اسحاق بن حیوه حضرمی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zadhoosh: به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

2026-11-10T13:03:01Z

به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها

Zadhoosh: ایجاد مقالهٔ تازه: اسحاق بن حیوه حضرمی

2026-11-10T12:59:29Z

ایجاد مقالهٔ تازه: اسحاق بن حیوه حضرمی

صفحهٔ تازه

{{شناسنامه شخصیت
|نام کامل = اِسحاق بن حَیْوَة (حُوَیَّة) حَضرَمی
|تصویر =
|زادروز =
|زادگاه =
|وفات = در جریان [[قیام مختار]] (۶۶–۶۷ق)
|مدفن =
|عنوان توضیحات = شناخته‌شده برای
|توضیحات = حضور در سپاه [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا]]، ربودن پیراهن [[امام حسین علیه السلام]] و تاختن بر پیکر آن حضرت
}}

'''اِسحاق بن حَیْوَة حَضرَمی''' از سپاهیان [[عمر بن سعد]] در [[واقعه عاشورا]] (۶۱ق) بود. بر پایهٔ گزارش منابع، او پس از شهادت [[امام حسین علیه السلام]] و در جریان غارت جامه‌ها، پیراهن آن حضرت را برداشت و پوشید؛ سپس به بیماری بَرَص (پیسی) مبتلا شد و موی سر و رویش ریخت.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷.</ref> او همچنین در شمار ده سواری است که به فرمان عمر بن سعد بر پیکر امام تاختند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵.</ref> نام پدرش در منابع به دو صورت «حَیْوَة» و «حُوَیَّة» ضبط شده است.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷ و ۵۹.</ref> در جریان [[قیام مختار]] (۶۶–۶۷ق) دستگیر شد و به کیفر رسید؛ بر پایهٔ گزارش‌ها، دست‌ها و پاهایش را با میله‌های آهنین بستند و اسب‌ها را بر پیکرش تازاندند.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref>

== نام و نسب ==
تنها نسب‌شناسیِ منابع دربارهٔ او، نسبت «حَضرَمی» است که او را به حَضرَموت وابسته می‌کند. از تیرهٔ دقیق او، تاریخ تولد، خانواده و فرزندانش گزارشی در دست نیست.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷.</ref>

در نام او اختلاف هست. [[تاریخ طبری (کتاب)|تاریخ طبری]] او را «اسحاق بن حَیْوَة حضرمی» خوانده<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴.</ref> و در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحار الأنوار]] به نقل از لهوف، «اسحاق بن حُوَیَّة» آمده است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷ و ۵۹.</ref> در برابر، ابن اعثم همین ماجرای غارت پیراهن را به «جعفر بن الوَبَر حضرمی» نسبت داده است.<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۹.</ref> به نظر می‌رسد میان این نام‌ها تصحیفی رخ داده باشد؛ زیرا در هر سه گزارش، ماجرا یکی است: برداشتن پیراهن امام و پوشیدن آن و ابتلا به بَرَص.

== نقش در واقعهٔ کربلا ==
=== تاختن بر پیکر امام ===
بر پایهٔ گزارش طبری، عمر بن سعد عصر عاشورا در میان یارانش فریاد زد: «مَنْ يَنْتَدِبُ لِلْحُسَیْنِ وَيُوطِئُهُ فَرَسُهُ؟»؛ «کیست که برای [زدن بر] حسین داوطلب شود و اسبش را بر او بتازد؟» در پی این فراخوان، ده تن داوطلب شدند و اسحاق بن حیوه حضرمی یکی از آنان بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴.</ref> طبری می‌افزاید که آنان «فَأَتَوْا فَدَاسُوا الْحُسَيْنَ بِخُيُولِهِمْ حَتَّى رَضُّوا ظَهْرَهُ وَصَدْرَهُ»؛ «آمدند و با اسب‌هایشان بر حسین تاختند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۵.</ref>

