Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:02:46Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: اسید بن مالک حضرمی

2026-11-10T12:59:35Z

ایجاد مقالهٔ تازه: اسید بن مالک حضرمی

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = اُسَید (اَسَد) بن مالک حَضرَمی
|تصویر =
|زادروز =
|زادگاه =
|وفات = در جریان [[قیام مختار]] (۶۶–۶۷ق)
|مدفن =
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = حضور در سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا]]، شرکت در تاختن بر پیکر [[امام حسین علیه السلام]] و سرودن شعری در این باره نزد [[عبیدالله بن زیاد]]
}}

'''اُسَید بن مالک حَضرَمی''' از سپاهیان [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا]] (۶۱ق) بود. در فهرست کشتگان [[کربلا]] در [[تاریخ طبری (کتاب)|تاریخ طبری]]، کشتن [[عبد الله بن مسلم بن عقیل]] به عمرو بن صبیح صدایی نسبت داده شده و در کنار آن، «گفته شده» اسید بن مالک حضرمی او را کشته است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹.</ref> در زیارت‌نامه‌ای که در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] نقل شده نیز همین تردید دیده می‌شود.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref> او در شمار ده سواری است که بر پیکر [[امام حسین علیه السلام]] تاختند و پس از آن، در حضور [[عبیدالله بن زیاد]] شعری در بیان این کار خواند.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> سرانجام در خون‌خواهی [[مختار ثقفی]] کشته شد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>

== نام و نسب ==
از زندگی او پیش از واقعهٔ عاشورا گزارشی در دست نیست. نسبت «حَضرَمی» او را به حَضرَموت وابسته می‌کند، اما از تیرهٔ دقیق، تاریخ تولد، خانواده و فرزندانش آگاهی نداریم.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref>

در ضبط نام او دو صورت آمده است: «اُسَید» (تصغیرِ اَسَد) در تاریخ طبری و بیشتر منابع، و «اَسَد بن مالک» در برخی متن‌ها. در زیارت‌نامهٔ یادشده، پس از نام عامر بن صعصعه به عنوان قاتل عبدالله بن مسلم، عبارت «وَقِيلَ: أَسَدَ بْنَ مَالِكٍ»؛ «و گفته شده [قاتل او] اسد بن مالک است» آمده است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref> این اختلاف نشان می‌دهد که نام او در سنت نقل، میان «اسید» و «اسد» در نوسان بوده است.

== نقش در واقعهٔ کربلا ==
=== کشتن عبدالله بن مسلم ===
طبری در فهرست کشتگان کربلا می‌نویسد: «وَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ عَقِيلٍ ... قَتَلَهُ عَمْرُو بْنُ صَبِيحٍ الصَّدَائِيُّ، وَقِيلَ: قَتَلَهُ أَسِيدُ بْنُ مَالِكٍ الْحَضْرَمِيُّ»؛ «و عبدالله بن مسلم بن عقیل کشته شد ... او را عمرو بن صبیح صدایی کشت و گفته شده اسید بن مالک حضرمی او را کشته است».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹.</ref> روشن است که طبری این انتساب را قطعی نمی‌داند و آن را با «قیل» (گفته شده) آورده است.

در زیارت‌نامه‌ای که مجلسی نقل کرده نیز همین دوگانگی تکرار شده است: «اَلسَّلَامُ عَلَى الْقَتِيلِ ابْنِ الْقَتِيلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ عَقِيلٍ، وَلَعَنَ اللَّهُ قَاتِلَهُ عَامِرَ بْنَ صَعْصَعَةَ، وَقِيلَ: أَسَدَ بْنَ مَالِكٍ»؛ «سلام بر کشتهٔ پسرِ کشته، عبدالله بن مسلم بن عقیل، و خداوند کشندهٔ او عامر بن صعصعه را نفرین کند، و گفته شده اسد بن مالک».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref>

=== تاختن بر پیکر امام و شعر او ===
بر پایهٔ گزارشی که در بحار الأنوار به نقل از لهوف آمده، عمر بن سعد در میان یارانش ندا داد: «مَنْ يَنْتَدِبُ لِلْحُسَيْنِ فَيُوطِئَ الْخَيْلَ ظَهْرَهُ؟»؛ «کیست که برای [زدن بر] حسین داوطلب شود و اسب‌ها را بر پشت او بتازد؟» ده تن داوطلب شدند و اسید بن مالک یکی از آنان بود.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷.</ref> آنگاه «فَدَاسُوا الْحُسَيْنَ بِحَوَافِرِ خُيُولِهِمْ حَتَّى رَضُّوا صَدْرَهُ وَظَهْرَهُ»؛ «با سُم اسب‌هایشان بر حسین تاختند تا سینه و پشت او را خرد کردند».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>

