اصحاب الجنة - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۴

2025-11-21T10:14:22Z

Mohammadi در ‏۲۱ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۲

2025-11-21T10:02:05Z

Mohammadi در ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۴

2025-11-20T11:44:25Z

نمایش تغییرات

Mohammadi در ‏۲۰ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۶

2025-11-20T10:46:22Z

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-17T07:17:14Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۸

2024-07-10T07:28:19Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ اَصحاب الجَنَّه را به اصحاب الجنة منتقل کرد

2024-07-09T13:33:56Z

مهدی موسوی صفحهٔ اَصحاب الجَنَّه را به اصحاب الجنة منتقل کرد

Aghajani در ‏۲۲ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۵۲

2019-09-22T05:52:44Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۴ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۵:۵۷

2013-02-14T05:57:29Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۰۶:۴۵

2013-01-02T06:45:56Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۹: @@
 == هدف از حکایت داستان ==
-خداوند در آیات پیشین، غره شدن برخى از سران [[شرک]] به ثروت انبوه و فراوانى فرزند، خودبرتربینى و تکذیب و طغیانگرى آنان را گزارش کرده است. سپس با روایت داستان اصحاب الجنه که گویا مکیان با آن آشنا بوده‌اند<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۶؛ التحریر والتنویر، ج‌ ۲۹، ص‌ ۷۹؛ قصص الرحمن، ج‌ ۴، ص‌ ۶۴۷.</ref>، ضمن ارائه تصویر کوتاهى از شخصیت فکرى و رفتارى ارباب تنعمى که به جاى [[شکر]] نعمت و بندگى خدا، گرفتار [[آز|آزمندى]] و [[غرور]] شده و با طغیان نعمت را از دست داده‌اند، بهره‌هاى دنیوى مشرکان را نیز همانند باغ اصحاب الجنه، زمینه ابتلا و [[امتحان]] شمرده است: {{متن قرآن|«إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ کمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ»}}. ([[سوره قلم]]/۶۸، ۱۷)
+خداوند در آیات پیشین، غره شدن برخى از سران [[شرک]] به ثروت انبوه و فراوانى فرزند، خودبرتربینى و تکذیب و طغیانگرى آنان را گزارش کرده است. سپس با روایت داستان اصحاب الجنه که گویا مکیان با آن آشنا بوده‌اند<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۶؛ التحریر والتنویر، ج‌ ۲۹، ص‌ ۷۹؛ قصص الرحمن، ج‌ ۴، ص‌ ۶۴۷.</ref>، ضمن ارائه تصویر کوتاهى از شخصیت فکرى و رفتارى ارباب تنعمى که به جاى [[شکر]] نعمت و بندگى خدا، گرفتار [[آز|آزمندى]] و [[غرور]] شده و با طغیان نعمت را از دست داده‌اند، بهره‌هاى دنیوى مشرکان را نیز همانند باغ اصحاب الجنه، زمینه ابتلا و [[امتحان]] شمرده است: {{متن قرآن|«{{آیه|68|17}}»}}<ref name=":۰" />.
 اما در این که آیا مشرکان [[مکه]] نیز گرفتار عذاب شدند یا نه؟ دیدگاه مفسران متفاوت است؛ شمارى از مفسران این قصه را تهدیدى براى تکذیب کنندگان [[پیامبر اسلام]] صلى الله علیه وآله مى‌دانند که او را دیوانه مى‌خواندند. ([[سوره قلم|قلم]]/۶۸،۲) آنان سرمست از ثروت و فرزند فراوان و دیگر نعم الهى همانند صاحبان باغ بلازده ناسپاسى کرده، از سر استکبار و غرور به تکذیب پیامبر صلى الله علیه وآله و تضییع حقوق دیگران پرداختند (قلم/۶۸، ۱۱‌ـ‌۱۵)؛ غافل از این که نعمت‌هاى یاد شده جز براى امتحان آنان نیست و آن‌ها ناگزیر روزى به کیفر دنیوى (چون [[جنگ بدر]]) یا اخروى گرفتار خواهند شد؛ روزى که در آن ثروت و فرزند فراوان هیچ سودى به حال آنان نخواهد داشت و آن‌ها نیز از کرده خود سخت پشیمان خواهند شد.<ref> تفسیر ابن ‌کثیر، ج‌ ۴، ص‌ ۴۳۳؛ المیزان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۷۳؛ المنیر، ج‌ ۲۹، ص‌ ۵۸‌ـ‌۵۹.</ref>