=== غارت پیراهن ===
در گزارش بحار الأنوار آمده است: «فَأَخَذَ قَمِيصَهُ إِسْحَاقُ بْنُ حَوِيَةَ الْحَضْرَمِيُّ فَلَبِسَهُ فَصَارَ أَبْرَصَ وَامْتَعَطَ شَعْرُهُ»؛ «پیراهن او را اسحاق بن حویهٔ حضرمی گرفت و پوشید؛ پس بَرَص گرفت و مویش ریخت».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷.</ref> به گزارش همین منبع، در آن پیراهن بیش از صد و ده جای تیر و نیزه و شمشیر پیدا شد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷.</ref>

این گزارش‌ها در ادامه، شمار زخم‌های پیکر امام را نیز آورده‌اند؛ بر پایهٔ روایتی که از [[امام صادق علیه السلام]] نقل شده، بر بدن آن حضرت سی و سه نیزه‌خوردگی و سی و چهار ضربهٔ شمشیر بود.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷.</ref> در روایت ابن اعثم نیز همین مضمون تکرار شده است: جعفر بن الوبر پیراهن را پوشید، بَرَص گرفت و مویش ریخت.<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۹.</ref>

== سرانجام ==
کیفر او در شمار کیفرهای خون‌خواهی [[مختار ثقفی]] گزارش شده است. بر پایهٔ گزارشی که به ابو عمر زاهد نسبت داده شده، مختار آن ده سوار را گرفت و «فَشَدَّ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ بِسِكَكِ الْحَدِيدِ وَأَوْطَأَ الْخَيْلَ ظُهُورَهُمْ حَتَّى هَلَكُوا»؛ «دست‌ها و پاهایشان را با میله‌های آهنین بست و اسب‌ها را بر پشتشان تازاند تا هلاک شدند».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰؛ قمی، نفس المهموم، ص۳۴۸.</ref>

بر پایهٔ گزارش دیگری، پیش از این کیفر، بیماری بَرَص چهرهٔ او را دگرگون کرده و مویش ریخته بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۷.</ref> منابع مقتل، این بیماری را در پیوند با ربودن پیراهن امام یاد کرده‌اند؛ اما این پیوند، تفسیر خودِ همان منابع است.

== ارزیابی منابع ==
دربارهٔ شمار و نام آن ده سوار، گزارش‌ها یکدست نیستند. طبری از میان آنان تنها دو تن را نام می‌برد: اسحاق بن حیوه و اَحبَش بن مرثد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵.</ref> فهرست کامل ده تن، در روایتی است که در [[نفس المهموم (کتاب)|نفس المهموم]] و بحار الأنوار به نقل از لهوف آمده و در آن، نام اسحاق در صدر فهرست قرار دارد.<ref>قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>

نکتهٔ مهم آن است که [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] پس از نقل گزارش تاختن اسب‌ها و کیفر آن ده تن، خود تصریح می‌کند: «الْمُعْتَمَدُ عِنْدِي مَا سَيَأْتِي فِي رِوَايَةِ الْکَافِي أَنَّهُ لَمْ يَتَيَسَّرْ لَهُمْ ذَلِکَ»؛ «آنچه نزد من معتبر است، روایت الکافی است که این کار برای آنان میسر نشد».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref> بنابراین اصل تاختن بر پیکر امام و نیز کیفر ده سوار، در منابع شیعی محل بحث بوده است.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* ابن اعثم کوفی، احمد؛ ''الفتوح''، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۱۱ق؛ ج۵.
* طبری، محمد بن جریر؛ ''تاریخ الطبری''، تحقیق محمد أبو الفضل إبراهیم، بیروت: دار التراث، ۱۳۸۷ق؛ ج۵.
* قمی، عباس؛ ''نفس المهموم''، نسخهٔ الکترونیکی کتابخانهٔ مدرسهٔ فقاهت (lib.eshia.ir).
* مجلسی، محمدباقر؛ ''بحارالأنوار''، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ ج۴۵.

