اشعث بن قیس - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۳

2023-11-27T13:43:33Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۸

2023-11-27T12:38:51Z

نمایش تغییرات

Zamani در ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۸:۳۱

2020-09-30T08:31:30Z

مهدی موسوی: مهدی موسوی صفحهٔ اَشْعَث‌ بن‌ قَيس را به اشعث بن قیس که تغییرمسیر بود منتقل کرد

2019-09-15T11:45:35Z

مهدی موسوی صفحهٔ اَشْعَث‌ بن‌ قَيس را به اشعث بن قیس که تغییرمسیر بود منتقل کرد

سید مهدی خدایی در ‏۷ مارس ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۵۶

2018-03-07T09:56:27Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۰۲

2013-01-15T11:02:38Z

Saeed zamani: تعیین رده

2012-12-19T06:48:27Z

تعیین رده

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۵ نوامبر ۲۰۱۲، ساعت ۰۵:۲۵

2012-11-05T05:25:04Z

مرضیه الله وکیل جزی: صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} ابومحمد، معديكرب‌ بن قَيْس‌ ب...' ایجاد کرد

2012-11-04T11:16:58Z

صفحه‌ای جدید حاوی '{{مدخل دائرة المعارف|دائرة المعارف قرآن کریم}} ابومحمد، معديكرب‌ بن قَيْس‌ ب...' ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}

ابومحمد، معديكرب‌ بن قَيْس‌ بن معديكرب‌ بن معاويه.<ref>المعارف، ص‌333؛ المحبر، ص‌251؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌37.</ref>
وى به سبب ژوليدگى هميشگى موهايش، به «اشعث» (ژوليده مو) شهرت يافت.<ref>المعارف، ص333؛ شرح نهج‌البلاغه، ج1، ص‌216.</ref> در جاهليت از سران قبيله كِنْده (از قبايل عمده يمن) بود.<ref>وقعة صفين، ص‌138؛ الاصابه، ج‌1، ص‌239؛ الاستيعاب، ج‌1، ص‌220.</ref> و در سال دهم هجرت، در رأس هيئتى به [[مدينه]] آمد و مسلمان شد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌220.</ref> خواهرش، قُتَيْلَه را به‌ طور غيابى به عقد پيامبر درآورد؛ ولى پيش از رسيدن او به مدينه، رسول خدا رحلت كرد.<ref>الطبقات، ج8، ص116ـ117؛ المحبر، ص94‌ـ‌95؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌94.</ref>

بر پايه روايتى اشعث در حجّة‌الوداع حضور داشت.<ref>الخصال، ج‌1، ص‌219؛ المناقب، ج‌2، ص‌315؛ بحارالانوار، ج‌41، ص‌206.</ref> پس از وفات [[رسول خدا]] صلی الله علیه و آله، مرتد شد و با لشكريان ابوبكر نبردهاى سختى كرد؛ اما سرانجام تسليم و به اسارت نزد ابوبكر آورده شد. ابوبكر او را بخشود و خواهر خود، اُمّ‌فَرْوَه را به همسرى وى درآورد،<ref>الرده، ص‌253‌ـ‌321؛ الفتوح، ج‌1، ص‌55‌ـ‌68.</ref> هر چند در واپسين لحظات عمر خود، از اين كه اشعث را نكشته بود، اظهار پشيمانى كرد زيرا با همه اين ها، او را فردى مفسد‌ مى‌دانست.<ref>الامامة والسياسه، ج1، ص36؛ فتوح‌البلدان، ص112؛ تاريخ‌يعقوبى، ج‌2، ص‌137.</ref>

در دوره خلافت عمر و كمى پيش از آن، در جنگهاى روم و ايران شركت جست و در همين ايام به همراه قبيله‌اش (كِنْده) در كوفه سكونت يافت.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌151؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌131.</ref> سپس در دوره خليفه سوم، كارگزار خليفه در آذربايجان شد<ref> تاريخ طبرى، ج‌2، ص‌693؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌80.</ref> و بنا به اختلاف روايات، بين 4 تا 10 سال والى آنجا بود.

