استغاثه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* استغاثه در مباحث کلامی */

2025-02-20T17:30:23Z

‏استغاثه در مباحث کلامی

Mohammadi: /* استغاثه در قرآن */

2025-02-20T17:22:43Z

‏استغاثه در قرآن

Mohammadi: /* استغاثه در قرآن */

2025-02-20T16:52:41Z

‏استغاثه در قرآن

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۴۱

2023-11-02T13:41:12Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۸

2023-11-02T11:18:31Z

مهدی موسوی در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۰

2023-11-02T07:20:31Z

مهدی موسوی در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۳۶

2023-11-02T05:36:46Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲ اکتبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۱۰

2019-10-02T08:10:38Z

سید مهدی خدایی: 6پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-09-15T16:35:56Z

6پروژه: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

سید مهدی خدایی در ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۴۸

2016-01-18T11:48:52Z

@@ سطر ۳۸: / سطر ۳۸: @@
 با این وجود، برخی مانند فرقه [[وهابیت]]، هر نوع استغاثه و یاری خواستن و... از غیر خدا را ممنوع و [[شرک]] دانسته اند. در پاسخ باید گفت: مستقلّ در تأثیر، تنها ذات پاک خداست و در استغاثه و [[توسل]] نیز چیزی جای خدا را نمی گیرد. انسان استغاثه کننده، تنها زمانی عملی مشرکانه و [[کفر]] آمیز مرتکب شده است که ایجاد امور را به دست عاملی مستقل از خداوند بداند و اگر کسی بر این باور باشد مشرک یا کافر شده است؛ امّا اگر به تبعی و اکتسابی بودن عمل پیامبر یا ولیّ خدا باور داشته باشد، ایرادی نخواهد داشت.
-بر جواز استعانت و استغاثه از پیامبران و اولیاء دین، می توان به برخی از آیات [[قرآن]] نیز استدلال نمود، از جمله: آیه ۳۵ [[سوره مائده]] است که خدای متعال می فرماید: {{متن قرآن|«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ»}}؛ ای کسانیکه ایمان آورده‌اید تقوای خدا پیشه کنید و در طلب وسیله‌ای باشید که شما را به خداوند نزدیک کند.
+بر جواز استعانت و استغاثه از پیامبران و اولیاء دین، می توان به برخی از آیات [[قرآن]] نیز استدلال نمود، از جمله: آیه ۳۵ [[سوره مائده]] است که خدای متعال می فرماید: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ ...»}}؛<ref>[[آیه 35 سوره مائده|سوره مائده، آیه ۳۵.]]</ref> ای کسانیکه ایمان آورده‌اید تقوای خدا پیشه کنید و در طلب وسیله‌ای باشید که شما را به خداوند نزدیک کند.
-همچنین طبق آیه شریفه {{متن قرآن|«...فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِی مِنْ شِیعَتِهِ عَلَى الَّذِی مِنْ عَدُوِّهِ فَوَکزَهُ مُوسَىٰ فَقَضَىٰ عَلَیهِ...»}} ([[سوره قصص]]، ۱۵) یکی از پیروان [[حضرت موسی]] علیه السلام با یکی از دشمنانش درگیر شده بود که از حضرت موسی استغاثه کرد و آن حضرت هم او را کمک کرد.
+همچنین طبق آیه شریفه {{متن قرآن|«... فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ فَوَكَزَهُ مُوسَىٰ فَقَضَىٰ عَلَيْهِ ...»}} <ref>[[آیه 15 سوره قصص|سوره قصص، آیه ۱۵.]]</ref> یکی از پیروان [[حضرت موسی]] علیه السلام با یکی از دشمنانش درگیر شده بود که از حضرت موسی استغاثه کرد و آن حضرت هم او را کمک کرد.
