استهزاء - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* برخورد با استهزاءکنندگان */

2025-03-30T12:03:52Z

‏برخورد با استهزاءکنندگان

Mohammadi: /* قرآن و اسلوب استهزاء */

2025-03-30T10:15:56Z

‏قرآن و اسلوب استهزاء

Mohammadi: /* قرآن و اسلوب استهزاء */

2025-03-30T10:14:10Z

‏قرآن و اسلوب استهزاء

Mohammadi: /* برخورد با استهزاءکنندگان */

2025-03-29T14:06:14Z

‏برخورد با استهزاءکنندگان

Mohammadi: /* آثار و پیامدهاى استهزاء */

2025-03-29T12:58:07Z

‏آثار و پیامدهاى استهزاء

Mohammadi: /* آثار و پیامدهاى استهزاء */

2025-03-29T12:33:59Z

‏آثار و پیامدهاى استهزاء

Mohammadi: /* آثار و پیامدهاى استهزاء */

2025-03-29T12:16:53Z

‏آثار و پیامدهاى استهزاء

Mohammadi: /* آثار و پیامدهاى استهزاء */

2025-03-28T14:28:35Z

‏آثار و پیامدهاى استهزاء

Mohammadi: /* استهزاء و سبک شمردن دین */

2025-03-28T14:13:17Z

‏استهزاء و سبک شمردن دین

Mohammadi: /* استهزاء در تاریخ پیامبران */

2025-03-26T18:56:42Z

‏استهزاء در تاریخ پیامبران

@@ سطر ۱۳۶: / سطر ۱۳۶: @@
 هرگاه مؤمنان یا مقدسات دینى آنان از جانب گروهى به استهزا گرفته شد، بر آنان است تا با زبانى نرم استهزاگران را از عمل زشت خویش بازداشته، آنان را نسبت به پیامد خطرناک کارشان آگاه کنند. قرآن در [[سوره هود]] از استهزاى [[حضرت شعیب]] از سوى قومش سخن به میان آورده است: {{متن قرآن|«قَالُوا يَا شُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ...»}}<ref> [[آیه 87 سوره هود|سوره هود، آیه ۸۷.]]</ref>. سپس در آیات بعد از برخورد شعیب با استهزاگران خبر مى‌دهد که ابتدا دلسوزانه قوم خویش را [[موعظه]] و ضمن هشدار به آنان درباره فرجام کارشان آنان را به [[توبه]] و [[استغفار]] دعوت کرد: {{متن قرآن|«قالَ یقَومِ... إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ ۚ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ 💠<ref> [[آیه 88 سوره هود|همان، آیه ۸۸.]]</ref> وَيَا قَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ ۚ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ 💠<ref> [[آیه 89 سوره هود|همان، آیه ۸۹.]]</ref> وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ<ref> [[آیه 90 سوره هود|همان، آیه ۹۰.]]</ref>»}}.
-همچنین خداوند در آیات دیگرى به [[پیامبر]] صلى الله علیه وآله مى‌گوید: به بندگان من سفارش کن که پیش از فرارسیدن عذاب [[قیامت]]، از قرآن پیروى کرده و از کارهاى حرام از جمله استهزاى دیگران دست بردارند: {{متن قرآن|«قُل یعِبادِىَ... واتَّبِعوا اَحسَنَ ما اُنزِلَ اِلَیکم مِن رَبِّکم مِن قَبلِ اَن یأتِیکمُ العَذابُ بَغتَةً و اَنتُم لاتَشعُرون * اَن تَقولَ نَفسٌ یاحَسرَتى عَلى ما‌فَرَّطتُ فى جَنبِ اللّهِ و اِن کنتُ لَمِنَ‌ السّاخِرین»}} ([[سوره زمر]]/۳۹، ۵۳، ۵۵‌ـ‌۵۶) در آیه‌ ۶۹ [[سوره انعام]] نیز خداوند مسلمانان [[تقوا]] پیشه‌اى را که در پى موعظه استهزاگران هستند از حکم کلى حرمت همنشینى با استهزاگران استثنا کرده است: {{متن قرآن|«و‌ما‌عَلَى الَّذینَ یتَّقونَ مِن حِسابِهِم مِن شَىء ولکن ذِکرى لَعَلَّهُم یتَّقون»}}<ref>[[آیه 68 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۶۸.]]</ref>.
+همچنین خداوند در آیات دیگرى به [[پیامبر]] صلى الله علیه وآله مى‌گوید: به بندگان من سفارش کن که پیش از فرارسیدن عذاب [[قیامت]]، از قرآن پیروى کرده و از کارهاى حرام از جمله استهزاى دیگران دست بردارند: {{متن قرآن|«قُلْ يَا عِبَادِيَ ... 💠<ref> [[آیه 53 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۵۳.]]</ref> وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ 💠<ref> [[آیه 55 سوره زمر|همان، آیه ۵۵‌.]]</ref> أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ<ref> [[آیه 56 سوره زمر|همان، آیه ۵۶.]]</ref>»}}. در [[سوره انعام]] نیز خداوند مسلمانان [[تقوا]] پیشه‌اى را که در پى موعظه استهزاگران هستند از حکم کلى حرمت همنشینى با استهزاگران استثنا کرده است: {{متن قرآن|«و‌ما‌عَلَى الَّذینَ یتَّقونَ مِن حِسابِهِم مِن شَىء ولکن ذِکرى لَعَلَّهُم یتَّقون»}}<ref>[[آیه 68 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۶۹.]]</ref>.
 '''۲. ترک همنشینى و دورى'''
-نشستن در مجلسى که در آن مؤمنان یا مقدسات دینى به تمسخر گرفته مى‌شوند جایز نیست: {{متن قرآن|«وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَىٰ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ»}} و کسى که در چنین مجلسى شرکت کند در حکم همان استهزاکننده و در گناه او شریک است: {{متن قرآن|«و قَد نَزَّلَ عَلَیکم فِى الکتابِ اَن اِذا سَمِعتُم ءایتِ اللّهِ یکفَرُ بِها و یستَهزَاُ بِها فَلاتَقعُدوا مَعَهُم حَتّى یخوضوا فى حَدیث غَیرِهِ اِنَّکم اِذًا مِثلُهُم»}} ([[سوره نساء]]/۴،۱۴۰)، مگر این که نشستن در چنین مجلسى براى [[امر به معروف و نهی از منکر|نهى از منکر]] و بازداشتن آنان از استهزا باشد، که در این صورت همنشینى رواست ([[سوره انعام]]/۶، ۶۹). در برخى موارد نیز باید به‌ طور کلى از آنان اعراض کرده، امر آنان را به خدا واگذار کرد: {{متن قرآن|«اَعرِض عَنِ المُشرِکین * اِنّا کفَیناک المُستَهزِءین» }} ([[سوره حجر]]/۱۵،‌۹۴‌ـ‌۹۵).
+نشستن در مجلسى که در آن مؤمنان یا مقدسات دینى به تمسخر گرفته مى‌شوند جایز نیست: {{متن قرآن|«وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَىٰ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ»}}<ref>[[آیه 68 سوره انعام|همان، آیه ۶۸.]]</ref>.و کسى که در چنین مجلسى شرکت کند در حکم همان استهزاکننده و در گناه او شریک است: {{متن قرآن|«وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 140 سوره نساء|سوره نساء، آیه ۱۴۰.]]</ref>، مگر این که نشستن در چنین مجلسى براى [[امر به معروف و نهی از منکر|نهى از منکر]] و بازداشتن آنان از استهزا باشد، که در این صورت همنشینى رواست. در برخى موارد نیز باید به‌ طور کلى از آنان اعراض کرده، امر آنان را به خدا واگذار کرد: «{{متن قرآن|{{آیه|15|94}} 💠<ref>[[آیه 94 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۴‌.]]</ref> {{آیه|15|95}}<ref>[[آیه 95 سوره حجر|همان، آیه ۹۵.]]</ref>}}».
 '''۳. ترک دوستى'''
-مسلمانان باید دوستى و پیوند خود را با استهزاگران [[دین]] قطع کنند. خداوند در آیات ۵۷‌ـ‌۵۸ [[سوره مائده]] به مؤمنان فرمان داده است که [[اهل کتاب]] و مشرکان مسخره کننده [[اسلام]] و دستورات عبادى را به دوستى نگیرند و ترک دوستى با آنان را شرط [[ایمان]] و [[تقوا]] شمرده است: {{متن قرآن|«یاَیهَا الَّذینَ ءامَنوا لاتَتَّخِذوا الَّذینَ اتَّخَذوا دینَکم هُزُوًا و لَعِبا مِنَ الَّذینَ اوتواالکتبَ مِن قَبلِکم والکفّارَ اَولِیاءَ واتَّقُوااللّهَ اِن کنتُم مُؤمِنین * و اِذا نادَیتُم اِلَى الصَّلوةِ اتَّخَذوها هُزُوًا»}}. ([[سوره مائده]]/۵، ۵۷‌ـ‌۵۸) در [[شأن نزول]] این آیات نقل شده است که جمعى از [[یهود]] و گروهى از [[مسیحیت|نصارا]] هنگامى که صداى [[اذان]] را مى‌شنیدند یا مسلمانان را در حال [[نماز]] مى‌دیدند، به استهزا مى‌پرداختند که آیات فوق نازل شد و مسلمانان را از دوستى با آنان برحذر داشت.<ref>جامع‌البیان، مج‌۴، ج‌۶‌، ص‌۳۹۱‌ـ‌۳۹۳.</ref>
+مسلمانان باید دوستى و پیوند خود را با استهزاگران [[دین]] قطع کنند. خداوند در آیات ۵۷‌ـ‌۵۸ [[سوره مائده]] به مؤمنان فرمان داده است که [[اهل کتاب]] و مشرکان مسخره کننده [[اسلام]] و دستورات عبادى را به دوستى نگیرند و ترک دوستى با آنان را شرط [[ایمان]] و [[تقوا]] شمرده است: «{{متن قرآن|{{آیه|5|57}} 💠<ref>[[آیه 57 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۵۷‌.]]</ref> {{آیه|5|58}}<ref>[[آیه 58 سوره مائده|همان، آیه ۵۸.]]</ref>}}». در [[شأن نزول]] این آیات نقل شده است که جمعى از [[یهود]] و گروهى از [[مسیحیت|نصارا]] هنگامى که صداى [[اذان]] را مى‌شنیدند یا مسلمانان را در حال [[نماز]] مى‌دیدند، به استهزا مى‌پرداختند که آیات فوق نازل شد و مسلمانان را از دوستى با آنان برحذر داشت.<ref>جامع‌البیان، مج‌۴، ج‌۶‌، ص‌۳۹۱‌ـ‌۳۹۳.</ref>
 '''۴. صبر و یاد خداوند'''
-در آیات ۱۰۹‌ـ‌۱۱۱ [[سوره مؤمنون]]، قرآن از [[صبر]] گروهى از مؤمنان در برابر استهزاى مشرکان خبر داده و آنان را به این جهت شایسته پاداش الهى دانسته است: {{متن قرآن|«اِنَّهُ کانَ فَریقٌ مِن عِبادى یقولونَ رَبَّنا ءامَنّا... فَاتَّخَذتُموهُم سِخریـًّا حَتّى اَنسَوکم ذِکرى و کنتُم مِنهُم تَضحَکون * اِنّى جَزَیتُهُمُ الیومَ بِما‌صَبَروا اَنَّهُم هُمُ الفائِزون»}}؛ همچنین در آیاتى دیگر، خداوند پیامبر خود را در برابر استهزاى مشرکان به صبر و روى آوردن به یاد خدا فرمان داده است: {{متن قرآن|«فَاصبِر عَلى ما یقولونَ و سَبِّح بِحَمدِ رَبِّک قَبلَ طُلوعِ الشَّمسِ و قَبلَ غُروبِها و مِن ءاناء الَّیلِ فَسَبِّح و اَطرافَ النَّهارِ لَعَلَّک تَرضى»}} ([[سوره طه]]/۲۰، ۱۳۰ و نیز [[سوره ص]]/۳۸، ۱۷؛ [[سوره روم]]/۳۰، ۶۰؛ [[سوره ق]]/۵۰، ۳۹؛ [[سوره مزمل]]/۷۳، ۱۰). مراد از «ما‌یقولونَ» آزارهاى مشرکان است که پیامبر را مجنون، ساحر، شاعر و کاهن<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۲، ص‌۱۳۳؛ المنیر، ج‌۱۶، ص‌۳۰۵.</ref> مى‌خواندند و با این کلمات گاهى آن حضرت را مسخره مى‌کردند. در آیه‌اى دیگر نیز [[تسبیح]] خداوند و [[سجده]] در برابر او به پیامبر در این مورد سفارش شده‌ است: {{متن قرآن|«ولَقَد نَعلَمُ اَنَّک یضیقُ صَدرُک بِما‌ یقولون * فَسَبِّح بِحَمدِ رَبِّک و کن مِنَ السّاجِدین»}} ([[سوره حجر]]/۱۵، ۹۷‌ـ‌۹۸).
+در [[سوره مؤمنون]]، قرآن از [[صبر]] گروهى از مؤمنان در برابر استهزاى مشرکان خبر داده و آنان را به این جهت شایسته پاداش الهى دانسته است: {{متن قرآن|«إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا ... 💠<ref> [[آیه 109 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۱۰۹‌.]]</ref> فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّىٰ أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ 💠<ref> [[آیه 110 سوره مؤمنون|همان، آیه ۱۱۰.]]</ref> إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ<ref> [[آیه 111 سوره مؤمنون|همان، آیه ۱۱۱.]]</ref>»}}؛ همچنین در آیاتى دیگر، خداوند پیامبر خود را در برابر استهزاى مشرکان به صبر و روى آوردن به یاد خدا فرمان داده است: {{متن قرآن|«فَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا ۖ وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَىٰ»}}<ref>[[آیه 130 سوره طه|سوره طه، آیه ۱۳۰.]]</ref> و نیز [[سوره ص]]/۳۸، ۱۷؛ [[سوره روم]]/۳۰، ۶۰؛ [[سوره ق]]/۵۰، ۳۹؛ [[سوره مزمل]]/۷۳، ۱۰). مراد از '''«ما‌یقولونَ»''' آزارهاى مشرکان است که پیامبر را مجنون، ساحر، شاعر و کاهن<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۲۲، ص‌۱۳۳؛ المنیر، ج‌۱۶، ص‌۳۰۵.</ref> مى‌خواندند و با این کلمات گاهى آن حضرت را مسخره مى‌کردند. در آیه‌اى دیگر نیز [[تسبیح]] خداوند و [[سجده]] در برابر او به پیامبر در این مورد سفارش شده‌ است: «{{متن قرآن|{{آیه|15|97}} 💠<ref>[[آیه 97 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۷‌.]]</ref> {{آیه|15|98}}<ref>[[آیه 98 سوره حجر|همان، آیه ۹۸.]]</ref>}}».
 '''۵. مقابله به مثل'''
-در برخى از موارد انسان مى‌تواند براى مجازات استهزا کنندگان و دست‌ برداشتن آنان از عمل خود، استهزا را با استهزا پاسخ دهد،<ref> المیزان، ج‌۱۰، ص‌۲۲۵.</ref> چنان‌ که [[حضرت نوح]] در برابر استهزاگران گفت: اگر ما را مسخره کنید ما نیز شما را مسخره خواهیم کرد: {{متن قرآن|«اِن تَسخَروا مِنّا فَاِنّا نَسخَرُ مِنکم کما تَسخَرون»}} ([[سوره هود]]/۱۱، ۳۸)؛ لیکن چنان که برخى از مفسران گفته‌اند، مقابله به مثل زمانى جایز است که به عناد استهزاکننده یقین داشته باشیم و جز مقابله به مثل راهى براى اصلاح و توجه او به اشتباهش نباشد.<ref>الفرقان، ج‌۲۶‌ـ‌۲۷، ص‌۲۴۴.</ref>
+در برخى از موارد انسان مى‌تواند براى مجازات استهزا کنندگان و دست‌ برداشتن آنان از عمل خود، استهزا را با استهزا پاسخ دهد،<ref> المیزان، ج‌۱۰، ص‌۲۲۵.</ref> چنان‌ که [[حضرت نوح]] در برابر استهزاگران گفت: اگر ما را مسخره کنید ما نیز شما را مسخره خواهیم کرد: {{متن قرآن|«... إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ»}}<ref>[[آیه 38 سوره هود|سوره هود، آیه ۳۸.]]</ref>؛ لیکن چنان که برخى از مفسران گفته‌اند، مقابله به مثل زمانى جایز است که به عناد استهزاکننده یقین داشته باشیم و جز مقابله به مثل راهى براى اصلاح و توجه او به اشتباهش نباشد.<ref>الفرقان، ج‌۲۶‌ـ‌۲۷، ص‌۲۴۴.</ref>
 ==قرآن و اسلوب استهزاء==