على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام پس از جنگ جمل، يعنى حدود 6 ماه پس از آغاز خلافتش، او را از ولايت آذربايجان عزل كرد و از وى خواست تا اموال حكومتى را در كوفه به حضرت تحويل دهد.<ref>وقعة صِفين، ص‌20‌ـ‌21؛ الامامة والسياسه، ج‌1، ص‌111.</ref> اين تصميم بر اشعث ناگوار آمد، به‌ طورى كه بر آن شد تا به معاويه بپيوندد؛ ولى قومش او را بازداشتند زيرا ترك شهر و قوم و پيوستن به معاويه را سزاوار نمى‌دانستند،<ref>وقعة صفين، ص‌21؛ الامامة والسياسه، ج1، ص112.</ref> گرچه بلاذرى از مكاتبه او با معاويه سخن گفته است.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌80.</ref>

او در جنگ صفين در سپاه [[امام على]] عليه السلام بود و از سوى حضرت فرمانده جناح راست لشكر عراق شد. در اين جنگ به مالك اشتر كه اصالتى يمنى داشت و از سرداران برجسته سپاه على عليه السلام بود، حسادت مىورزيد و در كسب پيروزي هاى نخستين با او به رقابت مى‌پرداخت.<ref>وقعة صفين، ص‌180.</ref>

او در ليلة‌الهرير ضمن سخنرانى، مردم را از ادامه جنگ برحذر داشت<ref>همان، ص480ـ481؛ الاخبارالطوال، ص188ـ189؛ الفتوح، ج‌4، ص‌197.</ref> و پس از نيرنگِ بر سر نيزه كردن قرآن ها از سوى معاويه، به شدت از ادامه جنگ جلوگيرى كرد و على عليه السلام را واداشت تا مالك اشتر را از صف مقدم جنگ به عقب بازگرداند. پس از آن در انتخاب ابن‌عبّاس و مالك‌اشتر به‌ صورت نماينده سپاه عراق براى داورى با اميرمؤمنان، على عليه السلام مخالفت ورزيد و سرانجام امام را واداشت تا به داورى ابوموسى اشعرى تن در دهد.

<ref>وقعة صفين، ص‌482‌ـ‌500؛ اخبارالطوال، ص‌191‌ـ‌192.</ref> اشعث در جنگ نهروان، در كنار على عليه السلام ولى بدون هيچ سِمَتى، بر ضدّ خوارج شركت كرد<ref>تاريخ دمشق، ج9، ص120؛ المنتظم، ج3، ص‌408.</ref> و پس از اين جنگ، با وعده‌هاى معاويه، مانع اعزام دوباره سپاه على عليه السلام به سوى شام شد،<ref>انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌153‌ـ‌156؛ اخبارالطوال، ص‌211.</ref> از اين‌رو حضرت او را بر منبر، منافق پسر كافر خواند و نفرين كرد.<ref>الاغانى، ج‌21، ص‌20؛ نهج‌البلاغه، خطبه 19.</ref>

اشعث كه در توطئه قتل على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام شركت داشت از مدتى قبل حضرت را به ترور تهديد مى‌كرد<ref>مقاتل الطالبيين، ص‌48؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌139‌ـ‌140؛ شرح‌نهج‌البلاغه، ج‌6، ص‌254.</ref> و ابن‌ملجم را كه براى قتل حضرت به كوفه آمده بود يك ماه در خانه‌اش ساكن كرد.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌212.</ref> ابن‌ملجم شبى كه فرداى آن قصد كشتن على عليه السلام را داشت تا نزديكى طلوع فجر با اشعث در مسجد مشاوره داشت. سپس اشعث به او گفت: در انجام كارت شتاب كن كه چون صبح شود رسوا مى‌شوى.<ref>الطبقات، ج‌3، ص‌26؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> اين سخن را حُجر بن عَدِىّ شنيد و چون امام كشته شد، حجر به اشعث گفت: اى اعور تو او را كشته‌اى.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> سرانجام 40 روز پس از شهادت على(عليه السلام) در 63 سالگى مُرد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌221.</ref> وى را از راويان حديث پيامبر و از اصحاب او شمرده‌اند.<ref>رجال الطوسى، ص‌23؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌38.</ref>
برخى از فرزندان او نيز در مسائل سياسى زمان خود نقش آفريدند؛ جَعْدَه دختر او همسر خود، امام حسن علیه السلام را با زهر به شهادت رساند<ref>المعارف، ص‌212؛ انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌270‌ـ‌295.</ref> و محمدبن‌اشعث پس از صلح امام حسن(عليه السلام)، حُجربن عَدِىّ را دستگير و به زيادبن ابيه تحويل‌داد<ref> تاريخ طبرى، ج‌5، ص‌223‌ـ‌224؛ البداية والنهايه، ج‌8، ص‌425. </ref> و پس از قيام امام حسين(عليه السلام)و پيش از حادثه كربلا، مسلم‌بن‌عقيل را نيز دستگير و به عبيدالله‌بن‌زياد تحويل داد<ref>المحبر، ص‌245‌ـ‌246؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌339؛ الارشاد، ج‌2، ص‌58.</ref> و در كربلا با برادرش قَيْس‌بن‌اشعث در ميان فرماندهان عمر سعد بود.<ref>الاخبار الطوال، ص‌298‌ـ‌302؛ الكافى، ج‌8، ص‌144.</ref>

