اعسار - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۵

2026-04-18T09:45:06Z

Mohammadi در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۲

2026-04-18T09:42:56Z

Mohammadi در ‏۲۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۱۶

2026-02-21T14:16:12Z

نمایش تغییرات

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-21T11:45:48Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۳۰

2023-12-21T15:30:53Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۵

2020-02-03T11:15:06Z

Aghajani در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۶

2020-02-03T11:06:37Z

Aghajani در ‏۴ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۰۳

2019-11-04T07:03:36Z

Aghajani در ‏۴ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۰۳

2019-11-04T07:03:32Z

Aghajani در ‏۴ نوامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۷:۰۱

2019-11-04T07:01:20Z

@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 برخی فقهای [[شیعه]] نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه ۲۲۹ [[سوره بقره]] استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«لطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ...»}}<ref>[[آیه 229 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۲۹.]]</ref>. به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد، چنان‌که به ادله دیگر از جمله [[احادیث]] هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج۳۰، ص۱۰۵-۱۰۶.</ref>
-همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در [[فقه]] اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه ۷ [[سوره طلاق]] است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۷.]]</ref>. فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«... لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا...»}}<ref>همان.</ref>. را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه فوق آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«... سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}}<ref>همان.</ref>. به نظر [[صاحب جواهر]] حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار [[انفاق]] کننده، ساقط می‌شود.<ref>همان، ج۳۱، ص۳۳۳.</ref>
+همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در [[فقه]] اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه ۷ [[سوره طلاق]] است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۷.]]</ref>. فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«... لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا...»}}<ref>همان.</ref>. را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه فوق آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«... سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}}<ref>همان.</ref>. به نظر [[صاحب جواهر]] حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار [[انفاق]] کننده، ساقط می‌شود.<ref>جواهرالکلام، ج ۳۱، ص ۳۳۳.</ref>
 برخی از اهل سنت نیز با استناد به آیه ۲۳۳ [[سوره بقره]]، اعسار و ایسار زوج را معیار تعیین میزان نفقه زوجه شمرده‌اند.<ref> زادالمسیر، ج‌۱، ص‌۲۷۲.</ref> بر اساس آیه مزبور بر آن‌ کس که فرزندی برای او متولد شده (پدر)، لازم است خوراک و پوشاک مادران را به‌ گونه‌ای شایسته بپردازد و هیچ‌کس موظف به بیش از مقدار توانایی خود نیست: {{متن قرآن|«... وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ...»}}<ref>[[آیه 233 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۳۳.]]</ref>.
@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 مشابه این اختلاف نظر درباره مهرالمتعه ([[مهریه]] مطلّقه‌ای که با وی مباشرت نشده و مهری هم در عقد برای او معین نشده<ref>جامع الشتات، ج۳، ص۵۲۹؛ نهایة المرام، ج۱، ص۲۳۱.</ref>) هم وجود دارد. نظر مشهور شیعه و اهل سنت آن است که اعسار و ایسار زوج، تعیین کننده میزان این مهر است.
-به استناد آیه ۲۳۶ [[سوره بقره]] باید آنان را (با هدیه‌ای مناسب) بهره‌مند ساخت، توانگر به اندازه تواناییش و تنگدست نیز به اندازه توانش، هدیه‌ای متعارف باید بدهد: {{متن قرآن|«... وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ ...»}}<ref>[[آیه 236 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۳۶.]]</ref> .<ref>احکام القرآن، ج۱، ص ۵۸۸؛ جواهرالکلام، ج۳۱، ص۵۵.</ref> برخی احادیث نیز این دیدگاه را تأیید می‌کنند. البته آرای دیگری نیز در این باره مطرح شده است.<ref>احکام القرآن، ج۱، ص۵۸۸؛ جواهرالکلام، ج۳۱، ص۵۵.</ref>
+به استناد آیه ۲۳۶ [[سوره بقره]] باید آنان را (با هدیه‌ای مناسب) بهره‌مند ساخت، توانگر به اندازه تواناییش و تنگدست نیز به اندازه توانش، هدیه‌ای متعارف باید بدهد: {{متن قرآن|«... وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ ...»}}<ref>[[آیه 236 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۳۶.]]</ref> .<ref>احکام القرآن، ج۱، ص ۵۸۸؛ جواهرالکلام، ج۳۱، ص۵۵.</ref> برخی احادیث نیز این دیدگاه را تأیید می‌کنند. البته آرای دیگری نیز در این باره مطرح شده است.<ref>همان.</ref>
 ==پانویس==