 بنابراین، [[شرک]] پنداشتن استغاثه به اولیاء الهی و ارواح مقدس آنان، نادرست بوده و از عدم فهم صحیح [[توحید افعالی]] ناشی می‌شود.<ref>الملل والنحل، ج‌۴، ص‌۷۸‌‌-۸۴.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 {{متن قرآن|«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَىٰ وَهُوَ مَكْظُومٌ»}}.<ref>[[آیه 48 سوره قلم|سوره قلم، آیه ۴۸.]]</ref> و مانند صاحب ماهی [یونس] مباش [که در تقاضای مجازات قومش شتاب کرد و گرفتار مجازات ترک اَولی شد] در آن زمان که با‌ نهایت اندوه خدا را خواند. همان‌گونه که خداوند در پی استغاثه یونس در شکم ماهی او را نجات داد، مؤمنان را نیز هنگامی‌ که به درگاه خدا استغاثه کنند و او را بخوانند از رنج و بلا‌ می‌رهاند.<ref>همان، مج‌۱۰، ج‌۱۷، ص‌۱۰۷.</ref>به‌ طور کلّی، آیه ۶۲ [[سوره نمل]]: {{متن قرآن|«أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ ...»}}<ref>[[آیه 62 سوره نمل|سوره نمل، آیه ۶۲.]]</ref>، و نیز آیه {{متن قرآن|«... وَكَذَٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ»}}<ref>سوره انبیاء، آیه ۸۸.</ref>}} متضمّن این وعده است که خداوند استغاثه افراد مضطر و درمانده را اجابت می‌کند و مؤمنان را از غم و اندوه می‌رهاند.<ref>مجمع‌البیان، ج۷، ص۹۷؛ روض‌الجنان، ج‌۱۳، ص‌۲۷۶؛ المیزان، ج‌۱۴، ص‌۳۱۵.</ref> مضمون برخی از [[احادیث]] نیز که تکرار [[دعا]] را سبب برآمدن حاجت می‌داند، مؤیّد مطلب یاد شده است.<ref>الکافی، ج‌۲، ص‌۴۷۵.</ref>
-البته اجابت استغاثه شرایطی دارد، از این‌ رو استغاثه امّت هایی که [[پیامبران]] خویش را تکذیب کرده‌اند - به جز قوم [[حضرت یونس]] ([[سوره یونس]]/۱۰، ۹۸) -، هنگام ظاهرشدن [[عذاب]] الهی سودی به آنان نبخشیده است: {{متن قرآن|«كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ»}}[[<ref>[[آیه 3 سوره ص|سوره ص، آیه ۳۸.]]</ref>]] و استغاثه دوزخیانی که خروج از [[جهنم]] را با ناله از پروردگار خویش خواستار می‌شوند بی‌پاسخ می‌ماند: {{متن قرآن|«وَالَّذِینَ کفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ... وَهُمْ یصْطَرِخُونَ فِیهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا... فَمَا لِلظَّالِمِینَ مِن نَّصِیرٍ»}} ([[سوره فاطر]]/۳۵، ۳۶‌‌-۳۷) یا با خطاب مخصوص به راندن سگ، رانده می‌شوند: {{متن قرآن|«اخْسَؤُوا فِیهَا وَلَا تُکلِّمُونِ»}} ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۱۰۸)، یا از استغاثه آنان به «جؤار» (صدایی که حیوانات وحشی هنگام گرفتاری، برای نجات بلند می‌کنند)<ref>مجمع‌البیان، ج۷، ص‌۱۷۸؛ المیزان، ج‌۱۵، ص۴۴.</ref> تعبیر کرده و به صراحت به آنها می‌گویند: شما از ناحیه ما یاری نمی‌شوید: {{متن قرآن|«حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِیهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ یجْأَرُونَ * لَا تَجْأَرُوا الْیوْمَ إِنَّکم مِّنَّا لَا تُنصَرُونَ»}} ([[سوره مومنون]]/۲۳، ۶۴‌‌-۶۵).
+البته اجابت استغاثه شرایطی دارد، از این‌ رو استغاثه امّت هایی که [[پیامبران]] خویش را تکذیب کرده‌اند - به جز قوم [[حضرت یونس]] ([[سوره یونس]]/۱۰، ۹۸) -، هنگام ظاهرشدن [[عذاب]] الهی سودی به آنان نبخشیده است: {{متن قرآن|«كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ»}}<ref>[[آیه 3 سوره ص|سوره ص، آیه ۳۸.]]