اشعث در شأن نزول:
برخى، ذيل آيه 77 آل‌عمران/3 از اشعث ياد كرده‌اند؛ از خود او نقل شده كه گفته است: اين آيه، درباره من نازل شده است؛ من و مردى يهودى درباره زمينى اختلاف داشتيم. او را نزد پيامبر صلی الله علیه و آله بردم حضرت به من فرمود: آيا بيّنه‌اى دارى؟ عرض كردم: نه. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: پس مرد يهودى بايد سوگند ياد‌كند. عرض كردم: اى رسول خدا! او با سوگند* دروغ خود زمينم را تصاحب خواهد كرد، و اين آيه نازل‌شد<ref>جامع‌البيان، مج‌3، ج‌3، ص‌436؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌117.</ref>: اِنَّ الَّذينَ يَشتَرونَ بِعَهدِ اللّهِ واَيمـنِهِم ثَمَنـًا قَليلاً اُولـئِكَ لا خَلـقَ لَهُم فِى الأخِرَةِ ولا‌يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ ولا يَنظُرُ اِلَيهِم يَومَ القِيـمَةِ ولا‌يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ اَلِيم= كسانى كه عهد‌خدا و سوگندهاى خود را به بهايى اندك بفروشند، آنان را در آخرت بهره‌اى نخواهد بود. خدا با آنها سخن نگويد و به نظر رحمت در قيامت به آنها ننگرد و از پليدى گناه پاكيزه نسازد و آنان را عذابى دردناك خواهد بود». بنابر روايت ابن‌جريح، زمين از يهودى بود و اشعث قصد داشت با سوگند دروغ آن را تملك كند كه با نزول اين آيه، از آن صرف‌نظر كرد و گواهى داد كه از يهودى‌است.<ref> جامع‌البيان، مج‌3، ج‌3، ص‌437. </ref>
با توجّه به نزول همه سوره آل‌عمران پيش از سال نهم هجرى، اين شأن نزول بعيد به نظر مى‌رسد.<ref>الميزان، ج‌3، ص‌116، 273.</ref>

منابع
الاخبار الطوال؛ الارشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد؛ الاستيعاب فى معرفة الاصحاب؛ الاصابة فى تمييز الصحابه؛ اعلام القرآن؛ الاغانى؛ الامامة و السياسه؛ انساب‌الاشراف؛ البداية و النهايه؛ بحارالانوار؛ تاريخ الامم و الملوك، طبرى؛ تاريخ مدينة دمشق؛ تاريخ اليعقوبى؛ جامع‌البيان عن تأويل آى القرآن؛ رجال الطوسى؛ سير‌اعلام النبلاء؛ شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابى الحديد؛ الطبقات‌الكبرى؛ فتوح‌البلدان؛ كتاب‌الخصال؛ كتاب الرده؛ كتاب الفتوح؛ المحبر؛ المعارف؛ مقاتل الطالبيين؛ مناقب‌آل‌ابى‌طالب؛ المنتظم فى تاريخ الملوك والامم؛ الميزان فى تفسيرالقرآن؛ نهج البلاغه؛ وقعة‌الصفين.

==پانویس==
<references/>

==منابع==
اشعث بن قیس، ابوالقاسم زرگر، دائرة المعارف قرآن کریم، ج3، ص359-362.