@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 گروهى دیگر آن را به ماجراى نفرین پیامبر صلى الله علیه وآله مربوط دانسته، معتقدند که مشرکان مکه نیز همانند اصحاب الجنه دچار عذاب شدند زیرا خداوند نعمت‌هاى فراوانى چون امنیت، روزى فراوان، مرکز تجارى بودن [[مکه]] و ییلاق و قشلاق رفتن، ([[سوره قریش]]/۱۰۶، ۲‌ـ‌۴) را در اختیار آنان قرار داد و سرانجام با [[مبعث حضرت محمد صلی الله علیه و آله|بعثت پیامبر]] صلى الله علیه وآله و نعمت بسیار بزرگ هدایت آن را به غایت رساند؛ اما آنان نیز از این همه نعمت غافل شده، طغیانگرى کرده و با رویگردانى از خدا، پیامبر صلى الله علیه وآله او را به سختى آزردند، از این‌رو [[رسول خدا]] صلى الله علیه وآله در حق آنان چنین نفرین کرد: «خدایا! مُضَر (مشرکان) را خوار گردان و آنان را همانند روزگار [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام به خشکسالى و قحطسالى گرفتار کن».<ref> مسند احمد، ج‌ ۲، ص‌ ۲۷۱؛ صحیح مسلم، ج‌ ۲، ص‌ ۱۳۴‌ـ‌۱۳۵.</ref> براى همین مشرکان در سال هفتم هجری گرفتار عذاب شده، در پى چندین سال خشکسالى و قحطى شدید، رفت و آمد کاروان‌ها به [[مکه]] متوقف شد و آنان به خوردن گوشت مردار و استخوان روى آوردند.<ref> کشف الاسرار، ج‌ ۱۰، ص‌ ۱۹۲؛ الکشاف، ج‌ ۴، ص‌ ۵۸۹؛ مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۵۰۵.</ref>
-پرداخت داستان به ‌گونه‌اى است که شخصیت‌هاى آن که غافل از [[مشیت الهی|مشیت الهى]] با تکیه بر اسباب ظاهرى و اطمینان به خود براى تحقق خواسته خویش نقشه مى‌کشند، به سخره گرفته شده‌اند. [[قرآن]] با گزارش مراحل مهم نقشه آنان (هم قسم شدن براى چیدن میوه‌ها در بامداد، گفتگوى پنهانى، تأکید بر عدم آگاهى مستمندان و ممانعت جدى از ورود آن‌ها) نشان مى‌دهد که چگونه با این که آنان همه تدابیر لازم را براى محروم ساختن مسکینان اندیشیدند؛ اما مشیت الهى بى‌آن که در [[اراده]] آنان تصرف کرده، اختیارشان را سلب کند، محرومیت خود آن‌ها را رقم زد و همه تدابیرشان را خنثی کرد. بنابراین داستان، تصویر عینى و دل‌انگیزى از [[توحید افعالی|توحید افعالى]] خدا و ترجمان مجسم و زیبایى از آیاتى چون {{متن قرآن|«وَمَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَن یشَاء اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِیمًا حَکیمًا»}} ([[سوره انسان|انسان]]/۷۶، ۳۰) را به نمایش مى‌گذارد.
+پرداخت داستان به ‌گونه‌اى است که شخصیت‌هاى آن که غافل از [[مشیت الهی|مشیت الهى]] با تکیه بر اسباب ظاهرى و اطمینان به خود براى تحقق خواسته خویش نقشه مى‌کشند، به سخره گرفته شده‌اند. [[قرآن]] با گزارش مراحل مهم نقشه آنان (هم قسم شدن براى چیدن میوه‌ها در بامداد، گفتگوى پنهانى، تأکید بر عدم آگاهى مستمندان و ممانعت جدى از ورود آن‌ها) نشان مى‌دهد که چگونه با این که آنان همه تدابیر لازم را براى محروم ساختن مسکینان اندیشیدند؛ اما مشیت الهى بى‌آن که در [[اراده]] آنان تصرف کرده، اختیارشان را سلب کند، محرومیت خود آن‌ها را رقم زد و همه تدابیرشان را خنثی کرد. بنابراین داستان، تصویر عینى و دل‌انگیزى از [[توحید افعالی|توحید افعالى]] خدا و ترجمان مجسم و زیبایى از آیاتى چون {{متن قرآن|«{{آیه|76|30}}»}}<ref>[[آیه 30 سوره انسان|سوره دهر، آیه ۳۰.]]</ref> را به نمایش مى‌گذارد.
 [[عبدالله بن عباس|ابن ‌عباس]] گفته است: با این داستان، مشرکان [[مکه]] به اصحاب الجنه تشبیه شده‌اند. هنگامى که آنان براى [[جنگ بدر]] حرکت مى‌کردند، با یکدیگر هم قسم شدند که حتماً [[پیامبر اسلام|محمد]] (صلى الله علیه وآله) و یارانش را کشته پس از بازگشت به مکه به [[طواف کعبه|طواف کعبه]] و [[شراب خواری|شراب‌خوارى]] بپردازند؛ اما خداوند نقشه و تدبیرشان را خنثی کرد و آنان با اسیر و کشته شدن، همانند صاحبان باغ بلازده با ناکامى و شکست رو‌برو شدند.<ref> تفسیر قرطبى، ج ‌۱۸، ص ‌۱۶۰؛ المنیر، ج‌ ۱۹، ص‌ ۵۸‌ـ‌۵۹.</ref> همچنین نقل شده است که [[ابوجهل]] در روز بدر گفت: احدى از مسلمانان را نکشید بلکه آنان را دستگیر کرده در کوه‌ها به بند کشید، و این آیات درباره عدم قدرت مشرکان بر این کار نازل شد.<ref> المنیر، ج‌ ۲۹، ص‌ ۵۸؛ الدرالمنثور، ج‌ ۸، ص‌ ۲۵۰.</ref>
