استعاذه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-21T11:25:46Z

افزودن الگوی قرآن

Mohammadi: /* مراتب استعاذه */

2025-02-20T12:21:09Z

‏مراتب استعاذه

Mohammadi: /* ارکان استعاذه */

2025-02-20T12:04:57Z

‏ارکان استعاذه

Mohammadi: /* ارکان استعاذه */

2025-02-20T11:19:05Z

‏ارکان استعاذه

Mohammadi: /* استعاذه‌ در قرآن‌ */

2025-02-19T17:07:07Z

‏استعاذه‌ در قرآن‌

Mohammadi: /* استعاذه‌ در قرآن‌ */

2025-02-19T17:05:57Z

‏استعاذه‌ در قرآن‌

Mohammadi: /* واژه‌شناسی */

2025-02-19T12:12:43Z

‏واژه‌شناسی

مهدی موسوی در ‏۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۹

2024-07-15T07:09:45Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۴۴

2023-11-01T12:44:20Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۸

2023-11-01T12:28:26Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱۱۵: / سطر ۱۱۵: @@
 |رده= دارد
 }}
 [[رده:واژگان قرآنی]]
 [[رده:آداب و سنن]]
 [[رده: مقاله های مهم]]

@@ سطر ۸۶: / سطر ۸۶: @@
 '''الف. استعاذه زبانى:'''
-اولین مرتبه استعاذه، گفتن الفاظى خاص با زبان است. [[قرآن]] براى استعاذه عبارت‌هایى را از [[اولیاء الله|اولیاى الهى]] نقل کرده است؛ از [[حضرت موسى]] علیه‌السلام {{متن قرآن|«اَعوذُ بِاللّهِ‌...»}} ([[سوره بقره]]/۲، ۶۷)، از [[حضرت نوح]] علیه‌السلام {{متن قرآن|«رَبِّ اِنّى اَعوذُ بِک‌...»}} ([[سوره هود]]/۱۱، ۴۷) و از [[حضرت مریم علیهاالسلام|مریم]] علیهاالسلام {{متن قرآن|«اِنِّى اَعوذ بِالرّحمنِ‌...»}} ([[سوره مریم]]/۱۹، ۱۸) و از [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام «معاذاللّه» ([[حضرت یوسف]]/۱۲، ۲۳)، چنان ‌که به [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلى الله علیه وآله نیز فرمان داده شده که الفاظى را بر زبان جارى سازد. ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۹۷‌ـ‌۹۸؛ [[سوره فلق]]/۱۱۳، ۱؛ [[سوره ناس]]/۱۱۴، ۱) در اینکه با چه ‌عبارتى باید استعاذه کرد میان مفسران اختلاف است؛ آنان عبارت‌هایى را مانند: «أعوذ باللّه من الشّیطن الرّجیم»، «أستعیذ باللّه‌...»، «معاذ‌اللّه»، «أعوذ باللّه السّمیع العلیم‌...» و «أللّهمّ إنّى أعوذ‌...» ذکر ‌کرده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج‌ ۱، ص‌ ۸۹؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱، ص‌ ۶۲؛ تفسیر ابن‌کثیر، ج ‌۱، ص‌ ۱۵.</ref>
+اولین مرتبه استعاذه، گفتن الفاظى خاص با زبان است. [[قرآن]] براى استعاذه عبارت‌هایى را از [[اولیاء الله|اولیاى الهى]] نقل کرده است؛ از [[حضرت موسى]] علیه‌السلام {{متن قرآن|«... قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ ...»}}<ref>سوره بقره، آیه ۶۷.</ref>، از [[حضرت نوح]] علیه‌السلام {{متن قرآن|«قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ ...»}}<ref>[[آیه 47 سوره هود|سوره هود، آیه ۴۷.]]</ref> و از [[حضرت مریم علیهاالسلام|مریم]] علیهاالسلام {{متن قرآن|«قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَٰنِ ...»}}<ref>سوره مریم، آیه ۱۸.