@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 <ref>وقعة صفين، ص‌482‌ـ‌500؛ اخبارالطوال، ص‌191‌ـ‌192.</ref> اشعث در جنگ نهروان در كنار على عليه السلام ولى بدون هيچ سِمَتى، بر ضدّ خوارج شركت كرد<ref>تاريخ دمشق، ج9، ص120؛ المنتظم، ج3، ص‌408.</ref> و پس از اين جنگ با وعده‌هاى معاويه، مانع اعزام دوباره سپاه على عليه السلام به سوى شام شد،<ref>انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌153‌ـ‌156؛ اخبارالطوال، ص‌211.</ref> از اين‌رو حضرت او را بر منبر، منافق پسر كافر خواند و نفرين كرد.<ref>الاغانى، ج‌21، ص‌20؛ نهج‌البلاغه، خطبه 19.</ref>
-اشعث كه در توطئه قتل على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام شركت داشت از مدتى قبل حضرت را به ترور تهديد مى‌كرد<ref>مقاتل الطالبيين، ص‌48؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌139‌ـ‌140؛ شرح‌نهج‌البلاغه، ج‌6، ص‌254.</ref> و ابن‌ملجم را كه براى قتل حضرت به كوفه آمده بود يك ماه در خانه‌اش ساكن كرد.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌212.</ref> ابن‌ملجم شبى كه فرداى آن قصد كشتن على عليه السلام را داشت تا نزديكى طلوع فجر با اشعث در مسجد مشاوره داشت. سپس اشعث به او گفت: در انجام كارت شتاب كن كه چون صبح شود رسوا مى‌شوى.<ref>الطبقات، ج‌3، ص‌26؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> اين سخن را حُجر بن عَدِىّ شنيد و چون امام كشته شد، حجر به اشعث گفت: اى اعور تو او را كشته‌اى.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> سرانجام 40 روز پس از شهادت على عليه السلام در 63 سالگى مُرد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌221.</ref> وى را از راويان حديث پيامبر و از اصحاب او شمرده‌اند.<ref>رجال الطوسى، ص‌23؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌38.</ref>
+اشعث كه در توطئه قتل على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام شركت داشت از مدتى قبل حضرت را به ترور تهديد مى‌كرد<ref>مقاتل الطالبيين، ص‌48؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌139‌ـ‌140؛ شرح‌نهج‌البلاغه، ج‌6، ص‌254.</ref> و ابن‌ملجم را كه براى قتل حضرت به كوفه آمده بود يك ماه در خانه‌اش ساكن كرد.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌212.</ref> ابن‌ملجم شبى كه فرداى آن قصد كشتن على عليه السلام را داشت تا نزديكى طلوع فجر با اشعث در مسجد مشاوره داشت. سپس اشعث به او گفت: در انجام كارت شتاب كن كه چون صبح شود رسوا مى‌شوى.<ref>الطبقات، ج‌3، ص‌26؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> اين سخن را [[حجر بن عدى|حُجر بن عَدِىّ]] شنيد و چون امام كشته شد، حجر به اشعث گفت: اى اعور تو او را كشته‌اى.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> سرانجام 40 روز پس از شهادت على عليه السلام در 63 سالگى مُرد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌221.</ref> وى را از راويان حديث پيامبر و از اصحاب او شمرده‌اند.<ref>رجال الطوسى، ص‌23؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌38.</ref>
 برخى از فرزندان او نيز در مسائل سياسى زمان خود نقش آفريدند؛ جَعْدَه دختر او همسر خود، [[امام حسن]] علیه السلام را با زهر به شهادت رساند<ref>المعارف، ص‌212؛ انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌270‌ـ‌295.</ref> و محمد بن‌ اشعث پس از صلح امام حسن عليه السلام، حُجر بن عَدِىّ را دستگير و به زياد بن ابيه تحويل‌ داد<ref>تاريخ طبرى، ج‌5، ص‌223‌ـ‌224؛ البداية والنهايه، ج‌8، ص‌425.</ref> و پس از قيام [[امام حسين]] عليه السلام و پيش از حادثه كربلا، [[مسلم بن عقیل]] را نيز دستگير و به عبيدالله‌ بن‌ زياد تحويل داد<ref>المحبر، ص‌245‌ـ‌246؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌339؛ الارشاد، ج‌2، ص‌58.</ref> و در كربلا با برادرش قَيْس‌ بن‌ اشعث در ميان فرماندهان عمر سعد بود.<ref>الاخبار الطوال، ص‌298‌ـ‌302؛ الكافى، ج‌8، ص‌144.</ref>