-از این داستان برمى‌آید که بین [[گناه]] و از ‌دست ‌دادن [[رزق]] و روزى، ارتباط وجود دارد.<ref> نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۴۰۵.</ref> ابن ‌عباس دلالت آیات بر این مهم را روشن‌تر از آفتاب مى‌داند،<ref> تفسیر قمى، ج‌ ۲، ص‌ ۴۰۰.</ref> چنان‌که بنا به روایتى، پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه وآله فرمود: از گناه بپرهیزید؛ بنده گناه ‌مى‌کند و در نتیجه از رزقى که برایش فراهم ‌شده بود، محروم مى‌گردد. آنگاه این آیه را [[تلاوت قرآن|تلاوت]] کرد:<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref> {{متن قرآن|«فَطَافَ عَلَیهَا طَائِفٌ مِّن رَّبِّک»}}.(سوره قلم/۶۸،‌ ۱۹)
+از این داستان برمى‌آید که بین [[گناه]] و از ‌دست ‌دادن [[رزق]] و روزى، ارتباط وجود دارد.<ref> نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۴۰۵.</ref> ابن ‌عباس دلالت آیات بر این مهم را روشن‌تر از آفتاب مى‌داند،<ref> تفسیر قمى، ج‌ ۲، ص‌ ۴۰۰.</ref> چنان‌که بنا به روایتى، پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه وآله فرمود: از گناه بپرهیزید؛ بنده گناه ‌مى‌کند و در نتیجه از رزقى که برایش فراهم ‌شده بود، محروم مى‌گردد. آنگاه این آیه را [[تلاوت قرآن|تلاوت]] کرد:<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|68|17}}»}}<ref name=":2" />.
-نکته پایانى آنکه این داستان را با توجه به آیه {{متن قرآن|«قَالُوا یا وَیلَنَا إِنَّا کنَّا طَاغِینَ»}} (قلم/۶۸، ۳۱) مى‌توان تصویر مجسمى از آیاتى چون {{متن قرآن|«إِنَّ الْإِنسَانَ لَیطْغَى * أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى»}} ([[سوره علق]]/۹۶، ۷) دانست که یکى از ویژگی‌هاى روانى نوع بشر را بیان کرده و به آن صبغه فراتاریخى مى‌دهد. بر این اساس، هنگامى که آدمى خود را غرق در ناز و نعمت مى‌بیند، شدت تعلقات مادى و اشتغال به آن وى را از یاد خدا غافل مى‌کند؛ اما هنگامى که در پى حادثه‌اى همه درها بر روى او بسته شده، هیچ کس و هیچ چیزى به حال وى سودى نمى‌بخشد، از خواب [[غفلت]] بیدار شده به خدا رو مى‌کند. بنابراین ابتلا و [[امتحان]] به وسیله بهره‌هاى دنیوى و گرفتار آمدن در عذاب الهى در صورت کفران نعمت، به اصحاب الجنة و مشرکان قریش منحصر نیست، بلکه به عنوان یکى از سنت‌هاى الهى شامل همه انسان‌ها در همیشه تاریخ مى‌شود.
+نکته پایانى آنکه این داستان را با توجه به آیه {{متن قرآن|«{{آیه|68|31}}»}}<ref name=":13" /> مى‌توان تصویر مجسمى از آیاتى چون {{متن قرآن|«{{آیه|96|6}} 💠<ref>[[آیه 6 سوره علق|سوره علق، آیه ۶.]]</ref> {{آیه|96|7}}<ref>[[آیه 7 سوره علق|همان، آیه ۷.]]</ref>»}}؛ دانست که یکى از ویژگی‌هاى روانى نوع بشر را بیان کرده و به آن صبغه فراتاریخى مى‌دهد. بر این اساس، هنگامى که آدمى خود را غرق در ناز و نعمت مى‌بیند، شدت تعلقات مادى و اشتغال به آن وى را از یاد خدا غافل مى‌کند؛ اما هنگامى که در پى حادثه‌اى همه درها بر روى او بسته شده، هیچ کس و هیچ چیزى به حال وى سودى نمى‌بخشد، از خواب [[غفلت]] بیدار شده به خدا رو مى‌کند. بنابراین ابتلا و [[امتحان]] به وسیله بهره‌هاى دنیوى و گرفتار آمدن در عذاب الهى در صورت کفران نعمت، به اصحاب الجنة و مشرکان قریش منحصر نیست، بلکه به عنوان یکى از سنت‌هاى الهى شامل همه انسان‌ها در همیشه تاریخ مى‌شود.
 ==پانویس==
 <references />