@@ سطر ۱۶۲: / سطر ۱۶۲: @@
 گاهى نیز به‌ صورت استهزا گونه، واژه بشارت در مورد [[عذاب]] بکار مى‌برد: {{متن قرآن|«... فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ»}}<ref>[[آیه 21 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۲۱.]]</ref>؛ حال آن که بشارت معمولا در اخبار خوشایند به‌کار مى‌رود.<ref>نمونه، ج‌۲، ص‌۴۸۰.</ref>
-گاهى براى در پیش گرفتن اعتدال در سخن گفتن، صداى کسانى را که بلند سخن مى‌گویند به صداى الاغ تشبیه مى‌کند: «{{متن قرآن|{{آیه|31|19}}}}»<ref>[[آیه 19 سوره لقمان|سوره لقمان، آیه ۱۹.]]</ref>. یا انسان متکبر را مخاطب ساخته، با لحن تمسخرگونه به او مى‌گوید: تو نمى‌توانى با این‌گونه راه رفتن زمین را بشکافى و در بلندى به کوهها نتوانى رسید: «{{متن قرآن|{{آیه|17|37}}}}»<ref>[[آیه 37 سوره اسرا|سوره اسرا، آیه ۳۷.]]</ref>. یا آنجا که از زبان [[حضرت ابراهیم]] نقل مى‌کند که وقتى از او پرسیدند: چه کسى بت ها را شکسته است، او در پاسخ از اسلوب تمسخر استفاده کرده، به آنان گفت: بت بزرگ آنها را شکسته است؛ بروید از او بپرسید: «{{متن قرآن|{{آیه|21|63}}}}»<ref>[[آیه 63 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۶۳.]]</ref>. این‌گونه برخورد ابراهیم علیه السّلام در آنان بسیار مؤثر واقع شد و آنان به بطلان روشى که در پیش گرفته بودند آگاه شدند: «{{متن قرآن|{{آیه|21|64}} 💠<ref>[[آیه 64 سوره انبیاء|همان، آیه ۶۴‌.]]</ref> {{آیه|21|65}}<ref>[[آیه 65 سوره اسراء|همان، آیه ۶۵.]]</ref>}}».
+گاهى براى در پیش گرفتن اعتدال در سخن گفتن، صداى کسانى را که بلند سخن مى‌گویند به صداى الاغ تشبیه مى‌کند: «{{متن قرآن|{{آیه|31|19}}}}»<ref>[[آیه 19 سوره لقمان|سوره لقمان، آیه ۱۹.]]</ref>. یا انسان متکبر را مخاطب ساخته، با لحن تمسخرگونه به او مى‌گوید: تو نمى‌توانى با این‌گونه راه رفتن زمین را بشکافى و در بلندى به کوهها نتوانى رسید: «{{متن قرآن|{{آیه|17|37}}}}»<ref>[[آیه 37 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۳۷.]]</ref>. یا آنجا که از زبان [[حضرت ابراهیم]] نقل مى‌کند که وقتى از او پرسیدند: چه کسى بت ها را شکسته است، او در پاسخ از اسلوب تمسخر استفاده کرده، به آنان گفت: بت بزرگ آنها را شکسته است؛ بروید از او بپرسید: «{{متن قرآن|{{آیه|21|63}}}}»<ref>[[آیه 63 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۶۳.]]</ref>. این‌گونه برخورد ابراهیم علیه السّلام در آنان بسیار مؤثر واقع شد و آنان به بطلان روشى که در پیش گرفته بودند آگاه شدند: «{{متن قرآن|{{آیه|21|64}} 💠<ref>[[آیه 64 سوره انبیاء|همان، آیه ۶۴‌.]]</ref> {{آیه|21|65}}<ref>[[آیه 65 سوره اسراء|همان، آیه ۶۵.]]</ref>}}».
 ==استهزاء در فقه==