</ref> و استغاثه دوزخیانی که خروج از [[جهنم]] را با ناله از پروردگار خویش خواستار می‌شوند بی‌پاسخ می‌ماند: {{متن قرآن|«وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ۚ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ ۖ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ»}}<ref>[[آیه 37 سوره فاطر|سوره فاطر، آیه ۳۷.]]</ref>  یا با خطاب مخصوص به راندن سگ، رانده می‌شوند: {{متن قرآن|«قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ»}}<ref>[[آیه 108 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۱۰۸.]]</ref>، یا از استغاثه آنان به «جؤار» (صدایی که حیوانات وحشی هنگام گرفتاری، برای نجات بلند می‌کنند)<ref>مجمع‌البیان، ج۷، ص‌۱۷۸؛ المیزان، ج‌۱۵، ص۴۴.</ref> تعبیر کرده و به صراحت به آنها می‌گویند: شما از ناحیه ما یاری نمی‌شوید: {{متن قرآن|«حَتَّىٰ إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ ۞<ref>[[آیه 64 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۶۴‌‌.]]</ref> لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ ۖ إِنَّكُمْ مِنَّا لَا تُنْصَرُونَ»<ref>[[آیه 65 سوره مؤمنون|همان، آیه ۶۵.]]</ref>}}
 ==استغاثه در مباحث کلامی==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{خوب}}«اِستغاثه»<br />
+{{خوب}}'''«اِستغاثه»''' از واژگان [[قرآن|قرآنی]]، به معنای فریاد‌رس‌خواهی و طلب یاری از [[الله|خداوند]] در حال دشواری و سختی است. البته این واژه برای کمک خواستن از سایر انسانها نیز کاربرد دارد و منحصر به درخواست کمک از خدا نیست.
 ==واژه‌شناسی==
-واژه «استغاثه»، مصدر باب استفعال از ریشه «غ‌‌.و‌‌.ث» به‌ معنای طلب نصرت و فریاد‌رس خواهی<ref>مفردات، ص617، «غوث»؛ فرهنگ معارف اسلامی، ص‌177؛ الموسوعة الذهبیه، ص‌275.</ref> و استمداد در حال شدت و محنت است.<ref>مقاییس اللغه، ج‌4، ص‌400.</ref> استغاثه عبارت است از ندایی که متوجه شخصی است که از دشواری و سختی واقع شده نجات می دهد و یا بر دفع آن قبل از وقوع، کمک و یاری می کند؛<ref>حسن، عباس؛ النحو الوافی، ج4، ص 68.</ref> مانند جایی که متکلم برای نجات شخص در حال غرق شدن فریاد می زند: «یا لَلناسِ لِلغَریقِ»؛ در این مثال متکلم با ندای خود برای نجات غریق، از دیگران طلب کمک و یاری می کند.
+واژه «استغاثه»، مصدر باب استفعال از ریشه «غ‌‌.و‌‌.ث» به‌ معنای طلب نصرت و فریاد‌رس خواهی<ref>مفردات، ص617، «غوث»؛ فرهنگ معارف اسلامی، ص‌177؛ الموسوعة الذهبیه، ص‌275.</ref> و استمداد در حال شدت و محنت است.<ref>مقاییس اللغه، ج‌4، ص‌400.</ref>
 به گفته برخی، «غوث» در اصل، نجات دادن از ابتلا و محنت و قرار دادن شخص در پناه خود است. از این دیدگاه با دو قید «نجات دادن و در پناه خود قرار دادن» فرق میان اغاثه و انقاذ، تخلیص، اعانه، نصر، انجاء و تفریج روشن‌ می‌شود.<ref>التحقیق، ج‌7، ص‌278، «غوث».</ref>
-متکلم در استغاثه با استفاده از ساختار ندا، از شخصی طلب کمک و یاری می کند و در واقع این ندای خاص، نوعی ساختار لفظی برای طلب یاری و کمک خواستن است، اگر چه تحقق این معنا (استغاثه) با ساختار و الفاظ دیگری نیز ممکن است.
+استغاثه عبارت است از ندایی که متوجه شخصی است که از دشواری و سختی واقع شده نجات می دهد و یا بر دفع آن قبل از وقوع، کمک و یاری می کند؛<ref>حسن، عباس؛ النحو الوافی، ج4، ص 68.</ref> مانند جایی که متکلم برای نجات شخص در حال غرق شدن فریاد می زند: «یا لَلناسِ لِلغَریقِ»؛ در این مثال متکلم با ندای خود برای نجات غریق، از دیگران طلب کمک و یاری می کند. متکلم در استغاثه با استفاده از ساختار ندا، از شخصی طلب کمک و یاری می کند و در واقع این ندای خاص، نوعی ساختار لفظی برای طلب یاری و کمک خواستن است، اگر چه تحقق این معنا (استغاثه) با ساختار و الفاظ دیگری نیز ممکن است.