@@ سطر ۹: / سطر ۹: @@
 به نظر برخی حدّ اعسار این است که شخص، مالی بیش از [[نفقه]] خود و افراد واجب النفقه‌اش نداشته باشد.<ref>مجمع البیان، ج۱، ص۶۷۵؛ زبدة‌البیان، ج۲، ص۵۶۹.</ref> برخی دیگر بر آن‌اند که وی باید هیچ مالی نداشته باشد.<ref>التحریر والتنویر، ج۳، ص۹۶.</ref>
-آیه {{متن قرآن|«وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ...»}}<ref>[[آیه 280 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۸۰.]]</ref>. صریح‌ترین آیه [[قرآن|قرآن کریم]] مربوط به مبحث اعسار است که از مُعسر به «ذوعُسْرَة» تعبیر کرده است. قرآن در این [[آیه]] به برخی [[احکام شرعی|احکام]] اعسار از جمله مهلت دادن معسر و ابرای دین (بخشیدن بدهی) او اشاره کرده است؛ همچنین فقیهان با استناد به آیه مذکور و عموم آیاتی دیگر، مباحث و احکام دیگری را در رابطه با اعسار مطرح کرده‌اند.
+آیه {{متن قرآن|«وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ...»}}<ref name=":۰">[[آیه 280 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۸۰.]]</ref>. صریح‌ترین آیه [[قرآن|قرآن کریم]] مربوط به مبحث اعسار است که از مُعسر به «ذوعُسْرَة» تعبیر کرده است. قرآن در این [[آیه]] به برخی [[احکام شرعی|احکام]] اعسار از جمله مهلت دادن معسر و ابرای دین (بخشیدن بدهی) او اشاره کرده است؛ همچنین فقیهان با استناد به آیه مذکور و عموم آیاتی دیگر، مباحث و احکام دیگری را در رابطه با اعسار مطرح کرده‌اند.
 ==احکام اعسار==
@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 نظر مشهور در [[فقه]] شیعه و اهل‌سنت آن است که حکم مزبور عام است و شامل همه دیون می‌شود؛ ولی برخی [[فقها]] و مفسّران گفته‌اند که این حکم ویژه [[قرض]] ربوی است که گرفتن افزوده [[ربا]] در آیات پیشین [[حرام|تحریم]] شده و در اصل قرض و سرمایه، دادنِ مهلت واجب گردیده است؛ ولی در دیون دیگر مهلت داده نمی‌شود، بلکه مدیون زندانی می‌شود.<ref>احکام القرآن، ج۱، ص۶۴۶-۶۴۸؛ مجمع‌البیان، ج۲، ص۶۷۶؛ تفسیر قرطبی، ج۳-۴، ص۲۴۰؛ زبدة‌البیان، ص۵۶۹.</ref>
-از جمله ادلّه آنان آیه ۵۸ [[سوره نساء]] است که در آن خداوند به بازپس دادن امانتها به اهلش فرمان داده است: {{متن قرآن|«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا...»}}<ref>[[آیه 58 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۵۸ .]]</ref>. لیکن برخی این آیه را مربوط به اعیان موجود نزد دیگری می‌دانند؛ نه دیونی که بر ذمّه دیگری است.<ref>احکام القرآن، ج۱، ص۶۵۰-۶۵۱.</ref> برخی نیز گفته‌اند: وجوب مهلت دادن به معسر در قرض ربوی، از آیه استفاده می‌شود و در دیون دیگر با قیاس و الغای خصوصیت.<ref>همان، ص۶۴۶؛ مجمع البیان، ج۲، ص۶۷۶.</ref>
+از جمله ادلّه آنان آیه ۵۸ [[سوره نساء]] است که در آن خداوند به بازپس دادن امانتها به اهلش فرمان داده است: {{متن قرآن|«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا...»}}<ref name=":1">[[آیه 58 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۵۸.]]</ref>. لیکن برخی این آیه را مربوط به اعیان موجود نزد دیگری می‌دانند؛ نه دیونی که بر ذمّه دیگری است.<ref>احکام القرآن، ج۱، ص۶۵۰-۶۵۱.</ref> برخی نیز گفته‌اند: وجوب مهلت دادن به معسر در قرض ربوی، از آیه استفاده می‌شود و در دیون دیگر با قیاس و الغای خصوصیت.<ref>همان، ص۶۴۶؛ مجمع البیان، ج۲، ص۶۷۶.</ref>
 همچنین برای حرمت زندانی کردن معسر به آیه ۲۸۰ [[سوره بقره]] استناد شده است.<ref>الدرالمنثور، ج۲، ص۱۱۳؛ جواهرالکلام، ج۲۵، ص۳۵۲-۳۵۳؛ الفقه الاسلامی، ج۶، ص۴۵۱۷-۴۵۱۸.</ref> افزون بر این، با اثبات اعسارِ شخص مدیون، مطالبه کردن دین از او و ملازمت و همراهی دائمی با او برای گرفتن طلب، [[حرام]] است.<ref>الفقه الاسلامی، ج۶، ص۴۵۱۷؛ مسالک الافهام، ج۳، ص۶۶.</ref> برخی از فقهای [[امامیه|امامی]] بر آن‌اند که به موجب آیه فوق، اگر معسر دارای حرفه‌ای باشد، کسب کردن بر او واجب نیست، زیرا مقتضای مهلت دادن به او چنین است؛ ولی بسیاری از فقها گفته‌اند: کسی که قادر به تحصیل مال باشد، معسر به شمار نمی‌رود تا مشمول حکم آیه شریفه گردد؛ پس مقصود آیه، مهلت دادن افراد ناتوان از کسب مال است. برخی [[احادیث]] نیز این نظر را تأیید می‌کند.<ref>مسالک الافهام، ج۳، ص۶۶-۶۷؛ جواهرالکلام، ج۴۰، ص۱۶۶.</ref>
