[http://www.afghanpaper.com/info/joghrafia/aghvam.htm اقوام ساکن در افغانستان، سایت شبکه اطلاع رسانی افغانستان]&lt;/ref&gt; تاجیکها را از ساکنان‌ بسیار قدیم‌ مناطق‌ مرکزی‌ افغانستان‌ و احتمالاً از نخستین‌ بومیان‌ ایرانی‌ این‌ سرزمین‌ دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/230988 دانشنامه ایران، مدخل افغانستان از عباس سعیدی و دیگران]&lt;/ref&gt; زیستگاههای‌ عمده تاجیکها در نواحی‌ دشت‌ کوه‌ دامن‌ در شمال‌ کابل‌، دره پنجشیر و بدخشان‌ بوده‌ است‌. گروهی‌ از تاجیکها هم‌ در پیرامون‌ هرات‌ و غزنه‌ زندگی‌ می‌کرده‌اند. برخی‌ مذهب‌ تاجیکان‌ را، بجز تاجیکان‌ بامیان‌، سنی‌ حنفی‌ و برخی‌ مذهب‌ تاجیکهای‌ کوهستانی‌ را شیعه‌، و مذهب‌ دشت‌نشینان‌ را سنی‌ حنفی‌ نوشته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/230988 دانشنامه ایران، مدخل افغانستان از عباس سعیدی و دیگران]&lt;/ref&gt; </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''هزاره‌ها:''' سومین گروه قومی بزرگ در افغانستان هستند. آنها نیز به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند و در مناطق مرکزی افغانستان (هزارستان/هزاره‌جات) و همچنین در شهرهای بزرگ ساکن هستند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''هزاره‌ها:''' سومین گروه قومی بزرگ در افغانستان هستند. آنها نیز به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند و در مناطق مرکزی افغانستان (هزارستان/هزاره‌جات) و همچنین در شهرهای بزرگ ساکن هستند.</div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157541&oldid=prev 2025-06-22T10:12:42Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9" >سطر ۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۹:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش بریتانیا در جدایی افغانستان از ایران ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش بریتانیا در جدایی افغانستان از ایران ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جدایی افغانستان از ایران در قرن نوزدهم با نقش مستقیم بریتانیا و در چارچوب رقابت استعماری موسوم به &quot;بازی بزرگ&quot; میان بریتانیا و روسیه شکل گرفت. بریتانیا با هدف ایجاد منطقه حائل میان هند بریتانیایی و ایران، از استقلال افغانستان حمایت کرد و در جنگ هرات (۱۸۳۷–۱۸۳۸) با تهدید نظامی، ایران را وادار به عقب‌نشینی کرد. سرانجام با امضای معاهده پاریس در سال ۱۸۵۷، ایران تحت فشار بریتانیا رسماً از ادعای خود بر هرات صرف‌نظر کرد. همچنین در تعیین مرزهای جدید میان ایران و افغانستان، داوری بریتانیا (از جمله حکم لرد گرانویل در سال ۱۸۷۲) نقش کلیدی داشت و این مرزکشی‌ها موجب جدایی همیشگی مناطقی چون هرات از ایران شد <del class="diffchange diffchange-inline">(</del>ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار، ص. ۲۳۵<del class="diffchange diffchange-inline">)</del>.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جدایی افغانستان از ایران در قرن نوزدهم با نقش مستقیم بریتانیا و در چارچوب رقابت استعماری موسوم به &quot;بازی بزرگ&quot; میان بریتانیا و روسیه شکل گرفت. بریتانیا با هدف ایجاد منطقه حائل میان هند بریتانیایی و ایران، از استقلال افغانستان حمایت کرد و در جنگ هرات (۱۸۳۷–۱۸۳۸) با تهدید نظامی، ایران را وادار به عقب‌نشینی کرد. سرانجام با امضای معاهده پاریس در سال ۱۸۵۷، ایران تحت فشار بریتانیا رسماً از ادعای خود بر هرات صرف‌نظر کرد. همچنین در تعیین مرزهای جدید میان ایران و افغانستان، داوری بریتانیا (از جمله حکم لرد گرانویل در سال ۱۸۷۲) نقش کلیدی داشت و این مرزکشی‌ها موجب جدایی همیشگی مناطقی چون هرات از ایران شد<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt; </ins>ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار، ص. ۲۳۵.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</ins>= استقلال کامل و تلاش برای نوسازی (اوایل قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">==</del>= استقلال کامل و تلاش برای نوسازی (اوایل قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157540&oldid=prev 2025-06-22T10:02:40Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29" >سطر ۲۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۲۹:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وضعیت اجتماعی==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وضعیت اجتماعی==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) است. جمعیت آن در سال ۲۰۲۵ م. بیش از ۴۳ میلیون نفر بود.&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/afghanistan-population/&lt;/ref&gt; پرجمعیت‌ترین شهرهای افغانستان به ترتیب کابل، قندهار، مزار شریف و جلال آباد هستند.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) است. جمعیت آن در سال ۲۰۲۵ م. بیش از ۴۳ میلیون نفر بود.&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/afghanistan-population/&lt;/ref&gt; پرجمعیت‌ترین شهرهای افغانستان به ترتیب کابل، قندهار، مزار شریف و جلال آباد هستند. <ins class="diffchange diffchange-inline">امروزه همه مردم دارای تابعیت افغانستان را افغان می‌نامند که در واقع افغان نام قومی خاص بود که امروزه پشتون نامیده می‌شوند. در همین راستا شخصی که از افغانستان است، افغان خطاب می‌شود.&lt;ref&gt;&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲. &lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">امروزه همه مردم دارای تابعیت افغانستان را افغان می‌نامند که در واقع افغان نام قومی خاص بود که امروزه پشتون نامیده می‌شوند. در همین راستا شخصی که </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">افغانستان است، افغان خطاب می‌شود. </del>جامعه افغانستان یک جامعه قومی و قبیله‌ای است و ملّت سازی در این کشور، روند درستی را طی نکرده است.