پس از این ماجرا، آن ده تن نزد عبیدالله بن زیاد رفتند تا پاداش بگیرند. بر پایهٔ همین گزارش، اسید بن مالک در آن مجلس چنین خواند: «نَحْنُ رَضَضْنَا الصَّدْرَ بَعْدَ الظَّهْرِ \* بِكُلِّ يَعْبُوبٍ شَدِيدِ الْأَسْرِ»؛ «ما سینه [او] را پس از پشت [او] خرد کردیم، با هر اسب تندرو و سخت‌لگام».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> ابن زیاد از آنان پرسید که کیستند و آنان پاسخ دادند: «ما کسانی هستیم که با اسب‌هایمان بر پشت حسین تاختیم تا استخوان‌های سینه‌اش را خرد کردیم»؛ سپس دستور داد پاداش اندکی به آنان بدهند.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>

== سرانجام ==
کیفر او در شمار کیفرهای خون‌خواهی مختار گزارش شده است. بر پایهٔ گزارشی که به ابو عمر زاهد نسبت داده شده، مختار آن ده سوار را گرفت و «فَشَدَّ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ بِسِكَكِ الْحَدِيدِ وَأَوْطَأَ الْخَيْلَ ظُهُورَهُمْ حَتَّى هَلَكُوا»؛ «دست‌ها و پاهایشان را با میله‌های آهنین بست و اسب‌ها را بر پشتشان تازاند تا هلاک شدند».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref> منابع، سرگذشت جداگانه‌ای برای دستگیری او نیاورده‌اند و او را در همین کیفر جمعی جای داده‌اند.

== ارزیابی منابع ==
دربارهٔ اسید بن مالک دو نکتهٔ تردیدآمیز در منابع هست. نخست، انتساب کشتن عبدالله بن مسلم به او که طبری آن را با «قیل» آورده و در زیارت‌نامه نیز با همان تردید آمده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref> دوم، اصل گزارش تاختن ده سوار بر پیکر امام؛ فهرست کامل این ده تن تنها در سنت [[مقتل]]‌نگاری (لهوف و ارشاد) آمده و طبری از میان آنان فقط دو تن را نام می‌برد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> مجلسی نیز پس از نقل این گزارش تصریح می‌کند که آنچه نزد او معتبر است، روایت الکافی است که این کار برای آنان میسر نشد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، تحقیق محمد أبو الفضل إبراهیم، بیروت: دار التراث، ۱۳۸۷ق؛ ج۵.
* قمی، عباس؛ ''نفس المهموم''، نسخهٔ الکترونیکی کتابخانهٔ مدرسهٔ فقاهت (lib.eshia.ir).
* مجلسی، محمدباقر؛ ''بحارالأنوار''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۴۵.

{{قیام مختار}}

[[رده:عاملان واقعه کربلا]]
[[رده:سپاهیان عمر سعد در واقعه کربلا]]
[[رده:دشمنان اهل البیت علیهم السلام]]

@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 == ارزیابی منابع ==
-دربارهٔ اسید بن مالک دو نکتهٔ تردیدآمیز در منابع هست. نخست، انتساب کشتن عبدالله بن مسلم به او که طبری آن را با «قیل» آورده و در زیارت‌نامه نیز با همان تردید آمده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref> دوم، اصل گزارش تاختن ده سوار بر پیکر امام؛ فهرست کامل این ده تن تنها در سنت [[مقتل]]‌نگاری (لهوف و ارشاد) آمده و طبری از میان آنان فقط دو تن را نام می‌برد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> مجلسی نیز پس از نقل این گزارش تصریح می‌کند که آنچه نزد او معتبر است، روایت الکافی است که این کار برای آنان میسر نشد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>
+دربارهٔ اسید بن مالک دو نکتهٔ تردیدآمیز در منابع هست. نخست، انتساب کشتن عبدالله بن مسلم به او که طبری آن را با «قیل» آورده و در زیارت‌نامه نیز با همان تردید آمده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۸.</ref> دوم، اصل گزارش تاختن ده سوار بر پیکر امام؛ فهرست کامل این ده تن تنها در سنت [[مقتل]]‌نگاری (لهوف) آمده و طبری از میان آنان فقط دو تن، یعنی [[اسحاق بن حیوه حضرمی|اسحاق بن حیوه]] و احبش بن مرثد، را نام می‌برد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref> مجلسی نیز پس از نقل این گزارش تصریح می‌کند که آنچه نزد او معتبر است، روایت الکافی است که این کار برای آنان میسر نشد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>
 == پانویس ==

اسید بن مالک حضرمی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: اسید بن مالک حضرمی