اصحاب صفه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۹

2023-11-30T13:49:31Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۳۰ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۱

2023-11-30T09:41:51Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۶ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۳۲

2020-05-06T08:32:35Z

Aghajani در ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۳۳

2020-01-14T07:33:34Z

Aghajani در ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۱۹

2020-01-14T07:19:03Z

Aghajani در ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۶:۵۳

2020-01-14T06:53:52Z

Aghajani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۱۶

2020-01-12T11:16:52Z

Aghajani در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۲

2020-01-12T11:02:53Z

Aghajani در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۵۰

2019-10-31T08:50:17Z

Aghajani در ‏۳۱ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۴۹

2019-10-31T08:49:17Z

@@ سطر ۱۶۶: / سطر ۱۶۶: @@
 {{پانویس}}
-==منابع==
+==منبع==
 * دائره المعارف قرآن کریم (جلد 3)، مدخل "اصحاب صفه" از مهران اسماعيلى، در دسترس در [http://maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,4841 دانشنامه موضوعی قرآن] تاریخ بازیابی: 18 آذرماه 1392.

@@ سطر ۱۳۱: / سطر ۱۳۱: @@
 جمعی از اصحاب پیامبر که عمده آنها از میان یاران صفّه بودند تحت تأثیر سخنان پیامبر درباره زهد و توجه به آخرت تصمیم گرفتند با نخوابیدن بر جای نرم، پوشیدن لباس خشن، نخوردن گوشت، سیر و سیاحت، ترک روابط جنسی، استفاده نکردن از بوی خوش همچون راهبان مسیحی از دنیا روی گردانند. آنان تصمیم داشتند روزها را روزه بدارند و شبها را به عبادت سپری کنند. چون پیامبر متوجه این امر شد، آنان را از این کار منصرف کرد و سیره عملی خودش را معیار و الگوی رفتاری آنها دانست. در همین راستا آیه 87 [[سوره مائده]]/5 نازل شد.<ref>جامع‌البیان، مج‌5، ج‌7، ص‌14‌‌17؛ اسباب‌النزول، ص‌169؛ مجمع البیان، ج‌3، ص‌364.</ref>
-{{متن قرآن|«یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لا‌تُحَرِّموا طَیِّبتِ ما اَحَلَّ اللّهُ لَکُم‌ ولاتَعتَدوا اِنَّ اللّهَ لایُحِبُّ المُعتَدین * وکُلوا مِمّا رَزَقَکُمُ اللّهُ حَللاً طَیِّبًا واتَّقوا اللّهَ الَّذی اَنتُم بِه مُؤمِنون»}}؛ ای مؤمنان آنچه را خداوند برای شما [[حلال]] دانسته [[حرام]] نکنید و از حد مگذرید که خداوند از حد گذرندگان را دوست نمی‌دارد. از آنچه خداوند روزی شما کرده بخورید و از خداوندی که به او ایمان دارید پروا‌ داشته‌ باشید.
+{{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا  إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ * وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا  وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ»}}؛ ای مؤمنان آنچه را خداوند برای شما [[حلال]] دانسته [[حرام]] نکنید و از حد مگذرید که خداوند از حد گذرندگان را دوست نمی‌دارد. از آنچه خداوند روزی شما کرده بخورید و از خداوندی که به او ایمان دارید پروا‌ داشته‌ باشید.
-بر اساس روایاتی استغفارکنندگان سحرگاهان در آیه {{متن قرآن|«لِلَّذینَ اتَّقَوا عِندَ رَبِّهِم جَنّتٌ تَجری... والمُستَغفِرینَ بِالاَسحار»}}. ([[سوره آل‌ عمران/3،17) گروهی از جمله شماری از اصحاب صفّه‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌3، ج‌3، ص‌283؛ تفسیر قرطبی، ج‌4، ص‌26؛ الدرالمنثور، ج‌2، ص‌164.</ref>
+بر اساس روایاتی استغفارکنندگان سحرگاهان در آیه {{متن قرآن|«لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي ... الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ»}}. ([[سوره آل‌ عمران/3،17) گروهی از جمله شماری از اصحاب صفّه‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌3، ج‌3، ص‌283؛ تفسیر قرطبی، ج‌4، ص‌26؛ الدرالمنثور، ج‌2، ص‌164.</ref>
-بنا به روایت دیگری صالحان در آیه‌ 69 [[سوره نساء]]/4: {{متن قرآن|«ومَن یُطِعِ اللّهَ والرَّسولَ فَاُولئِکَ مَعَ الَّذینَ اَنعَمَ اللّهُ عَلَیهِم مِنَ النَّبِیّینَ والصِّدّیقِینَ والشُّهَداءِ والصّلِحینَ وحَسُنَ اُولئِکَ رَفیقا»}} بر جمعی از اصحاب صفّه از جمله سلمان، ابوذر، صهیب، بلال، خباب و عمّار تطبیق شده است.<ref>شواهد التنزیل، ج‌1، ص‌197.</ref>
+بنا به روایت دیگری صالحان در آیه‌ 69 [[سوره نساء]]/4: {{متن قرآن|«وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَٰئِكَ رَفِيقًا»}} بر جمعی از اصحاب صفّه از جمله سلمان، ابوذر، صهیب، بلال، خباب و عمّار تطبیق شده است.<ref>شواهد التنزیل، ج‌1، ص‌197.</ref>
 درباره مقام و منزلت برخی از سالکان ساکن صفّه روایت های گوناگونی نقل شده است. پیامبر بهشت را مشتاق برخی از آنها دانست.<ref>سنن الترمذی، ج‌5، ص‌332؛ مسند ابی‌یعلی، ج‌5، ص‌166؛ الخصال، ص‌303.</ref>بنا بر روایتی دیگر خداوند از پیامبر خواسته بود به برخی از آنها عشق بورزد.<ref>تاریخ دمشق، ج‌60، ص‌177؛ معجم الاوسط، ج‌7، ص‌305؛ کنزالعمال، ج‌13، ص‌256‌‌-257.</ref> در گزارشی دیگر غضب برخی از آنان، با غضب الهی برابر دانسته شده که از بلندی مقام و مهار نفس اماره آنها خبر می‌دهد.<ref>صحیح مسلم، ج‌7، ص‌173؛ سنن النسائی، ج‌5، ص‌75؛ بحارالانوار، ج‌22، ص‌391.</ref> در جایی دیگر پیامبر برخی انصاریان صفّه‌ای را برگزیده (خیار) نامید.<ref>محجم الزوائد، ج‌6، ص‌128؛ المعجم‌الکبیر، ج‌20، ص‌357.</ref>
@@ سطر ۱۴۳: / سطر ۱۴۳: @@
 ابن‌ابی‌الحدید صفّه‌ایها را عابدانی دانسته که زهد و شجاعت، شاخصه اصلی آنها بود.<ref>همان، ص‌296.</ref> دل‌نبستن به دنیا در دوره پیامبر که هنوز عموم مسلمانان در فقر نسبی بسر‌ می‌بردند، بیشتر در حضور فعال در جنگها، شجاعت و شهادت‌طلبی نمایان می‌شد، به‌ گونه‌ای که برخی منابع در تعبیر از شجاعتشان بدانها شیر گفته‌اند.<ref>الکامل، ج‌5، ص‌80؛ اسباب النزول، ص‌130.</ref>
-درباره حضور اصحاب صفّه در نبرد با دشمنان، گزارش های جامعی وجود ندارد و می‌بایست در مورد یکایک آنها بررسی های جداگانه‌ای صورت گیرد. مشهور است که در حادثه بئر معونه در سال چهارم هجری، 70 تن به‌ شهادت رسیدند که برخی از آنان از اصحاب‌ صفّه بودند.<ref>مجمع‌البیان، ج2، ص440؛ زادالمسیر، ج2، ص55.</ref> با شهادت این گروه آیه 169 [[سوره آل‌ عمران]]/3 نازل گردید: {{متن قرآن|«و‌لا تَحسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلوا فی سَبیلِ اللّهِ اَموتًا بَل اَحیاءٌ عِندَ رَبِّهِم یُرزَقون»}}؛ هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده‌اند مرده مپندار. آنها زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند.
+درباره حضور اصحاب صفّه در نبرد با دشمنان، گزارش های جامعی وجود ندارد و می‌بایست در مورد یکایک آنها بررسی های جداگانه‌ای صورت گیرد. مشهور است که در حادثه بئر معونه در سال چهارم هجری، 70 تن به‌ شهادت رسیدند که برخی از آنان از اصحاب‌ صفّه بودند.<ref>مجمع‌البیان، ج2، ص440؛ زادالمسیر، ج2، ص55.</ref> با شهادت این گروه آیه 169 [[سوره آل‌ عمران]]/3 نازل گردید: {{متن قرآن|«وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ»}}؛ هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده‌اند مرده مپندار. آنها زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند.
 جمع زیادی از صفّه‌نشینان، خواهان حضور در سریّه ذات‌السلاسل بودند که بنا به قرعه 80 نفرشان در این جنگ شرکت کردند.<ref>الارشاد، ج1، ص‌86‌‌87؛ تأویل الایات الظاهره، ص‌811.</ref> در گزارشی از حضور آنها در غزوه ذات الرقاع سخن به میان آمده که 6 تن از آنها که پای‌افزار نداشتند، پاهای برهنه خود را با پارچه بسته بودند.<ref>المناقب، ج‌1، ص‌249.</ref>
-در غزوه تبوک (سال نهم هجری) که پیامبر با کمک و انفاق مسلمانان توانست سپاه خود را مهیا کند بسیاری از اهل صفّه در برابر سهم غنایم خود، از دیگران توشه و تجهیزات گرفتند و با سپاه همراه شدند.<ref>اسدالغابه، ج‌5، ص‌399.</ref> اما برخی که بانی بر این امر نیافتند و فقر آنان مانع حضورشان در جهاد می‌شد، غم‌زده می‌گریستند.<ref>السیره النبویه، ج‌4، ص‌518.</ref> آیات 91‌‌-92 [[سوره توبه]]/9 حکایت از همین امر دارد: {{متن قرآن|«لَیسَ عَلَی الضُّعَفاءِ ولا عَلَی المَرضی ولاعَلَی الَّذینَ لایَجِدونَ ما یُنفِقونَ حَرَجٌ اِذا نَصَحوا لِلّهِ ورَسولِهِ ما عَلَی المُحسِنینَ مِن سَبیل واللّهُ غَفورٌ رَحیم * ولا عَلَی الَّذینَ اِذا ما اَتَوکَ لِتَحمِلَهُم قُلتَ لااَجِدُ ما اَحمِلُکُم عَلَیهِ تَوَلَّوا واَعیُنُهُم تَفیضُ مِنَ الدَّمعِ حَزَنًا اَلاّ یَجِدوا ما یُنفِقون»}}.
+در غزوه تبوک (سال نهم هجری) که پیامبر با کمک و انفاق مسلمانان توانست سپاه خود را مهیا کند بسیاری از اهل صفّه در برابر سهم غنایم خود، از دیگران توشه و تجهیزات گرفتند و با سپاه همراه شدند.<ref>اسدالغابه، ج‌5، ص‌399.</ref> اما برخی که بانی بر این امر نیافتند و فقر آنان مانع حضورشان در جهاد می‌شد، غم‌زده می‌گریستند.<ref>السیره النبویه، ج‌4، ص‌518.</ref> آیات 91‌‌-92 [[سوره توبه]]/9 حکایت از همین امر دارد: {{متن قرآن|«لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَىٰ وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ  مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ  وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ * وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَ»}}.
 شواهدی از ادامه حیات صفّه تا اوایل سده دوم هجری وجود‌ دارد.<ref>الاغانی، ج‌19، ص‌188.</ref>