</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">بسیاری </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">کارشناسان عقیده دارند: </ins>جامعه افغانستان یک جامعه قومی و قبیله‌ای است و ملّت سازی در این کشور، روند درستی را طی نکرده <ins class="diffchange diffchange-inline">و یا اصلا شکل نگرفته </ins>است. <ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;[https://www.tabnak.ir/fa/tags/37/1/%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 &quot;افغانستان&quot;، ویکی تابناک]: ۱۴ دی ۱۴۰۲.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نظام قانونی </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">حکومتی افغانستان، جمهوری اسلامی (متفاوت با [[پاکستان]] و [[ایران]]) است. بر پایه ساختار جدید در این کشور، قوانین این کشور بر اساس آموزه‌های دین [[اسلام]] است</del>.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">اقوام مختلفی که در افغانستان زندگی می کنند عبارتند از: پشتون‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">ازبک‌ها</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این اقوام هر کدام دارای فرهنگ، زبان و تاریخ خاص خود هستند و در نقاط مختلف این کشور پراکنده‌اند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''پشتون‌ها:''' بزرگترین قوم در افغانستان هستند و به زبان پشتو صحبت می‌کنند. آنها در مناطق جنوب و شرق افغانستان و همچنین در مناطق مرزی با پاکستان ساکن هستند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''تاجیک‌ها:''' دومین گروه قومی بزرگ در افغانستان هستند و به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند. آنها در مناطق شمال، شمال شرقی و غربی افغانستان و همچنین در شهرهای بزرگ این کشور حضور دارند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''هزاره‌ها:''' سومین گروه قومی بزرگ در افغانستان هستند. آنها نیز به زبان فارسی (دری) صحبت می‌کنند و در مناطق مرکزی افغانستان (هزارستان/هزاره‌جات) و همچنین در شهرهای بزرگ ساکن هستند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''ازبک‌ها:''' یکی دیگر از اقوام مهم افغانستان هستند که به زبان ازبکی صحبت می‌کنند. آنها بیشتر در شمال افغانستان و در نزدیکی مرز ازبکستان ساکن هستند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علاوه بر این اقوام اصلی، اقوام دیگری مانند ترکمن‌ها، بلوچ‌ها، نورستانی‌ها، پشه‌ای‌ها و ... نیز در افغانستان زندگی می‌کنند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این اقوام در طول تاریخ افغانستان با یکدیگر تعامل داشته‌اند و تأثیر متقابلی بر فرهنگ و جامعه افغانستان گذاشته‌اند.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==دین و فرهنگ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==دین و فرهنگ==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157539&oldid=prev 2025-06-22T09:38:39Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l49" >سطر ۴۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۴۹:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''Afghanistan: A Political and Cultural History''). دانشگاه پرینستون، ۲۰۰۹.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''Afghanistan: A Political and Cultural History''). دانشگاه پرینستون، ۲۰۰۹.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*صفی‌نژاد، جواد. ''تاریخ سیستان: میراث یک سرزمین''. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. کابل: انتشارات دانشگاه کابل، ۱۳۴۶.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. کابل: انتشارات دانشگاه کابل، ۱۳۴۶.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Great Gamble: The Soviet War in Afghanistan''). نیویورک: دبلیو. دبلیو. نورتون و شرکا، ۱۹۹۵.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Great Gamble: The Soviet War in Afghanistan''). نیویورک: دبلیو. دبلیو. نورتون و شرکا، ۱۹۹۵.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*ندیم، محمد اقبال. ''تاریخ دیپلماسی افغانستان''.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Bear Trap: Afghanistan's Untold Story''). انتشارات لئو کوپر، ۱۹۹۲.</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*یوسفی، احمد. ''تاریخ افغانستان: از دوران باستان تا ظهور طالبان''.  </div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*یوسفی، احمد. ''تاریخ افغانستان: از دوران باستان تا ظهور طالبان''.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲.</div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157538&oldid=prev 2025-06-22T08:39:43Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:Afghanistan.jpg|left|thumb|افغانستان در جهان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:Afghanistan.jpg|left|thumb|افغانستان در جهان]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«افغانستان»''' از کشورهای اسلامی آسیا و پایتخت آن کابل است. [[اسلام]] دین رسمی این کشور و فارسی دری و پشتو زبان‌های رسمی آن می‌باشد. این کشور بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم، در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«افغانستان»''' از کشورهای اسلامی آسیا و پایتخت آن کابل است. [[اسلام]] دین رسمی این کشور و فارسی دری و پشتو زبان‌های رسمی آن می‌باشد. این کشور بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم، در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تاریخچه افغانستان==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تاریخچه افغانستان==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سرزمین‌ امروزی افغانستان، قرن‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از قلمرو '''ایران بزرگ'''، به‌ویژه منطقه [[خراسان]]، بودند. با ضعف فزاینده و افول سلسله '''صفویه''' در اوایل قرن هجدهم، خلاء قدرتی در مناطق شرقی ایران پدید آمد. این ضعف، شورش‌ها و قدرت‌گیری حاکمان محلی را در پی داشت. قبایل '''پشتون''' در [[قندهار]]، به رهبری '''میرویس خان هوتک'''، در سال ۱۷۰۹ میلادی علیه حاکم صفوی شورش کردند و حکومتی مستقل را بنیان نهادند. این شورش‌ها، اگرچه در ابتدا شاید به قصد جدایی کامل از ایران نبود، اما راه را برای استقلال‌های بعدی هموار کرد. پس از میرویس، '''محمود هوتک''' حتی توانست [[اصفهان]]، پایتخت صفوی را تصرف کند، اما این پیروزی دیری نپایید.&lt;ref&gt;یوسفی، احمد. ''تاریخ افغانستان: از دوران باستان تا ظهور طالبان''. صفحات ۹۵-۹۸.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سرزمین‌ امروزی افغانستان، قرن‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از قلمرو '''ایران بزرگ'''، به‌ویژه منطقه [[خراسان]]، بودند. با ضعف فزاینده و افول سلسله '''صفویه''' در اوایل قرن هجدهم، خلاء قدرتی در مناطق شرقی ایران پدید آمد. این ضعف، شورش‌ها و قدرت‌گیری حاکمان محلی را در پی داشت. قبایل '''پشتون''' در [[قندهار]]، به رهبری '''میرویس خان هوتک'''، در سال ۱۷۰۹ میلادی علیه حاکم صفوی شورش کردند و حکومتی مستقل را بنیان نهادند. این شورش‌ها، اگرچه در ابتدا شاید به قصد جدایی کامل از ایران نبود، اما راه را برای استقلال‌های بعدی هموار کرد. پس از میرویس، '''محمود هوتک''' حتی توانست [[اصفهان]]، پایتخت صفوی را تصرف کند، اما این پیروزی دیری نپایید.&lt;ref&gt;یوسفی، احمد. ''تاریخ افغانستان: از دوران باستان تا ظهور طالبان''. صفحات ۹۵-۹۸.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تأسیس دولت درانی <del class="diffchange diffchange-inline">و تثبیت استقلال (۱۷۴۷ میلادی) </del>===</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تأسیس دولت درانی <ins class="diffchange diffchange-inline">در افغانستان </ins>===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نقطه عطف در جدایی قطعی افغانستان از ایران، پس از قتل '''نادرشاه افشار''' در سال ۱۷۴۷ میلادی رخ داد. نادرشاه توانسته بود بخش‌های وسیعی از خراسان و سرزمین‌های پشتون‌نشین را تحت کنترل خود درآورد، اما با مرگ او، ایران دچار هرج و مرج شد. در این وضعیت، '''احمدخان ابدالی''' (معروف به '''احمدشاه درانی''' و بعدها '''احمدشاه بابا''')، یکی از فرماندهان پشتون نادرشاه، با هوشمندی قبایل پشتون را متحد کرد و در قندهار دولتی مستقل تأسیس نمود. او با فتوحات گسترده، '''امپراتوری درانی''' را بنا نهاد که قلمرو آن بسیار وسیع‌تر از افغانستان کنونی بود. این اقدام احمدشاه، عملاً به معنای جدایی کامل و تثبیت یک واحد سیاسی مستقل در این منطقه بود، هرچند که کشمکش‌های مرزی و دعاوی ارضی با ایران تا دهه‌ها بعد ادامه داشت.&lt;ref&gt;کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. صفحات ۳۰-۳۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نقطه عطف در جدایی قطعی افغانستان از ایران، پس از قتل '''نادرشاه افشار''' در سال ۱۷۴۷ میلادی رخ داد. نادرشاه توانسته بود بخش‌های وسیعی از خراسان و سرزمین‌های پشتون‌نشین را تحت کنترل خود درآورد، اما با مرگ او، ایران دچار هرج و مرج شد. در این وضعیت، '''احمدخان ابدالی''' (معروف به '''احمدشاه درانی''' و بعدها '''احمدشاه بابا''')، یکی از فرماندهان پشتون نادرشاه، با هوشمندی قبایل پشتون را متحد کرد و در قندهار دولتی مستقل تأسیس نمود. او با فتوحات گسترده، '''امپراتوری درانی''' را بنا نهاد که قلمرو آن بسیار وسیع‌تر از افغانستان کنونی بود. این اقدام احمدشاه، عملاً به معنای جدایی کامل و تثبیت یک واحد سیاسی مستقل در این منطقه بود، هرچند که کشمکش‌های مرزی و دعاوی ارضی با ایران تا دهه‌ها بعد ادامه داشت.&lt;ref&gt;کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. صفحات ۳۰-۳۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش بریتانیا در جدایی <del class="diffchange diffchange-inline">و تعیین مرزها (قرن ۱۹ میلادی) </del>===</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== نقش بریتانیا در جدایی <ins class="diffchange diffchange-inline">افغانستان از ایران </ins>===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">نقش '''بریتانیا''' در تثبیت </del>جدایی <del class="diffchange diffchange-inline">و شکل‌دهی به مرزهای کنونی افغانستان، </del>در قرن نوزدهم و در چارچوب <del class="diffchange diffchange-inline">رقابت‌های '''</del>&quot;بازی بزرگ&quot;<del class="diffchange diffchange-inline">''' با '''امپراتوری </del>روسیه<del class="diffchange diffchange-inline">'''، بسیار حیاتی بود</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">بریتانیا، که نگران نفوذ روسیه به سمت [[</del>هند<del class="diffchange diffchange-inline">]] (مستعمره اصلی خود) بود، افغانستان را به عنوان یک '''&quot;کشور حائل&quot;''' استراتژیک می‌دید. برای ایجاد </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">حفظ این حائل، بریتانیا نیاز به یک دولت مستقل و قابل کنترل در </del>افغانستان <del class="diffchange diffchange-inline">داشت که مرزهای مشخصی با ایران </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">روسیه داشته باشد.