-علمای شیعه و اهل سنت با استناد به جمله {{متن قرآن|«... وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ ...»}}<ref>[[آیه 280 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۸۰.]]</ref>. برای دین معسر را از مهلت دادن به او بهتر می‌دانند<ref>جامع البیان، مج۳، ج۳، ص۱۵۴؛ مجمع البیان، ج۱، ص۶۷۶؛ الدرالمنثور، ج۲، ص۱۱۳.</ref>، هر چند برخی مراد از «تصدّق» در آیه را مهلت دادن (انظار) می‌دانند؛ ولی این نظر مردود دانسته شده است.<ref>مسالک الافهام، ج۳، ص۶۸-۶۹.</ref>
+علمای شیعه و اهل سنت با استناد به جمله {{متن قرآن|«... وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ ...»}}<ref name=":۰" />. برای دین معسر را از مهلت دادن به او بهتر می‌دانند<ref>جامع البیان، مج۳، ج۳، ص۱۵۴؛ مجمع البیان، ج۱، ص۶۷۶؛ الدرالمنثور، ج۲، ص۱۱۳.</ref>، هر چند برخی مراد از «تصدّق» در آیه را مهلت دادن (انظار) می‌دانند؛ ولی این نظر مردود دانسته شده است.<ref>مسالک الافهام، ج۳، ص۶۸-۶۹.</ref>
-به تصریح برخی از فقها،<ref>جواهرالکلام، ج۱۵، ص۳۵۵-۳۵۶.</ref> معسر از مصادیق «غارمین» در آیه ۶۰ [[سوره توبه]] است که از موارد صرف [[زکات]] می باشد: {{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ ... وَالْغَارِمِينَ ...»}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۶۰ .]]</ref>. این مطلب در حدیثی از [[امام باقر]] علیه السلام نیز آمده است.<ref>فقه القرآن، ج۱، ص۳۸۲.</ref>
+به تصریح برخی از فقها،<ref>جواهرالکلام، ج۱۵، ص۳۵۵-۳۵۶.</ref> معسر از مصادیق «غارمین» در آیه ۶۰ [[سوره توبه]] است که از موارد صرف [[زکات]] می باشد: {{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ ... وَالْغَارِمِينَ ...»}}<ref>[[آیه 60 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۶۰.]]</ref>. این مطلب در حدیثی از [[امام باقر]] علیه السلام نیز آمده است.<ref>فقه القرآن، ج۱، ص۳۸۲.</ref>
 ===اعسار در نفقه===
-بسیاری از فقهای [[اهل سنت]] به استناد آیه ۳۴ [[سوره نساء]]: {{متن قرآن|«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ...»}}<ref>[[آیه 58 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۵۸ .]]</ref>. گفته‌اند اگر مردی از تأمین [[نفقه]] همسرش ناتوان شود با حصولِ اعسار، حق فسخ [[ازدواج|نکاح]] برای زوجه ثابت می‌شود، زیرا در این صورت قوّامیت او از میان می‌رود؛ با توجه به این که نفقه، نوعی دین به حساب می‌آید. برخی با استدلال به آیه ۲۸۰ [[سوره بقره]]، که مهلت دادن به معسر را واجب شمرده، حق فسخ را نپذیرفته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج۵، ص۱۱۱؛ روح المعانی، مج۴، ج۵، ص۳۵.</ref>
+بسیاری از فقهای [[اهل سنت]] به استناد آیه ۳۴ [[سوره نساء]]: {{متن قرآن|«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ...»}}<ref name=":1" />. گفته‌اند اگر مردی از تأمین [[نفقه]] همسرش ناتوان شود با حصولِ اعسار، حق فسخ [[ازدواج|نکاح]] برای زوجه ثابت می‌شود، زیرا در این صورت قوّامیت او از میان می‌رود؛ با توجه به این که نفقه، نوعی دین به حساب می‌آید. برخی با استدلال به آیه ۲۸۰ [[سوره بقره]]، که مهلت دادن به معسر را واجب شمرده، حق فسخ را نپذیرفته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج۵، ص۱۱۱؛ روح المعانی، مج۴، ج۵، ص۳۵.</ref>
-برخی نیز با استناد به آیه ۳۲ [[سوره نور]]: {{متن قرآن|«... إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره نور|سوره نور، آیه ۳۲ .]]</ref>.  گفته‌اند که حاکم اسلامی می‌تواند در صورت فقر زوج و عدم توانایی او بر دادن نفقه همسر، آنان را از یکدیگر جدا سازد؛ ولی قرطبی این قول را مردود دانسته و آیه شریفه {{متن قرآن|«وَإِنْ يَتَفَرَّقَا يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ...»}}<ref>[[آیه 130 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۱۳۰.]]</ref>. را دلیل این موضوع دانسته است<ref>تفسیر قرطبی، ج۱۲، ص۱۶۰.</ref>، زیرا در این آیه به زوجین وعده داده شده که در صورت جدایی، خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز خواهد ساخت.
+برخی نیز با استناد به آیه ۳۲ [[سوره نور]]: {{متن قرآن|«... إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره نور|سوره نور، آیه ۳۲ .]]</ref>.  گفته‌اند که حاکم اسلامی می‌تواند در صورت فقر زوج و عدم توانایی او بر دادن نفقه همسر، آنان را از یکدیگر جدا سازد؛ ولی قرطبی این قول را مردود دانسته و آیه شریفه {{متن قرآن|«وَإِنْ يَتَفَرَّقَا يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ ...»}}<ref>[[آیه 130 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۱۳۰.]]</ref>. را دلیل این موضوع دانسته است<ref>تفسیر قرطبی، ج۱۲، ص۱۶۰.</ref>، زیرا در این آیه به زوجین وعده داده شده که در صورت جدایی، خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز خواهد ساخت.