@@ سطر ۱۵۸: / سطر ۱۵۸: @@
 استهزاء گرچه بیشتر به عنوان رذیله‌اى اخلاقى و صفتى مذموم مطرح است، اما بشر گاهى از آن به عنوان ابزارى در راه هدایت و اصلاح دیگران استفاده کرده است؛ چنان‌که در عصر کنونى این روش در جامعه رواج بیشترى پیدا کرده و برخى به ویژه اصحاب قلم و جراید براى تربیت افراد و آگاه کردن آنان بر خطاى خویش از شیوه طنز، کاریکاتور و‌... استفاده مى‌کنند.
-[[قرآن کریم]] نیز چون بر طبق همان اسلوب و روش هاى بشرى گام برداشته و مى‌خواهد بشر را به وسیله ابزارها و روشهاى خودش هدایت کند، گاه از عنصر استهزا براى تربیت و هدایت انسان ها سود جسته است.<ref>من اسالیب‌التربیة فى‌القرآن، ص۱۵۱‌ـ‌۱۵۸؛ اسلوب السخریه، ص‌۲۸.</ref> اسلوب استهزا در قرآن بیشتر در قالب تشبیه و تمثیل بکار رفته است؛ با این بیان که قرآن در مواردى مشرکان خطاکار یا اعمال آنان را با اسلوبى استهزا گونه به برخى از امور یا اشیا تشبیه کرده یا مَثَل مى‌زند تا آنان را از روش‌ها یا کارهاى خطایى که در پیش گرفته‌اند بازدارد، چنان‌ که در آیات ۵۰‌ـ‌۵۱ [[سوره مدثر]] مشرکان را در [[قیامت]] به گورخرانى تشبیه مى‌کند که از جلو شیر فرار مى‌کنند: {{متن قرآن|«کاَنَّهُم حُمُرٌ مُستَنفِرَه * فَرَّت مِن قَسوَرَه»}} یا آن دسته از [[احبار]] [[یهود]] را که به مضمون [[تورات]] عمل نمى‌کنند به درازگوشى تشبیه کرده که بارى از کتاب بر پشت خود حمل‌ مى‌کند که براى آنان جز زحمت بارکشى سودى ندارد: {{متن قرآن|«مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلوا التَّوراةَ ثُمَّ لَم‌ یحمِلوها کمَثَلِ الحِمارِ یحمِلُ اَسفارًا»}} ([[سوره جمعه]]/۶۲،۵).
+[[قرآن کریم]] نیز چون بر طبق همان اسلوب و روش هاى بشرى گام برداشته و مى‌خواهد بشر را به وسیله ابزارها و روشهاى خودش هدایت کند، گاه از عنصر استهزا براى تربیت و هدایت انسان ها سود جسته است.<ref>من اسالیب‌التربیة فى‌القرآن، ص۱۵۱‌ـ‌۱۵۸؛ اسلوب السخریه، ص‌۲۸.</ref> اسلوب استهزا در قرآن بیشتر در قالب تشبیه و تمثیل بکار رفته است؛ با این بیان که قرآن در مواردى مشرکان خطاکار یا اعمال آنان را با اسلوبى استهزا گونه به برخى از امور یا اشیا تشبیه کرده یا مَثَل مى‌زند تا آنان را از روش‌ها یا کارهاى خطایى که در پیش گرفته‌اند بازدارد، چنان‌ که در آیات ۵۰‌ـ‌۵۱ [[سوره مدثر]] مشرکان را در [[قیامت]] به گورخرانى تشبیه مى‌کند که از جلو شیر فرار مى‌کنند: «{{متن قرآن|{{آیه|74|50}} 💠<ref>[[آیه 50 سوره مدثر|سوره مدثر، آیه ۵۰‌.]]</ref> {{آیه|17|24}}<ref>[[آیه 51 سوره مدثر|همان، آیه ۵۱.]]</ref>}}»؛ یا آن دسته از [[احبار]] [[یهود]] را که به مضمون [[تورات]] عمل نمى‌کنند به درازگوشى تشبیه کرده که بارى از کتاب بر پشت خود حمل‌ مى‌کند که براى آنان جز زحمت بارکشى سودى ندارد: {{متن قرآن|«مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا ...»}}<ref>[[آیه 5 سوره جمعه|سوره جمعه، آیه ۵.]]</ref>؛
-گاهى نیز به‌ صورت استهزا گونه، واژه بشارت در مورد [[عذاب]] بکار مى‌برد: {{متن قرآن|«فَبَشِّرهُم بِعَذاب اَلیم»}} ([[سوره آل‌عمران]]/۳، ۲۱)، حال آن که بشارت معمولا در اخبار خوشایند به‌کار مى‌رود.<ref>نمونه، ج‌۲، ص‌۴۸۰.</ref>
+گاهى نیز به‌ صورت استهزا گونه، واژه بشارت در مورد [[عذاب]] بکار مى‌برد: {{متن قرآن|«... فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ»}}<ref>[[آیه 21 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۲۱.]]</ref>؛ حال آن که بشارت معمولا در اخبار خوشایند به‌کار مى‌رود.<ref>نمونه، ج‌۲، ص‌۴۸۰.</ref>
-گاهى براى در پیش گرفتن اعتدال در سخن گفتن، صداى کسانى را که بلند سخن مى‌گویند به صداى الاغ تشبیه مى‌کند: {{متن قرآن|«واغضُض مِن صَوتِک اِنَّ اَنکرَ الاَصواتِ لَصَوتُ الحَمیر»}} ([[سوره لقمان]]/۳۱، ۱۹) یا انسان متکبر را مخاطب ساخته، با لحن تمسخرگونه به او مى‌گوید: تو نمى‌توانى با این‌گونه راه رفتن زمین را بشکافى و در بلندى به کوهها نتوانى رسید: {{متن قرآن|«و لاتَمشِ فِى‌الاَرضِ مَرَحـًا اِنَّک لَن‌ تَخرِقَ الاَرضَ ولَن‌ تَبلُغَ الجِبالَ طولا»}} ([[سوره اسرا]]/۱۷، ۳۷). یا آنجا که از زبان [[حضرت ابراهیم]] نقل مى‌کند که وقتى از او پرسیدند: چه کسى بت ها را شکسته است، او در پاسخ از اسلوب تمسخر استفاده کرده، به آنان گفت: بت بزرگ آنها را شکسته است؛ بروید از او بپرسید: {{متن قرآن|«قالَ بَل فَعَلَهُ کبیرُهُم هذا فَسئلوهُم اِن کانوا ینطِقون»}}. ([[سوره انبیاء]]/۲۱،۶۳) این‌گونه برخورد ابراهیم علیه السّلام در آنان بسیار مؤثر واقع شد و آنان به بطلان روشى که در پیش گرفته بودند آگاه شدند: {{متن قرآن|«فَرَجَعوا اِلى اَنفُسِهِم فَقالوا اِنَّکم اَنتُمُ الظّالِمون *× ثُمَّ نُکسوا عَلى رُءوسِهِم لَقَد عَلِمتَ ما هؤُلاءِ ینطِقون»}} ([[سوره انبیاء]]/۲۱،۶۴‌ـ‌۶۵).
+گاهى براى در پیش گرفتن اعتدال در سخن گفتن، صداى کسانى را که بلند سخن مى‌گویند به صداى الاغ تشبیه مى‌کند: «{{متن قرآن|{{آیه|31|19}}}}»<ref>[[آیه 19 سوره لقمان|سوره لقمان، آیه ۱۹.]]</ref>. یا انسان متکبر را مخاطب ساخته، با لحن تمسخرگونه به او مى‌گوید: تو نمى‌توانى با این‌گونه راه رفتن زمین را بشکافى و در بلندى به کوهها نتوانى رسید: «{{متن قرآن|{{آیه|17|37}}}}»<ref>[[آیه 37 سوره اسرا|سوره اسرا، آیه ۳۷.]]</ref>. یا آنجا که از زبان [[حضرت ابراهیم]] نقل مى‌کند که وقتى از او پرسیدند: چه کسى بت ها را شکسته است، او در پاسخ از اسلوب تمسخر استفاده کرده، به آنان گفت: بت بزرگ آنها را شکسته است؛ بروید از او بپرسید: «{{متن قرآن|{{آیه|21|63}}}}»<ref>[[آیه 63 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۶۳.]]</ref>. این‌گونه برخورد ابراهیم علیه السّلام در آنان بسیار مؤثر واقع شد و آنان به بطلان روشى که در پیش گرفته بودند آگاه شدند: «{{متن قرآن|{{آیه|21|64}} 💠<ref>[[آیه 64 سوره انبیاء|همان، آیه ۶۴‌.]]</ref> {{آیه|21|65}}<ref>[[آیه 65 سوره اسراء|همان، آیه ۶۵.]]</ref>}}».
 ==استهزاء در فقه==