{{قیام مختار}}

[[رده:عاملان واقعه کربلا]]
[[رده:سپاهیان عمر سعد در واقعه کربلا]]
[[رده:دشمنان اهل البیت علیهم السلام]]

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 == نقش در واقعهٔ کربلا ==
 === تاختن بر پیکر امام ===
-بر پایهٔ گزارش طبری، عمر بن سعد عصر عاشورا در میان یارانش فریاد زد: «مَنْ يَنْتَدِبُ لِلْحُسَیْنِ وَيُوطِئُهُ فَرَسُهُ؟»؛ «کیست که برای [زدن بر] حسین داوطلب شود و اسبش را بر او بتازد؟» در پی این فراخوان، ده تن داوطلب شدند و اسحاق بن حیوه حضرمی یکی از آنان بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴.</ref> طبری می‌افزاید که آنان «فَأَتَوْا فَدَاسُوا الْحُسَيْنَ بِخُيُولِهِمْ حَتَّى رَضُّوا ظَهْرَهُ وَصَدْرَهُ»؛ «آمدند و با اسب‌هایشان بر حسین تاختند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۵.</ref>
+بر پایهٔ گزارش طبری، عمر بن سعد عصر عاشورا در میان یارانش فریاد زد: «مَنْ يَنْتَدِبُ لِلْحُسَيْنِ وَيُوطِئُهُ فَرَسُهُ؟»؛ «کیست که برای [زدن بر] حسین داوطلب شود و اسبش را بر او بتازد؟» در پی این فراخوان، ده تن داوطلب شدند و اسحاق بن حیوه حضرمی یکی از آنان بود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴.</ref> طبری می‌افزاید که آنان «فَأَتَوْا فَدَاسُوا الْحُسَيْنَ بِخُيُولِهِمْ حَتَّى رَضُّوا ظَهْرَهُ وَصَدْرَهُ»؛ «آمدند و با اسب‌هایشان بر حسین تاختند تا پشت و سینه‌اش را خرد کردند».<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۵.</ref>
 === غارت پیراهن ===
@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 == ارزیابی منابع ==
-دربارهٔ شمار و نام آن ده سوار، گزارش‌ها یکدست نیستند. طبری از میان آنان تنها دو تن را نام می‌برد: اسحاق بن حیوه و اَحبَش بن مرثد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵.</ref> فهرست کامل ده تن، در روایتی است که در [[نفس المهموم (کتاب)|نفس المهموم]] و بحار الأنوار به نقل از لهوف آمده و در آن، نام اسحاق در صدر فهرست قرار دارد.<ref>قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>
+دربارهٔ شمار و نام آن ده سوار، گزارش‌ها یکدست نیستند. طبری از میان آنان تنها دو تن را نام می‌برد: اسحاق بن حیوه و اَحبَش بن مرثد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۵۴–۴۵۵.</ref> فهرست کامل ده تن، در روایتی است که در [[نفس المهموم (کتاب)|نفس المهموم]] و بحار الأنوار به نقل از لهوف آمده و در آن، نام اسحاق در صدر فهرست قرار دارد؛ در همین فهرست، نام [[صالح بن وهب یزنی|صالح بن وهب]] و [[اسید بن مالک حضرمی|اسید بن مالک]] نیز دیده می‌شود.<ref>قمی، نفس المهموم، ص۳۴۷؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۵۹.</ref>
-نکتهٔ مهم آن است که [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] پس از نقل گزارش تاختن اسب‌ها و کیفر آن ده تن، خود تصریح می‌کند: «الْمُعْتَمَدُ عِنْدِي مَا سَيَأْتِي فِي رِوَايَةِ الْکَافِي أَنَّهُ لَمْ يَتَيَسَّرْ لَهُمْ ذَلِکَ»؛ «آنچه نزد من معتبر است، روایت الکافی است که این کار برای آنان میسر نشد».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref> بنابراین اصل تاختن بر پیکر امام و نیز کیفر ده سوار، در منابع شیعی محل بحث بوده است.
+نکتهٔ مهم آن است که [[علامه مجلسى|علامه مجلسی]] پس از نقل گزارش تاختن اسب‌ها و کیفر آن ده تن، خود تصریح می‌کند: «الْمُعْتَمَدُ عِنْدِي مَا سَيَأْتِي فِي رِوَايَةِ الْكَافِي أَنَّهُ لَمْ يَتَيَسَّرْ لَهُمْ ذَلِكَ»؛ «آنچه نزد من معتبر است، روایت الکافی است که این کار برای آنان میسر نشد».<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۶۰.</ref> بنابراین اصل تاختن بر پیکر امام و نیز کیفر ده سوار، در منابع شیعی محل بحث بوده است.
 == پانویس ==