</ref> و از [[حضرت یوسف]] علیه‌السلام '''«معاذاللّه»''' ([[حضرت یوسف]]/۱۲، ۲۳)، چنان ‌که به [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلى الله علیه وآله نیز فرمان داده شده که الفاظى را بر زبان جارى سازد. ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۹۷‌ـ‌۹۸؛ [[سوره فلق]]/۱۱۳، ۱؛ [[سوره ناس]]/۱۱۴، ۱) در اینکه با چه ‌عبارتى باید استعاذه کرد میان مفسران اختلاف است؛ آنان عبارت‌هایى را مانند: '''«أعوذ باللّه من الشّیطن الرّجیم»'''، '''«أستعیذ باللّه‌...»'''، '''«معاذ‌اللّه»'''، '''«أعوذ باللّه السّمیع العلیم‌...»''' و '''«أللّهمّ إنّى أعوذ‌...»''' ذکر ‌کرده‌اند.<ref>مجمع البیان، ج‌ ۱، ص‌ ۸۹؛ تفسیر قرطبى، ج‌ ۱، ص‌ ۶۲؛ تفسیر ابن‌کثیر، ج ‌۱، ص‌ ۱۵.</ref>
 '''ب. استعاذه قلبى:'''
-مرتبه بالاى استعاذه، پناه بردن قلبى به خداست و گفتار زبانىِ صرف، بدون [[معرفت]] قلبى بى‌فایده است،<ref>التفسیر الکبیر، ج‌ ۱۵، ص ۹۸.</ref> چنان‌ که یاد دارو شفابخش نیست.<ref>التحقیق، ج‌ ۸، ص‌ ۲۵۸.</ref> عبارت {{متن قرآن|« إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»}} پس از فرمان استعاذه در آیه ۳۶ [[سوره فصلت]]/۴۱ اشاره دارد که استعاذه زبانى وقتى مؤثر است که حقیقت آن در قلب جاى گیرد؛ گویا خداوند فرموده است: با زبان استعاذه را بگو، من شنوا هستم و در قلب و اندیشه‌ات متوجه آن باش، من از نهانت خبر دارم.
+مرتبه بالاى استعاذه، پناه بردن قلبى به خداست و گفتار زبانىِ صرف، بدون [[معرفت]] قلبى بى‌فایده است،<ref>التفسیر الکبیر، ج‌ ۱۵، ص ۹۸.</ref> چنان‌ که یاد دارو شفابخش نیست.<ref>التحقیق، ج‌ ۸، ص‌ ۲۵۸.</ref> عبارت {{متن قرآن|«... إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»}}<ref>[[آیه 36 سوره فصلت|سوره فصلت، آیه ۳۶.]]</ref> پس از فرمان استعاذه در این آیه، اشاره دارد که استعاذه زبانى وقتى مؤثر است که حقیقت آن در قلب جاى گیرد؛ گویا خداوند فرموده است: با زبان استعاذه را بگو، من شنوا هستم و در قلب و اندیشه‌ات متوجه آن باش، من از نهانت خبر دارم.
 برخى گفته‌اند: تمامیت استعاذه به این است که بنده بداند از جلب منفعت و دفع ضرر عاجز است و خداوند بر آن قدرت دارد و در قلب بخواهد که خداوند او را پناه دهد و با زبان آن را بطلبد.<ref>البصائر، ج‌ ۶۰، ص‌ ۷۵۰.</ref> عده‌اى نیز حقیقت استعاذه را مرتبه قلبى آن دانسته و گفته‌اند: استعاذه کیفیتى نفسانى است که از علم کامل برهانى و [[ایمان]] به مقام توحید فعلى حق حاصل مى‌شود.<ref>پرواز در ملکوت، ج‌ ۲، ص‌ ۱۴۰.</ref> استعاذه یادآورى نعمت‌هاى بزرگ خدا و ذکر شدت کیفر اوست و این دو، بنده را به دورى از هواى نفس و رویکرد به [[شریعت]] فرا مى‌خوانند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌ ۱۵، ص‌ ۹۸.</ref>
 برخى نیز حقیقت استعاذه را داراى سه مرتبه دانسته‌اند: الف. استعاذه در مقام [[توحید افعالی|توحید فعلى]] ب.‌ استعاذه در مقام [[توحید صفاتی|توحید صفاتى]] ج. استعاذه در مقام [[توحید ذاتی|توحید ذات]] و احتمال داده‌اند که دعاى منسوب به رسول اکرم صلى الله علیه وآله: «أعوذ بعفوک من عقابک و أعوذ برضاک من سخطک و أعوذ بک منک» به این سه مقام اشاره داشته باشد.<ref>سر الصلوه، ص‌ ۸۴؛ بیان السعاده، ج‌ ۱، ص‌ ۲۴.</ref>
 ==پانویس==
 {{پانویس}}