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 داستان باغ سوخته یا بلازده در آیات ۱۷‌ـ‌۳۳ [[سوره قلم]] آمده است. [[قرآن]] در گزارش خود از این حادثه، همانند دیگر روایت‌هاى داستانى خود، بدون اشاره به زمان، مکان، پیشینه باغ و دیگر جزئیات آن، با ‌دقت صحنه‌هاى مؤثر در داستان را براى ابلاغ پیام [[توحید|توحیدى]] و تربیتى، گلچین کرده و بخش‌هاى دیگر را وانهاده است.
-محور اصلى داستان، حکایت ارباب تنعّمى است که در پى [[کفران نعمت|کفران نعمت]] و طغیان آن را از دست داده، متنبه و نادم گشته‌اند: {{متن قرآن|«{{آیه|68|17}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|68|18}} 💠<ref name=":1">[[آیه 18 سوره قلم|همان، آیه ۱۸.]]</ref> {{آیه|68|19}} 💠<ref name=":2">[[آیه 19 سوره قلم|همان، آیه ۱۹.]]</ref> {{آیه|68|20}} 💠<ref name=":3">[[آیه 20 سوره قلم|همان، آیه ۲۰.]]</ref> {{آیه|68|21}} 💠<ref name=":4">[[آیه 21 سوره قلم|همان، آیه ۲۱.]]</ref> {{آیه|68|22}} 💠<ref name=":5">[[آیه 22 سوره قلم|همان، آیه ۲۲.]]</ref> {{آیه|68|23}}  💠<ref name=":6">[[آیه 23 سوره قلم|همان، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|68|24}} 💠<ref name=":7">[[آیه 24 سوره قلم|همان، آیه ۲۴.]]</ref> {{آیه|68|25}} 💠<ref>[[آیه 25 سوره قلم|همان، آیه ۲۵.]]</ref> {{آیه|68|26}} 💠<ref name=":8">[[آیه 26 سوره قلم|همان، آیه ۲۶.]]</ref> {{آیه|68|27}} 💠<ref name=":9">[[آیه 27 سوره قلم|همان، آیه ۲۷.]]</ref> {{آیه|68|28}} 💠<ref>[[آیه 28 سوره قلم|همان، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|68|29}} 💠<ref>[[آیه 29 سوره قلم|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|68|30}} 💠<ref>[[آیه 30 سوره قلم|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|68|31}} 💠<ref>[[آیه 31 سوره قلم|همان، آیه ۳۱.]]</ref> {{آیه|68|32}}<ref>[[آیه 32 سوره قلم|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}}.
+محور اصلى داستان، حکایت ارباب تنعّمى است که در پى [[کفران نعمت|کفران نعمت]] و طغیان آن را از دست داده، متنبه و نادم گشته‌اند: {{متن قرآن|«{{آیه|68|17}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|68|18}} 💠<ref name=":1">[[آیه 18 سوره قلم|همان، آیه ۱۸.]]</ref> {{آیه|68|19}} 💠<ref name=":2">[[آیه 19 سوره قلم|همان، آیه ۱۹.]]</ref> {{آیه|68|20}} 💠<ref name=":3">[[آیه 20 سوره قلم|همان، آیه ۲۰.]]</ref> {{آیه|68|21}} 💠<ref name=":4">[[آیه 21 سوره قلم|همان، آیه ۲۱.]]</ref> {{آیه|68|22}} 💠<ref name=":5">[[آیه 22 سوره قلم|همان، آیه ۲۲.]]</ref> {{آیه|68|23}}  💠<ref name=":6">[[آیه 23 سوره قلم|همان، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|68|24}} 💠<ref name=":7">[[آیه 24 سوره قلم|همان، آیه ۲۴.]]</ref> {{آیه|68|25}} 💠<ref>[[آیه 25 سوره قلم|همان، آیه ۲۵.]]</ref> {{آیه|68|26}} 💠<ref name=":8">[[آیه 26 سوره قلم|همان، آیه ۲۶.]]</ref> {{آیه|68|27}} 💠<ref name=":9">[[آیه 27 سوره قلم|همان، آیه ۲۷.]]</ref> {{آیه|68|28}} 💠<ref name=":10">[[آیه 28 سوره قلم|همان، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|68|29}} 💠<ref name=":11">[[آیه 29 سوره قلم|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|68|30}} 💠<ref name=":12">[[آیه 30 سوره قلم|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|68|31}} 💠<ref name=":13">[[آیه 31 سوره قلم|همان، آیه ۳۱.]]</ref> {{آیه|68|32}}<ref name=":14">[[آیه 32 سوره قلم|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}}.
 برخى مفسران این حادثه را به زمانى اندک پس از عروج [[حضرت عیسى]] علیه‌السلام و پیش از انتشار [[مسیحیت]] مربوط دانسته‌اند.<ref> التعریف والاعلام، ص‌ ۳۴۳؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۶؛ التحریر والتنویر، ج‌ ۲۹، ص‌ ۸۰.</ref> از روایت‌هاى مفسران برمى‌آید که این باغ، بسیار سرسبز،<ref> کشف الاسرار، ج‌ ۱۰، ص‌ ۱۹۴؛ نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۳۹۳.</ref> پرثمر،<ref> تفسیر ابن ‌کثیر، ج‌ ۴، ص‌ ۴۳۳؛ قصص الرحمن، ج‌ ۴، ص‌ ۶۴۹.</ref> موسوم به «صروان»<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۵۰۵.</ref> و بنابر ‌مشهور در دو فرسخى شهر صنعاى [[یمن]] بوده‌است.<ref> کشف‌الاسرار، ج ‌۱۰، ص‌ ۱۹۴؛ اللباب، ج‌ ۱۹، ص‌ ۲۸۵؛ نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۳۹۳.</ref>
@@ سطر ۴۶: / سطر ۴۶: @@