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 برخى از فرزندان او نيز در مسائل سياسى زمان خود نقش آفريدند؛ جَعْدَه دختر او همسر خود، [[امام حسن]] علیه السلام را با زهر به شهادت رساند<ref>المعارف، ص‌212؛ انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌270‌ـ‌295.</ref> و محمد بن‌ اشعث پس از صلح امام حسن عليه السلام، حُجر بن عَدِىّ را دستگير و به زياد بن ابيه تحويل‌ داد<ref>تاريخ طبرى، ج‌5، ص‌223‌ـ‌224؛ البداية والنهايه، ج‌8، ص‌425.</ref> و پس از قيام [[امام حسين]] عليه السلام و پيش از حادثه كربلا، [[مسلم بن عقیل]] را نيز دستگير و به عبيدالله‌ بن‌ زياد تحويل داد<ref>المحبر، ص‌245‌ـ‌246؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌339؛ الارشاد، ج‌2، ص‌58.</ref> و در كربلا با برادرش قَيْس‌ بن‌ اشعث در ميان فرماندهان عمر سعد بود.<ref>الاخبار الطوال، ص‌298‌ـ‌302؛ الكافى، ج‌8، ص‌144.</ref>
-== اشعث در شأن نزول ==
+برخى، ذيل آيه 77 [[سوره آل‌ عمران]]/3 از اشعث ياد كرده‌اند؛ از خود او نقل شده كه گفته است: اين آيه، درباره من نازل شده است؛ من و مردى يهودى درباره زمينى اختلاف داشتيم. او را نزد پيامبر صلی الله علیه و آله بردم حضرت به من فرمود: آيا بيّنه‌اى دارى؟ عرض كردم: نه. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: پس مرد يهودى بايد سوگند ياد‌ كند. عرض كردم: اى رسول خدا! او با سوگند  دروغ خود زمينم را تصاحب خواهد كرد و اين آيه نازل‌ شد:<ref>جامع‌البيان، مج‌3، ج‌3، ص‌436؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌117.</ref> {{متن قرآن|«اِنَّ الَّذينَ يَشتَرونَ بِعَهدِاللّهِ واَيمنِهِم ثَمَنـًا قَليلاً اُولئِكَ لاخَلقَ لَهُم فِى الأخِرَةِ ولا‌يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ ولا يَنظُرُ اِلَيهِم يَومَ القِيمَةِ ولا‌يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ اَلِيم»}}؛ كسانى كه عهد‌خدا و سوگندهاى خود را به بهايى اندك بفروشند، آنان را در آخرت بهره‌اى نخواهد بود. خدا با آنها سخن نگويد و به نظر رحمت در قيامت به آنها ننگرد و از پليدى گناه پاكيزه نسازد و آنان را عذابى دردناك خواهد بود. بنابر روايت ابن‌ جريح، زمين از يهودى بود و اشعث قصد داشت با سوگند دروغ آن را تملك كند كه با نزول اين آيه، از آن صرف‌نظر كرد و گواهى داد كه از يهودى‌است.<ref> جامع‌البيان، مج‌3، ج‌3، ص‌437.</ref>
 با توجه به نزول همه سوره آل‌عمران پيش از سال نهم هجرى، اين شأن نزول بعيد به نظر مى‌رسد.<ref>الميزان، ج‌3، ص‌116، 273.</ref>