@@ سطر ۷۵: / سطر ۷۵: @@
 بیشترین محور آیات استعاذه، امورى است که باید از آن‌ها به خدا پناه برد و از خداوند براى غلبه بر آن‌ها استمداد‌ کرد، از جمله:
-* [[شیطان]]: در [[قرآن]] دو دسته آیات درباره استعاذه از شیطان وجود دارد: دسته نخست، آیاتى که از شیطان بدون اشاره به اعمال وى سخن گفته است؛ مانند: {{متن قرآن|«إِنِّی أُعِیذُهَا بِک وَذُرِّیتَهَا مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ»}} ([[سوره آل ‌عمران]]/۳، ۳۶). دسته دوم، آیاتى است که در آن‌ها شرّ شیطان بازگو و از آن استعاذه شده یا به استعاذه سفارش گردیده است: {{متن قرآن|«وَقُل رَّبِّ أَعُوذُ بِک مِنْ هَمَزَاتِ الشَّیاطِینِ»}} ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۹۷).
+* [[شیطان]]: در [[قرآن]] دو دسته آیات درباره استعاذه از شیطان وجود دارد: دسته نخست، آیاتى که از شیطان بدون اشاره به اعمال وى سخن گفته است؛ مانند: {{متن قرآن|«... وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ»}}<ref>[[آیه 36 سوره آل عمران|سوره آل ‌عمران، آیه ۳۶.]]</ref> دسته دوم، آیاتى است که در آن‌ها شرّ شیطان بازگو و از آن استعاذه شده یا به استعاذه سفارش گردیده است: {{متن قرآن|«وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ»}}<ref>[[آیه 97 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۹۷.]]</ref>
-* متکبران: آنگاه که [[فرعون]]، [[حضرت موسى]] علیه‌السلام را به قتل تهدید کرد: {{متن قرآن|«ذَرونِى أقْتُل موسى»}} موسى گفت: از هر متکبرى به پروردگار پناه مى‌برم: {{متن قرآن|«وَقَالَ مُوسَى إِنِّی عُذْتُ بِرَبِّی وَرَبِّکم مِّن کلِّ مُتَکبِّرٍ لَّا یؤْمِنُ بِیوْمِ الْحِسَابِ»}} ([[سوره غافر]]/۴۰، ۲۷) منظور از متکبر کسى است که نسبت به اقرار به الوهیت خدا و اطاعت از او [[تکبر]] ورزد.<ref>جامع البیان، مج‌ ۱۲، ج‌ ۲۴، ص‌ ۷۳.</ref>
+* متکبران: آنگاه که [[فرعون]]، [[حضرت موسى]] علیه‌السلام را به قتل تهدید کرد: {{متن قرآن|«... ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَىٰ  ...»}}<ref>[[آیه 26 سوره غافر|سوره غافر، آیه ٢٦.]]</ref> موسى گفت: از هر متکبرى به پروردگار پناه مى‌برم: {{متن قرآن|«وَقَالَ مُوسَىٰ إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسَابِ»}}<ref>[[آیه 27 سوره غافر|همان، آیه ٢٧.]]</ref> منظور از متکبر کسى است که نسبت به اقرار به الوهیت خدا و اطاعت از او [[تکبر]] ورزد.<ref>جامع البیان، مج‌ ۱۲، ج‌ ۲۴، ص‌ ۷۳.</ref>
-* [[جهل]]: [[حضرت موسى]] علیه‌السلام در ماجراى ذبح گاو [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل]] و رهنمودهاى وحیانى‌اش به آنان و متهم شدن به استهزاى قوم خود گفت: به خدا پناه مى‌برم که از جهالت ‌پیشگان باشم: {{متن قرآن|«أَعُوذُ بِاللّهِ أَنْ أَکونَ مِنَ الْجَاهِلِینَ»}} ([[سوره بقره]]/۲، ۶۷) به قرینه [[سیاق آیات|سیاق]] آیه، مقصود از جاهلان استهزاکنندگان هستند و تعبیر از آنان به جاهلان از آن‌روست که [[استهزاء|استهزا]] از جهل برمى‌خیزد.<ref>مجمع‌البیان، ج‌ ۱، ص‌ ۲۷۴.</ref>