-برخی فقهای [[شیعه]] نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه ۲۲۹ [[سوره بقره]] استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«لطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ...»}}<ref>[[آیه 229 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۲۹.]]</ref>. به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد، چنان‌که به ادله دیگر از جمله [[احادیث]] هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج۳۰، ص۱۰۵-۱۰۶.</ref>
+برخی فقهای [[شیعه]] نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه ۲۲۹ [[سوره بقره]] استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«لطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ...»}}<ref>[[آیه 229 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۲۹.]]</ref>. به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد، چنان‌که به ادله دیگر از جمله [[احادیث]] هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج۳۰، ص۱۰۵-۱۰۶.</ref>
-همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در [[فقه]] اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه ۷ [[سوره طلاق]] است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۷.]]</ref>. فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«... لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا...»}}<ref>[[آیه 7 سوره طلاق|همان، آیه ۷.]]</ref>. را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه فوق آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«... سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}}<ref>[[آیه 7 سوره طلاق|همان، آیه ۷.]]</ref>. به نظر [[صاحب جواهر]] حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار [[انفاق]] کننده، ساقط می‌شود.<ref>همان، ج۳۱، ص۳۳۳.</ref>
+همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در [[فقه]] اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه ۷ [[سوره طلاق]] است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ...»}}<ref>[[آیه 7 سوره طلاق|سوره طلاق، آیه ۷.]]</ref>. فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«... لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا...»}}<ref>همان.</ref>. را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه فوق آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«... سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}}<ref>همان.</ref>. به نظر [[صاحب جواهر]] حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار [[انفاق]] کننده، ساقط می‌شود.<ref>همان، ج۳۱، ص۳۳۳.</ref>
-برخی از اهل سنت نیز با استناد به آیه ۲۳۳ [[سوره بقره]]، اعسار و ایسار زوج را معیار تعیین میزان نفقه زوجه شمرده‌اند.<ref> زادالمسیر، ج‌۱، ص‌۲۷۲.</ref> بر اساس آیه مزبور بر آن‌ کس که فرزندی برای او متولد شده (پدر)، لازم است خوراک و پوشاک مادران را به‌ گونه‌ای شایسته بپردازد و هیچ‌کس موظف به بیش از مقدار توانایی خود نیست: {{متن قرآن|«... وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا...»}}<ref>[[آیه 233 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۳۳.]]</ref>.
+برخی از اهل سنت نیز با استناد به آیه ۲۳۳ [[سوره بقره]]، اعسار و ایسار زوج را معیار تعیین میزان نفقه زوجه شمرده‌اند.<ref> زادالمسیر، ج‌۱، ص‌۲۷۲.</ref> بر اساس آیه مزبور بر آن‌ کس که فرزندی برای او متولد شده (پدر)، لازم است خوراک و پوشاک مادران را به‌ گونه‌ای شایسته بپردازد و هیچ‌کس موظف به بیش از مقدار توانایی خود نیست: {{متن قرآن|«... وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ...»}}<ref>[[آیه 233 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۳۳.]]</ref>.
 مشابه این اختلاف نظر درباره مهرالمتعه ([[مهریه]] مطلّقه‌ای که با وی مباشرت نشده و مهری هم در عقد برای او معین نشده<ref>جامع الشتات، ج۳، ص۵۲۹؛ نهایة المرام، ج۱، ص۲۳۱.</ref>) هم وجود دارد. نظر مشهور شیعه و اهل سنت آن است که اعسار و ایسار زوج، تعیین کننده میزان این مهر است.