-==حقیقت استغاثه==
+==استغاثه در مباحث کلامی==
-حقیقت استغاثه -که شرط بندگی است-<ref>کشف‌الاسرار، ج‌4، ص‌23.</ref> استمداد از [[خدا]] است، زیرا یگانه تأثیرگذار در عالم اوست و اگر از غیر وی ([[اولیاء الله|اولیای الهی]]) کاری ساخته است، به اذن او و به این جهت است که آنان مجاری فیض وی هستند،<ref>الغدیر، ج‌3، ص‌292.</ref> بر این اساس [[رسول‌ خدا]] صلی الله علیه و آله فرمود: یگانه حقیقتی که بدان‌ استغاثه می‌شود، خداوند است.<ref>کنزالعمال، ج‌10، ص‌373؛ سنن ابن‌ماجه، ج‌2، ص‌1360.</ref>
+حقیقت استغاثه -که شرط بندگی است-<ref>کشف‌الاسرار، ج‌4، ص‌23.</ref> استمداد از [[خدا]] است، زیرا یگانه تأثیرگذار در عالم اوست و اگر از غیر وی ([[اولیاء الله|اولیای الهی]]) کاری ساخته است، به اذن او و به این جهت است که آنان مجاری فیض او هستند، بر این اساس [[رسول‌ خدا]] صلی الله علیه و آله فرمود: یگانه حقیقتی که بدان‌ استغاثه می‌شود، خداوند است.<ref>کنزالعمال، ج‌10، ص‌373؛ سنن ابن‌ماجه، ج‌2، ص‌1360.</ref> نمونه آشکار استغاثه هنگامی است که انسان به بیماری سختی مبتلا می‌شود یا در امواج توفان دریا گرفتار می‌آید و دست خود را از همه جا کوتاه می‌بیند و به اقتضای [[فطرت]] توحیدی، این حقیقت را درمی‌یابد که در عالم، قدرتی هست که بتواند وی را در هر شرایطی که باشد نجات دهد. در‌ این‌ حالت، انسان با تضرّع و زاری، فقط به خدا استغاثه می‌کند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌6‌، ص‌564.</ref>
-البته این به معنای روا نبودن استغاثه به اولیای الهی نیست، زیرا انسان های کامل با توجه به مقام خلافت الهی خویش، در حکم «مستخلفٌ عنه» بوده و می‌توانند مورد استغاثه واقع شوند، از این‌ رو در منابع دینی دعاهایی وارد شده که در آنها از‌ اولیای‌ الهی، چون [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|حضرت زهرا]] علیهاالسلام<ref>‌بحارالانوار، ج‌99، ص‌254؛ مکارم‌الاخلاق، ص‌330.</ref> و [[امام عصر|امام‌ عصر]] عجل الله تعالی فرجه<ref>بحارالانوار، ج‌99، ص‌243‌‌-247.</ref> استغاثه می‌شود، پس [[شرک]] پنداشتن استغاثه به ارواح مقدس نادرست بوده، از عدم فهم صحیح [[توحید افعالی]] ناشی می‌شود.<ref>الملل والنحل، ج‌4، ص‌78‌‌-84.</ref>
+البته این به معنای روا نبودن استغاثه به اولیای الهی نیست، زیرا انسان های کامل با توجه به مقام خلافت الهی خویش، در حکم «مستخلفٌ عنه» بوده و می‌توانند مورد استغاثه واقع شوند، از این‌ رو در منابع دینی دعاهایی وارد شده که در آنها از‌ اولیای‌ الهی، چون [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|حضرت زهرا]] علیهاالسلام<ref>‌بحارالانوار، ج‌99، ص‌254؛ مکارم‌الاخلاق، ص‌330.</ref> و [[امام عصر|امام‌ عصر]] عجل الله تعالی فرجه<ref>بحارالانوار، ج‌99، ص‌243‌‌-247.</ref> استغاثه می‌شود، پس [[شرک]] پنداشتن استغاثه به ارواح مقدس، نادرست بوده، از عدم فهم صحیح [[توحید افعالی]] ناشی می‌شود.<ref>الملل والنحل، ج‌4، ص‌78‌‌-84.</ref>
-نمونه آشکار استغاثه هنگامی است که انسان به بیماری سختی مبتلا می‌شود یا در امواج توفان دریا گرفتار می‌آید و دست خود را از همه جا کوتاه می‌بیند و به اقتضای [[فطرت]] توحیدی، این حقیقت را درمی‌یابد که در عالم، قدرتی هست که بتواند وی را در هر شرایطی که باشد نجات دهد. در‌ این‌ حالت، انسان با تضرّع و زاری، فقط به خدا استغاثه می‌کند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌6‌، ص‌564.</ref>