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 برخى از فرزندان او نيز در مسائل سياسى زمان خود نقش آفريدند؛ جَعْدَه دختر او همسر خود، [[امام حسن]] علیه السلام را با زهر به شهادت رساند<ref>المعارف، ص‌212؛ انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌270‌ـ‌295.</ref> و محمد بن‌ اشعث پس از صلح امام حسن عليه السلام، حُجر بن عَدِىّ را دستگير و به زياد بن ابيه تحويل‌ داد<ref>تاريخ طبرى، ج‌5، ص‌223‌ـ‌224؛ البداية والنهايه، ج‌8، ص‌425.</ref> و پس از قيام [[امام حسين]] عليه السلام و پيش از حادثه كربلا، [[مسلم بن عقیل]] را نيز دستگير و به عبيدالله‌ بن‌ زياد تحويل داد<ref>المحبر، ص‌245‌ـ‌246؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌339؛ الارشاد، ج‌2، ص‌58.</ref> و در كربلا با برادرش قَيْس‌ بن‌ اشعث در ميان فرماندهان عمر سعد بود.<ref>الاخبار الطوال، ص‌298‌ـ‌302؛ الكافى، ج‌8، ص‌144.</ref>
-'''اشعث در شأن نزول:'''
 برخى، ذيل آيه 77 [[سوره آل‌ عمران]]/3 از اشعث ياد كرده‌اند؛ از خود او نقل شده كه گفته است: اين آيه، درباره من نازل شده است؛ من و مردى يهودى درباره زمينى اختلاف داشتيم. او را نزد پيامبر صلی الله علیه و آله بردم حضرت به من فرمود: آيا بيّنه‌اى دارى؟ عرض كردم: نه. پيامبر صلی الله علیه و آله فرمود: پس مرد يهودى بايد سوگند ياد‌ كند. عرض كردم: اى رسول خدا! او با سوگند  دروغ خود زمينم را تصاحب خواهد كرد و اين آيه نازل‌ شد:<ref>جامع‌البيان، مج‌3، ج‌3، ص‌436؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌117.</ref> «اِنَّ الَّذينَ يَشتَرونَ بِعَهدِاللّهِ واَيمنِهِم ثَمَنـًا قَليلاً اُولئِكَ لاخَلقَ لَهُم فِى الأخِرَةِ ولا‌يُكَلِّمُهُمُ اللّهُ ولا يَنظُرُ اِلَيهِم يَومَ القِيمَةِ ولا‌يُزَكّيهِم ولَهُم عَذابٌ اَلِيم؛ كسانى كه عهد‌خدا و سوگندهاى خود را به بهايى اندك بفروشند، آنان را در آخرت بهره‌اى نخواهد بود. خدا با آنها سخن نگويد و به نظر رحمت در قيامت به آنها ننگرد و از پليدى گناه پاكيزه نسازد و آنان را عذابى دردناك خواهد بود». بنابر روايت ابن‌ جريح، زمين از يهودى بود و اشعث قصد داشت با سوگند دروغ آن را تملك كند كه با نزول اين آيه، از آن صرف‌نظر كرد و گواهى داد كه از يهودى‌است.<ref> جامع‌البيان، مج‌3، ج‌3، ص‌437.</ref>
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۲: @@
 ==منابع==
 اشعث بن قیس، ابوالقاسم زرگر، دائرة المعارف قرآن کریم، ج3، ص359-362.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۵ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۵
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{مدخل دائرة المعارف|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]}}
+{{خوب}}
 ابومحمد، معديكرب‌ بن قَيْس‌ بن معديكرب‌ بن معاويه.<ref>المعارف، ص‌333؛ المحبر، ص‌251؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌37.</ref>
 وى به سبب ژوليدگى هميشگى موهايش، به «اشعث» (ژوليده مو) شهرت يافت.<ref>المعارف، ص333؛ شرح نهج‌البلاغه، ج1، ص‌216.</ref> در جاهليت از سران قبيله كِنْده (از قبايل عمده يمن) بود.<ref>وقعة صفين، ص‌138؛ الاصابه، ج‌1، ص‌239؛ الاستيعاب، ج‌1، ص‌220.</ref> و در سال دهم هجرت، در رأس هيئتى به [[مدينه]] آمد و مسلمان شد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌220.</ref> خواهرش، قُتَيْلَه را به‌ طور غيابى به عقد پيامبر درآورد؛ ولى پيش از رسيدن او به مدينه، رسول خدا رحلت كرد.<ref>الطبقات، ج8، ص116ـ117؛ المحبر، ص94‌ـ‌95؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌94.</ref>