 اما برخى مفسران در معناى «لَضالّون» گفته‌اند که آن‌ها با دیدن باغ از خواب [[غفلت]] بیدار شده و دریافتند که به سبب نیت و اقدام نادرست خویش افزون بر گم کردن راه هدایت {{متن قرآن|«اِنّا لَضالّون»}}، از نعمت باغ نیز محروم ‌گشته‌اند،<ref> التبیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۲؛ المیزان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۷۴.</ref> ولى معناى نخست با [[سیاق آیات|سیاق]] داستان سازگارتر است، زیرا دست کم با توجه به مخالفت و نصایح یکى از برادران و نیز موحد ‌بودن آنان ـ‌ که از آیات بعدى و قراین دیگر برمى‌آید‌ ـ آنان از نادرستى کار خویش آگاه بوده‌اند، از این‌رو اعتراف به آن وجه چندانى ندارد، افزون بر آن جمله {{متن قرآن|«بَل نَحنُ مَحرومون»}} براى اضراب از جمله {{متن قرآن|«اِنّا لَضالّون»}} است و این با معناى نخست، تناسب کاملى دارد.
-با دریافت حقیقت، برادرى که عاقل‌تر<ref> تفسیر قمى، ج‌ ۲، ص‌ ۴۰۰؛ کشف‌الاسرار، ج‌ ۱۰، ص‌ ۱۹۴.</ref> و بهتر<ref> همان؛ المیزان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۷۸.</ref> از همه بود به آنان گفت: آیا به شما نگفتم که به یاد خدا بوده، طلب آمرزش کنید و با محروم‌ساختن مستمندان، [[کفران نعمت]] نکنید؟<ref> مجمع‌البیان، ج ‌۹، ص‌ ۵۰۶؛ تفسیر مراغى، ج‌ ۲۹، ص‌ ۳۷.</ref> اما شما گوش نداده بر تصمیم نارواى خویش پاى ‌فشردید: {{متن قرآن|«قالَ اَوسَطُهُم اَلَم اَقُل لَکم لَولا‌تُسَبِّحون»}}. (سوره قلم/۶۸،۲۸) گروهى که استثنا را به معناى گفتن «إن شاءاللّه» گرفته‌اند، در اینجا نیز مراد از تسبیح را گفتن «إن شاءاللّه» و استثنا دانسته‌اند.<ref> جامع‌البیان، مج‌ ۱۴، ج‌ ۲۹، ص‌ ۴۳؛ التبیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۳؛ مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۵۰۶.</ref>
+با دریافت حقیقت، برادرى که عاقل‌تر<ref> تفسیر قمى، ج‌ ۲، ص‌ ۴۰۰؛ کشف‌الاسرار، ج‌ ۱۰، ص‌ ۱۹۴.</ref> و بهتر<ref> همان؛ المیزان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۷۸.</ref> از همه بود به آنان گفت: آیا به شما نگفتم که به یاد خدا بوده، طلب آمرزش کنید و با محروم‌ساختن مستمندان، [[کفران نعمت]] نکنید؟<ref> مجمع‌البیان، ج ‌۹، ص‌ ۵۰۶؛ تفسیر مراغى، ج‌ ۲۹، ص‌ ۳۷.</ref> اما شما گوش نداده بر تصمیم نارواى خویش پاى ‌فشردید: {{متن قرآن|«{{آیه|68|28}}»}}<ref name=":10" />؛ گروهى که استثنا را به معناى گفتن «إن شاءاللّه» گرفته‌اند، در اینجا نیز مراد از تسبیح را گفتن «إن شاءاللّه» و استثنا دانسته‌اند.<ref> جامع‌البیان، مج‌ ۱۴، ج‌ ۲۹، ص‌ ۴۳؛ التبیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۳؛ مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۵۰۶.</ref>
-آن‌ها با تأیید سخنان برادر خویش، پذیرفتند که منع حقوق مستمندان و غفلت از یاد خدا باعث نابودى باغ شده و بر خود و دیگران ستم کرده‌اند و‌گرنه خداوند منزه از آن است که با این کار بر آنان ستم روا دارد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ ۱۴، ج‌ ۲۹، ص‌ ۴۲؛ التبیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۳.</ref> {{متن قرآن|«قَالُوا سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنَّا کنَّا ظَالِمِینَ»}}. (قلم/۶۸، ۲۹) آنان ضمن [[استغفار]]،<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref> همدیگر را سرزنش کرده و [[گناه]] را به گردن یکدیگر مى‌انداختند: {{متن قرآن|«فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ یتَلَاوَمُونَ»}} (قلم/۶۸، ۳۰) زیرا هر یک حتى برادر عاقل‌تر که سرانجام از موضع بر حق خویش دست‌برداشته، با آنان همراه شد به نوعى مقصر بودند.<ref> حاشیه شیخ زاده، ج‌ ۸، ص‌ ۲۹۹؛ تفسیر ابى‌السعود، ج‌ ۹، ص‌ ۱۶؛ قصص الرحمن، ج‌ ۴، ص‌ ۶۵۴.</ref>
+آن‌ها با تأیید سخنان برادر خویش، پذیرفتند که منع حقوق مستمندان و غفلت از یاد خدا باعث نابودى باغ شده و بر خود و دیگران ستم کرده‌اند و‌گرنه خداوند منزه از آن است که با این کار بر آنان ستم روا دارد:<ref> جامع‌البیان، مج‌ ۱۴، ج‌ ۲۹، ص‌ ۴۲؛ التبیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۳.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|68|29}}»}}<ref name=":11" />؛ آنان ضمن [[استغفار]]،<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref> همدیگر را سرزنش کرده و [[گناه]] را به گردن یکدیگر مى‌انداختند: {{متن قرآن|«{{آیه|68|30}}»}}<ref name=":12" />؛ زیرا هر یک حتى برادر عاقل‌تر که سرانجام از موضع بر حق خویش دست‌برداشته، با آنان همراه شد به نوعى مقصر بودند.<ref> حاشیه شیخ زاده، ج‌ ۸، ص‌ ۲۹۹؛ تفسیر ابى‌السعود، ج‌ ۹، ص‌ ۱۶؛ قصص الرحمن، ج‌ ۴، ص‌ ۶۵۴.</ref>
-آنان با حسرت و تأسف شدید، پذیرفتند که برخلاف پدر خویش، شکر نعمت‌هاى خدا را به‌جا نیاورده و او را نافرمانى کرده‌اند:<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref> {{متن قرآن|«قَالُوا یا وَیلَنَا إِنَّا کنَّا طَاغِینَ»}}(قلم/۶۸، ۳۱) مفسرانى که استثنا را به ‌معناى گفتن «إن شاءاللّه» گرفته‌اند، در اینجا هم «طغیان» را به معناى نگفتن «إن شاءاللّه» و منع حقوق مستمندان دانسته‌اند.<ref> جامع‌البیان، مج‌ ۱۴، ج‌ ۲۹، ص‌ ۴۳؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref>