@@ سطر ۵۸: / سطر ۵۸: @@
 |رده= دارد
 }}
+{{قرآن}}
 [[رده: واژگان قرآنی]][[رده:اصطلاحات فقهی]][[رده:احکام اقتصادی]]
 [[رده: مقاله های مرتبط به دانشنامه]]

@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 اگر مردی از تأمین نفقه همسرش ناتوان شود با حصولِ اعسار، حق فسخ نکاح برای زوجه ثابت می‌شود زیرا در این صورت قوّامیت او از میان می‌رود؛ با توجه به این که نفقه، نوعی دین به حساب می‌آید. برخی با استدلال به آیه 280 [[سوره بقره]]/2، که مهلت دادن به معسر را واجب شمرده، حق فسخ را نپذیرفته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج5، ص111؛ روح المعانی، مج4، ج5، ص35.</ref> برخی نیز با استناد به آیه 32 [[سوره نور]]/24: {{متن قرآن|«إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»}} گفته‌اند: حاکم اسلامی می‌تواند در صورت فقر زوج و عدم توانایی او بر دادن نفقه همسر، آنان را از یکدیگر جدا سازد؛ ولی قرطبی این قول را مردود دانسته و آیه شریفه {{متن قرآن|«وَإِنْ يَتَفَرَّقَا يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ»}} ([[سوره نساء]]/4، 130) را دلیل این موضوع دانسته است<ref>تفسیر قرطبی، ج12، ص160.</ref>، زیرا در این آیه به زوجین وعده داده شده که در صورت جدایی، خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز خواهد ساخت.
-برخی فقهای شیعه نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه 229 [[سوره بقره]]/2 استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ»}} به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد چنان‌که به ادله دیگر از جمله احادیث هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج30، ص105-106.</ref>
+برخی فقهای شیعه نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه 229 [[سوره بقره]]/2 استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ»}} به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد چنان‌که به ادله دیگر از جمله احادیث هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج30، ص105-106.</ref>
 همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در فقه اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه 7 [[سوره طلاق]]/65 است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّه...»}} فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا»}} را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه یاد شده آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}} به نظر صاحب جواهر حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار انفاق کننده، ساقط می‌شود.<ref>همان، ج31، ص333.</ref>
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 مشابه این اختلاف نظر درباره مهرالمتعه (مهر مطلّقه‌ای که با وی مباشرت نشده و مهری هم در عقد برای او معین نشده<ref>جامع الشتات، ج3، ص529؛ نهایة المرام، ج1، ص231.</ref>) هم وجود دارد. نظر مشهور شیعه و اهل سنت آن است که اعسار و ایسار زوج، تعیین کننده میزان این مهر است.
-به استناد آیه 236 [[سوره بقره]]/2 باید آنان را (با هدیه‌ای مناسب) بهره‌مند ساخت، توانگر به اندازه تواناییش و تنگدست نیز به اندازه توانش، هدیه‌ای متعارف باید بدهد: «وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ».<ref>احکام القرآن، ج1، ص 588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref> برخی احادیث نیز این دیدگاه را تأیید می‌کنند. البته آرای دیگری نیز در این باره مطرح شده است.<ref>احکام القرآن، ج1، ص588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref>
+به استناد آیه 236 [[سوره بقره]]/2 باید آنان را (با هدیه‌ای مناسب) بهره‌مند ساخت، توانگر به اندازه تواناییش و تنگدست نیز به اندازه توانش، هدیه‌ای متعارف باید بدهد: {{متن قرآن|«وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ»}}.<ref>احکام القرآن، ج1، ص 588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref> برخی احادیث نیز این دیدگاه را تأیید می‌کنند. البته آرای دیگری نیز در این باره مطرح شده است.<ref>احکام القرآن، ج1، ص588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref>
 ==پانویس==