@@ سطر ۱۰۵: / سطر ۱۰۵: @@
 در ماجرایی دیگر برخی از اشراف قبایل صحرانشین، با مشاهده همنشینی پیامبر با یارانش از او خواستند با نشستن در صدر مجلس و دوری از تهیدستان صفّه، زمینه ملاقات و گفتگو با آنان را فراهم کند. چون به درخواست پیامبر صلی الله علیه و آله آن عده به صفّه رفتند و پیامبر با بزرگان قبایل مشغول گفتگو شد. آیه 28 [[سوره کهف]]/18 نازل شد و از پیامبر خواست تا خواسته‌های غافلان را برآورده نکند و چشم از اصحاب صفّه برندارد:
-{{متن قرآن|«واصبِر نَفسَکَ مَعَ الَّذینَ یَدعونَ رَبَّهُم بِالغَدوةِ والعَشیِّ یُریدونَ وَجهَهُ ولاتَعدُ عَیناکَ عَنهُم... ولاتُطِع مَن اَغفَلنا قَلبَهُ عَن ذِکرِنا واتَّبَعَ هَوهُ وکانَ اَمرُهُ فُرُطا»}}.<ref>مجمع‌البیان، ج‌6، ص‌337؛ نورالثقلین، ج‌3، ص‌258؛ الدرالمنثور، ج‌5، ص‌383.</ref> پس‌ از نزول این آیه پیامبر هرگاه نزد اصحاب صفّه می‌رفت، صبر می‌کرد تا از اطراف او پراکنده شوند و آنگاه آنها را ترک‌ می‌کرد.<ref>جامع‌البیان، مج9، ج15، ص293-294؛ تفسیرقرطبی، ج‌6، ص‌279.</ref>
+{{متن قرآن|«وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ... وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا»}}.<ref>مجمع‌البیان، ج‌6، ص‌337؛ نورالثقلین، ج‌3، ص‌258؛ الدرالمنثور، ج‌5، ص‌383.</ref> پس‌ از نزول این آیه پیامبر هرگاه نزد اصحاب صفّه می‌رفت، صبر می‌کرد تا از اطراف او پراکنده شوند و آنگاه آنها را ترک‌ می‌کرد.<ref>جامع‌البیان، مج9، ج15، ص293-294؛ تفسیرقرطبی، ج‌6، ص‌279.</ref>
-برخی بزرگان قبایل صحرانشینی که برای بیعت با پیامبر، در مدینه به حضورش می‌رسیدند. از روی خود بزرگ‌بینی، فقیران صفّه را به سخره تحقیر می‌کردند که بنا به برخی روایات آیه‌ 11 [[سوره حجرات]]/49 نازل گردید: {{متن قرآن|«یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لا‌یَسخَر قَومٌ مِن قَوم عَسی اَن یَکونوا خَیرًا مِنهُم‌...»}}؛ ای مؤمنان گروهی گروه دیگر را مسخره نکنند، شاید آنها برتر‌ باشند.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌16، ص‌213؛ فتح القدیر، ج‌5، ص‌66.</ref>
+برخی بزرگان قبایل صحرانشینی که برای بیعت با پیامبر، در مدینه به حضورش می‌رسیدند. از روی خود بزرگ‌بینی، فقیران صفّه را به سخره تحقیر می‌کردند که بنا به برخی روایات آیه‌ 11 [[سوره حجرات]]/49 نازل گردید: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَىٰ أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ...»}}؛ ای مؤمنان گروهی گروه دیگر را مسخره نکنند، شاید آنها برتر‌ باشند.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌16، ص‌213؛ فتح القدیر، ج‌5، ص‌66.</ref>
 پس از [[فتح مکه]] جمعی از اصحاب صفّه ابوسفیان را در میان مسلمانان دیدند و او را دشمن‌خدا خوانده و از آنکه در نبردهای پیشین کشته نشده بود، حسرت خوردند. ابوبکر که همراه ابوسفیان بود در پاسخ ضمن آنکه ابوسفیان را سرور منطقه بطحاء خواند از رفتار آنها شگفت‌ زده‌ شد. سخنان ابوبکر خشم آنان را برانگیخت و به پیامبر گلایه بردند و ایشان ابوبکر را ملزم ساخت تا از آنها عذر خواسته و رضایت آنان را جلب کند.<ref>مسند احمد، ج‌6، ص‌57؛ سیر اعلام‌النبلاء، ج‌1، ص‌540؛ ج‌2، ص‌25.</ref>
@@ سطر ۱۱۹: / سطر ۱۱۹: @@
 از این‌ رو می‌توان انتظار داشت که اصحاب صفه مورد نظر، نقشی در نقل و تدوین احادیث و [[قرائت]] و [[حفظ قرآن]] داشته باشند. به روایتی، صفّه‌ای ها هر آنچه از پیامبر می‌شنیدند، می‌نوشتند.<ref>فتح الباری، ج‌6، ص‌8؛ الحدالفاصل، ص378؛ الکامل، ج1، ص‌22.</ref> بدین منظور قبلاً عبادة‌ بن‌ صامت خواندن و نوشتن را به آنها آموخته بود.<ref>مسند احمد، ج6، ص430؛ المستدرک، ج2، ص48؛ المصنف، ابن‌ابی شیبه، ج‌5، ص‌98؛ تاریخ دمشق، ج60، ص4.</ref> ظهور راویان حدیث، قاریان و مفسران شناخته شده از میان اصحاب صفّه چون ابوسعید خدری انصاری، ابن‌مسعود، عبدالله‌ بن‌ عمر و‌... و شهرت جمعی از جوانان انصار به «قاری»<ref>الطبقات، ج‌2، ص‌52.</ref> ناشی از همین امر بود و از این‌رو هرگاه نومسلمانی نزد پیامبر می‌آمد او را به یکی از انصاریان می‌سپرد تا او را با دین و قرآن آشنا کند،<ref>تاریخ مدینه، ج‌2، ص‌487.</ref> به‌ گونه‌ای که هر یک از اینان می‌توانست مبلغ آیین جدید اسلام در قبیله خود باشد یا در مأموریت هایی از جانب پیامبر چنین کاری را بر عهده گیرد. زمانی که در سال چهارم سران بنی‌عامر از پیامبر درخواست کردند تا جمعی را به‌ عنوان مبلغ دین اسلام به منطقه نجد بفرستد پیامبر جمعی از آنها را به آنجا فرستاد.<ref>زادالمسیر، ج‌2، ص‌28؛ المغازی، ج‌1، ص‌347.</ref>
-گزارش هایی از حضور 6 جوان غیرمسلمان در صفه خبر می‌دهد که مدتی را در آنجا گذراندند و آنگاه مسلمان شدند و بازگشتند؛<ref>صحیح البخاری، ج‌1، ص‌130، صحیح مسلم، ج‌6، ص‌101.</ref> همچنین از گزارش حضور بیست و چند روزه تنی چند از جوانان بنی‌لیث که به گفته خودشان در این مدت نزد پیامبر بودند، احتمال می‌رود که آنان نیز در صفّه سکونت داشتند.<ref>صحیح البخاری، ج1، ص‌175؛ الطبقات، ج‌7، ص‌31.</ref> آنان پس از این مدت که آموزش های مورد نیاز را از پیامبر دیدند، مأمور شدند در میان قوم خود نماز را اقامه و آنها را با دین اسلام آشنا کنند.<ref>فتح الباری، ج‌1، ص‌366.</ref> از این‌ رو می‌توان آنان را مشمول آیه 122 [[سوره توبه]]/9 دانست: {{متن قرآن|«فَلَولا نَفَرَ مِن کُلِّ فِرقَة مِنهُم طَائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهوا فِی الدّینِ ولِیُنذِروا قَومَهُم اِذا رَجَعوا اِلَیهِم لَعَلَّهُم یَحذَرون‌»}}؛ چرا گروهی از هر فرقه‌ای از مؤمنان کوچ نمی‌کنند تا به دین آگاه شوند و در بازگشت قوم خود را هشدار‌ دهند‌...
+گزارش هایی از حضور 6 جوان غیرمسلمان در صفه خبر می‌دهد که مدتی را در آنجا گذراندند و آنگاه مسلمان شدند و بازگشتند؛<ref>صحیح البخاری، ج‌1، ص‌130، صحیح مسلم، ج‌6، ص‌101.</ref> همچنین از گزارش حضور بیست و چند روزه تنی چند از جوانان بنی‌لیث که به گفته خودشان در این مدت نزد پیامبر بودند، احتمال می‌رود که آنان نیز در صفّه سکونت داشتند.<ref>صحیح البخاری، ج1، ص‌175؛ الطبقات، ج‌7، ص‌31.</ref> آنان پس از این مدت که آموزش های مورد نیاز را از پیامبر دیدند، مأمور شدند در میان قوم خود نماز را اقامه و آنها را با دین اسلام آشنا کنند.<ref>فتح الباری، ج‌1، ص‌366.</ref> از این‌ رو می‌توان آنان را مشمول آیه 122 [[سوره توبه]]/9 دانست: {{متن قرآن|«فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»}}؛ چرا گروهی از هر فرقه‌ای از مؤمنان کوچ نمی‌کنند تا به دین آگاه شوند و در بازگشت قوم خود را هشدار‌ دهند‌...
 دلایل کافی برای حضور این گروه در صفه وجود ندارد؛ اما مکانی مناسب تر از صفه برای آموزش یا اقامت آنها نمی‌توان در نظر گرفت، زیرا بعید می‌نماید که پیامبر آموزشهایی اختصاصی برای این عده در نظر گرفته باشد و احتمالاً از یاران صفّه‌ای خود برای تعلیم این جماعت بهره برده است.