+با این وجود، برخی فرق [[علم کلام|کلامی]]، هر نوع استغاثه و یاری خواستن و درخواست شفای مریض و ... از غیر خدا را ممنوع و [[شرک]] دانسته اند. اما موافقین استعانت و استغاثه از پیامبران، اولیاء و بزرگان دین، در جهت اثبات ادعای خود دلائل زیادی ذکر کرده‌اند از جمله: آیه 35 [[سوره مائده]] است که خدای متعال می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَابْتَغُواْ إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ»؛ ای کسانیکه ایمان آورده‌ايد از عقاب خدا بترسید و در طلب وسیله‌ای باشید که شما را به خداوند  نزدیک کند.
 ==استغاثه در قرآن==
-مشتقّات واژه «استغاثه» در [[قرآن کریم]] 4 بار بکار رفته است:
+مشتقّات واژه «استغاثه» در 4 آیه از [[قرآن کریم]] بار بکار رفته است:
-*استغاثه سپاهیان [[اسلام]] از خداوند در [[جنگ بدر]] ([[سوره انفال]]، 9).
+*استغاثه سپاهیان [[اسلام]] از خداوند در [[جنگ بدر]]: «إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ» ([[سوره انفال]]، 9).
-*استغاثه پدر و مادر مؤمن به درگاه الهی، برای هدایت فرزند خود به راه راست و دوری وی از انحراف و بی‌ایمانی است ([[سوره احقاف]]، 17).
+*استغاثه پدر و مادر مؤمن به درگاه الهی، برای هدایت فرزند خود به راه راست و دوری وی از بی‌ایمانی: «وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ قَبْلِي وَهُمَا يَسْتَغِيثَانِ اللَّهَ وَيْلَكَ آمِنْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَيَقُولُ مَا هَٰذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ» ([[سوره احقاف]]، 17).
-*«فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ ...». ([[سوره قصص]]، 15)
+*استغاثه یکی از پیروان [[حضرت موسی علیه السلام|حضرت موسی]] علیه السلام از او در مقابل دشمن: «...فَاسْتَغَاثَهُ الَّذِي مِنْ شِيعَتِهِ عَلَى الَّذِي مِنْ عَدُوِّهِ ...» ([[سوره قصص]]، 15).
-*«... إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَ إِن يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاء كَالْمُهْلِ». ([[سوره کهف]]، ۲۹).
+*استغاثه اهل [[جهنم]] برای نجات از عذاب: «...إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَ إِن يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاء كَالْمُهْلِ...» ([[سوره کهف]]، ۲۹).
 افزون بر این، از برخی موارد که در آن واژه‌هایی مانند: «صرخ» ([[سوره فاطر]]/35، 37)، «ندا» ([[سوره انبیاء]]/21، 76، 83، 87‌‌-88؛ [[سوره ص]]/38، 3؛ [[سوره نساء]]/4، 75)، «دعا» ([[سوره انعام]]/6، 63‌‌-64؛ [[سوره یونس]]/10، 12)، بکار رفته و همچنین از [[سیاق آیات|سیاق]] برخی [[آیات]]، مانند 214 [[سوره بقره]]، مفهوم استغاثه استفاده می‌شود. «جؤار» نیز که مشتقات آن در آیات 64‌‌-65 [[سوره مومنون]] و 53 [[سوره نحل]] آمده، به معنای بلند‌ کردن صدا به استغاثه و در محدوده بحث داخل‌ است.