@@ سطر ۱۳۴: / سطر ۱۳۴: @@
 '''۱. موعظه و نصیحت'''
-هرگاه مؤمنان یا مقدسات دینى آنان از جانب گروهى به استهزا گرفته شد، بر آنان است تا با زبانى نرم استهزاگران را از عمل زشت خویش بازداشته، آنان را نسبت به پیامد خطرناک کارشان آگاه کنند. قرآن در آیه ۸۷ [[سوره هود]] از استهزاى [[حضرت شعیب]] از سوى قومش سخن به میان آورده است: {{متن قرآن|«قالُوا یاشعیب اَصَلوتُک تَأمُرُک اَن نَترُک ما یعبُدُ ءاباؤُنا»}}. سپس در آیات بعد از برخورد شعیب با استهزاگران خبر مى‌دهد که ابتدا دلسوزانه قوم خویش را [[موعظه]] و ضمن هشدار به آنان درباره فرجام کارشان آنان را به [[توبه]] و [[استغفار]] دعوت کرد: {{متن قرآن|«قالَ یقَومِ... اِن اُریدُ اِلاَّ الاِصلحَ مَااستَطَعتُ و ما تَوفیقى اِلاّ بِاللّهِ عَلَیهِ تَوَکلتُ و اِلَیهِ اُنیب * و یقَومِ لایجرِمَنَّکم شِقاقى اَن یصیبَکم مِثلُ ما اَصابَ قَومَ نوح اَو قَومَ هود اَو قَومَ صالِح و ما قَومُ لوط مِنکم بِبَعید * واستَغفِروا رَبَّکم ثُمَّ توبوا اِلَیهِ اِنَّ رَبّى رَحیمٌ وَدود»}} ([[سوره هود]]/۱۱،۸۸‌ـ‌۹۰).
+هرگاه مؤمنان یا مقدسات دینى آنان از جانب گروهى به استهزا گرفته شد، بر آنان است تا با زبانى نرم استهزاگران را از عمل زشت خویش بازداشته، آنان را نسبت به پیامد خطرناک کارشان آگاه کنند. قرآن در [[سوره هود]] از استهزاى [[حضرت شعیب]] از سوى قومش سخن به میان آورده است: {{متن قرآن|«قَالُوا يَا شُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ...»}}<ref> [[آیه 87 سوره هود|سوره هود، آیه ۸۷.]]</ref>. سپس در آیات بعد از برخورد شعیب با استهزاگران خبر مى‌دهد که ابتدا دلسوزانه قوم خویش را [[موعظه]] و ضمن هشدار به آنان درباره فرجام کارشان آنان را به [[توبه]] و [[استغفار]] دعوت کرد: {{متن قرآن|«قالَ یقَومِ... إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ ۚ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ 💠<ref> [[آیه 88 سوره هود|همان، آیه ۸۸.]]</ref> وَيَا قَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ ۚ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ 💠<ref> [[آیه 89 سوره هود|همان، آیه ۸۹.]]</ref> وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ<ref> [[آیه 90 سوره هود|همان، آیه ۹۰.]]</ref>»}}.
-همچنین خداوند در آیات دیگرى به [[پیامبر]] صلى الله علیه وآله مى‌گوید: به بندگان من سفارش کن که پیش از فرارسیدن عذاب [[قیامت]]، از قرآن پیروى کرده و از کارهاى حرام از جمله استهزاى دیگران دست بردارند: {{متن قرآن|«قُل یعِبادِىَ... واتَّبِعوا اَحسَنَ ما اُنزِلَ اِلَیکم مِن رَبِّکم مِن قَبلِ اَن یأتِیکمُ العَذابُ بَغتَةً و اَنتُم لاتَشعُرون * اَن تَقولَ نَفسٌ یاحَسرَتى عَلى ما‌فَرَّطتُ فى جَنبِ اللّهِ و اِن کنتُ لَمِنَ‌ السّاخِرین»}} ([[سوره زمر]]/۳۹، ۵۳، ۵۵‌ـ‌۵۶) در آیه‌ ۶۹ [[سوره انعام]] نیز خداوند مسلمانان [[تقوا]] پیشه‌اى را که در پى موعظه استهزاگران هستند از حکم کلى حرمت همنشینى با استهزاگران استثنا کرده است: {{متن قرآن|«و‌ما‌عَلَى الَّذینَ یتَّقونَ مِن حِسابِهِم مِن شَىء ولکن ذِکرى لَعَلَّهُم یتَّقون»}}.
+همچنین خداوند در آیات دیگرى به [[پیامبر]] صلى الله علیه وآله مى‌گوید: به بندگان من سفارش کن که پیش از فرارسیدن عذاب [[قیامت]]، از قرآن پیروى کرده و از کارهاى حرام از جمله استهزاى دیگران دست بردارند: {{متن قرآن|«قُل یعِبادِىَ... واتَّبِعوا اَحسَنَ ما اُنزِلَ اِلَیکم مِن رَبِّکم مِن قَبلِ اَن یأتِیکمُ العَذابُ بَغتَةً و اَنتُم لاتَشعُرون * اَن تَقولَ نَفسٌ یاحَسرَتى عَلى ما‌فَرَّطتُ فى جَنبِ اللّهِ و اِن کنتُ لَمِنَ‌ السّاخِرین»}} ([[سوره زمر]]/۳۹، ۵۳، ۵۵‌ـ‌۵۶) در آیه‌ ۶۹ [[سوره انعام]] نیز خداوند مسلمانان [[تقوا]] پیشه‌اى را که در پى موعظه استهزاگران هستند از حکم کلى حرمت همنشینى با استهزاگران استثنا کرده است: {{متن قرآن|«و‌ما‌عَلَى الَّذینَ یتَّقونَ مِن حِسابِهِم مِن شَىء ولکن ذِکرى لَعَلَّهُم یتَّقون»}}<ref>[[آیه 68 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۶۸.]]</ref>.
 '''۲. ترک همنشینى و دورى'''
-نشستن در مجلسى که در آن مؤمنان یا مقدسات دینى به تمسخر گرفته مى‌شوند جایز نیست: {{متن قرآن|«و اِذَا رَاَیتَ الَّذینَ یخوضونَ فى ءَایتِنا فَاَعرِض عَنهُم حَتّى یخوضوا فى حَدیث غَیرِهِ... فَلاتَقعُد بَعدَ الذِّکرى مَعَ القَومِ الظّالِمین»}} ([[سوره انعام]]/۶، ۶۸) و کسى که در چنین مجلسى شرکت کند در حکم همان استهزاکننده و در گناه او شریک است: {{متن قرآن|«و قَد نَزَّلَ عَلَیکم فِى الکتابِ اَن اِذا سَمِعتُم ءایتِ اللّهِ یکفَرُ بِها و یستَهزَاُ بِها فَلاتَقعُدوا مَعَهُم حَتّى یخوضوا فى حَدیث غَیرِهِ اِنَّکم اِذًا مِثلُهُم»}} ([[سوره نساء]]/۴،۱۴۰)، مگر این که نشستن در چنین مجلسى براى [[امر به معروف و نهی از منکر|نهى از منکر]] و بازداشتن آنان از استهزا باشد، که در این صورت همنشینى رواست ([[سوره انعام]]/۶، ۶۹). در برخى موارد نیز باید به‌ طور کلى از آنان اعراض کرده، امر آنان را به خدا واگذار کرد: {{متن قرآن|«اَعرِض عَنِ المُشرِکین * اِنّا کفَیناک المُستَهزِءین» }} ([[سوره حجر]]/۱۵،‌۹۴‌ـ‌۹۵).
+نشستن در مجلسى که در آن مؤمنان یا مقدسات دینى به تمسخر گرفته مى‌شوند جایز نیست: {{متن قرآن|«وَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آيَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّىٰ يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ ۚ وَإِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطَانُ فَلَا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرَىٰ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ»}} و کسى که در چنین مجلسى شرکت کند در حکم همان استهزاکننده و در گناه او شریک است: {{متن قرآن|«و قَد نَزَّلَ عَلَیکم فِى الکتابِ اَن اِذا سَمِعتُم ءایتِ اللّهِ یکفَرُ بِها و یستَهزَاُ بِها فَلاتَقعُدوا مَعَهُم حَتّى یخوضوا فى حَدیث غَیرِهِ اِنَّکم اِذًا مِثلُهُم»}} ([[سوره نساء]]/۴،۱۴۰)، مگر این که نشستن در چنین مجلسى براى [[امر به معروف و نهی از منکر|نهى از منکر]] و بازداشتن آنان از استهزا باشد، که در این صورت همنشینى رواست ([[سوره انعام]]/۶، ۶۹). در برخى موارد نیز باید به‌ طور کلى از آنان اعراض کرده، امر آنان را به خدا واگذار کرد: {{متن قرآن|«اَعرِض عَنِ المُشرِکین * اِنّا کفَیناک المُستَهزِءین» }} ([[سوره حجر]]/۱۵،‌۹۴‌ـ‌۹۵).
 '''۳. ترک دوستى'''