@@ سطر ۹۵: / سطر ۹۵: @@
 تحقیر اهل صفه به سبب فقرشان، آنان را وا‌می‌داشت تا آرزو کنند همچون اشراف و بزرگان [[مدینه]] ثروتمند باشند؛ اما این آرزو با نزول آیه‌ 27‌ [[سوره شوری]]/42 همراه شد. خداوند در این آیه از بندگانش می‌خواهد درباره فقر و غنای خود حکمت الهی را در نظر گیرند و نسبت به اراده الهی رضایت داشته باشند: {{متن قرآن|« وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ»}}.<ref>جامع‌البیان، مج‌13، ج‌25، ص‌39‌‌-40؛ اسباب النزول، ص‌251؛ مبهمات القرآن، ج‌1، ص‌466.</ref>
-با حضور پیامبر در [[مدینه]] و به رغم میل آن حضرت، ملاقاتها و دیدارهای خصوصی اشراف شاخه‌های مختلف اوس و خزرج با پیامبر افزایش یافته بود و فقرا و فرودستان از جمله ساکنان صفه کمتر فرصت ملاقات می‌یافتند، تا آنکه آیه 12 [[سوره مجادله]]/58 نازل شد و از دیدارکنندگان خواست پیش از ملاقات خود، صدقه ای بپردازند. این امر افزون بر محدود کردن ملاقات ها می‌توانست کمکی مالی برای مستمندان صفّه باشد: {{متن قرآن|«یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِذا نجَیتُمُ الرَّسولَ فَقَدِّموا بَینَ یَدَی نَجوکُم صَدَقَةً ذلِکَ خَیرٌ لَکُم واَطهَرُ...»}} پس از نزول این آیات، تهیدستان از روی فقر و توانگران بر اثر بخل خود از نجوا با پیامبر خودداری کردند و تنها علی‌ بن‌ ابی‌ طالب برای هر گفتگوی خصوصی درهمی می‌پرداخت.<ref>اسباب النزول، ص‌351؛ زادالمسیر، ج‌8، ص‌195؛ الدرالمنثور، ج‌8، ص‌84.</ref> پس از اندی که از این حادثه گذشت، آیه 13 همین سوره‌ نازل شد و حکم پیشین نسخ گردید.<ref>مجمع البیان، ج‌9، ص‌380؛ شواهد التنزیل، ج‌2، ص‌311‌‌-317؛ تفسیر ابن‌ کثیر، ج‌4، ص‌349.</ref>
+با حضور پیامبر در [[مدینه]] و به رغم میل آن حضرت، ملاقاتها و دیدارهای خصوصی اشراف شاخه‌های مختلف اوس و خزرج با پیامبر افزایش یافته بود و فقرا و فرودستان از جمله ساکنان صفه کمتر فرصت ملاقات می‌یافتند، تا آنکه آیه 12 [[سوره مجادله]]/58 نازل شد و از دیدارکنندگان خواست پیش از ملاقات خود، صدقه ای بپردازند. این امر افزون بر محدود کردن ملاقات ها می‌توانست کمکی مالی برای مستمندان صفّه باشد: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ذَٰلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَأَطْهَرُ...»}} پس از نزول این آیات، تهیدستان از روی فقر و توانگران بر اثر بخل خود از نجوا با پیامبر خودداری کردند و تنها علی‌ بن‌ ابی‌ طالب برای هر گفتگوی خصوصی درهمی می‌پرداخت.<ref>اسباب النزول، ص‌351؛ زادالمسیر، ج‌8، ص‌195؛ الدرالمنثور، ج‌8، ص‌84.</ref> پس از اندی که از این حادثه گذشت، آیه 13 همین سوره‌ نازل شد و حکم پیشین نسخ گردید.<ref>مجمع البیان، ج‌9، ص‌380؛ شواهد التنزیل، ج‌2، ص‌311‌‌-317؛ تفسیر ابن‌ کثیر، ج‌4، ص‌349.</ref>
 ذیل آیه 52 [[سوره انعام]]/6 شأن نزولهای متعددی روایت شده است. بنا به گزارش ها یکی از بزرگان انصار<ref>تفسیر قمی، ج1، ص230؛ نورالثقلین، ج1، ص721.</ref> یا برخی سران قبایل صحرانشین خواستار همنشینی پیامبر با خود و کناره‌گیری او از ساکنان صفّه بودند که این آیه نازل شد.<ref>اسباب‌النزول، ص‌179؛ المعجم‌الکبیر، ج4، ص‌79؛ التبیان، ج‌4، ص‌144.</ref> ابن‌ عباس نزول این آیه را به درخواست اشراف برای ایستادن در صف اول نماز مرتبط دانسته است.<ref>زادالمسیر، ج3، ص46؛ الدرالمنثور، ج3، ص‌275.</ref>
-{{متن قرآن|«ولاتَطرُدِ الَّذینَ یَدعونَ رَبَّهُم بِالغَدوةِ والعَشِیِّ یُریدونَ وجهَهُ ما عَلَیکَ مِن حِسابِهِم مِن شَیء وما مِن حِسابِکَ عَلَیهِم مِن شَیء فَتَطرُدَهُم فَتَکونَ مِنَ الظّلِمین»}}؛ و کسانی را که در صبح و شام و تنها برای خدا او را می‌خوانند از خودت مران... اگر آنها را برانی از ستمکاران خواهی بود.
+{{متن قرآن|«وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ»}}؛ و کسانی را که در صبح و شام و تنها برای خدا او را می‌خوانند از خودت مران... اگر آنها را برانی از ستمکاران خواهی بود.
 برخی مفسران، قائل به نزول دفعی [[سوره انعام]] در مکه‌اند.<ref>الدرالمنثور، ج‌3، ص‌243‌‌-246؛ نورالثقلین، ج‌1، ص‌696.</ref> از این‌ رو چنین شأن نزولهایی با تردید روبروست، هر چند این امر به صحت وقوع چنین حوادثی آسیب نمی‌زند.