@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 {{متن قرآن|«...‌وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ»}}؛ ([[سوره قلم]]/68، 48) و مانند صاحب ماهی [یونس] مباش [که در تقاضای مجازات قومش شتاب کرد و گرفتار مجازات ترک اَولی شد] در آن زمان که با‌ نهایت اندوه خدا را خواند. همان‌گونه که خداوند در پی استغاثه یونس در شکم ماهی او را نجات داد، مؤمنان را نیز هنگامی‌ که به درگاه خدا استغاثه کنند و او را بخوانند از رنج و بلا‌ می‌رهاند.<ref>همان، مج‌10، ج‌17، ص‌107.</ref>به‌ طور کلّی، آیه 62 [[سوره نمل]]: {{متن قرآن|«أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ...»}}، و نیز آیه {{متن قرآن|«وَكَذَلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ»}} ([[سوره انبیاء]]/21، 88) متضمّن این وعده است که خداوند استغاثه افراد مضطر و درمانده را اجابت می‌کند و مؤمنان را از غم و اندوه می‌رهاند.<ref>مجمع‌البیان، ج7، ص97؛ روض‌الجنان، ج‌13، ص‌276؛ المیزان، ج‌14، ص‌315.</ref> مضمون برخی از [[احادیث]] نیز که تکرار [[دعا]] را سبب برآمدن حاجت می‌داند، مؤیّد مطلب یاد شده است.<ref>الکافی، ج‌2، ص‌475.</ref>
-البته اجابت استغاثه شرایطی دارد، از این‌ رو استغاثه امّت هایی که [[پیامبران]] خویش را تکذیب کرده‌اند - به جز قوم [[حضرت یونس]] ([[سوره یونس]]/10، 98) -، هنگام ظاهرشدن [[عذاب]] الهی سودی به آنان نبخشیده است: {{متن قرآن|«كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّن قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ»}} ([[سوره ص]]/38، 3) و استغاثه دوزخیانی که خروج از [[جهنم]] را با ناله از پروردگار خویش خواستار می‌شوند بی‌پاسخ می‌ماند:  {{متن قرآن|«وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ... وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا... فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ»}} ([[سوره فاطر]]/35، 36‌‌-37) یا با خطاب مخصوص به راندن سگ، رانده می‌شوند: {{متن قرآن|«اخْسَؤُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ»}} ([[سوره مؤمنون]]/23، 108)، یا از استغاثه آنان به «جؤار» (صدایی که حیوانات وحشی هنگام گرفتاری، برای نجات بلند می‌کنند)<ref>مجمع‌البیان، ج7، ص‌178؛ المیزان، ج‌15، ص44.</ref> تعبیر کرده و به صراحت به آنها می‌گویند: شما از ناحیه ما یاری نمی‌شوید: {{متن قرآن|«حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ × لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُم مِّنَّا لَا تُنصَرُونَ»}}. ([[سوره مومنون]]/23، 64‌‌-65)
+البته اجابت استغاثه شرایطی دارد، از این‌ رو استغاثه امّت هایی که [[پیامبران]] خویش را تکذیب کرده‌اند - به جز قوم [[حضرت یونس]] ([[سوره یونس]]/10، 98) -، هنگام ظاهرشدن [[عذاب]] الهی سودی به آنان نبخشیده است: {{متن قرآن|«كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّن قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ»}} ([[سوره ص]]/38، 3) و استغاثه دوزخیانی که خروج از [[جهنم]] را با ناله از پروردگار خویش خواستار می‌شوند بی‌پاسخ می‌ماند:  {{متن قرآن|«وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ... وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا... فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ»}} ([[سوره فاطر]]/35، 36‌‌-37) یا با خطاب مخصوص به راندن سگ، رانده می‌شوند: {{متن قرآن|«اخْسَؤُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ»}} ([[سوره مؤمنون]]/23، 108)، یا از استغاثه آنان به «جؤار» (صدایی که حیوانات وحشی هنگام گرفتاری، برای نجات بلند می‌کنند)<ref>مجمع‌البیان، ج7، ص‌178؛ المیزان، ج‌15، ص44.</ref> تعبیر کرده و به صراحت به آنها می‌گویند: شما از ناحیه ما یاری نمی‌شوید: {{متن قرآن|«حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِم بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ × لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُم مِّنَّا لَا تُنصَرُونَ»}} ([[سوره مومنون]]/23، 64‌‌-65).