@@ سطر ۸: / سطر ۸: @@
 در دوره خلافت عمر و كمى پيش از آن، در جنگهاى روم و ايران شركت جست و در همين ايام به همراه قبيله‌اش (كِنْده) در كوفه سكونت يافت.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌151؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌131.</ref> سپس در دوره خليفه سوم، كارگزار خليفه در آذربايجان شد<ref> تاريخ طبرى، ج‌2، ص‌693؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌80.</ref> و بنا به اختلاف روايات، بين 4 تا 10 سال والى آنجا بود.
-على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام پس از جنگ جمل، يعنى حدود 6 ماه پس از آغاز خلافتش، او را از ولايت آذربايجان عزل كرد و از وى خواست تا اموال حكومتى را در كوفه به حضرت تحويل دهد.<ref>وقعة صِفين، ص‌20‌ـ‌21؛ الامامة والسياسه، ج‌1، ص‌111.</ref> اين تصميم بر اشعث ناگوار آمد، به‌ طورى كه بر آن شد تا به معاويه بپيوندد؛ ولى قومش او را بازداشتند زيرا ترك شهر و قوم و پيوستن به معاويه را سزاوار نمى‌دانستند،<ref>وقعة صفين، ص‌21؛ الامامة والسياسه، ج1، ص112.</ref> گرچه بلاذرى از مكاتبه او با معاويه سخن گفته است.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌80.</ref>
+على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام پس از جنگ جمل، يعنى حدود 6 ماه پس از آغاز خلافتش، او را از ولايت آذربايجان عزل كرد و از وى خواست تا اموال حكومتى را در كوفه به حضرت تحويل دهد.<ref>وقعة صِفين، ص‌20‌ـ‌21؛ الامامة والسياسه، ج‌1، ص‌111.</ref> اين تصميم بر اشعث ناگوار آمد، به‌ طورى كه بر آن شد تا به معاويه بپيوندد ولى قومش او را بازداشتند زيرا ترك شهر و قوم و پيوستن به معاويه را سزاوار نمى‌دانستند،<ref>وقعة صفين، ص‌21؛ الامامة والسياسه، ج1، ص112.</ref> گرچه بلاذرى از مكاتبه او با معاويه سخن گفته است.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌80.</ref>
-او در جنگ صفين در سپاه [[امام على]] عليه السلام بود و از سوى حضرت فرمانده جناح راست لشكر عراق شد. در اين جنگ به مالك اشتر كه اصالتى يمنى داشت و از سرداران برجسته سپاه على عليه السلام بود، حسادت مىورزيد و در كسب پيروزي هاى نخستين با او به رقابت مى‌پرداخت.<ref>وقعة صفين، ص‌180.</ref>
+او در جنگ صفين در سپاه [[امام على]] عليه السلام بود و از سوى حضرت فرمانده جناح راست لشكر [[عراق]] شد. در اين جنگ به مالك اشتر كه اصالتى يمنى داشت و از سرداران برجسته سپاه على عليه السلام بود، حسادت مىورزيد و در كسب پيروزي هاى نخستين با او به رقابت مى‌پرداخت.<ref>وقعة صفين، ص‌180.</ref>
 او در ليلة‌الهرير ضمن سخنرانى، مردم را از ادامه جنگ برحذر داشت<ref>همان، ص480ـ481؛ الاخبارالطوال، ص188ـ189؛ الفتوح، ج‌4، ص‌197.</ref> و پس از نيرنگِ بر سر نيزه كردن قرآن ها از سوى معاويه، به شدت از ادامه جنگ جلوگيرى كرد و على عليه السلام را واداشت تا مالك اشتر را از صف مقدم جنگ به عقب بازگرداند. پس از آن در انتخاب ابن‌عبّاس و مالك‌اشتر به‌ صورت نماينده سپاه عراق براى داورى با اميرمؤمنان، على عليه السلام مخالفت ورزيد و سرانجام امام را واداشت تا به داورى ابوموسى اشعرى تن در دهد.
-<ref>وقعة صفين، ص‌482‌ـ‌500؛ اخبارالطوال، ص‌191‌ـ‌192.</ref> اشعث در جنگ نهروان، در كنار على عليه السلام ولى بدون هيچ سِمَتى، بر ضدّ خوارج شركت كرد<ref>تاريخ دمشق، ج9، ص120؛ المنتظم، ج3، ص‌408.</ref> و پس از اين جنگ، با وعده‌هاى معاويه، مانع اعزام دوباره سپاه على عليه السلام به سوى شام شد،<ref>انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌153‌ـ‌156؛ اخبارالطوال، ص‌211.</ref> از اين‌رو حضرت او را بر منبر، منافق پسر كافر خواند و نفرين كرد.<ref>الاغانى، ج‌21، ص‌20؛ نهج‌البلاغه، خطبه 19.</ref>
+<ref>وقعة صفين، ص‌482‌ـ‌500؛ اخبارالطوال، ص‌191‌ـ‌192.</ref> اشعث در جنگ نهروان در كنار على عليه السلام ولى بدون هيچ سِمَتى، بر ضدّ خوارج شركت كرد<ref>تاريخ دمشق، ج9، ص120؛ المنتظم، ج3، ص‌408.</ref> و پس از اين جنگ با وعده‌هاى معاويه، مانع اعزام دوباره سپاه على عليه السلام به سوى شام شد،<ref>انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌153‌ـ‌156؛ اخبارالطوال، ص‌211.</ref> از اين‌رو حضرت او را بر منبر، منافق پسر كافر خواند و نفرين كرد.<ref>الاغانى، ج‌21، ص‌20؛ نهج‌البلاغه، خطبه 19.</ref>