@@ سطر ۸۱: / سطر ۸۱: @@
 راهکار دیگری که پیامبر برای سامان گرفتن وضع اصحاب صفه دنبال می‌کرد، تشویق آنان به ازدواج بود. در این زمینه می‌توان به ازدواج [[بلال‌ حبشی]] با خواهر [[عبدالرحمن‌ بن‌ عوف]] اشاره کرد که از توان مالی خوبی برخوردار بود.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌5، ص‌253.</ref> اما این گزینه‌ها همواره فراهم نبود. برخی از اصحاب صفه با مشاهده بی‌میلی مردان یثرب به ازدواج با زنان متمکنی که سابق بر این در یثرب به روسپی‌گری اشتغال داشتند، ازدواج با آنها را مطرح کردند. احتمالا این عده برخلاف دیگر زنان مدینه شرایط دشواری برای ازدواج تعیین نکرده بودند. در پی همین درخواست، آیه 3 [[سوره نور]]/24 نازل شد و آنان را از این کار منصرف ساخت.<ref>جامع البیان، مج‌10، ج‌18، ص‌94؛ اسباب النزول، ص‌263؛ مجمع البیان، ج‌7، ص‌197.</ref> {{متن قرآن|«...‌وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَٰلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ»}}؛ زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک به زنی نگیرد و بر مؤمنان این [کار] حرام شده‌ است.
-یکی دیگر از منابع تأمین کننده هزینه‌های اهل صفّه، به ویژه در 5 سال دوم حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله در [[مدینه]]، غنایم بدست آمده در جنگها و درآمدهای حاصل از اموال خالصه پیامبر (مانند اموال بنی‌نضیر) بود. بر اساس آیات [[سوره حشر]]/59 خداوند جنگجویان را بر اثر نقش ناچیزشان در جنگ بنی‌نضیر از غنایم محروم کرد و همه اموال بدست آمده را به‌ صورت خالصه در اختیار پیامبر نهاد: {{متن قرآن|«ما اَفاءَ اللّهُ عَلی رَسولِهِ مِن اَهلِ القُری فَلِلّهِ ولِلرَّسولِ ولِذِی القُربی والیَتمی والمَسکینِ وابنِ السَّبیلِ * لِلفُقَراءِ المُهجِرینَ الَّذینَ اُخرِجوا مِن دیرِهِم واَمولِهِم»}}؛ آنچه خداوند [از‌ بنی‌نضیر] به پیامبر خویش داد از آنِ خدا، پیامبر و خویشاوندانش، ایتام، بیچارگان و در راه ماندگان است... فقیران مهاجری که از کاشانه و دارایی خود رانده شده‌اند...». ([[سوره حشر]]/59، 6‌‌8)<ref>جامع‌البیان، مج‌14، ج‌28، ص‌46، 54.</ref> پیامبر بخشی از اموال بدست آمده را بنا به درخواست انصار در میان مهاجران مستمند توزیع کرد و مانده آن را در تملک خود باقی نهاد. (‌=>‌بنی‌نضیر)
+یکی دیگر از منابع تأمین کننده هزینه‌های اهل صفّه، به ویژه در 5 سال دوم حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله در [[مدینه]]، غنایم بدست آمده در جنگها و درآمدهای حاصل از اموال خالصه پیامبر (مانند اموال بنی‌نضیر) بود. بر اساس آیات [[سوره حشر]]/59 خداوند جنگجویان را بر اثر نقش ناچیزشان در جنگ بنی‌نضیر از غنایم محروم کرد و همه اموال بدست آمده را به‌ صورت خالصه در اختیار پیامبر نهاد: {{متن قرآن|«مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ * لِلْفُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ»}}؛ آنچه خداوند [از‌ بنی‌نضیر] به پیامبر خویش داد از آنِ خدا، پیامبر و خویشاوندانش، ایتام، بیچارگان و در راه ماندگان است... فقیران مهاجری که از کاشانه و دارایی خود رانده شده‌اند...». ([[سوره حشر]]/59، 6‌‌8)<ref>جامع‌البیان، مج‌14، ج‌28، ص‌46، 54.</ref> پیامبر بخشی از اموال بدست آمده را بنا به درخواست انصار در میان مهاجران مستمند توزیع کرد و مانده آن را در تملک خود باقی نهاد. (‌=>‌بنی‌نضیر)
 مخالفت پیامبر با ارتقای ناچیز وضع زندگی خود پس از [[غزوه خیبر]] ‌که غنایم فراوانی به همراه داشت‌ با اعتراض همسران آن حضرت مواجه‌ شد.<ref>الحدائق، ج‌23، ص‌99؛ مستدرک الوسائل، ج‌15، ص‌310.</ref> و حاکی از آن است که وضعیت نابسامان مهاجران تا سال ششم ادامه داشته‌ است. ایشان حتی از پرداخت بخشی از غنایم به بستگان مستمندش همچون فاطمه و علی علیهماالسلام پرهیز کرد. در مقابل، تسبیح [[حضرت زهرا علیهاالسلام]] را به آن حضرت آموخت.<ref>مسند احمد، ج1، ص171؛ الغارات، ج2، ص739.</ref>
@@ سطر ۹۱: / سطر ۹۱: @@
 پیامبر با توجه به واقعیت های جامعه جاهلی، می‌کوشید از بزرگان قبایل برای گسترش اسلام و نیز تحکیم وضعیت سیاسی دولت مدینه بهره ببرد. روابط پیامبر با اشراف در دو مقطع با رشد چشمگیری همراه بود: نخست در آغاز ورود ایشان به [[یثرب]] که بزرگان شاخه‌های متعدد قبایل یثرب با آن حضرت ملاقات می‌کردند و دوم در عام‌الوفود (سال نهم هجری) که بسیاری از سران و بزرگان قبایل شبه جزیره برای بیعت با پیامبر و به رسمیت شناختن دین و حاکمیتش به مدینه می‌آمدند. برخورد اشراف با اصحاب صفّه که در مسجد و کنار پیامبر روی می‌داد، سبب نزول آیاتی شد. در منابع تفسیری داستانها و شأن نزولهای متنوعی در این زمینه نقل شده است که برخی از آنها با تردیدهایی مواجه است.
-نخستین و بارزترین رویارویی که میان طبقات بالای جامعه [[مدینه]] و فرودستان مسلمان گزارش شده تحقیر و تمسخر اشراف یهودی و منافق [[مدینه]] نسبت به اهل صفه است که به روایتی آیه‌ 212 [[سوره بقره]]/2 در این مورد نازل گردید.<ref>اسباب النزول، ص‌178؛ مجمع البیان، ج‌2، ص‌540‌‌-541؛ زادالمسیر، ج‌1، ص‌228.</ref>{{متن قرآن|«زُیِّنَ لِلَّذینَ کَفَروا الحَیوةُ الدُّنیا و یَسخَرونَ مِنَ الَّذینَ ءامَنوا والَّذینَ اتَّقَوا فَوقَهُم یَومَ القِیمَةِ واللّهُ یَرزُقُ مَن یَشاءُ بِغَیرِ‌ حِساب»}}؛ بر اساس این آیه زندگی دنیایی برای کافران آراسته شده و آنها مؤمنان را مسخره می‌کنند، در حالی‌ که توزیع روزی به خواست خداست و در قیامت برتری از آنِ مؤمنان خواهد‌ بود.
+نخستین و بارزترین رویارویی که میان طبقات بالای جامعه [[مدینه]] و فرودستان مسلمان گزارش شده تحقیر و تمسخر اشراف یهودی و منافق [[مدینه]] نسبت به اهل صفه است که به روایتی آیه‌ 212 [[سوره بقره]]/2 در این مورد نازل گردید.<ref>اسباب النزول، ص‌178؛ مجمع البیان، ج‌2، ص‌540‌‌-541؛ زادالمسیر، ج‌1، ص‌228.</ref>{{متن قرآن|«زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ»}}؛ بر اساس این آیه زندگی دنیایی برای کافران آراسته شده و آنها مؤمنان را مسخره می‌کنند، در حالی‌ که توزیع روزی به خواست خداست و در قیامت برتری از آنِ مؤمنان خواهد‌ بود.
-تحقیر اهل صفه به سبب فقرشان، آنان را وا‌می‌داشت تا آرزو کنند همچون اشراف و بزرگان [[مدینه]] ثروتمند باشند؛ اما این آرزو با نزول آیه‌ 27‌ [[سوره شوری]]/42 همراه شد. خداوند در این آیه از بندگانش می‌خواهد درباره فقر و غنای خود حکمت الهی را در نظر گیرند و نسبت به اراده الهی رضایت داشته باشند: {{متن قرآن|«ولَو بَسَطَ اللّهُ الرِّزقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوا فِی‌الاَرضِ ولکِن یُنَزِّلُ بِقَدَر ما‌یَشاءُ اِنَّهُ بِعِبادِهِ‌ خَبیرٌ بَصیر»}}.<ref>جامع‌البیان، مج‌13، ج‌25، ص‌39‌‌-40؛ اسباب النزول، ص‌251؛ مبهمات القرآن، ج‌1، ص‌466.</ref>
+تحقیر اهل صفه به سبب فقرشان، آنان را وا‌می‌داشت تا آرزو کنند همچون اشراف و بزرگان [[مدینه]] ثروتمند باشند؛ اما این آرزو با نزول آیه‌ 27‌ [[سوره شوری]]/42 همراه شد. خداوند در این آیه از بندگانش می‌خواهد درباره فقر و غنای خود حکمت الهی را در نظر گیرند و نسبت به اراده الهی رضایت داشته باشند: {{متن قرآن|« وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ»}}.<ref>جامع‌البیان، مج‌13، ج‌25، ص‌39‌‌-40؛ اسباب النزول، ص‌251؛ مبهمات القرآن، ج‌1، ص‌466.</ref>
 با حضور پیامبر در [[مدینه]] و به رغم میل آن حضرت، ملاقاتها و دیدارهای خصوصی اشراف شاخه‌های مختلف اوس و خزرج با پیامبر افزایش یافته بود و فقرا و فرودستان از جمله ساکنان صفه کمتر فرصت ملاقات می‌یافتند، تا آنکه آیه 12 [[سوره مجادله]]/58 نازل شد و از دیدارکنندگان خواست پیش از ملاقات خود، صدقه ای بپردازند. این امر افزون بر محدود کردن ملاقات ها می‌توانست کمکی مالی برای مستمندان صفّه باشد: {{متن قرآن|«یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِذا نجَیتُمُ الرَّسولَ فَقَدِّموا بَینَ یَدَی نَجوکُم صَدَقَةً ذلِکَ خَیرٌ لَکُم واَطهَرُ...»}} پس از نزول این آیات، تهیدستان از روی فقر و توانگران بر اثر بخل خود از نجوا با پیامبر خودداری کردند و تنها علی‌ بن‌ ابی‌ طالب برای هر گفتگوی خصوصی درهمی می‌پرداخت.<ref>اسباب النزول، ص‌351؛ زادالمسیر، ج‌8، ص‌195؛ الدرالمنثور، ج‌8، ص‌84.</ref> پس از اندی که از این حادثه گذشت، آیه 13 همین سوره‌ نازل شد و حکم پیشین نسخ گردید.<ref>مجمع البیان، ج‌9، ص‌380؛ شواهد التنزیل، ج‌2، ص‌311‌‌-317؛ تفسیر ابن‌ کثیر، ج‌4، ص‌349.</ref>