 ==پانویس==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{خوب}}<br />
+{{خوب}}«اِستغاثه»<br />
 ==واژه‌شناسی==
-واژه «استغاثه»، مصدر باب استفعال از ریشه «غ‌‌.و‌‌.ث» به‌ معنای طلب نصرت و فریاد‌رس خواهی<ref>مفردات، ص617، «غوث»؛ فرهنگ معارف اسلامی، ص‌177؛ الموسوعة الذهبیه، ص‌275.</ref> و استمداد در حال شدت و محنت است.<ref>مقاییس اللغه، ج‌4، ص‌400.</ref>
+واژه «استغاثه»، مصدر باب استفعال از ریشه «غ‌‌.و‌‌.ث» به‌ معنای طلب نصرت و فریاد‌رس خواهی<ref>مفردات، ص617، «غوث»؛ فرهنگ معارف اسلامی، ص‌177؛ الموسوعة الذهبیه، ص‌275.</ref> و استمداد در حال شدت و محنت است.<ref>مقاییس اللغه، ج‌4، ص‌400.</ref> استغاثه عبارت است از ندایی که متوجه شخصی است که از دشواری و سختی واقع شده نجات می دهد و یا بر دفع آن قبل از وقوع، کمک و یاری می کند؛<ref>حسن، عباس؛ النحو الوافی، ج4، ص 68.</ref> مانند جایی که متکلم برای نجات شخص در حال غرق شدن فریاد می زند: «یا لَلناسِ لِلغَریقِ»؛ در این مثال متکلم با ندای خود برای نجات غریق، از دیگران طلب کمک و یاری می کند.
 به گفته برخی، «غوث» در اصل، نجات دادن از ابتلا و محنت و قرار دادن شخص در پناه خود است. از این دیدگاه با دو قید «نجات دادن و در پناه خود قرار دادن» فرق میان اغاثه و انقاذ، تخلیص، اعانه، نصر، انجاء و تفریج روشن‌ می‌شود.<ref>التحقیق، ج‌7، ص‌278، «غوث».</ref>
 ==حقیقت استغاثه==
@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۶: @@
 ==استغاثه در قرآن==
-مشتقّات واژه «استغاثه» در [[قرآن کریم]] 4 بار بکار رفته که دو مورد آن به این بحث مربوط است:
+مشتقّات واژه «استغاثه» در [[قرآن کریم]] 4 بار بکار رفته است:
-«جؤار» نیز که مشتقات آن در آیات 64‌‌-65 [[سوره مومنون]] و 53 [[سوره نحل]]  آمده، به معنای بلند‌ کردن صدا به استغاثه و در محدوده بحث داخل‌ است.
+*استغاثه سپاهیان [[اسلام]] از خداوند در [[جنگ بدر]] ([[سوره انفال]]، 9).
-==استغاثه و اجابت==
+افزون بر این، از برخی موارد که در آن واژه‌هایی مانند: «صرخ» ([[سوره فاطر]]/35، 37)، «ندا» ([[سوره انبیاء]]/21، 76، 83، 87‌‌-88؛ [[سوره ص]]/38، 3؛ [[سوره نساء]]/4، 75)، «دعا» ([[سوره انعام]]/6، 63‌‌-64؛ [[سوره یونس]]/10، 12)، بکار رفته و همچنین از [[سیاق آیات|سیاق]] برخی [[آیات]]، مانند 214 [[سوره بقره]]، مفهوم استغاثه استفاده می‌شود. «جؤار» نیز که مشتقات آن در آیات 64‌‌-65 [[سوره مومنون]] و 53 [[سوره نحل]] آمده، به معنای بلند‌ کردن صدا به استغاثه و در محدوده بحث داخل‌ است.
 در بسیاری از آیاتی که در آنها از استغاثه سخن به میان آمده، به‌ اجابت آن از سوی [[خداوند]] نیز تصریح شده‌ است. استغاثه سپاهیان اسلام در [[غزوه بدر|جنگ بدر]]، به اجابت خداوند مقرون شده و مؤمنان به وسیله خیل عظیمی از فرشتگان، امداد شدند: {{متن قرآن|«إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلآئِكَةِ مُرْدِفِينَ»}}. ([[سوره انفال]]/8‌، 9)
@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 *[[دائرة المعارف قرآن کریم (کتاب)|دائرة‌المعارف قرآن كریم]]، ابوطالب ربیع‌نیا، جلد3.
 {{سنجش کیفی