@@ سطر ۱۲۶: / سطر ۱۲۶: @@
 '''۷. خوارى و عذاب اخروى'''
-کیفر استهزاگران انبیا و آیات الهى و مؤمنان، [[جهنم]] است: «{{متن قرآن|{{آیه|18|106}}}}<ref>سوره کهف، آیه ۱۰۶.</ref> و براى آنان عذابى دردناک ([[سوره توبه]]/۹،۷۹) و خوارکننده است: {{متن قرآن|«... أُولَٰئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ»}}<ref>[[آیه 9 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۹.]]</ref> و نیز [[سوره هود]]/۱۱،۳۹)؛ عذابى که هیچ‌گاه از آن خارج نشده و عذر آنان نیز پذیرفته نخواهد شد: {{متن قرآن|«... فَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ»}}<ref>[[آیه 35 سوره جاثیة|همان، آیه ۳۵.]]</ref> و در برابر فریاد آنان براى خروج با لحنى تحقیرکننده به خاموشى فراخوانده خواهند شد: {{متن قرآن|«رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ 💠<ref>[[آیه 107 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۱۰۷‌.]]</ref> قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ 💠<ref>[[آیه 108 سوره مؤمنون|همان، آیه ١٠٨.]]</ref> إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا ... 💠<ref>[[آیه 109 سوره مؤمنون|همان، آیه ١٠٩.]]</ref> فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا ...<ref>[[آیه 110 سوره مؤمنون|همان، آیه ١۱٠.]]»}}. نه اعمالى که در دنیا انجام داده‌اند برایشان سودى خواهد داشت و نه یاورانى که غیر از خدا براى خود برگزیده‌اند: {{متن قرآن|«...  وَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْئًا وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ»}}<ref>[[آیه 10 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۱۰.]]</ref>، از این‌ رو آنان در آخرت هیچ کمک و یاورى نخواهند داشت: {{متن قرآن|«... وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ 💠 ذَٰلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا ...»}} (سوره جاثیه/۴۵، ۳۴‌ـ‌۳۵ و نیز سوره انعام/۶، ۷۰).
+کیفر استهزاگران انبیا و آیات الهى و مؤمنان، [[جهنم]] است: «{{متن قرآن|{{آیه|18|106}}}}<ref>سوره کهف، آیه ۱۰۶.</ref> و براى آنان عذابى دردناک ([[سوره توبه]]/۹،۷۹) و خوارکننده است: {{متن قرآن|«... أُولَٰئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ»}}<ref>[[آیه 9 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۹.]]</ref> و نیز [[سوره هود]]/۱۱،۳۹)؛ عذابى که هیچ‌گاه از آن خارج نشده و عذر آنان نیز پذیرفته نخواهد شد: {{متن قرآن|«... فَالْيَوْمَ لَا يُخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ»}}<ref>[[آیه 35 سوره جاثیة|همان، آیه ۳۵.]]</ref> و در برابر فریاد آنان براى خروج با لحنى تحقیرکننده به خاموشى فراخوانده خواهند شد: {{متن قرآن|«رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ 💠<ref>[[آیه 107 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۱۰۷‌.]]</ref> قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ 💠<ref>[[آیه 108 سوره مؤمنون|همان، آیه ١٠٨.]]</ref> إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا ... 💠<ref>[[آیه 109 سوره مؤمنون|همان، آیه ١٠٩.]]</ref> فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا ...<ref>[[آیه 110 سوره مؤمنون|همان، آیه ١۱٠.]]</ref>»}}. نه اعمالى که در دنیا انجام داده‌اند برایشان سودى خواهد داشت و نه یاورانى که غیر از خدا براى خود برگزیده‌اند: {{متن قرآن|«...  وَلَا يُغْنِي عَنْهُمْ مَا كَسَبُوا شَيْئًا وَلَا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ»}}<ref>[[آیه 10 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۱۰.]]</ref>، از این‌ رو آنان در آخرت هیچ کمک و یاورى نخواهند داشت: {{متن قرآن|«... وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ 💠 ذَٰلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا ...»}} (سوره جاثیه/۴۵، ۳۴‌ـ‌۳۵ و نیز سوره انعام/۶، ۷۰).
 ==برخورد با استهزاءکنندگان==