@@ سطر ۵۷: / سطر ۵۷: @@
 با ملاحظه سیر تاریخی به نظر می‌رسد در آغاز، کمک و انفاق به مهاجران صفّه‌نشین عمدتاً از سوی انصار صورت می‌گرفت، از این‌ رو می توان بسیاری از گزارش هایی را که در این زمینه از انصار روایت شده مربوط به این دوره دانست، هر چند این کمکها تا پایان حیات پیامبر ادامه داشت.
-گروهی از انصار در فصل برداشت محصول، مقداری خرما به مسجد می‌آوردند و شاخه‌های آن را در آنجا می‌آویختند.<ref>تاریخ دمشق، ج‌67، ص‌319.</ref> و برخی هم از این فرصت برای [[انفاق]] شاخه‌های آفت‌زده خرماهایشان استفاده کردند که آیه 267 [[سوره بقره]]/2 نازل گردید: {{متن قرآن|«یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اَنفِقوا مِن طَیِّبتِ ما کَسَبتُم ومِمّا اَخرَجنا لَکُم مِنَ‌الاَرضِ...»}}.<ref>سنن الترمذی، ج‌4، ص‌287؛ المصنف، ابن‌ابی شیبه، ج‌3، ص‌115؛ الدرالمنثور، ج‌1، ص‌58.</ref> خداوند در این آیه محصولات کشاورزی را عطای الهی به بندگان دانسته و از آنها خواسته از محصولات مرغوب خود انفاق کنند.
+گروهی از انصار در فصل برداشت محصول، مقداری خرما به مسجد می‌آوردند و شاخه‌های آن را در آنجا می‌آویختند.<ref>تاریخ دمشق، ج‌67، ص‌319.</ref> و برخی هم از این فرصت برای [[انفاق]] شاخه‌های آفت‌زده خرماهایشان استفاده کردند که آیه 267 [[سوره بقره]]/2 نازل گردید: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ...»}}.<ref>سنن الترمذی، ج‌4، ص‌287؛ المصنف، ابن‌ابی شیبه، ج‌3، ص‌115؛ الدرالمنثور، ج‌1، ص‌58.</ref> خداوند در این آیه محصولات کشاورزی را عطای الهی به بندگان دانسته و از آنها خواسته از محصولات مرغوب خود انفاق کنند.
-به روایتی از [[امام باقر]] علیه السلام یکی از انصار در برابر ثواب اخروی ذکری که از پیامبر آموخت، محصول باغ خود را به اهل صفه اختصاص داد و در این هنگام آیات 5‌‌7 [[سوره لیل]]/92 نازل شد:<ref>الامالی، صدوق، ص‌270.</ref> {{متن قرآن|«فَاَمّا مَن اَعطی واتَّقی * وصَدَّقَ بِالحُسنی * فَسَنُیَسِّرُهُ لِلیُسری‌»}}؛ هر که مال خود را بخشید و پرهیزگاری کرد... ما راه آسان را برای او فراهم می‌سازیم.
+به روایتی از [[امام باقر]] علیه السلام یکی از انصار در برابر ثواب اخروی ذکری که از پیامبر آموخت، محصول باغ خود را به اهل صفه اختصاص داد و در این هنگام آیات 5‌‌7 [[سوره لیل]]/92 نازل شد:<ref>الامالی، صدوق، ص‌270.</ref> {{متن قرآن|«فَأَمَّا مَنْ أَعْطَىٰ وَاتَّقَىٰ * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَىٰ * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَىٰ»}}؛ هر که مال خود را بخشید و پرهیزگاری کرد... ما راه آسان را برای او فراهم می‌سازیم.
-در داستان دیگری روزی پیامبر یکی از اصحاب صفه را برای اطعام به نزد یکی از انصار فرستاد؛ اما چون در خانه آن انصاری غذایی اندک بود، انصاری از همسرش خواست فرزندش را بخواباند تا درخواست غذا نکند و خود نیز چراغ را خاموش کرد تا آن مهمان متوجه غذا نخوردن صاحب خانه نشود که بنا به روایتی در این هنگام آیه 9 [[سوره حشر]]/59: {{متن قرآن|«...‌و‌ یؤثرون علی انفسهم و لو‌کان بهم خصاصة...»}} (مهاجران را) بر خود مقدم‌می‌دارند، هرچند خود نیازمند باشند...، نازل‌ گردید.<ref>اسباب‌النزول، ص356؛ المستدرک، ج‌4، ص‌145.</ref> با توجه به نزول این آیه درباره غنایم غزوه [[بنی‌نضیر]] و جمع بودن سیاق آن چنین شأن نزولی ضعیف به نظر می‌رسد؛ امّا به اصل حادثه آسیب نمی‌زند.
+در داستان دیگری روزی پیامبر یکی از اصحاب صفه را برای اطعام به نزد یکی از انصار فرستاد؛ اما چون در خانه آن انصاری غذایی اندک بود، انصاری از همسرش خواست فرزندش را بخواباند تا درخواست غذا نکند و خود نیز چراغ را خاموش کرد تا آن مهمان متوجه غذا نخوردن صاحب خانه نشود که بنا به روایتی در این هنگام آیه 9 [[سوره حشر]]/59: {{متن قرآن|«...‌وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ...»}} (مهاجران را) بر خود مقدم‌می‌دارند، هرچند خود نیازمند باشند...، نازل‌ گردید.<ref>اسباب‌النزول، ص356؛ المستدرک، ج‌4، ص‌145.</ref> با توجه به نزول این آیه درباره غنایم غزوه [[بنی‌نضیر]] و جمع بودن سیاق آن چنین شأن نزولی ضعیف به نظر می‌رسد؛ امّا به اصل حادثه آسیب نمی‌زند.
 برخی از جوانان انصاری هم درآمدهای حاصل از خارکنی را به مستمندان صفه می‌بخشیدند<ref>المغازی، ج‌1، ص‌347؛ صحیح البخاری، ج‌4، ص43؛ تفسیر‌قرطبی، ج‌8، ص‌69.</ref> و اگر می‌توانستند گوسفندی خریده و برای پیامبر و خانواده‌اش می‌چرانیدند.<ref>مسند احمد، ج‌3، ص‌598؛ المعجم الصغیر، ج‌1، ص‌194؛ کنزالعمال، ج‌10، ص‌567‌‌-568.</ref> به احتمال، چَرا و تهیه هیزم در اراضی خصوصی صورت می‌گرفت وگرنه مهاجران فقیر نیز قادر به این امر بودند.
@@ سطر ۶۹: / سطر ۶۹: @@
 افزون بر انصار، برخی از مهاجران نیز به مدد اهل صفه می‌آمدند. پس از تولد [[امام حسن]] و [[امام‌ حسین]] علیهماالسلام، [[حضرت فاطمه]] علیهاالسلام می‌خواست برایشان گوسفندی عقیقه کند که پیامبر وی را منصرف‌ کرد. ایشان به وزن موهای آن دو نقره [[صدقه]] داد، تا برای اصحاب صفّه هزینه شود.<ref>مسند احمد، ج‌7، ص‌537؛ مناقب امیرالمؤمنین، ج‌2، ص‌273؛ السنن الکبری، ج‌14، ص‌263.</ref>
-گاهی رفتار پیامبر باعث می‌شد تا فاطمه علیهاالسلام آنچه را که همسرش از جنگ به غنیمت آورده بود، نیز صدقه‌ دهد.<ref>مستدرک الوسائل، ج‌6، ص512؛ مکارم‌الاخلاق، ص‌94.</ref> به روایت ابن‌عباس نیز آیه 271 [[سوره بقره]]/2: {{متن قرآن|«اِن تُبدوا الصَّدَقتِ فَنِعِمّا هِیَ و اِن‌ تُخفوها و تُؤتوهَا الفُقَراءَ فَهُوَ خَیرٌ لَکُم و یُکَفِّرُ عَنکُم مِن سَیِّاتِکُم واللّهُ بِما تَعمَلونَ خَبیر»}}.
+گاهی رفتار پیامبر باعث می‌شد تا فاطمه علیهاالسلام آنچه را که همسرش از جنگ به غنیمت آورده بود، نیز صدقه‌ دهد.<ref>مستدرک الوسائل، ج‌6، ص512؛ مکارم‌الاخلاق، ص‌94.</ref> به روایت ابن‌عباس نیز آیه 271 [[سوره بقره]]/2: {{متن قرآن|«إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ  وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ»}}.