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 {{متن قرآن|«فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ»}}؛ او به‌ درگاه پروردگار عرضه داشت: من مغلوب [این قوم طغیانگر] شده‌ام. انتقام مرا از آنها بگیر. ([[سوره قمر]]/54،‌ 10)
-در این آیه نیز از جمله «اَنّی مَغلوب فَانتصِر» آمیخته بودن دعای نوح علیه السلام با‌ استغاثه استفاده می‌شود.<ref>جامع‌البیان، مج‌13، ج‌27، ص‌122.</ref> استغاثه‌های حضرت‌ نوح علیه السلام سرانجام نتیجه بخشید و خداوند وی را بر قومی که منکر رسالتش بودند، با‌ غرق‌کردن آنها پیروز کرد. ([[سوره قمر]]/54، 11)
+در این آیه نیز از جمله {{متن قرآن|«أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ»}} آمیخته بودن دعای نوح علیه السلام با‌ استغاثه استفاده می‌شود.<ref>جامع‌البیان، مج‌13، ج‌27، ص‌122.</ref> استغاثه‌های حضرت‌ نوح علیه السلام سرانجام نتیجه بخشید و خداوند وی را بر قومی که منکر رسالتش بودند، با‌ غرق‌کردن آنها پیروز کرد. ([[سوره قمر]]/54، 11)
 ===2. استغاثه ایوب علیه السلام:===

@@ سطر ۶۸: / سطر ۶۸: @@
 ==منابع==
 *ابوطالب ربیع‌نیا، دائرة‌المعارف قرآن كریم، جلد3 .
 [[رده:آداب و سنن]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۴۸
سطر ۱:		سطر ۱:
−	{{~~مدخل دائرة المعارف\|[[دائرة المعارف قرآن کریم]]~~}}	+	{{خوب}}

	==واژه شناسی==		==واژه شناسی==