</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جدایی <ins class="diffchange diffchange-inline">افغانستان از ایران </ins>در قرن نوزدهم <ins class="diffchange diffchange-inline">با نقش مستقیم بریتانیا </ins>و در چارچوب <ins class="diffchange diffchange-inline">رقابت استعماری موسوم به </ins>&quot;بازی بزرگ&quot; <ins class="diffchange diffchange-inline">میان بریتانیا و </ins>روسیه <ins class="diffchange diffchange-inline">شکل گرفت</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">بریتانیا با هدف ایجاد منطقه حائل میان </ins>هند <ins class="diffchange diffchange-inline">بریتانیایی </ins>و <ins class="diffchange diffchange-inline">ایران، از استقلال </ins>افغانستان <ins class="diffchange diffchange-inline">حمایت کرد </ins>و در جنگ <ins class="diffchange diffchange-inline">هرات </ins>(<ins class="diffchange diffchange-inline">۱۸۳۷–۱۸۳۸</ins>) <ins class="diffchange diffchange-inline">با تهدید نظامی، ایران را وادار </ins>به <ins class="diffchange diffchange-inline">عقب‌نشینی کرد</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">سرانجام با امضای معاهده پاریس </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">سال ۱۸۵۷، ایران تحت فشار بریتانیا رسماً </ins>از <ins class="diffchange diffchange-inline">ادعای </ins>خود بر <ins class="diffchange diffchange-inline">هرات صرف‌نظر کرد</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">همچنین </ins>در تعیین مرزهای <ins class="diffchange diffchange-inline">جدید میان </ins>ایران و <ins class="diffchange diffchange-inline">افغانستان، داوری </ins>بریتانیا (<ins class="diffchange diffchange-inline">از جمله حکم لرد گرانویل </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">سال </ins>۱۸۷۲) <ins class="diffchange diffchange-inline">نقش کلیدی داشت </ins>و این <ins class="diffchange diffchange-inline">مرزکشی‌ها موجب جدایی همیشگی مناطقی چون هرات </ins>از ایران شد <ins class="diffchange diffchange-inline">(ظهیری، ۱۳۷۸، </ins>تاریخ <ins class="diffchange diffchange-inline">تحولات سیاسی ایران </ins>در <ins class="diffchange diffchange-inline">دوره قاجار، ص</ins>. <ins class="diffchange diffchange-inline">۲۳۵</ins>).</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* '''جنگ‌های انگلیس و افغانستان:''' بریتانیا </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">سه </del>جنگ (<del class="diffchange diffchange-inline">۱۸۳۹-۱۸۴۲، ۱۸۷۸-۱۸۸۰ و ۱۹۱۹</del>) به <del class="diffchange diffchange-inline">افغانستان لشکر کشید</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">هدف اصلی </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">دو جنگ اول، جلوگیری </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">نفوذ روسیه و تحمیل یک دولت دوست بر [[کابل]] بود. اگرچه بریتانیا با مقاومت شدید افغان‌ها روبرو شد، اما در نهایت توانست نفوذ </del>خود <del class="diffchange diffchange-inline">را </del>بر <del class="diffchange diffchange-inline">سیاست خارجی افغانستان تحمیل کند.&lt;ref&gt;ندیم، محمد اقبال. ''تاریخ دیپلماسی افغانستان''. صفحات ۵۰-۵۵</del>.<del class="diffchange diffchange-inline">&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">* '''تعیین مرزهای غربی و شرقی:''' بریتانیا نقش کلیدی </del>در تعیین مرزهای <del class="diffchange diffchange-inline">افغانستان با </del>ایران و <del class="diffchange diffchange-inline">هند </del>بریتانیا (<del class="diffchange diffchange-inline">پاکستان کنونی) ایفا کرد:</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">** '''مرز با ایران:''' مرزهای غربی افغانستان با ایران، به‌ویژه در منطقه [[سیستان]]، در چندین نوبت توسط کمیسیون‌های حکمیت بریتانیایی (مانند حکمیت '''گلداسمیت''' </del>در ۱۸۷۲ <del class="diffchange diffchange-inline">و '''مک‌ماهون''' در ۱۹۰۵</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">تعیین </del>و <del class="diffchange diffchange-inline">تثبیت شد. </del>این <del class="diffchange diffchange-inline">تعیین مرزها، اغلب به ضرر ایران و به نفع افغانستان صورت گرفت و بخش‌هایی </del>از <del class="diffchange diffchange-inline">سیستان که پیشتر جزو </del>ایران <del class="diffchange diffchange-inline">بود، به افغانستان واگذار </del>شد<del class="diffchange diffchange-inline">. هدف بریتانیا از این اقدامات، ایجاد یک مرز مشخص و قابل دفاع برای کشور حائل بود.&lt;ref&gt;صفی‌نژاد، جواد. ''</del>تاریخ <del class="diffchange diffchange-inline">سیستان: میراث یک سرزمین''. صفحات ۱۲۰-۱۲۵.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">** '''خط دیورند:''' مهمترین و بحث‌برانگیزترین مرز، '''&quot;خط دیورند&quot;''' بود که </del>در <del class="diffchange diffchange-inline">سال ۱۸۹۳ توسط '''مرتیمر دیورند'''، نماینده بریتانیا، و '''عبدالرحمن خان'''، امیر افغانستان، تعیین شد</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">این خط، مرز بین افغانستان و هند بریتانیا (پاکستان کنونی</del>) <del class="diffchange diffchange-inline">را مشخص می‌کرد و قبایل پشتون را به دو بخش تقسیم نمود. این خط‌کشی، استقلال افغانستان را در برابر نفوذ روسیه تضمین می‌کرد، اما در عین حال، به جدایی جغرافیایی پشتون‌ها و ایجاد یک مسئله قومی-مرزی دائم منجر شد که تا به امروز ادامه دارد.