-از صدقات مخفیانه علی بن‌ ابی‌ طالب به اصحاب صفه حکایت می‌کند.<ref>شواهد التنزیل، ج‌1، ص‌148.</ref> کمکهای همزمان او و عبدالرحمن بن‌ عوف به اصحاب صفه با نزول آیه 274 [[سوره بقره]]/2 همراه شد: {{متن قرآن|«اَلَّذینَ یُنفِقونَ اَمولَهُم بِالَّیلِ والنَّهارِ سِرًّا وعَلانِیَةً فَلَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم ولاخَوفٌ عَلَیهِم ولاهُم یَحزَنون»}}.
+از صدقات مخفیانه علی بن‌ ابی‌ طالب به اصحاب صفه حکایت می‌کند.<ref>شواهد التنزیل، ج‌1، ص‌148.</ref> کمکهای همزمان او و عبدالرحمن بن‌ عوف به اصحاب صفه با نزول آیه 274 [[سوره بقره]]/2 همراه شد: {{متن قرآن|«الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»}}.
 در روایت ابن‌ عباس آمده که از میان صدقات فراوان و علنی عبدالرحمن و صدقه مخفیانه و ناچیز علی علیه السلام، خداوند صدقه علی علیه السلام را ترجیح داد.<ref>المناقب، ج2، ص85؛ عمده، ص350؛ شواهدالتنزیل، ج‌1، ص‌148.</ref> روایت هایی هم از انفاق جعفر بن‌ ابی‌ طالب وجود دارد. خباب نیز که پیش‌تر در صفه بود، پس از ازدواج تنها یک گوسفند داشت و سفارش کرده بود برای دوشیدن آن، گوسفند را نزد اهل صفه ببرند.<ref>الطبقات، ج‌8، ص‌226.</ref>
@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۷: @@
 با توجه به فقر نسبتاً زیاد اهل صفه برخی صفه را «خانه صدقه گیران» تعریف کرده‌اند.<ref>تاریخ دمشق، ج‌67، ص‌320.</ref> در نتیجه تمامی [[آیات مدنی]] که در آنها به صدقه، مساکین، فقرا و [[انفاق]] اشاره شده است به نحوی با ساکنان صفه مربوط است، هر چند شأن نزول نگاران به جهت کمبود اطلاعات، گزارشی ذیل آن آیات ارائه نکرده باشند.
-از معدود شأن نزولهای گزارش شده دراین زمینه که اشاره‌ای روشن به اصحاب صفه دارد روایاتی است که ذیل آیات 271 و 273 [[سوره بقره]]/2 نقل شده است: {{متن قرآن|«اِن تُبدوا الصَّدَقتِ فَنِعِمّا هِیَ واِن تُخفوها وتُؤتوهَا الفُقَراءَ فَهُوَ خَیرٌ لَکُم... لِلفُقَراءِ الَّذینَ‌اُحصِروا فی سَبیلِ اللّهِ لایَستَطیعونَ ضَربًا فِی الاَرض»}} در این آیات صدقه‌ها به تهیدستان مهاجری اختصاص یافته که به سبب ایمانشان در موطن خود ایمن نبودند و به [[مدینه]] مهاجرت کرده بودند و نمی‌توانستند کار کنند.<ref>الکشاف، ج‌1، ص‌318؛ غررالتبیان، ص‌222.</ref>
+از معدود شأن نزولهای گزارش شده دراین زمینه که اشاره‌ای روشن به اصحاب صفه دارد روایاتی است که ذیل آیات 271 و 273 [[سوره بقره]]/2 نقل شده است: {{متن قرآن|«إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ... لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ»}} در این آیات صدقه‌ها به تهیدستان مهاجری اختصاص یافته که به سبب ایمانشان در موطن خود ایمن نبودند و به [[مدینه]] مهاجرت کرده بودند و نمی‌توانستند کار کنند.<ref>الکشاف، ج‌1، ص‌318؛ غررالتبیان، ص‌222.</ref>
-راهکار دیگری که پیامبر برای سامان گرفتن وضع اصحاب صفه دنبال می‌کرد، تشویق آنان به ازدواج بود. در این زمینه می‌توان به ازدواج [[بلال‌ حبشی]] با خواهر [[عبدالرحمن‌ بن‌ عوف]] اشاره کرد که از توان مالی خوبی برخوردار بود.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌5، ص‌253.</ref> اما این گزینه‌ها همواره فراهم نبود. برخی از اصحاب صفه با مشاهده بی‌میلی مردان یثرب به ازدواج با زنان متمکنی که سابق بر این در یثرب به روسپی‌گری اشتغال داشتند، ازدواج با آنها را مطرح کردند. احتمالا این عده برخلاف دیگر زنان مدینه شرایط دشواری برای ازدواج تعیین نکرده بودند. در پی همین درخواست، آیه 3 [[سوره نور]]/24 نازل شد و آنان را از این کار منصرف ساخت.<ref>جامع البیان، مج‌10، ج‌18، ص‌94؛ اسباب النزول، ص‌263؛ مجمع البیان، ج‌7، ص‌197.</ref> {{متن قرآن|«...‌والزّانِیَةُ لا‌یَنکِحُها اِلاّ زان اَو مُشرِکٌ و حُرِّمَ ذلِکَ عَلَی المُؤمِنین»}}؛ زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک به زنی نگیرد و بر مؤمنان این [کار] حرام شده‌ است.
+راهکار دیگری که پیامبر برای سامان گرفتن وضع اصحاب صفه دنبال می‌کرد، تشویق آنان به ازدواج بود. در این زمینه می‌توان به ازدواج [[بلال‌ حبشی]] با خواهر [[عبدالرحمن‌ بن‌ عوف]] اشاره کرد که از توان مالی خوبی برخوردار بود.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌5، ص‌253.</ref> اما این گزینه‌ها همواره فراهم نبود. برخی از اصحاب صفه با مشاهده بی‌میلی مردان یثرب به ازدواج با زنان متمکنی که سابق بر این در یثرب به روسپی‌گری اشتغال داشتند، ازدواج با آنها را مطرح کردند. احتمالا این عده برخلاف دیگر زنان مدینه شرایط دشواری برای ازدواج تعیین نکرده بودند. در پی همین درخواست، آیه 3 [[سوره نور]]/24 نازل شد و آنان را از این کار منصرف ساخت.<ref>جامع البیان، مج‌10، ج‌18، ص‌94؛ اسباب النزول، ص‌263؛ مجمع البیان، ج‌7، ص‌197.</ref> {{متن قرآن|«...‌وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَٰلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ»}}؛ زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک به زنی نگیرد و بر مؤمنان این [کار] حرام شده‌ است.
 یکی دیگر از منابع تأمین کننده هزینه‌های اهل صفّه، به ویژه در 5 سال دوم حکومت پیامبر صلی الله علیه و آله در [[مدینه]]، غنایم بدست آمده در جنگها و درآمدهای حاصل از اموال خالصه پیامبر (مانند اموال بنی‌نضیر) بود. بر اساس آیات [[سوره حشر]]/59 خداوند جنگجویان را بر اثر نقش ناچیزشان در جنگ بنی‌نضیر از غنایم محروم کرد و همه اموال بدست آمده را به‌ صورت خالصه در اختیار پیامبر نهاد: {{متن قرآن|«ما اَفاءَ اللّهُ عَلی رَسولِهِ مِن اَهلِ القُری فَلِلّهِ ولِلرَّسولِ ولِذِی القُربی والیَتمی والمَسکینِ وابنِ السَّبیلِ * لِلفُقَراءِ المُهجِرینَ الَّذینَ اُخرِجوا مِن دیرِهِم واَمولِهِم»}}؛ آنچه خداوند [از‌ بنی‌نضیر] به پیامبر خویش داد از آنِ خدا، پیامبر و خویشاوندانش، ایتام، بیچارگان و در راه ماندگان است... فقیران مهاجری که از کاشانه و دارایی خود رانده شده‌اند...». ([[سوره حشر]]/59، 6‌‌8)<ref>جامع‌البیان، مج‌14، ج‌28، ص‌46، 54.</ref> پیامبر بخشی از اموال بدست آمده را بنا به درخواست انصار در میان مهاجران مستمند توزیع کرد و مانده آن را در تملک خود باقی نهاد. (‌=>‌بنی‌نضیر)