+* [[جهل]]: [[حضرت موسى]] علیه‌السلام در ماجراى ذبح گاو [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل]] و رهنمودهاى وحیانى‌اش به آنان و متهم شدن به استهزاى قوم خود گفت: به خدا پناه مى‌برم که از جهالت ‌پیشگان باشم: {{متن قرآن|«... قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ»}}<ref>[[آیه 67 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۶۷.]]</ref> به قرینه [[سیاق آیات|سیاق]] آیه، مقصود از جاهلان استهزاکنندگان هستند و تعبیر از آنان به جاهلان از آن‌روست که [[استهزاء|استهزا]] از جهل برمى‌خیزد.<ref>مجمع‌البیان، ج‌ ۱، ص‌ ۲۷۴.</ref>
-* [[ظلم]]: هنگامى که برادران [[حضرت یوسف علیه السلام|حضرت یوسف]] علیه‌السلام از وى خواستند که به جاى [[بنیامین]] یکى دیگر از برادران را به گروگان گیرد یوسف گفت: پناه بر خدا که جز کسى را بازداشت کنیم که کالایمان را نزد او یافته‌ایم که در این صورت ستمکار خواهیم بود: {{متن قرآن|«قَالَ مَعَاذَ اللّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلاَّ مَن وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِندَهُ إِنَّـآ إِذًا لَّظَالِمُونَ»}}. ([[سوره یوسف]]/۱۲، ۷۹)
+* [[ظلم]]: هنگامى که برادران [[حضرت یوسف علیه السلام|حضرت یوسف]] علیه‌السلام از وى خواستند که به جاى [[بنیامین]] یکى دیگر از برادران را به گروگان گیرد یوسف گفت: پناه بر خدا که جز کسى را بازداشت کنیم که کالایمان را نزد او یافته‌ایم که در این صورت ستمکار خواهیم بود: {{متن قرآن|«قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلَّا مَنْ وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِنْدَهُ إِنَّا إِذًا لَظَالِمُونَ»}}<ref>[[آیه 79 سوره یوسف|سوره یوسف، آیه ۷۹.]]</ref>.
-* موجودات شرور: شرّ هر نوع بدى را در برمى‌گیرد. برخى شر را شامل شرور دنیا و [[آخرت]]، [[انسان]] و [[جن]] و شیاطین، درندگان و گزندگان، آتش، آب، غذاهاى زیانبار، قحطى و بیمارى برشمرده‌اند.<ref>التفسیرالکبیر، ج ۳۲، ص ۱۷۷؛ روح‌المعانى، مج‌ ۱۶، ج‌ ۳۰، ص‌ ۵۰۱.</ref> در قرآن، یک بار (به ‌صورت مطلق) به استعاذه از شر این ‌گونه موجودات سفارش شده است: {{متن قرآن|«مِن شَرِّ مَا خَلَقَ»}} ([[سوره فلق]]/۱۱۳، ۲) {{متن قرآن|«مَا خَلَقَ»}} شامل همه آفریدگان مى‌شود و «شرّ»، آن‌ها را به مخلوقاتى مقید مى‌کند که منشأ شر باشند.<ref>جامع‌البیان، مج‌ ۱۵، ج‌ ۳۰، ص‌ ۴۵۷؛ مجمع‌البیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۶۶.</ref> در آیاتى نیز مصادیقى براى شرور بیان شده است که باید از آن‌ها به خدا پناه برد: تاریکى فراگیر، حسودان، عناد کافران و... .
+* موجودات شرور: شرّ هر نوع بدى را در برمى‌گیرد. برخى شر را شامل شرور دنیا و [[آخرت]]، [[انسان]] و [[جن]] و شیاطین، درندگان و گزندگان، آتش، آب، غذاهاى زیانبار، قحطى و بیمارى برشمرده‌اند.<ref>التفسیرالکبیر، ج ۳۲، ص ۱۷۷؛ روح‌المعانى، مج‌ ۱۶، ج‌ ۳۰، ص‌ ۵۰۱.</ref> در قرآن، یک بار (به ‌صورت مطلق) به استعاذه از شر این ‌گونه موجودات سفارش شده است: {{متن قرآن|«مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ»}}<ref>[[آیه 2 سوره فلق|سوره فلق، آیه ۲.]]</ref> '''«مَا خَلَقَ»''' شامل همه آفریدگان مى‌شود و '''«شرّ»'''، آن‌ها را به مخلوقاتى مقید مى‌کند که منشأ شر باشند.<ref>جامع‌البیان، مج‌ ۱۵، ج‌ ۳۰، ص‌ ۴۵۷؛ مجمع‌البیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۸۶۶.</ref> در آیاتى نیز مصادیقى براى شرور بیان شده است که باید از آن‌ها به خدا پناه برد: تاریکى فراگیر، حسودان، عناد کافران و... .
 == مراتب استعاذه ==