+آنان با حسرت و تأسف شدید، پذیرفتند که برخلاف پدر خویش، شکر نعمت‌هاى خدا را به‌جا نیاورده و او را نافرمانى کرده‌اند:<ref> تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|68|31}}»}}<ref name=":13" />؛ مفسرانى که استثنا را به ‌معناى گفتن «إن شاءاللّه» گرفته‌اند، در اینجا هم «طغیان» را به معناى نگفتن «إن شاءاللّه» و منع حقوق مستمندان دانسته‌اند.<ref> جامع‌البیان، مج‌ ۱۴، ج‌ ۲۹، ص‌ ۴۳؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۹.</ref>
-برادران پس از بیدارى و اعتراف به گناه، رو به ‌درگاه خدا کرده و گفتند: امیدواریم که پروردگارمان گناهان ما را آمرزیده و به جاى این باغ، بوستانى بهتر از آن را بر ما ارزانى کند چرا که ما به سوى او روى آورده و حل این مشکل را از او مى‌خواهیم: {{متن قرآن|«عَسَى رَبُّنَا أَن یبْدِلَنَا خَیرًا مِّنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ»}}(قلم/۶۸، ۳۲)؛ اما آیا به راستى نادم از کردار خویش بر آن شدند که اگر دوباره مشمول نعمت الهى شدند، شکر آن را به جاى آورند یا این که همانند بسیارى از مردمان به هنگام گرفتار آمدن در عذاب، موقتاً بیدار شده و پس از رهایى دیگر بار راه و کار ناصواب خود را پیشه‌کردند؟ ([[سوره اِسراء|اسراء]] /۱۷، ۶۷)
+برادران پس از بیدارى و اعتراف به گناه، رو به ‌درگاه خدا کرده و گفتند: امیدواریم که پروردگارمان گناهان ما را آمرزیده و به جاى این باغ، بوستانى بهتر از آن را بر ما ارزانى کند چرا که ما به سوى او روى آورده و حل این مشکل را از او مى‌خواهیم: {{متن قرآن|«{{آیه|68|32}}»}}<ref name=":14" />؛ اما آیا به راستى نادم از کردار خویش بر آن شدند که اگر دوباره مشمول نعمت الهى شدند، شکر آن را به جاى آورند یا این که همانند بسیارى از مردمان به هنگام گرفتار آمدن در عذاب، موقتاً بیدار شده و پس از رهایى دیگر بار راه و کار ناصواب خود را پیشه‌کردند؟ ([[سوره اِسراء|اسراء]] /۱۷، ۶۷)
 سخن مفسران در ‌این باره یکسان نیست؛ برخى بر اساس لحن [[آیه]] بعد، احتمال مى‌دهند که [[توبه]] آنان به سبب فقدان شرایط پذیرفته نشد؛<ref> نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۴۰۳.</ref> اما بیشتر آن‌ها بر این باورند که آنان این سخنان را از سر [[اخلاص]] و توبه گفتند.<ref> حاشیه شیخ زاده، ج‌ ۸، ص‌ ۲۹۸؛ تفسیر ابى‌السعود، ج‌ ۹، ص‌ ۱۶.</ref> بنا به روایتى از [[عبدالله بن مسعود|عبدالله ‌بن ‌مسعود]] نیز خداوند توبه آنان را پذیرفت و باغى بهتر از آن بوستان ‌سوخته به آنان داد. برخى ادعا کرده‌اند که آن باغ و خوشه‌هاى بسیار درشت انگور آن را دیده‌اند.<ref> روض‌الجنان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۶۰؛ مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۵۰۷.</ref>
-خداوند در پایان، براى بدست دادن ضابطه‌اى کلى و تهدید مشرکان [[مکه]] مى‌فرماید: {{متن قرآن|«کذَلِک الْعَذَابُ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَکبَرُ لَوْ کانُوا یعْلَمُونَ»}} ([[سوره قلم|قلم]]/۶۸، ۳۳)؛ کسانى که از ثروت انبوه، فرزند زیاد و دیگر بهره‌هاى دنیوى برخوردارند و دچار استغنا و استکبار شده و طغیان و تعدى مى‌کنند، به عذابى همانند عذاب اصحاب الجنّه گرفتار مى‌شوند و همه دارایى خود را از دست مى‌دهند. اما عذاب اخروى که در انتظار چنین کسانى است، بزرگتر و سختتر است زیرا بازتاب قهر الهى است و هیچ چیزى تاب تحمل آن را ندارد و برخلاف عذاب دنیوى، جاودانى است و با [[مرگ]] نیز نمى‌توان از آن رهایى جست؛ همچنین عذاب اخروى به گونه‌اى است که پشیمانى پس از آن سودى ندارد و به جاى اموال و اولاد، سراسر وجود خود آدمى را فرا مى‌گیرد و اگر مشرکان از ‌این آگاه بودند، هرگز از سر استغنا و استکبار، تعدى و طغیان نمى‌کردند.<ref> مجمع البیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۹۰؛ تفسیرابى السعود، ج‌ ۱۷، ص‌ ۷۵۶؛ المیزان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۷۶.</ref>
+خداوند در پایان، براى بدست دادن ضابطه‌اى کلى و تهدید مشرکان [[مکه]] مى‌فرماید: {{متن قرآن|«{{آیه|68|33}}»}}<ref>[[آیه 33 سوره قلم|سوره قلم، آیه ۳۳.]]</ref>؛ کسانى که از ثروت انبوه، فرزند زیاد و دیگر بهره‌هاى دنیوى برخوردارند و دچار استغنا و استکبار شده و طغیان و تعدى مى‌کنند، به عذابى همانند عذاب اصحاب الجنّه گرفتار مى‌شوند و همه دارایى خود را از دست مى‌دهند. اما عذاب اخروى که در انتظار چنین کسانى است، بزرگتر و سختتر است زیرا بازتاب قهر الهى است و هیچ چیزى تاب تحمل آن را ندارد و برخلاف عذاب دنیوى، جاودانى است و با [[مرگ]] نیز نمى‌توان از آن رهایى جست؛ همچنین عذاب اخروى به گونه‌اى است که پشیمانى پس از آن سودى ندارد و به جاى اموال و اولاد، سراسر وجود خود آدمى را فرا مى‌گیرد و اگر مشرکان از ‌این آگاه بودند، هرگز از سر استغنا و استکبار، تعدى و طغیان نمى‌کردند.<ref> مجمع البیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۹۰؛ تفسیرابى السعود، ج‌ ۱۷، ص‌ ۷۵۶؛ المیزان، ج‌ ۱۹، ص‌ ۳۷۶.</ref>
 == هدف از حکایت داستان ==