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 پیامبر قبل از هر چیز ساکنان صفه و عموم تهیدستان را از گدایی منع کرده بود. آیه 273 [[سوره بقره]]/2 در همین زمینه نازل شده است. خداوند در این آیه از مؤمنان می‌خواهد تا در کمک کردن کوتاهی نکنند و گمان نکنند کسی که درخواست نمی‌کند نیازمند نیست: {{متن قرآن|«...‌يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ۗ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ»}}
- هر کس نداند، آنها را بر اثر خویشتن‌داری توانگر می‌شمارد. آنان را به وسیله سیمایشان می‌شناسی. از مردم به اصرار چیزی نمی‌خواهند و هر مالی که ببخشید خداوند بدان آگاه است».<ref>جامع‌البیان، مج‌3، ج‌3، ص‌136؛ مجمع البیان، ج‌2، ص‌202‌‌-203؛ زادالمسیر، ج‌1، ص‌327.</ref>
+هر کس نداند، آنها را بر اثر خویشتن‌داری توانگر می‌شمارد. آنان را به وسیله سیمایشان می‌شناسی. از مردم به اصرار چیزی نمی‌خواهند و هر مالی که ببخشید خداوند بدان آگاه است».<ref>جامع‌البیان، مج‌3، ج‌3، ص‌136؛ مجمع البیان، ج‌2، ص‌202‌‌-203؛ زادالمسیر، ج‌1، ص‌327.</ref>
 ==مشکلات اصحاب صفّه و تدابیر پیامبر صلی الله علیه و آله==