@@ سطر ۱۲: / سطر ۱۲: @@
 ==احکام اعسار==
-فقهای [[شیعه]] و اهل سنت به استناد آیه 280 [[سوره بقره]]/2 که دستور مهلت دادن به معسر تا حصول گشایشی در وضع اقتصادی او می‌دهد: «و اِن کانَ ذو عُسرَة فَنَظِرَةٌ اِلی مَیسَرَة» به وجوب مهلت دادن به معسر حکم کرده‌اند؛ خواه اعسار او با بیّنه ثابت شود یا با حکم حاکم.<ref>المغنی، ج4، ص491؛ جواهرالکلام، ج25، ص352-353؛ ج40، ص164.</ref>
+فقهای [[شیعه]] و اهل سنت به استناد آیه 280 [[سوره بقره]]/2 که دستور مهلت دادن به معسر تا حصول گشایشی در وضع اقتصادی او می‌دهد: {{متن قرآن|«وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ»}} به وجوب مهلت دادن به معسر حکم کرده‌اند؛ خواه اعسار او با بیّنه ثابت شود یا با حکم حاکم.<ref>المغنی، ج4، ص491؛ جواهرالکلام، ج25، ص352-353؛ ج40، ص164.</ref>
 نظر مشهور در فقه [[شیعه]] و اهل‌سنت آن است که حکم مزبور عام است و شامل همه دیون می‌شود؛ ولی برخی فقها و مفسّران گفته‌اند که این حکم ویژه قرض ربوی است که گرفتن افزوده ربا در آیات پیشین تحریم شده و در اصل قرض و سرمایه، دادنِ مهلت واجب گردیده است؛ ولی در دیون دیگر مهلت داده نمی‌شود بلکه مدیون زندانی می‌شود.<ref>احکام القرآن، ج1، ص646-648؛ مجمع‌البیان، ج2، ص676؛ تفسیر قرطبی، ج3-4، ص240؛ زبدة‌البیان، ص569.</ref>
-از جمله ادلّه آنان آیه 58 [[سوره نساء]]/4 است که در آن خداوند به بازپس دادن امانتها به اهلش فرمان داده است: {{متن قرآن|«اِنَّ اللّهَ یَأمُرُکُم اَن تُؤَدُّوا الاَمنتِ اِلی اَهلِها»}} لیکن برخی این آیه را مربوط به اعیان موجود نزد دیگری می‌دانند؛ نه دیونی که بر ذمه دیگری است.<ref>احکام القرآن، ج1، ص650-651.</ref> برخی نیز گفته‌اند: وجوب مهلت دادن به معسر در قرض ربوی، از آیه استفاده می‌شود و در دیون دیگر با قیاس و الغای خصوصیت.<ref>همان، ص646؛ مجمع البیان، ج2، ص676.</ref>
+از جمله ادلّه آنان آیه 58 [[سوره نساء]]/4 است که در آن خداوند به بازپس دادن امانتها به اهلش فرمان داده است: {{متن قرآن|«إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا »}} لیکن برخی این آیه را مربوط به اعیان موجود نزد دیگری می‌دانند؛ نه دیونی که بر ذمه دیگری است.<ref>احکام القرآن، ج1، ص650-651.</ref> برخی نیز گفته‌اند: وجوب مهلت دادن به معسر در قرض ربوی، از آیه استفاده می‌شود و در دیون دیگر با قیاس و الغای خصوصیت.<ref>همان، ص646؛ مجمع البیان، ج2، ص676.</ref>
 همچنین برای حرمت زندانی کردن معسر به آیه 280 [[سوره بقره]]/2 استناد شده است.<ref>الدرالمنثور، ج2، ص113؛ جواهرالکلام، ج25، ص352-353؛ الفقه الاسلامی، ج6، ص4517-4518.</ref> افزون بر این، با اثبات اعسارِ شخص مدیون، مطالبه کردن دین از او و ملازمت و همراهی دائمی با او برای گرفتن طلب، حرام است.<ref>الفقه الاسلامی، ج6، ص4517؛ مسالک الافهام، ج3، ص66.</ref> برخی از فقهای امامی بر آن‌اند که به موجب آیه فوق، اگر معسر دارای حرفه‌ای باشد، کسب کردن بر او واجب نیست زیرا مقتضای مهلت دادن به او چنین است؛ ولی بسیاری از فقها گفته‌اند: کسی که قادر به تحصیل مال باشد، معسر به شمار نمی‌رود تا مشمول حکم آیه شریفه گردد پس مقصود آیه، مهلت دادن افراد ناتوان از کسب مال است. برخی احادیث نیز این نظر را تأیید می‌کند.<ref>مسالک الافهام، ج3، ص66-67؛ جواهرالکلام، ج40، ص166.</ref>
-علمای [[شیعه]] و اهل سنت با استناد به فقره {{متن قرآن|«و اَن تَصَدَّقوا خَیرٌ لَکُم»}}([[سوره بقره]]/2، 280)، ابرای دین معسر را از مهلت دادن به او بهتر می‌دانند<ref>جامع البیان، مج3، ج3، ص154؛ مجمع البیان، ج1، ص676؛ الدرالمنثور، ج2، ص113.</ref>، هر چند برخی مراد از «تصدّق» در آیه را مهلت دادن (انظار) می‌دانند؛ ولی این نظر مردود دانسته شده است.<ref>مسالک الافهام، ج3، ص68-69.</ref>
+علمای [[شیعه]] و اهل سنت با استناد به فقره {{متن قرآن|«وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ»}}([[سوره بقره]]/2، 280)، ابرای دین معسر را از مهلت دادن به او بهتر می‌دانند<ref>جامع البیان، مج3، ج3، ص154؛ مجمع البیان، ج1، ص676؛ الدرالمنثور، ج2، ص113.</ref>، هر چند برخی مراد از «تصدّق» در آیه را مهلت دادن (انظار) می‌دانند؛ ولی این نظر مردود دانسته شده است.<ref>مسالک الافهام، ج3، ص68-69.</ref>