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''</del>. <del class="diffchange diffchange-inline">صفحات ۱۷۰-۱۷۵.&lt;/ref&gt;</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">---</del></div></td><td colspan="2"> </td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== استقلال کامل و تلاش برای نوسازی (اوایل قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== استقلال کامل و تلاش برای نوسازی (اوایل قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">---</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دوران ثبات نسبی و توسعه (اواسط قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دوران ثبات نسبی و توسعه (اواسط قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از دوره کوتاهی از بی‌ثباتی، سلطنت '''نادرشاه''' و سپس پسرش '''ظاهرشاه'''، دوره‌ای نسبی از ثبات و توسعه را برای افغانستان به ارمغان آورد. در این دوره، افغانستان سیاست بی‌طرفی را در پیش گرفت و روابط خود را با هر دو بلوک شرق و غرب گسترش داد. اصلاحات تدریجی اقتصادی و اجتماعی صورت گرفت و زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها و سدها ساخته شد. این دوران که تا کودتای '''داوود خان''' در سال ۱۹۷۳ ادامه داشت، اغلب به عنوان &quot;دهه دموکراسی&quot; نیز شناخته می‌شود، هرچند که نظام سیاسی پادشاهی بود.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. صفحات ۲۵۰-۲۵۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از دوره کوتاهی از بی‌ثباتی، سلطنت '''نادرشاه''' و سپس پسرش '''ظاهرشاه'''، دوره‌ای نسبی از ثبات و توسعه را برای افغانستان به ارمغان آورد. در این دوره، افغانستان سیاست بی‌طرفی را در پیش گرفت و روابط خود را با هر دو بلوک شرق و غرب گسترش داد. اصلاحات تدریجی اقتصادی و اجتماعی صورت گرفت و زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها و سدها ساخته شد. این دوران که تا کودتای '''داوود خان''' در سال ۱۹۷۳ ادامه داشت، اغلب به عنوان &quot;دهه دموکراسی&quot; نیز شناخته می‌شود، هرچند که نظام سیاسی پادشاهی بود.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. صفحات ۲۵۰-۲۵۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">---</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== کودتاها، جنگ داخلی و مداخله شوروی (اواخر قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== کودتاها، جنگ داخلی و مداخله شوروی (اواخر قرن ۲۰ میلادی) ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با کودتای '''سردار محمد داوود خان''' در سال ۱۹۷۳، نظام پادشاهی در افغانستان به جمهوری تبدیل شد. اما این دوره نیز کوتاه بود و با '''کودتای کمونیستی''' در سال ۱۹۷۸، [[حزب دموکراتیک خلق افغانستان]] به قدرت رسید. این تغییر نظام و سیاست‌های رادیکال حزب کمونیست، به شورش‌های گسترده در سراسر کشور منجر شد. برای سرکوب این شورش‌ها، '''اتحاد جماهیر شوروی''' در سال ۱۹۷۹ به افغانستان لشکرکشی کرد. این مداخله، جنگی ویرانگر را آغاز کرد که ده سال به طول انجامید و منجر به کشته شدن میلیون‌ها نفر و آوارگی گسترده جمعیت شد. پس از خروج شوروی در سال ۱۹۸۹، افغانستان وارد دوره طولانی و خونین '''جنگ داخلی''' میان گروه‌های مختلف [[مجاهدین]] شد.&lt;ref&gt;یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. صفحات ۲۰۰-۲۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با کودتای '''سردار محمد داوود خان''' در سال ۱۹۷۳، نظام پادشاهی در افغانستان به جمهوری تبدیل شد. اما این دوره نیز کوتاه بود و با '''کودتای کمونیستی''' در سال ۱۹۷۸، [[حزب دموکراتیک خلق افغانستان]] به قدرت رسید. این تغییر نظام و سیاست‌های رادیکال حزب کمونیست، به شورش‌های گسترده در سراسر کشور منجر شد. برای سرکوب این شورش‌ها، '''اتحاد جماهیر شوروی''' در سال ۱۹۷۹ به افغانستان لشکرکشی کرد. این مداخله، جنگی ویرانگر را آغاز کرد که ده سال به طول انجامید و منجر به کشته شدن میلیون‌ها نفر و آوارگی گسترده جمعیت شد. پس از خروج شوروی در سال ۱۹۸۹، افغانستان وارد دوره طولانی و خونین '''جنگ داخلی''' میان گروه‌های مختلف [[مجاهدین]] شد.&lt;ref&gt;یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. صفحات ۲۰۰-۲۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del class="diffchange diffchange-inline">---</del></div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ظهور طالبان و دوران پس از آن (اواخر قرن ۲۰ و اوایل قرن ۲۱ میلادی) ===</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ظهور طالبان و دوران پس از آن (اواخر قرن ۲۰ و اوایل قرن ۲۱ میلادی) ===</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l56" >سطر ۵۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۵۰:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''Afghanistan: A Political and Cultural History''). دانشگاه پرینستون، ۲۰۰۹.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''Afghanistan: A Political and Cultural History''). دانشگاه پرینستون، ۲۰۰۹.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*صفی‌نژاد، جواد. ''تاریخ سیستان: میراث یک سرزمین''. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*صفی‌نژاد، جواد. ''تاریخ سیستان: میراث یک سرزمین''. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*ظهیری، ۱۳۷۸، تاریخ تحولات سیاسی ایران در دوره قاجار</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. کابل: انتشارات دانشگاه کابل، ۱۳۴۶.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. کابل: انتشارات دانشگاه کابل، ۱۳۴۶.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Great Gamble: The Soviet War in Afghanistan''). نیویورک: دبلیو. دبلیو. نورتون و شرکا، ۱۹۹۵.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Great Gamble: The Soviet War in Afghanistan''). نیویورک: دبلیو. دبلیو. نورتون و شرکا، ۱۹۹۵.</div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=157536&oldid=prev 2025-06-22T07:36:36Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-right" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1" >سطر ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۱:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:Afghanistan.jpg|left|thumb|افغانستان در جهان]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:Afghanistan.jpg|left|thumb|افغانستان در جهان]]</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«افغانستان»''' از کشورهای اسلامی آسیا و پایتخت آن کابل است. [[اسلام]] دین رسمی این کشور و فارسی دری و پشتو زبان‌های رسمی آن می‌باشد. این کشور بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم، در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''«افغانستان»''' از کشورهای اسلامی آسیا و پایتخت آن کابل است. [[اسلام]] دین رسمی این کشور و فارسی دری و پشتو زبان‌های رسمی آن می‌باشد. این کشور بدلیل قرارگرفتن در مسیر جاده ابریشم، در محل ژئواستراتژیکی مهمی قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای میانه را به هم وصل می‌کند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== تاریخچه افغانستان==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرزمین‌ امروزی افغانستان، قرن‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از قلمرو '''ایران بزرگ'''، به‌ویژه منطقه [[خراسان]]، بودند. با ضعف فزاینده و افول سلسله '''صفویه''' در اوایل قرن هجدهم، خلاء قدرتی در مناطق شرقی ایران پدید آمد. این ضعف، شورش‌ها و قدرت‌گیری حاکمان محلی را در پی داشت. قبایل '''پشتون''' در [[قندهار]]، به رهبری '''میرویس خان هوتک'''، در سال ۱۷۰۹ میلادی علیه حاکم صفوی شورش کردند و حکومتی مستقل را بنیان نهادند. این شورش‌ها، اگرچه در ابتدا شاید به قصد جدایی کامل از ایران نبود، اما راه را برای استقلال‌های بعدی هموار کرد. پس از میرویس، '''محمود هوتک''' حتی توانست [[اصفهان]]، پایتخت صفوی را تصرف کند، اما این پیروزی دیری نپایید.&lt;ref&gt;یوسفی، احمد. ''تاریخ افغانستان: از دوران باستان تا ظهور طالبان''. صفحات ۹۵-۹۸.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== تأسیس دولت درانی و تثبیت استقلال (۱۷۴۷ میلادی) ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقطه عطف در جدایی قطعی افغانستان از ایران، پس از قتل '''نادرشاه افشار''' در سال ۱۷۴۷ میلادی رخ داد. نادرشاه توانسته بود بخش‌های وسیعی از خراسان و سرزمین‌های پشتون‌نشین را تحت کنترل خود درآورد، اما با مرگ او، ایران دچار هرج و مرج شد. در این وضعیت، '''احمدخان ابدالی''' (معروف به '''احمدشاه درانی''' و بعدها '''احمدشاه بابا''')، یکی از فرماندهان پشتون نادرشاه، با هوشمندی قبایل پشتون را متحد کرد و در قندهار دولتی مستقل تأسیس نمود. او با فتوحات گسترده، '''امپراتوری درانی''' را بنا نهاد که قلمرو آن بسیار وسیع‌تر از افغانستان کنونی بود. این اقدام احمدشاه، عملاً به معنای جدایی کامل و تثبیت یک واحد سیاسی مستقل در این منطقه بود، هرچند که کشمکش‌های مرزی و دعاوی ارضی با ایران تا دهه‌ها بعد ادامه داشت.&lt;ref&gt;کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. صفحات ۳۰-۳۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== نقش بریتانیا در جدایی و تعیین مرزها (قرن ۱۹ میلادی) ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نقش '''بریتانیا''' در تثبیت جدایی و شکل‌دهی به مرزهای کنونی افغانستان، در قرن نوزدهم و در چارچوب رقابت‌های '''&quot;بازی بزرگ&quot;''' با '''امپراتوری روسیه'''، بسیار حیاتی بود. بریتانیا، که نگران نفوذ روسیه به سمت [[هند]] (مستعمره اصلی خود) بود، افغانستان را به عنوان یک '''&quot;کشور حائل&quot;''' استراتژیک می‌دید. برای ایجاد و حفظ این حائل، بریتانیا نیاز به یک دولت مستقل و قابل کنترل در افغانستان داشت که مرزهای مشخصی با ایران و روسیه داشته باشد.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''جنگ‌های انگلیس و افغانستان:''' بریتانیا در سه جنگ (۱۸۳۹-۱۸۴۲، ۱۸۷۸-۱۸۸۰ و ۱۹۱۹) به افغانستان لشکر کشید. هدف اصلی در دو جنگ اول، جلوگیری از نفوذ روسیه و تحمیل یک دولت دوست بر [[کابل]] بود. اگرچه بریتانیا با مقاومت شدید افغان‌ها روبرو شد، اما در نهایت توانست نفوذ خود را بر سیاست خارجی افغانستان تحمیل کند.&lt;ref&gt;ندیم، محمد اقبال. ''تاریخ دیپلماسی افغانستان''. صفحات ۵۰-۵۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* '''تعیین مرزهای غربی و شرقی:''' بریتانیا نقش کلیدی در تعیین مرزهای افغانستان با ایران و هند بریتانیا (پاکستان کنونی) ایفا کرد:</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">** '''مرز با ایران:''' مرزهای غربی افغانستان با ایران، به‌ویژه در منطقه [[سیستان]]، در چندین نوبت توسط کمیسیون‌های حکمیت بریتانیایی (مانند حکمیت '''گلداسمیت''' در ۱۸۷۲ و '''مک‌ماهون''' در ۱۹۰۵) تعیین و تثبیت شد. این تعیین مرزها، اغلب به ضرر ایران و به نفع افغانستان صورت گرفت و بخش‌هایی از سیستان که پیشتر جزو ایران بود، به افغانستان واگذار شد. هدف بریتانیا از این اقدامات، ایجاد یک مرز مشخص و قابل دفاع برای کشور حائل بود.