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 در روایتی دیگر 30 تن از ساکنان صفه با بالا تنه عریان پشت سر پیامبر صلی الله علیه و آله نماز می‌گزاردند.<ref>الطبقات، ج‌1، ص‌196؛ عیون الاثر، ج‌2، ص‌385.</ref> و گاه با حضور پیامبر صلی الله علیه و آله خود را پشت سر دیگران مخفی می‌کردند.<ref>سیر اعلام النبلاء، ج‌3، ص‌171.</ref>
-پیامبر قبل از هر چیز ساکنان صفه و عموم تهیدستان را از گدایی منع کرده بود. آیه 273 [[سوره بقره]]/2 در همین زمینه نازل شده است. خداوند در این آیه از مؤمنان می‌خواهد تا در کمک کردن کوتاهی نکنند و گمان نکنند کسی که درخواست نمی‌کند نیازمند نیست: «...‌یَحسَبُهُمُ الجاهِلُ اَغنِیاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعرِفُهُم بِسِیمهُم لایَسَلونَ النّاسَ اِلحافًا وما تُنفِقوا مِن خَیر فَاِنَّ اللّهَ بِهِ عَلیم = هر کس نداند، آنها را بر اثر خویشتن‌داری توانگر می‌شمارد. آنان را به وسیله سیمایشان می‌شناسی. از مردم به اصرار چیزی نمی‌خواهند و هر مالی که ببخشید خداوند بدان آگاه است».<ref>جامع‌البیان، مج‌3، ج‌3، ص‌136؛ مجمع البیان، ج‌2، ص‌202‌‌-203؛ زادالمسیر، ج‌1، ص‌327.</ref>
+پیامبر قبل از هر چیز ساکنان صفه و عموم تهیدستان را از گدایی منع کرده بود. آیه 273 [[سوره بقره]]/2 در همین زمینه نازل شده است. خداوند در این آیه از مؤمنان می‌خواهد تا در کمک کردن کوتاهی نکنند و گمان نکنند کسی که درخواست نمی‌کند نیازمند نیست: {{متن قرآن|«...‌يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ۗ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ»}}
 ==مشکلات اصحاب صفّه و تدابیر پیامبر صلی الله علیه و آله==
@@ سطر ۱۵۸: / سطر ۱۵۹: @@
 درباره وجه تسمیه «صوفیه» و «تصوف» برخی این واژه را برگرفته از صفّه مسجد پیامبر گرفته‌اند که از نظر ادبی با اشکالاتی مواجه است و خود صوفیه نیز بدان اشاره کرده‌اند.<ref>عوارف المعارف، ص‌84.</ref>
-بر اثر توجه فرقه‌های صوفی به اهل صفّه، آیاتی را که در شأن آنان نازل شده نیز مورد تحلیل خود قرار داده‌اند؛ از جمله در تفسیر آیه 273 [[سوره بقره]]/2: {{متن قرآن|«لِلفُقَراءِ الَّذینَ اُحصِروا فی سَبیلِ اللّهِ لایَستَطیعونَ ضَربًا فِی الاَرضِ یَحسَبُهُمُ الجاهِلُ اَغنِیاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعرِفُهُم بِسِیمهُم لایَسَلونَ النّاسَ اِلحافًا وما تُنفِقوا مِن خَیر فَاِنَّ اللّهَ بِهِ عَلیم»}} دیدگاههای متعددی ارائه کرده‌اند. برخی این 400 نفر را کسانی دانسته‌اند که بر اثر اشتغال به جهاد نمی‌توانستند به فعالیت اقتصادی بپردازند. دیگران سبب این امر را اشتغال به عبادت خدا دانسته‌اند.<ref>اتحاف السلاة المتقین، ج‌9، ص‌272.</ref> برخی صوفیه که خود باوری به کسب و کار ندارند.<ref>کشف المحجوب، ص‌22، 97؛ الشرح التعرف، ج‌3، ص‌1103‌‌-1105.</ref> نیز اشتغال اهل صفّه به کسب و کار را مخل به توکل آنان دانسته‌اند.
+بر اثر توجه فرقه‌های صوفی به اهل صفّه، آیاتی را که در شأن آنان نازل شده نیز مورد تحلیل خود قرار داده‌اند؛ از جمله در تفسیر آیه 273 [[سوره بقره]]/2: {{متن قرآن|«لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ۗ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ»}} دیدگاههای متعددی ارائه کرده‌اند. برخی این 400 نفر را کسانی دانسته‌اند که بر اثر اشتغال به جهاد نمی‌توانستند به فعالیت اقتصادی بپردازند. دیگران سبب این امر را اشتغال به عبادت خدا دانسته‌اند.<ref>اتحاف السلاة المتقین، ج‌9، ص‌272.</ref> برخی صوفیه که خود باوری به کسب و کار ندارند.<ref>کشف المحجوب، ص‌22، 97؛ الشرح التعرف، ج‌3، ص‌1103‌‌-1105.</ref> نیز اشتغال اهل صفّه به کسب و کار را مخل به توکل آنان دانسته‌اند.
 واضح است که صوفیه از عملکرد اصحاب صفّه به عنوان محملی برای هنجارهای خود استفاده کرده‌اند، از این‌رو دسته‌ای از گزارشها چون اعتراض اصحاب صفّه به وضعیت معیشتی خود، کارکردهای متعدد صفّه، نوسان آمار صفّه، آرزوی معیشتی بهتر، حضور آنها در جنگ به عنوان فعالیت سیاسی نظامی و‌... و گرایشات دنیاطلبانه برخی از آنها به ویژه پس از رحلت پیامبر و‌... را نادیده گرفته‌اند و به‌ صورت نمادین به همه اهل صفّه به عنوان انسانهایی برگزیده توجه کرده‌اند، در حالی‌ که صفّه بستری برای ظهور افرادی برجسته، عالم و جهادگر بوده و نمی‌توان تزکیه و ایمانی عمیق را در میان همه آنان جست، زیرا نقلها حاکی از آن است که برخی از اهل صفّه زندگی زاهدانه خود را قدر نمی‌دانستند. ابن‌عربی نیز در توجه به یاران صفّه بیشتر بر سلمان فارسی تأکید کرده و ارتقای او را به مقام اهل‌ بیت علیهم السلام در همین راستا تحلیل کرده است.<ref>الفتوحات المکیه، ج‌3، ص‌361.</ref> بشارت به بهشت هم تنها به چند تن از اهل صفّه داده شده است. وجود گرایش های عرفانی صوفیه به دیگر اصحاب چون اویس قرنی هم نشان از آن دارد که ملازمتی میان صفّه و تصوّف وجود ندارد.