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 و «جَنَّة» به هر باغ و بستانى که داراى درختان انبوه است و زمین را مى‌پوشاند گفته می شود.<ref>ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، جلد ۱، صفحه ۴۱۴.</ref>
-تعبیر «اَصحابُ الجَنَة» در [[قرآن کریم]] بیشتر در باره اهل [[بهشت]] و بهشتیان به کار رفته است، مانند: {{متن قرآن|«وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولٰئِک أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ»}} ([[سوره بقره|بقره]]، ۸۲) و آیه {{متن قرآن|«أَصْحَابُ الْجَنَّةِ یوْمَئِذٍ خَیرٌ مُسْتَقَرًّا وَ أَحْسَنُ مَقِیلًا»}} ([[سوره فرقان|فرقان]]، ۲۴).
+تعبیر «اَصحابُ الجَنَة» در [[قرآن کریم]] بیشتر در باره اهل [[بهشت]] و بهشتیان به کار رفته است، مانند: {{متن قرآن|«{{آیه|2|82}}»}}<ref>[[آیه 82 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۸۲.]]</ref> و آیه {{متن قرآن|«{{آیه|25|24}}»}}<ref>[[آیه 24 سوره فرقان|سوره فرقان، آیه ۲۴.]]</ref>.
-اما در یک مورد به معنای لغوی آن (صاحبان باغ) آمده است: {{متن قرآن|«إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ کمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَیصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِینَ»}} ([[سوره قلم|قلم]]، ۱۷‌). در این گفتار به برسی [[آیه]] اخیر پردخته شده است.
+اما در یک مورد به معنای لغوی آن (صاحبان باغ) آمده است: {{متن قرآن|«{{آیه|68|17}}»}}<ref name=":۰">[[آیه 17 سوره قلم|سوره قلم، آیه ۱۷‌.]]</ref>. در این گفتار به برسی [[آیه]] اخیر پردخته شده است.
 == داستان اصحاب‌الجنة در قرآن ==
 داستان باغ سوخته یا بلازده در آیات ۱۷‌ـ‌۳۳ [[سوره قلم]] آمده است. [[قرآن]] در گزارش خود از این حادثه، همانند دیگر روایت‌هاى داستانى خود، بدون اشاره به زمان، مکان، پیشینه باغ و دیگر جزئیات آن، با ‌دقت صحنه‌هاى مؤثر در داستان را براى ابلاغ پیام [[توحید|توحیدى]] و تربیتى، گلچین کرده و بخش‌هاى دیگر را وانهاده است.
-محور اصلى داستان، حکایت ارباب تنعّمى است که در پى [[کفران نعمت|کفران نعمت]] و طغیان آن را از دست داده، متنبه و نادم گشته‌اند: {{متن قرآن|«إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ کمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَیصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِینَ... إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ»}}.(سوره قلم/۶۸، ۱۷‌ـ‌۳۲)
+محور اصلى داستان، حکایت ارباب تنعّمى است که در پى [[کفران نعمت|کفران نعمت]] و طغیان آن را از دست داده، متنبه و نادم گشته‌اند: {{متن قرآن|«{{آیه|68|17}} 💠<ref name=":۰" /> {{آیه|68|18}} 💠<ref>[[آیه 18 سوره قلم|همان، آیه ۱۸.]]</ref> {{آیه|68|19}} 💠<ref>[[آیه 19 سوره قلم|همان، آیه ۱۹.]]</ref> {{آیه|68|20}} 💠<ref>[[آیه 20 سوره قلم|همان، آیه ۲۰.]]</ref> {{آیه|68|21}} 💠<ref>[[آیه 21 سوره قلم|همان، آیه ۲۱.]]</ref> {{آیه|68|22}} 💠<ref>[[آیه 22 سوره قلم|همان، آیه ۲۲.]]</ref> {{آیه|68|23}}  💠<ref>[[آیه 23 سوره قلم|همان، آیه ۲۳.]]</ref> {{آیه|68|24}} 💠<ref>[[آیه 24 سوره قلم|همان، آیه ۲۴.]]</ref> {{آیه|68|25}} 💠<ref>[[آیه 25 سوره قلم|همان، آیه ۲۵.]]</ref> {{آیه|68|26}} 💠<ref>[[آیه 26 سوره قلم|همان، آیه ۲۶.]]</ref> {{آیه|68|27}} 💠<ref>[[آیه 27 سوره قلم|همان، آیه ۲۷.]]</ref> {{آیه|68|28}} 💠<ref>[[آیه 28 سوره قلم|همان، آیه ۲۸.]]</ref> {{آیه|68|29}} 💠<ref>[[آیه 29 سوره قلم|همان، آیه ۲۹.]]</ref> {{آیه|68|30}} 💠<ref>[[آیه 30 سوره قلم|همان، آیه ۳۰.]]</ref> {{آیه|68|31}} 💠<ref>[[آیه 31 سوره قلم|همان، آیه ۳۱.]]</ref> {{آیه|68|32}}<ref>[[آیه 32 سوره قلم|همان، آیه ۳۲.]]</ref>»}}؛
 برخى مفسران این حادثه را به زمانى اندک پس از عروج [[حضرت عیسى]] علیه‌السلام و پیش از انتشار [[مسیحیت]] مربوط دانسته‌اند.<ref> التعریف والاعلام، ص‌ ۳۴۳؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱۸، ص‌ ۱۵۶؛ التحریر والتنویر، ج‌ ۲۹، ص‌ ۸۰.</ref> از روایت‌هاى مفسران برمى‌آید که این باغ، بسیار سرسبز،<ref> کشف الاسرار، ج‌ ۱۰، ص‌ ۱۹۴؛ نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۳۹۳.</ref> پرثمر،<ref> تفسیر ابن ‌کثیر، ج‌ ۴، ص‌ ۴۳۳؛ قصص الرحمن، ج‌ ۴، ص‌ ۶۴۹.</ref> موسوم به «صروان»<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۹، ص‌ ۵۰۵.</ref> و بنابر ‌مشهور در دو فرسخى شهر صنعاى [[یمن]] بوده‌است.<ref> کشف‌الاسرار، ج ‌۱۰، ص‌ ۱۹۴؛ اللباب، ج‌ ۱۹، ص‌ ۲۸۵؛ نمونه، ج‌ ۲۴، ص‌ ۳۹۳.</ref>