&lt;ref&gt;صفی‌نژاد، جواد. ''تاریخ سیستان: میراث یک سرزمین''. صفحات ۱۲۰-۱۲۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">** '''خط دیورند:''' مهمترین و بحث‌برانگیزترین مرز، '''&quot;خط دیورند&quot;''' بود که در سال ۱۸۹۳ توسط '''مرتیمر دیورند'''، نماینده بریتانیا، و '''عبدالرحمن خان'''، امیر افغانستان، تعیین شد. این خط، مرز بین افغانستان و هند بریتانیا (پاکستان کنونی) را مشخص می‌کرد و قبایل پشتون را به دو بخش تقسیم نمود. این خط‌کشی، استقلال افغانستان را در برابر نفوذ روسیه تضمین می‌کرد، اما در عین حال، به جدایی جغرافیایی پشتون‌ها و ایجاد یک مسئله قومی-مرزی دائم منجر شد که تا به امروز ادامه دارد.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. صفحات ۱۷۰-۱۷۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">---</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== استقلال کامل و تلاش برای نوسازی (اوایل قرن ۲۰ میلادی) ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با پایان جنگ جهانی اول و ضعف امپراتوری بریتانیا، افغانستان به رهبری '''امان‌الله خان''' در سال ۱۹۱۹ پس از سومین جنگ انگلیس و افغانستان، استقلال کامل خود را از بریتانیا به دست آورد. این به معنای پایان رسمی هرگونه نفوذ خارجی بر سیاست خارجی افغانستان و تثبیت نهایی آن به عنوان یک دولت مستقل در جامعه بین‌المللی بود. امان‌الله خان تلاش‌های گسترده‌ای را برای نوسازی کشور، از جمله اصلاحات آموزشی، اجتماعی و اقتصادی، آغاز کرد، اما اصلاحات او که با مقاومت نیروهای سنتی و مذهبی مواجه شد، به سقوط او در سال ۱۹۲۹ منجر گردید.&lt;ref&gt;امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. صفحات ۸۰-۸۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">---</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== دوران ثبات نسبی و توسعه (اواسط قرن ۲۰ میلادی) ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از دوره کوتاهی از بی‌ثباتی، سلطنت '''نادرشاه''' و سپس پسرش '''ظاهرشاه'''، دوره‌ای نسبی از ثبات و توسعه را برای افغانستان به ارمغان آورد. در این دوره، افغانستان سیاست بی‌طرفی را در پیش گرفت و روابط خود را با هر دو بلوک شرق و غرب گسترش داد. اصلاحات تدریجی اقتصادی و اجتماعی صورت گرفت و زیرساخت‌هایی مانند جاده‌ها و سدها ساخته شد. این دوران که تا کودتای '''داوود خان''' در سال ۱۹۷۳ ادامه داشت، اغلب به عنوان &quot;دهه دموکراسی&quot; نیز شناخته می‌شود، هرچند که نظام سیاسی پادشاهی بود.&lt;ref&gt;بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. صفحات ۲۵۰-۲۵۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">---</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== کودتاها، جنگ داخلی و مداخله شوروی (اواخر قرن ۲۰ میلادی) ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با کودتای '''سردار محمد داوود خان''' در سال ۱۹۷۳، نظام پادشاهی در افغانستان به جمهوری تبدیل شد. اما این دوره نیز کوتاه بود و با '''کودتای کمونیستی''' در سال ۱۹۷۸، [[حزب دموکراتیک خلق افغانستان]] به قدرت رسید. این تغییر نظام و سیاست‌های رادیکال حزب کمونیست، به شورش‌های گسترده در سراسر کشور منجر شد. برای سرکوب این شورش‌ها، '''اتحاد جماهیر شوروی''' در سال ۱۹۷۹ به افغانستان لشکرکشی کرد. این مداخله، جنگی ویرانگر را آغاز کرد که ده سال به طول انجامید و منجر به کشته شدن میلیون‌ها نفر و آوارگی گسترده جمعیت شد. پس از خروج شوروی در سال ۱۹۸۹، افغانستان وارد دوره طولانی و خونین '''جنگ داخلی''' میان گروه‌های مختلف [[مجاهدین]] شد.&lt;ref&gt;یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. صفحات ۲۰۰-۲۰۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">---</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== ظهور طالبان و دوران پس از آن (اواخر قرن ۲۰ و اوایل قرن ۲۱ میلادی) ===</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در اواسط دهه ۱۹۹۰ و در بحبوحه جنگ داخلی، گروه '''طالبان''' ظهور کرد و به سرعت کنترل بخش‌های وسیعی از کشور را به دست گرفت. طالبان با اعمال قوانین سختگیرانه اسلامی و سرکوب شدید مخالفان، حکومتی افراطی را تشکیل دادند. پس از حملات '''۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱''' در [[ایالات متحده]] و ارتباط [[القاعده]] با طالبان، ائتلافی به رهبری آمریکا به افغانستان حمله کرد و رژیم طالبان را سرنگون ساخت. پس از آن، دولت جدیدی در افغانستان با حمایت بین‌المللی تشکیل شد، اما این کشور همچنان با چالش‌های امنیتی، سیاسی و اقتصادی بزرگی روبرو بود. در نهایت و پس از دو دهه حضور نیروهای خارجی، با خروج کامل نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۲۱، طالبان بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفتند.&lt;ref&gt;کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. صفحات ۳۰۰-۳۰۵.&lt;/ref&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== وضعیت جغرافیایی ==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== وضعیت جغرافیایی ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9" >سطر ۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۳۵:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وضعیت اجتماعی==</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وضعیت اجتماعی==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) است. جمعیت آن در سال <del class="diffchange diffchange-inline">۲۰۱۳ </del>م. بیش از <del class="diffchange diffchange-inline">۳۱ </del>میلیون نفر بود. پرجمعیت‌ترین شهرهای افغانستان به ترتیب کابل، قندهار، مزار شریف و جلال آباد هستند.  </div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) است. جمعیت آن در سال <ins class="diffchange diffchange-inline">۲۰۲۵ </ins>م. بیش از <ins class="diffchange diffchange-inline">۴۳ </ins>میلیون نفر بود.<ins class="diffchange diffchange-inline">&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/afghanistan-population/&lt;/ref&gt; </ins>پرجمعیت‌ترین شهرهای افغانستان به ترتیب کابل، قندهار، مزار شریف و جلال آباد هستند.  </div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امروزه همه مردم دارای تابعیت افغانستان را افغان می‌نامند که در واقع افغان نام قومی خاص بود که امروزه پشتون نامیده می‌شوند. در همین راستا شخصی که از افغانستان است، افغان خطاب می‌شود. جامعه افغانستان یک جامعه قومی و قبیله‌ای است و ملّت سازی در این کشور، روند درستی را طی نکرده است.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امروزه همه مردم دارای تابعیت افغانستان را افغان می‌نامند که در واقع افغان نام قومی خاص بود که امروزه پشتون نامیده می‌شوند. در همین راستا شخصی که از افغانستان است، افغان خطاب می‌شود. جامعه افغانستان یک جامعه قومی و قبیله‌ای است و ملّت سازی در این کشور، روند درستی را طی نکرده است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23" >سطر ۲۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">سطر ۴۹:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از چهره‌های فرهنگی مشهور افغانستانی می‌توان از [[مولوی|مولانا جلال الدین بلخی]]، [[خواجه عبدالله انصاری]]، [[انوری]]، عنصری بلخی، [[ابوریحان بیرونی]]، امیر علیشیر نوایی، [[عبدالرحمن جامی]]، [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]]، [[سنائی|سنایی غزنوی]]، [[ظهیر فاریابی]] و شهید بلخی، نام برد.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از چهره‌های فرهنگی مشهور افغانستانی می‌توان از [[مولوی|مولانا جلال الدین بلخی]]، [[خواجه عبدالله انصاری]]، [[انوری]]، عنصری بلخی، [[ابوریحان بیرونی]]، امیر علیشیر نوایی، [[عبدالرحمن جامی]]، [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]]، [[سنائی|سنایی غزنوی]]، [[ظهیر فاریابی]] و شهید بلخی، نام برد.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>−</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">==پانویس==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins class="diffchange diffchange-inline">{{پانویس}}</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*امین، حفیظ الله. ''امان‌الله شاه و نوسازی افغانستان''. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*بارفیلد، توماس. ''افغانستان: تاریخ سیاسی معاصر''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''Afghanistan: A Political and Cultural History''). دانشگاه پرینستون، ۲۰۰۹.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*صفی‌نژاد، جواد. ''تاریخ سیستان: میراث یک سرزمین''. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*کهزاد، علی احمد. ''تاریخ روابط خارجی افغانستان''. کابل: انتشارات دانشگاه کابل، ۱۳۴۶.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*کلاسی، مایکل. ''بزرگترین شکست آمریکا در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Great Gamble: The Soviet War in Afghanistan''). نیویورک: دبلیو. دبلیو. نورتون و شرکا، ۱۹۹۵.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*ندیم، محمد اقبال. ''تاریخ دیپلماسی افغانستان''.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*یوسف، محمد و ادکین، مارک. ''جنگ ناگفته در افغانستان''. (عنوان اصلی انگلیسی: ''The Bear Trap: Afghanistan's Untold Story''). انتشارات لئو کوپر، ۱۹۹۲.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2"> </td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">*یوسفی، احمد. ''تاریخ افغانستان: از دوران باستان تا ظهور طالبان''. </ins></div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*&quot;نگاهی به تاريخچه افغانستان&quot;، [http://www.yjc.ir/fa/news/4007639/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 باشگاه خبرنگاران]: ۱۵ آبان ۱۳۹۲.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://www.tabnak.ir/fa/tags/37/1/%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 &quot;افغانستان&quot;، ویکی تابناک]: ۱۴ دی ۱۴۰۲.</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*[https://www.tabnak.ir/fa/tags/37/1/%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 &quot;افغانستان&quot;، ویکی تابناک]: ۱۴ دی ۱۴۰۲.</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{کشورهای اسلامی}}</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{کشورهای اسلامی}}</div></td></tr> <tr><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کشورهای اسلامی]]</div></td><td class='diff-marker'> </td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:کشورهای اسلامی]]</div></td></tr> </table>

Zamani https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=148779&oldid=prev 2024-01-04T08:38:51Z

<p></p> <a href="https://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&amp;diff=148779&amp;oldid=91104">نمایش تغییرات</a>

مهدی موسوی