-به تصریح برخی از فقها<ref>جواهرالکلام، ج15، ص355-356.</ref> معسر، از مصادیق «غارمین» در آیه 60 [[سوره توبه]]/9 است که از موارد صرف [[زکات]] است: {{متن قرآن|«اِنَّمَا الصَّدَقتُ لِلفُقَراءِ والمَسکینِ... والغرِمینَ»}} این مطلب در حدیثی از [[امام باقر]] علیه السلام نیز آمده است.<ref>فقه القرآن، ج1، ص382.</ref>
+به تصریح برخی از فقها<ref>جواهرالکلام، ج15، ص355-356.</ref> معسر، از مصادیق «غارمین» در آیه 60 [[سوره توبه]]/9 است که از موارد صرف [[زکات]] است: {{متن قرآن|«إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ...  وَالْغَارِمِينَ»}} این مطلب در حدیثی از [[امام باقر]] علیه السلام نیز آمده است.<ref>فقه القرآن، ج1، ص382.</ref>
 ==اعسار در نفقه==
@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 بسیاری از فقهای اهل سنت به استناد آیه 34 [[سوره نساء]]/4:
-* {{متن قرآن|«اَلرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللّهُ بَعضَهُم عَلی بَعض وبِما اَنفَقوا مِن اَمولِهِم...»}} گفته‌اند:
+* {{متن قرآن|«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ...»}} گفته‌اند:
-اگر مردی از تأمین نفقه همسرش ناتوان شود با حصولِ اعسار، حق فسخ نکاح برای زوجه ثابت می‌شود زیرا در این صورت قوّامیت او از میان می‌رود؛ با توجه به این که نفقه، نوعی دین به حساب می‌آید. برخی با استدلال به آیه 280 [[سوره بقره]]/2، که مهلت دادن به معسر را واجب شمرده، حق فسخ را نپذیرفته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج5، ص111؛ روح المعانی، مج4، ج5، ص35.</ref> برخی نیز با استناد به آیه 32 [[سوره نور]]/24: {{متن قرآن|«اِن یَکونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللّهُ مِن فَضلِهِ»}} گفته‌اند: حاکم اسلامی می‌تواند در صورت فقر زوج و عدم توانایی او بر دادن نفقه همسر، آنان را از یکدیگر جدا سازد؛ ولی قرطبی این قول را مردود دانسته و آیه شریفه {{متن قرآن|«و اِن یَتَفَرَّقا یُغنِ اللّهُ کُلاًّ مِن سَعَتِهِ»}} ([[سوره نساء]]/4، 130) را دلیل این موضوع دانسته است<ref>تفسیر قرطبی، ج12، ص160.</ref>، زیرا در این آیه به زوجین وعده داده شده که در صورت جدایی، خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز خواهد ساخت.
+اگر مردی از تأمین نفقه همسرش ناتوان شود با حصولِ اعسار، حق فسخ نکاح برای زوجه ثابت می‌شود زیرا در این صورت قوّامیت او از میان می‌رود؛ با توجه به این که نفقه، نوعی دین به حساب می‌آید. برخی با استدلال به آیه 280 [[سوره بقره]]/2، که مهلت دادن به معسر را واجب شمرده، حق فسخ را نپذیرفته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج5، ص111؛ روح المعانی، مج4، ج5، ص35.</ref> برخی نیز با استناد به آیه 32 [[سوره نور]]/24: {{متن قرآن|«إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»}} گفته‌اند: حاکم اسلامی می‌تواند در صورت فقر زوج و عدم توانایی او بر دادن نفقه همسر، آنان را از یکدیگر جدا سازد؛ ولی قرطبی این قول را مردود دانسته و آیه شریفه {{متن قرآن|«وَإِنْ يَتَفَرَّقَا يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ»}} ([[سوره نساء]]/4، 130) را دلیل این موضوع دانسته است<ref>تفسیر قرطبی، ج12، ص160.</ref>، زیرا در این آیه به زوجین وعده داده شده که در صورت جدایی، خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز خواهد ساخت.
-برخی فقهای شیعه نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه 229 [[سوره بقره]]/2 استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«الطَّلقُ مَرَّتانِ فَاِمسَاکٌ بِمَعروف اَو تَسریحٌ بِاِحسن»}} به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد چنان‌که به ادله دیگر از جمله احادیث هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج30، ص105-106.</ref>
+برخی فقهای شیعه نیز به وجود حق فسخ برای زوجه در صورت اعسار زوج قائل شده و از جمله به آیه 229 [[سوره بقره]]/2 استناد کرده‌اند: {{متن قرآن|«الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ»}} به گفته آنان، نگاه داشتن زوجه بدون پرداخت نفقه به او «امساک به معروف» به شمار نمی‌رود، از این‌ رو در صورت فقدان حاکم، زوجه حق فسخ دارد چنان‌که به ادله دیگر از جمله احادیث هم استدلال کرده‌اند.<ref>جواهرالکلام، ج30، ص105-106.</ref>
-همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در فقه اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه 7 [[سوره طلاق]]/65 است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِیُنفِق ذُو سَعَة مِن سَعَتِهِ و مَن قُدِرَ عَلَیهِ رِزقُهُ فَلیُنفِق مِمّا ءاتهُ اللّهُ...»}} فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«لا یُکَلِّفُ اللّهُ نَفسًا اِلاّ ما ءاتها»}} را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه یاد شده آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}} به نظر صاحب جواهر حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار انفاق کننده، ساقط می‌شود.<ref>همان، ج31، ص333.</ref>
+همچنین درباره این موضوع که برای تعیین میزان نفقه زوجه آیا اعسار و ایسار (توانگری) زوج معیار است یا وضع زوجه یا هر دو، در فقه اسلامی آرای گوناگونی ابراز شده است. از جمله مستندات قول نخست در فقه [[شیعه]]، آیه 7 [[سوره طلاق]]/65 است که می‌فرماید: بر توانگر است که از دارایی خود هزینه کند و هر که روزی او تنگ باشد باید از آنچه خداوند به آنها داده، خرج کند: {{متن قرآن|«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّه...»}} فقره بعدی آیه شریفه: {{متن قرآن|«لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا»}} را هم مؤیّد این نظر دانسته‌اند؛ ولی مخالفان این نظر برآن‌اند که زوج آنچه از نفقه را که می‌تواند باید (مطابق با شئون زوجه) بپردازد و بقیه آن دینی بر عهده او خواهد بود، از این‌ رو در ادامه آیه یاد شده آمده است: خداوند بزودی پس از سختی ها آسانی قرار می‌دهد: {{متن قرآن|«سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا»}} به نظر صاحب جواهر حتی می‌توان گفت آیه درباره نفقه غیرزوجه است که با اعسار انفاق کننده، ساقط می‌شود.<ref>همان، ج31، ص333.</ref>
-برخی از اهل سنت نیز با استناد به آیه 233 [[سوره بقره]]/2 اعسار و ایسار زوج را معیار تعیین میزان نفقه زوجه شمرده‌اند.<ref> زادالمسیر، ج‌1، ص‌272.</ref> بر اساس آیه مزبور بر آن‌ کس که فرزندی برای او متولد شده (پدر) لازم است خوراک و پوشاک مادران را به‌ گونه‌ای شایسته بپردازد و هیچ‌کس موظف به بیش از مقدار توانایی خود نیست: {{متن قرآن|«...و عَلَی المَولودِ لَهُ رِزقُهُنَّ وکِسوَتُهُنَّ بِالمَعروفِ لاتُکَلَّفُ نَفسٌ اِلاّ وُسعَها...»}}.
+برخی از اهل سنت نیز با استناد به آیه 233 [[سوره بقره]]/2 اعسار و ایسار زوج را معیار تعیین میزان نفقه زوجه شمرده‌اند.<ref> زادالمسیر، ج‌1، ص‌272.</ref> بر اساس آیه مزبور بر آن‌ کس که فرزندی برای او متولد شده (پدر) لازم است خوراک و پوشاک مادران را به‌ گونه‌ای شایسته بپردازد و هیچ‌کس موظف به بیش از مقدار توانایی خود نیست: {{متن قرآن|«... وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا...»}}.
 مشابه این اختلاف نظر درباره مهرالمتعه (مهر مطلّقه‌ای که با وی مباشرت نشده و مهری هم در عقد برای او معین نشده<ref>جامع الشتات، ج3، ص529؛ نهایة المرام، ج1، ص231.</ref>) هم وجود دارد. نظر مشهور شیعه و اهل سنت آن است که اعسار و ایسار زوج، تعیین کننده میزان این مهر است.
-به استناد آیه 236 [[سوره بقره]]/2 باید آنان را (با هدیه‌ای مناسب) بهره‌مند ساخت، توانگر به اندازه تواناییش و تنگدست نیز به اندازه توانش، هدیه‌ای متعارف باید بدهد: «و مَتِّعوهُنَّ عَلَی الموسِعِ قَدَرُهُ و عَلَی المُقتِرِ قَدَرُهُ مَتعًا بِالمَعروفِ».<ref>احکام القرآن، ج1، ص 588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref> برخی احادیث نیز این دیدگاه را تأیید می‌کنند. البته آرای دیگری نیز در این باره مطرح شده است.<ref>احکام القرآن، ج1، ص588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref>
+به استناد آیه 236 [[سوره بقره]]/2 باید آنان را (با هدیه‌ای مناسب) بهره‌مند ساخت، توانگر به اندازه تواناییش و تنگدست نیز به اندازه توانش، هدیه‌ای متعارف باید بدهد: «وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ».<ref>احکام القرآن، ج1، ص 588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref> برخی احادیث نیز این دیدگاه را تأیید می‌کنند. البته آرای دیگری نیز در این باره مطرح شده است.<ref>احکام القرآن، ج1، ص588؛ جواهرالکلام، ج31، ص55.</ref>
 ==پانویس==