-اشعث كه در توطئه قتل على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام شركت داشت از مدتى قبل حضرت را به ترور تهديد مى‌كرد<ref>مقاتل الطالبيين، ص‌48؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌139‌ـ‌140؛ شرح‌نهج‌البلاغه، ج‌6، ص‌254.</ref> و ابن‌ملجم را كه براى قتل حضرت به كوفه آمده بود يك ماه در خانه‌اش ساكن كرد.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌212.</ref> ابن‌ملجم شبى كه فرداى آن قصد كشتن على عليه السلام را داشت تا نزديكى طلوع فجر با اشعث در مسجد مشاوره داشت. سپس اشعث به او گفت: در انجام كارت شتاب كن كه چون صبح شود رسوا مى‌شوى.<ref>الطبقات، ج‌3، ص‌26؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> اين سخن را حُجر بن عَدِىّ شنيد و چون امام كشته شد، حجر به اشعث گفت: اى اعور تو او را كشته‌اى.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> سرانجام 40 روز پس از شهادت على(عليه السلام) در 63 سالگى مُرد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌221.</ref> وى را از راويان حديث پيامبر و از اصحاب او شمرده‌اند.<ref>رجال الطوسى، ص‌23؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌38.</ref>
+اشعث كه در توطئه قتل على‌ بن‌ ابى‌طالب عليه السلام شركت داشت از مدتى قبل حضرت را به ترور تهديد مى‌كرد<ref>مقاتل الطالبيين، ص‌48؛ تاريخ دمشق، ج‌9، ص‌139‌ـ‌140؛ شرح‌نهج‌البلاغه، ج‌6، ص‌254.</ref> و ابن‌ملجم را كه براى قتل حضرت به كوفه آمده بود يك ماه در خانه‌اش ساكن كرد.<ref>تاريخ يعقوبى، ج‌2، ص‌212.</ref> ابن‌ملجم شبى كه فرداى آن قصد كشتن على عليه السلام را داشت تا نزديكى طلوع فجر با اشعث در مسجد مشاوره داشت. سپس اشعث به او گفت: در انجام كارت شتاب كن كه چون صبح شود رسوا مى‌شوى.<ref>الطبقات، ج‌3، ص‌26؛ انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> اين سخن را حُجر بن عَدِىّ شنيد و چون امام كشته شد، حجر به اشعث گفت: اى اعور تو او را كشته‌اى.<ref>انساب الاشراف، ج‌3، ص‌254.</ref> سرانجام 40 روز پس از شهادت على عليه السلام در 63 سالگى مُرد.<ref>الاستيعاب، ج‌1، ص‌221.</ref> وى را از راويان حديث پيامبر و از اصحاب او شمرده‌اند.<ref>رجال الطوسى، ص‌23؛ سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌38.</ref>
-اشعث در شأن نزول:
+برخى از فرزندان او نيز در مسائل سياسى زمان خود نقش آفريدند؛ جَعْدَه دختر او همسر خود، [[امام حسن]] علیه السلام را با زهر به شهادت رساند<ref>المعارف، ص‌212؛ انساب‌الاشراف، ج‌3، ص‌270‌ـ‌295.</ref> و محمد بن‌ اشعث پس از صلح امام حسن عليه السلام، حُجر بن عَدِىّ را دستگير و به زياد بن ابيه تحويل‌ داد<ref>تاريخ طبرى، ج‌5، ص‌223‌ـ‌224؛ البداية والنهايه، ج‌8، ص‌425.</ref> و پس از قيام [[امام حسين]] عليه السلام و پيش از حادثه كربلا، [[مسلم بن عقیل]] را نيز دستگير و به عبيدالله‌ بن‌ زياد تحويل داد<ref>المحبر، ص‌245‌ـ‌246؛ انساب‌الاشراف، ج‌2، ص‌339؛ الارشاد، ج‌2، ص‌58.</ref> و در كربلا با برادرش قَيْس‌ بن‌ اشعث در ميان فرماندهان عمر سعد بود.<ref>الاخبار الطوال، ص‌298‌ـ‌302؛ الكافى، ج‌8، ص‌144.</ref>
-منابع
+'''اشعث در شأن نزول:'''
-الاخبار الطوال؛ الارشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد؛ الاستيعاب فى معرفة الاصحاب؛ الاصابة فى تمييز الصحابه؛ اعلام القرآن؛ الاغانى؛ الامامة و السياسه؛ انساب‌الاشراف؛ البداية و النهايه؛ بحارالانوار؛ تاريخ الامم و الملوك، طبرى؛ تاريخ مدينة دمشق؛ تاريخ اليعقوبى؛ جامع‌البيان عن تأويل آى القرآن؛ رجال الطوسى؛ سير‌اعلام النبلاء؛ شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابى الحديد؛ الطبقات‌الكبرى؛ فتوح‌البلدان؛ كتاب‌الخصال؛ كتاب الرده؛ كتاب الفتوح؛ المحبر؛ المعارف؛ مقاتل الطالبيين؛ مناقب‌آل‌ابى‌طالب؛ المنتظم فى تاريخ الملوك والامم؛ الميزان فى تفسيرالقرآن؛ نهج البلاغه؛ وقعة‌الصفين.
 ==پانویس==