@@ سطر ۱۱۰: / سطر ۱۱۰: @@
 '''۴. ارتداد'''
-مسلمانى که خداوند، پیامبر و آیات الهى را مسخره کند، از دایره [[ایمان]] خارج و [[ارتداد|مرتد]] خواهد شد. بر همین اساس قرآن در آیات ۶۴‌ـ‌۶۶ [[سوره توبه]] آن دسته از مسلمانان [[منافق]] که خدا و پیامبر را مسخره مى‌کردند کافر شمرده است: {{متن قرآن|«قُلِ استَهزِءوا اِنَّ اللّهَ مُخرِجٌ ما تَحذَرون * ولئِن سَاَلتَهُم لَیقولُنَّ اِنَّما کنّا نَخوضُ و نَلعَبُ قُل اَبِاللّهِ و ءایتِهِ و رَسولِهِ کنتُم تَستَهزِءون × لاتَعتَذِروا قَد کفَرتُم بَعدَ ایمنِکم اِن نَعفُ عَن طَائِفَة مِنکم نُعَذِّب طَائِفَةَ بِاَنَّهُم کانوا مُجرِمین»}}. در شأن نزول آیات فوق نقل‌ شده که در بازگشت از [[جنگ تبوک]] گروهى از منافقان اقدام به استهزاى پیامبر کردند که آیات فوق نازل شد و آنان را کافر شمرد.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۷۰‌ـ‌۷۱.</ref> استهزاى خدا، پیامبر و آیات الهى در صورتى موجب [[ارتداد]] مسلمان مى‌شود که از سوى شخص [[بلوغ‌|بالغ]]، عاقل و از روى [[قصد]] و جدّى باشد.
+مسلمانى که خداوند، پیامبر و آیات الهى را مسخره کند، از دایره [[ایمان]] خارج و [[ارتداد|مرتد]] خواهد شد. بر همین اساس قرآن در [[سوره توبه]] آن دسته از مسلمانان [[منافق]] که خدا و پیامبر را مسخره مى‌کردند کافر شمرده است: {{متن قرآن|«قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ 💠<ref>[[آیه 64 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۶۴‌.]]</ref> وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ 💠<ref>[[آیه 65 سوره توبه|همان، آیه ٦٥.]]</ref> لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ۚ إِنْ نَعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ<ref>[[آیه 66 سوره توبه|همان، آیه ۶۶.]]</ref>»}}. در شأن نزول آیات فوق نقل‌ شده که در بازگشت از [[جنگ تبوک]] گروهى از منافقان اقدام به استهزاى پیامبر کردند که آیات فوق نازل شد و آنان را کافر شمرد.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۷۰‌ـ‌۷۱.</ref> استهزاى خدا، پیامبر و آیات الهى در صورتى موجب [[ارتداد]] مسلمان مى‌شود که از سوى شخص [[بلوغ‌|بالغ]]، عاقل و از روى [[قصد]] و جدّى باشد.
 '''۵. مورد استهزا واقع شدن'''
-کافرانى که مؤمنان را در دنیا استهزا کرده‌اند در [[آخرت]] مورد تمسخر آنان قرار خواهند گرفت: {{متن قرآن|«اِنَّ الَّذینَ اَجرَموا کانوا مِنَ‌الَّذینَ ءامَنوا یضحَکون * و‌ اِذا مَرّوا بِهِم یتَغامَزون... فَالیومَ الَّذینَ ءامَنوا مِنَ الکفّارِ یضحَکون * عَلَى الاَرائِک ینظُرون»}}([[سوره مطففین]]/۸۳‌، ۲۹‌ـ‌۳۰، ۳۴‌ـ‌۳۵). بر روى بهشتیان که بر تخت ها تکیه زده‌اند درى از جهنم گشوده مى‌شود و آنان به جهنمیان که در حال [[عذاب]] هستند مى‌نگرند و به آنان مى‌خندند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۵، ج‌۳۰، ص‌۱۳۹.</ref> و این استهزا بر اثر همان تمسخرى است که کافران در دنیا نسبت به مؤمنان داشتند:<ref>همان، ص‌۱۳۹‌ـ‌۱۴۰؛ المیزان، ج‌۲۰، ص‌۲۴۰.</ref> {{متن قرآن|«هَل‌ ثُوِّبَ الکفّارُ ما کانُوا یفعَلُون»}} ([[سوره مطففین]]/۸۳‌،۳۶). افزون بر استهزاى مؤمنان، خداوند نیز کسانى که مؤمنان را مسخره کنند استهزا خواهد کرد: {{متن قرآن|«اَلَّذینَ یلمِزونَ المُطَّوِّعینَ مِنَ المُؤمِنینَ فِى الصَّدَقاتِ والَّذینَ لایجِدونَ اِلاّ جُهدَهُم فَیسخَرونَ مِنهُم سَخِرَاللّهُ مِنهُم»}} ([[سوره توبه]]/۹،۷۹).
+کافرانى که مؤمنان را در دنیا استهزا کرده‌اند در [[آخرت]] مورد تمسخر آنان قرار خواهند گرفت: {{متن قرآن|«إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ 💠<ref>[[آیه 29 سوره مطففین|سوره مطففین، آیه ۲۹‌.]]</ref> وَإِذَا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ 💠<ref>[[آیه 30 سوره مطففین|همان، آیه ۳۰.]]</ref> ... فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ 💠<ref>[[آیه 34 سوره مطففین|همان، آیه ۳۴‌.]]</ref> عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ<ref>[[آیه 35 سوره مطففین|همان، آیه ۳۵.]]</ref>»}}. بر روى بهشتیان که بر تخت ها تکیه زده‌اند درى از جهنم گشوده مى‌شود و آنان به جهنمیان که در حال [[عذاب]] هستند مى‌نگرند و به آنان مى‌خندند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۵، ج‌۳۰، ص‌۱۳۹.</ref> و این استهزا بر اثر همان تمسخرى است که کافران در دنیا نسبت به مؤمنان داشتند:<ref>همان، ص‌۱۳۹‌ـ‌۱۴۰؛ المیزان، ج‌۲۰، ص‌۲۴۰.</ref> {{متن قرآن|«هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ»}}<ref>[[آیه 36 سوره مطففین|سوره مطففین، آیه ۳۶.]]</ref>. افزون بر استهزاى مؤمنان، خداوند نیز کسانى که مؤمنان را مسخره کنند استهزا خواهد کرد: {{متن قرآن|«الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ۙ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»}}<ref>[[آیه 79 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۷۹.]]</ref>.
-در آیه‌اى دیگر نیز به استهزاى مؤمنان از سوى منافقان اشاره شده و در آن استهزاى خداوند را از پیامدهاى آن برشمرده است: {{متن قرآن|«و اِذا لَقُوا الَّذینَ ءامَنوا قالوا ءامَنّا و اِذا خَلَوا اِلى شَیاطینِهِم قالوا اِنّا مَعَکم اِنَّما نَحنُ مُستَهزِءون * اَللّهُ یستَهزِئُ بِهِم و یمُدُّهُم فى طُغیانِهِم یعمَهون»}} ([[سوره بقره]]/۲،۱۴‌ـ‌۱۵). در تفسیر استهزاى خداوند وجوه گوناگونى بیان شده است. بیشتر مفسران استهزاى خداوند را مَجاز دانسته و در توجیه آن گفته‌اند: استهزاى خداوند همان توبیخ و سرزنش آنان است <ref>جامع‌البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۱۹۱؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۶۶‌ـ‌۶۷‌.</ref>، یا مراد کیفر استهزا است،<ref> التبیان، ج‌۵، ص‌۲۶۷؛ مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۱۴۱.</ref> چنان‌که از [[امام‌ رضا]] علیه السلام نقل شده که خداوند کسى را استهزا نمى‌کند بلکه آنان را به جزاى استهزایشان عذاب مى‌کند.<ref>التوحید، ص‌۱۶۳؛ نورالثقلین، ج‌۱، ص‌۳۵.</ref>
+در آیه‌اى دیگر نیز به استهزاى مؤمنان از سوى منافقان اشاره شده و در آن استهزاى خداوند را از پیامدهاى آن برشمرده است: «{{متن قرآن|{{آیه|2|14}} 💠<ref>[[آیه 14 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۴‌.]]</ref> {{آیه|2|15}}<ref>[[آیه 15 سوره بقره|همان، آیه ۱۵.]]</ref>}}». در تفسیر استهزاى خداوند وجوه گوناگونى بیان شده است. بیشتر مفسران استهزاى خداوند را مَجاز دانسته و در توجیه آن گفته‌اند: استهزاى خداوند همان توبیخ و سرزنش آنان است <ref>جامع‌البیان، مج‌۱، ج‌۱، ص‌۱۹۱؛ الکشاف، ج‌۱، ص‌۶۶‌ـ‌۶۷‌.</ref>، یا مراد کیفر استهزا است،<ref> التبیان، ج‌۵، ص‌۲۶۷؛ مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۱۴۱.</ref> چنان‌که از [[امام‌ رضا]] علیه السلام نقل شده که خداوند کسى را استهزا نمى‌کند بلکه آنان را به جزاى استهزایشان عذاب مى‌کند.<ref>التوحید، ص‌۱۶۳؛ نورالثقلین، ج‌۱، ص‌۳۵.</ref>
-قول دیگر این است که استهزاى خداوند همان مهلت دادن و تجدید نعمت برایشان است، چنان‌که قرآن در پى استهزاى خداوند آورده است: {{متن قرآن|«و یمُدُّهُم فى طُغینِهِم یعمَهون»}}، و این معنا از آن جهت استهزا نامیده شده که آنان مى‌پندارند خدا به آنان لطف کرده که به آنان مهلت داده است، حال آن که این امهال (‌[[استدراج]]) براى افزودن بر عذاب آنان است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۱۴۱.</ref> قول دیگر که از [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]] نقل شده این است که این استهزا حقیقى و مربوط به [[قیامت]] است، به این صورت که خداوند درى از [[بهشت]] بر روى جهنمیان مى‌گشاید و چون آنان به سوى آن روى آورند آن در را بر رویشان بسته و درى دیگر مى‌گشاید و چون به سوى آن مى‌روند آن در نیز بسته مى‌شود که در این هنگام مؤمنان بهشتى به آنان مى‌خندند.<ref>همان، ص‌۱۴۱‌ـ‌۱۴۲.</ref>
+قول دیگر این است که استهزاى خداوند همان مهلت دادن و تجدید نعمت برایشان است، چنان‌که قرآن در پى استهزاى خداوند آورده است: {{متن قرآن|«... وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ»}}، و این معنا از آن جهت استهزا نامیده شده که آنان مى‌پندارند خدا به آنان لطف کرده که به آنان مهلت داده است، حال آن که این امهال (‌[[استدراج]]) براى افزودن بر عذاب آنان است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۱، ص‌۱۴۱.</ref> قول دیگر که از [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]] نقل شده این است که این استهزا حقیقى و مربوط به [[قیامت]] است، به این صورت که خداوند درى از [[بهشت]] بر روى جهنمیان مى‌گشاید و چون آنان به سوى آن روى آورند آن در را بر رویشان بسته و درى دیگر مى‌گشاید و چون به سوى آن مى‌روند آن در نیز بسته مى‌شود که در این هنگام مؤمنان بهشتى به آنان مى‌خندند.<ref>همان، ص‌۱۴۱‌ـ‌۱۴۲.</ref>
 '''۶. حسرت در قیامت'''
-کسانى که پیامبر و مؤمنان را در دنیا به استهزا گرفته‌اند، در آخرت به شدت از کار خود پشیمان و بر کوتاهى خود در انجام دادن کارهاى نیک و ترک استهزا دچار حسرت اند: {{متن قرآن|«یاحَسرَتى عَلى ما فَرَّطتُ فى جَنبِ اللّهِ و اِن کنتُ لَمِنَ السّاخِرین»}}.([[سوره زمر]]/۳۹، ۵۶) کوتاهى این گروه در انجام کارهاى خیر و ترک اعمال ناروا به قدرى است که حتى خداوند نیز واژه حسرت را درباره آنان بکار برده، مى‌گوید: {{متن قرآن|«یاحَسرَةً عَلَى العِبادِ ما یأتیهِم مِن رَسول اِلاّ کانوا بِهِ یستَهزِءون»}} ([[سوره یس]]/۳۶،‌۳۰)؛ یعنى حسرت و پشیمانى بر چنین بندگانى باد که زمینه هدایت براى آنان فراهم بوده ولى به جاى آن به استهزاى پیامبران الهى پرداختند. در این که اهل حسرت در این آیه و مانند آن کیان‌اند و مورد حسرت چه کسانى هستند، اقوال متعددى در بین مفسران است.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۴‌ـ‌۵؛ التبیان، ج‌۸، ص‌۴۵۴؛ مجمع البیان، ج‌۸، ص‌۶۵۹.</ref>
+کسانى که پیامبر و مؤمنان را در دنیا به استهزا گرفته‌اند، در آخرت به شدت از کار خود پشیمان و بر کوتاهى خود در انجام دادن کارهاى نیک و ترک استهزا دچار حسرت اند: {{متن قرآن|«... يَا حَسْرَتَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ»}}<ref>[[آیه 56 سوره زمر|سوره زمر، آیه ۵۶.]]</ref>. کوتاهى این گروه در انجام کارهاى خیر و ترک اعمال ناروا به قدرى است که حتى خداوند نیز واژه حسرت را درباره آنان بکار برده، مى‌گوید: {{متن قرآن|«يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ»}}<ref>[[آیه 30 سوره یس|سوره یس، آیه ۳۰.]]</ref>. یعنى حسرت و پشیمانى بر چنین بندگانى باد که زمینه هدایت براى آنان فراهم بوده ولى به جاى آن به استهزاى پیامبران الهى پرداختند. در این که اهل حسرت در این آیه و مانند آن کیان‌اند و مورد حسرت چه کسانى هستند، اقوال متعددى در بین مفسران است.<ref>جامع البیان، مج‌۱۲، ج‌۲۳، ص‌۴‌ـ‌۵؛ التبیان، ج‌۸، ص‌۴۵۴؛ مجمع البیان، ج‌۸، ص‌۶۵۹.</ref>
 '''۷. خوارى و عذاب اخروى'''
-کیفر استهزاگران انبیا و آیات الهى و مؤمنان، [[جهنم]] است: {{متن قرآن|«ذلِک جَزاؤُهُم جَهَنَّمُ بِما کفَروا واتَّخَذوا ءایتى و رُسُلى هُزُوا»}}([[سوره کهف]]/۱۸، ۱۰۶) و براى آنان عذابى دردناک ([[سوره توبه]]/۹،۷۹) و خوارکننده است: {{متن قرآن|«اُولئِک لَهُم عَذابٌ مُهین»}} ([[سوره جاثیه]]/۴۵،۹ و نیز [[سوره هود]]/۱۱،۳۹)؛ عذابى که هیچ‌گاه از آن خارج نشده و عذر آنان نیز پذیرفته نخواهد شد: {{متن قرآن|«فَالیومَ لایخرَجونَ مِنها و لا هُم یستَعتَبون»}} (سوره جاثیه/۴۵، ۳۵) و در برابر فریاد آنان براى خروج با لحنى تحقیرکننده به خاموشى فراخوانده خواهند شد: {{متن قرآن|«رَبَّنا اَخرِجنا مِنها فَاِن عُدنا فَاِنّا ظالِمون * قالَ اخسَوا فیها و لاتُکلِّمون * اِنَّهُ کانَ فَریقٌ مِن عِبادى یقولونَ رَبَّنا ءامَنّا... فَاتَّخَذتُموهُم سِخریـًّا»}} ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۱۰۷‌ـ‌۱۱۰). نه اعمالى که در دنیا انجام داده‌اند برایشان سودى خواهد داشت و نه یاورانى که غیر از خدا براى خود برگزیده‌اند: {{متن قرآن|«و لایغنى عَنهُم ما کسَبوا شَیـًا ولا مَا اتَّخَذوا مِن دونِ اللّهِ اَولِیاءَ و لَهُم عَذابٌ عَظیم»}} ([[سوره جاثیه]]/۴۵، ۱۰)، از این‌ رو آنان در آخرت هیچ کمک و یاورى نخواهند داشت: {{متن قرآن|«ما لَکم مِن ناصِرین * ذلِکم بِاَنَّکمُ اتَّخَذتُم ءایتِ اللّهِ هُزُوًا»}} (سوره جاثیه/۴۵، ۳۴‌ـ‌۳۵ و نیز سوره انعام/۶، ۷۰).
+کیفر استهزاگران انبیا و آیات الهى و مؤمنان، [[جهنم]] است: «{{متن قرآن|{{آیه|18|106}}}}<ref>سوره کهف، آیه ۱۰۶.</ref> و براى آنان عذابى دردناک ([[سوره توبه]]/۹،۷۹) و خوارکننده است: {{متن قرآن|«اُولئِک لَهُم عَذابٌ مُهین»}} ([[سوره جاثیه]]/۴۵،۹ و نیز [[سوره هود]]/۱۱،۳۹)؛ عذابى که هیچ‌گاه از آن خارج نشده و عذر آنان نیز پذیرفته نخواهد شد: {{متن قرآن|«فَالیومَ لایخرَجونَ مِنها و لا هُم یستَعتَبون»}} (سوره جاثیه/۴۵، ۳۵) و در برابر فریاد آنان براى خروج با لحنى تحقیرکننده به خاموشى فراخوانده خواهند شد: {{متن قرآن|«رَبَّنا اَخرِجنا مِنها فَاِن عُدنا فَاِنّا ظالِمون * قالَ اخسَوا فیها و لاتُکلِّمون * اِنَّهُ کانَ فَریقٌ مِن عِبادى یقولونَ رَبَّنا ءامَنّا... فَاتَّخَذتُموهُم سِخریـًّا»}} ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۱۰۷‌ـ‌۱۱۰). نه اعمالى که در دنیا انجام داده‌اند برایشان سودى خواهد داشت و نه یاورانى که غیر از خدا براى خود برگزیده‌اند: {{متن قرآن|«و لایغنى عَنهُم ما کسَبوا شَیـًا ولا مَا اتَّخَذوا مِن دونِ اللّهِ اَولِیاءَ و لَهُم عَذابٌ عَظیم»}} ([[سوره جاثیه]]/۴۵، ۱۰)، از این‌ رو آنان در آخرت هیچ کمک و یاورى نخواهند داشت: {{متن قرآن|«ما لَکم مِن ناصِرین * ذلِکم بِاَنَّکمُ اتَّخَذتُم ءایتِ اللّهِ هُزُوًا»}} (سوره جاثیه/۴۵، ۳۴‌ـ‌۳۵ و نیز سوره انعام/۶، ۷۰).
 ==برخورد با استهزاءکنندگان==