@@ سطر ۷۷: / سطر ۷۷: @@
 * "اصحاب الجنة"، [[دائرة المعارف قرآن کریم]]، على اسدى، ج۳، ص۳۹۱-۳۹۹.
 *[https://quran.inoor.ir/fa/ayah/59/20/related-ayah پایگاه جامع قرآنی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی].
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده:قصه‌های قرآنی]]

@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 با توجه به معناى «طاف» كه به معناى حركت بر گرد شىء است،<ref> التحقیق، ج‌ 7، ص‌ 142.</ref> عبارت «فَطافَ عَلَیها» فراگیر بودن عذاب را مى‌رساند كه شاید بدین سبب بوده است كه آنان بر اثر محروم كردن مستمندان از سهم ناچیزشان باید همه سرمایه و منافع آن را از دست مى‌دادند تا دریابند كه مالك اصلى خداست و نباید تنها بر اساس خواست خود و به هر شكلى كه مى‌خواهند در نعمت‌هاى الهى تصرف كنند.
-عبارت «مِن رَبِّكَ» ([[سوره قلم]]/68، 19) ضمن تصریح بر الهى بودن عذاب، هر گونه شائبه‌اى مبنى بر نابودى باغ بر اثر حوادث صرفاً طبیعى را صریحاً نفى مى‌كند. مفسران «صریم» را به معناى «شب سیاه و قیرگون»، «خاكستر» و «سنگ سیاه» گرفته‌اند كه باغ پس از نزول عذاب، در سیاه شدن به آن‌ها تشبیه شده است. برخى نیز آن را منطقه بى‌آب و علف معروفى نزدیك شهر صنعاى یمن دانسته‌اند كه باغ بلازده همانند آن شده بود.<ref> جامع‌البیان، مج‌ 14، ج‌ 29، ص‌ 38؛ التبیان، ج‌ 10، ص‌ 80.</ref>
+عبارت {{متن قرآن|«مِن رَبِّكَ»}} ([[سوره قلم]]/68، 19) ضمن تصریح بر الهى بودن عذاب، هر گونه شائبه‌اى مبنى بر نابودى باغ بر اثر حوادث صرفاً طبیعى را صریحاً نفى مى‌كند. مفسران «صریم» را به معناى «شب سیاه و قیرگون»، «خاكستر» و «سنگ سیاه» گرفته‌اند كه باغ پس از نزول عذاب، در سیاه شدن به آن‌ها تشبیه شده است. برخى نیز آن را منطقه بى‌آب و علف معروفى نزدیك شهر صنعاى یمن دانسته‌اند كه باغ بلازده همانند آن شده بود.<ref> جامع‌البیان، مج‌ 14، ج‌ 29، ص‌ 38؛ التبیان، ج‌ 10، ص‌ 80.</ref>
 بالاخره زمخشرى آن را برگرفته از «صَرْم» (‌=‌قطع) و صریم را درختى مى‌داند كه میوه‌هایش چیده شده است. به نظر وى باغ پس از نزول عذاب به بوستانى مى‌ماند كه همه میوه‌هایش را چیده‌اند.<ref> الكشاف، ج 4، ص 590.</ref> صاحبان باغ، بى‌خبر از آمدن بلا،<ref> كشف‌الاسرار، ج‌ 10، ص‌ 193.</ref> صبح ‌زود از خواب برخاسته، یكدیگر را صدا زدند كه اگر قصد چیدن میوه‌ها را دارید تا دیر نشده به ‌سوى باغ و كشتزار خویش بشتابید: {{متن قرآن|«فَتَنَادَوا مُصْبِحِينَ × أَنِ اغْدُوا عَلَى حَرْثِكُمْ إِن كُنتُمْ صَارِمِينَ»}} ([[سوره قلم]]/68، 21‌ـ‌22) آنان براى جلوگیرى از آگاهى و ورود نیازمندان به باغ، شتابان و دور از چشم دیگران، حركت كرده<ref> همان، ج‌ 10، ص‌ 193؛ تفسیر قرطبى، مج‌ 9، ج‌ 18، ص‌ 158؛ قصص الرحمن، ج‌ 4، ص‌ 651.</ref> در ‌بین راه نیز آهسته<ref> همان؛ روض‌الجنان، ج‌ 19، ص‌ 357‌ـ‌358.</ref> به یكدیگر تأكید مى‌كردند كه مراقب باخبر شدن فقیران و ورود آنان به باغ بوده، آن روز به هیچ وجه احدى از آن‌ها را به باغ راه ندهند:<ref> المیزان، ج‌ 19، ص‌ 374.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۳
(بدون تفاوت)