@@ سطر ۹۸: / سطر ۹۸: @@
 '''۱. هلاکت دنیوى'''
-استهزاى پیامبران الهى از سوى امت هاى پیشین باعث شد که خداوند به سختى از آنان انتقام گرفته، آنان را دچار هلاکت دنیوى کند: {{متن قرآن|«و ما یأتیهِم مِن نَبىّ اِلاّ کانوا بِهِ یستَهزِءون * فَاَهلَکنا اَشَدَّ مِنهُم بَطشـًا و مَضى مَثَلُ الاَوَّلین»}} ([[سوره زخرف]]/۴۳، ۷‌ـ‌۸). یکى از امورى که بیشتر آنان به تمسخر مى‌گرفتند عذاب موعود از جانب پیامبران بود؛ لیکن همان عذابى که آن را به تمسخر مى‌گرفتند دامنگیر آنان شد: {{متن قرآن|«فَحاقَ بِالَّذینَ سَخِروا مِنهُم ما کانوا بِهِ یستَهزِءون»}} ([[سوره انعام]]/۶،۱۰ و‌ نیز [[سوره هود]]/۱۱،۸؛ [[سوره نحل]]/۱۶،۳۴؛ [[سوره انبیاء]]/ ۲۱،۴۱؛ [[سوره زمر]]/۳۹،۴۸؛ [[سوره غافر]]/۴۰،۸۳؛ [[سوره جاثیه]]/۴۵،۳۳؛ [[سوره احقاف]]/۴۶،۲۶). همچنین در [[شأن نزول]] آیه {{متن قرآن|«اِنّا‌ کفَینک المُستَهزِءین»}} ([[سوره حجر]]/۱۵،۹۵) که درباره استهزاکنندگان [[پیامبر اسلام]] است، آمده که ۵ یا ۶ نفر از آنان هر یک با اشاره [[جبرئیل]] به نوعى گرفتار بلایى شده، در دنیا نابود شدند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۸‌، ج‌۱۴، ص‌۹۵؛ مجمع‌البیان، ج‌۶‌، ص‌۵۳۳‌ـ‌۵۳۴.</ref>
+استهزاى پیامبران الهى از سوى امت هاى پیشین باعث شد که خداوند به سختى از آنان انتقام گرفته، آنان را دچار هلاکت دنیوى کند: «{{متن قرآن|{{آیه|43|7}} 💠<ref>[[آیه 7 سوره زخرف|سوره زخرف، آیه ۷‌.]]</ref> {{آیه|43|8}}<ref>[[آیه 8 سوره زخرف|همان، آیه ۸.]]</ref>}}»؛ یکى از امورى که بیشتر آنان به تمسخر مى‌گرفتند عذاب موعود از جانب پیامبران بود؛ لیکن همان عذابى که آن را به تمسخر مى‌گرفتند دامنگیر آنان شد: {{متن قرآن|«... فَحَاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ»}}<ref>[[آیه 10 سوره انعام|سوره انعام، آیه ۱۰.]]</ref> و‌ نیز [[سوره هود]]/۱۱،۸؛ [[سوره نحل]]/۱۶،۳۴؛ [[سوره انبیاء]]/ ۲۱،۴۱؛ [[سوره زمر]]/۳۹،۴۸؛ [[سوره غافر]]/۴۰،۸۳؛ [[سوره جاثیه]]/۴۵،۳۳؛ [[سوره احقاف]]/۴۶،۲۶). همچنین در [[شأن نزول]] آیه {{متن قرآن|«إِنَّا كَفَيْنَاكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ»}}<ref>[[آیه 95 سوره حجر|سوره حجر، آیه ۹۵.]]</ref>، که درباره استهزاکنندگان [[پیامبر اسلام]] است، آمده که ۵ یا ۶ نفر از آنان هر یک با اشاره [[جبرئیل]] به نوعى گرفتار بلایى شده، در دنیا نابود شدند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۸‌، ج‌۱۴، ص‌۹۵؛ مجمع‌البیان، ج‌۶‌، ص‌۵۳۳‌ـ‌۵۳۴.</ref>
 '''۲. حبط اعمال'''
-باطل شدن اعمال از دیگر آثار استهزاى آیات خدا و پیامبران الهى شمرده شده است. اینان در [[قیامت]] ثواب اعمال خود را از‌ دست داده و هیچ بهره‌اى از کارهاى خیر دنیوى خود نخواهند برد: {{متن قرآن|«اُولئِک الَّذینَ کفَروا بِایتِ رَبِّهِم ولِقاهِ فَحَبِطَت اَعمالُهُم فَلا نُقیمُ لَهُم یومَ القِیامَةِ وَزناً * ذلِک جَزاؤُهُم جَهَنَّمُ بِما‌کفَروا واتَّخَذوا ءایتى و رُسُلى هُزُوا»}} ([[سوره کهف]]/۱۸، ۱۰۵‌ـ‌۱۰۶) و جمله {{متن قرآن|«فَلا نُقیمُ لَهُم یومَ‌القِیامَةِ وَزناً»}} به این حقیقت اشاره دارد که بر اثر بطلان اعمال استهزاگران، آنان هیچ وزن و ارزشى در پیشگاه خداوند ندارند یا چنان‌که برخى گفته‌اند، بر اثر بطلان اعمال آنها خداوند هیچ میزانى براى سنجش اعمال آنان برپا نخواهد کرد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶‌، ص۷۶۷؛ نمونه، ج۱۲، ص‌۵۶۲.</ref>
+باطل شدن اعمال از دیگر آثار استهزاى آیات خدا و پیامبران الهى شمرده شده است. اینان در [[قیامت]] ثواب اعمال خود را از‌ دست داده و هیچ بهره‌اى از کارهاى خیر دنیوى خود نخواهند برد: «{{متن قرآن|{{آیه|18|105}} 💠<ref>[[آیه 105 سوره کهف|سوره کهف، آیه ۱۰۵‌.]]</ref> {{آیه|18|106}}<ref>[[آیه 106 سوره کهف|همان، آیه ۱۰۶.]]</ref>}}»؛ و جمله {{متن قرآن|«فَلا نُقیمُ لَهُم یومَ‌القِیامَةِ وَزناً»}} به این حقیقت اشاره دارد که بر اثر بطلان اعمال استهزاگران، آنان هیچ وزن و ارزشى در پیشگاه خداوند ندارند یا چنان‌که برخى گفته‌اند، بر اثر بطلان اعمال آنها خداوند هیچ میزانى براى سنجش اعمال آنان برپا نخواهد کرد.<ref>مجمع‌البیان، ج۶‌، ص۷۶۷؛ نمونه، ج۱۲، ص‌۵۶۲.</ref>
 '''۳. فراموشى خداوند'''
-پیامد دیگر استهزا [[غفلت]] از یاد خداست: {{متن قرآن|«فَاتَّخَذتُموهُم سِخریـًّا حَتّى اَنسَوکم ذِکرى و کنتُم مِنهُم تَضحَکون»}} ([[سوره مؤمنون]]/۲۳،۱۱۰)؛ به همین سبب خداوند نیز در قیامت آنان را فراموش مى‌کند: {{متن قرآن|«و قیلَ الیومَ نَنساکم کما نَسیتُم لِقاءَ یومِکم هذا و مَأواکمُ النّارُ و ما لَکم مِن ناصِرین * ذلِکم بِاَنَّکمُ اتَّخَذتُم ءایتِ اللّهِ هُزُوًا»}} ([[سوره جاثیه]]/۴۵، ۳۴‌ـ‌۳۵) و فراموشى خداوند به این است که آنان‌ را در آتش [[جهنم]] رها کند و به یارى آنان نشتابد.<ref> مجمع‌البیان، ج۹، ص۱۲۱؛ المیزان، ج۱۸، ص۱۸۰.</ref>
+پیامد دیگر استهزا [[غفلت]] از یاد خداست: {{متن قرآن|«فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّىٰ أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ»}}<ref>[[آیه 110 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۱۱۰.]]</ref> به همین سبب خداوند نیز در قیامت آنان را فراموش مى‌کند: «{{متن قرآن|{{آیه|45|34}} 💠<ref>[[آیه 34 سوره جاثیة|سوره جاثیة، آیه ۳۴‌.]]</ref> {{آیه|45|35}}<ref>[[آیه 35 سوره جاثیة|همان، آیه ۳۵.]]</ref>}}»؛ و فراموشى خداوند به این است که آنان‌ را در آتش [[جهنم]] رها کند و به یارى آنان نشتابد.<ref> مجمع‌البیان، ج۹، ص۱۲۱؛ المیزان، ج۱۸، ص۱۸۰.</ref>
 '''۴. ارتداد'''

@@ سطر ۹۰: / سطر ۹۰: @@
 ==استهزاء و سبک شمردن دین==
-علاوه بر آنچه در مورد استهزاء پیامبران و مؤمنان گفته شد، مسلمان نیز نباید به [[احکام]] و قوانین دینى بى‌اعتنایى کرده یا آن را سبک بشمارد، زیرا بى‌اعتنایى یا سبک شمردن [[دین]] از نگاه [[قرآن]] به منزله استهزاى آن است. قرآن در آیه ۲۳۱ [[سوره بقره]] به مسلمانانى که همسرانشان را [[طلاق]] مى‌دهند سفارش مى‌کند که یا آنان را به خوبى رها سازند یا در خانه به خوبى و خوشى نگه دارند؛ سپس مى‌گوید: آیات الهى را به تمسخر نگیرید: {{متن قرآن|«و‌لاتَتَّخِذُوا آیاتِ اللّهِ هُزُوًا»}}. مراد از «آیات خدا» اوامر و نواهى خداوند است<ref> تفسیر قرطبى، ج‌۳، ص‌۱۰۴.</ref> و استهزاى اوامر و نواهى خدا، بى‌اعتنایى و ترک آنهاست؛ بدین معنا که اگر [[واجب|وجوب]] یا [[حرام|حرمت]] تکلیفى به مسلمان برسد و او آن را ترک گوید، گویا آن حکم را به تمسخر گرفته است؛<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۶‌، ص‌۱۱۸.</ref> همچنین کسى که به اهمیت [[احکام شرعی|احکام]] الهى واقف باشد ولى آن را سبک بشمارد، گویا آن را به مسخره گرفته است.<ref>التحریروالتنویر، ج‌۲، ص‌۴۲۴.</ref> برخى گفته‌اند: احکام الهى در واقع براى اصلاح مفاسد جامعه تشریع شده است، بنابراین اگر کسى به ظاهر احکام عمل کرده بدون این که اثرى بر آن مترتب کند، احکام خدا را استهزا کرده است.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۳۷.</ref>
+علاوه بر آنچه در مورد استهزاء پیامبران و مؤمنان گفته شد، مسلمان نیز نباید به [[احکام]] و قوانین دینى بى‌اعتنایى کرده یا آن را سبک بشمارد، زیرا بى‌اعتنایى یا سبک شمردن [[دین]] از نگاه [[قرآن]] به منزله استهزاى آن است. قرآن در [[سوره بقره]] به مسلمانانى که همسرانشان را [[طلاق]] مى‌دهند سفارش مى‌کند که یا آنان را به خوبى رها سازند یا در خانه به خوبى و خوشى نگه دارند؛ سپس مى‌گوید: آیات الهى را به تمسخر نگیرید: {{متن قرآن|«... وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا ...»}}<ref>[[آیه 231 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۳۱.]]</ref>. مراد از «آیات خدا» اوامر و نواهى خداوند است<ref> تفسیر قرطبى، ج‌۳، ص‌۱۰۴.</ref> و استهزاى اوامر و نواهى خدا، بى‌اعتنایى و ترک آنهاست؛ بدین معنا که اگر [[واجب|وجوب]] یا [[حرام|حرمت]] تکلیفى به مسلمان برسد و او آن را ترک گوید، گویا آن حکم را به تمسخر گرفته است؛<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۶‌، ص‌۱۱۸.</ref> همچنین کسى که به اهمیت [[احکام شرعی|احکام]] الهى واقف باشد ولى آن را سبک بشمارد، گویا آن را به مسخره گرفته است.<ref>التحریروالتنویر، ج‌۲، ص‌۴۲۴.</ref> برخى گفته‌اند: احکام الهى در واقع براى اصلاح مفاسد جامعه تشریع شده است، بنابراین اگر کسى به ظاهر احکام عمل کرده بدون این که اثرى بر آن مترتب کند، احکام خدا را استهزا کرده است.<ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۳۷.</ref>
 ==آثار و پیامدهاى استهزاء==

@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۴: @@
 '''۳. منافقان'''
-منافقان، پیامبر و قرآن و مسلمانان و حتى خداوند را مسخره مى‌کردند که قرآن در آیات [[سوره توبه]]، آنان را مذمت کرده و به سبب این کار آنان را کافر شمرده است: {{متن قرآن|«... قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ ﴿٦٥﴾<ref>[[آیه 65 سوره توبه|سوره توبه، آیه ٦٥.]]</ref> لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ...»<ref>[[آیه 66 سوره توبه|همان، آیه ۶۶.]]</ref>}} منافقان در باطن اعتقادى به [[اسلام]] نداشتند و هدف برخى از آنان در ادعاى اسلام و [[ایمان]] تمسخر مؤمنان بود: {{متن قرآن|«و اِذا لَقُوا الَّذینَ ءامَنوا قالوا ءامَنّا و اِذا خَلَوا اِلى شَیاطینِهِم قالوا اِنّا مَعَکم اِنَّما نَحنُ مُستَهزِءون»}}<ref>[[آیه 14 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۴.]]</ref>.
+منافقان، پیامبر و قرآن و مسلمانان و حتى خداوند را مسخره مى‌کردند که قرآن در آیات [[سوره توبه]]، آنان را مذمت کرده و به سبب این کار آنان را کافر شمرده است: {{متن قرآن|«... قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ ﴿٦٥﴾<ref>[[آیه 65 سوره توبه|سوره توبه، آیه ٦٥.]]</ref> لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ...<ref>[[آیه 66 سوره توبه|همان، آیه ۶۶.]]</ref>}}» منافقان در باطن اعتقادى به [[اسلام]] نداشتند و هدف برخى از آنان در ادعاى اسلام و [[ایمان]] تمسخر مؤمنان بود: {{متن قرآن|«و اِذا لَقُوا الَّذینَ ءامَنوا قالوا ءامَنّا و اِذا خَلَوا اِلى شَیاطینِهِم قالوا اِنّا مَعَکم اِنَّما نَحنُ مُستَهزِءون»}}<ref>[[آیه 14 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۴.]]</ref>.
 آنان [[زکات]] و [[صدقه|صدقه‌]] دهندگان را به تمسخر مى‌گرفتند؛ سالم‌ بن‌ عمیر انصارى که مسلمانى تهیدست بود به مقدار یک صاع خرما براى صدقه نزد پیامبر صلى الله علیه و آله آورد. منافقان گفتند: خدا چه نیازى به خرماى ناچیز او دارد.<ref>تفسیر قمى، ج‌۱، ص‌۳۳۰.</ref> و اگر مردى ثروتمند مانند عبدالرحمن‌ بن‌ عوف مى‌آمد و ۴۰۰۰ درهم صدقه مى‌آورد او را نیز مسخره مى‌کردند و مى‌گفتند: او به قصد ریا آن را مى‌پردازد<ref>جامع‌البیان، مج‌۶‌، ج‌۱۰، ص‌۲۴۸.</ref> که قرآن در [[سوره توبه]] به این دو مورد اشاره کرده است: {{متن قرآن|«الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ ۙ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ»}}<ref>[[آیه 79 سوره توبه|سوره توبه، آیه ۷۹.]]</ref>.