@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۳: @@
 '''الف. مستعیذ (پناهنده):'''
-پناهنده باید به خداوند و قدرت او عقیده راسخ داشته باشد، زیرا این باور که خدا پناهگاهى مطمئن است، شرط لازم براى استعاذه است، چنان ‌که در صدر اسلام شمار اندکى از مسلمانان از [[غزوه تبوک]] سرباز ‌زدند و در پى آن، چنان عرصه بر آنان تنگ شد که یقین کردند هیچ پناهى جز خدا وجود ندارد: {{متن قرآن|«ظَنُّواْ أَن لاَّ مَلْجَأَ مِنَ اللّهِ إِلاَّ إِلَیهِ»}}. ([[سوره توبه]]/۹، ۱۱۸)
+پناهنده باید به خداوند و قدرت او عقیده راسخ داشته باشد، زیرا این باور که خدا پناهگاهى مطمئن است، شرط لازم براى استعاذه است، چنان ‌که در صدر اسلام شمار اندکى از مسلمانان از [[غزوه تبوک]] سرباز ‌زدند و در پى آن، چنان عرصه بر آنان تنگ شد که یقین کردند هیچ پناهى جز خدا وجود ندارد: {{متن قرآن|«... وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ...»}}.<ref>[[آیه 118 سوره توبه|سوره توبه، آیه  ۱۱۸.]]</ref>
 قرآن از انسان‌هاى بزرگى مانند [[پیامبران]] الهی نام مى‌برد که به خداوند پناه برده‌اند. گفتنى است که برخى استعاذه انبیا را به دلیل عصمت آنان، از باب ادب و تواضع ‌دانسته‌اند.<ref>روح‌المعانى، مج‌ ۱، ج‌ ۱، ص‌ ۴۵۲.</ref>
@@ سطر ۶۹: / سطر ۶۹: @@
 '''ب. مستعاذٌ به (پناهگاه):'''
-از دیدگاه قرآن، تنها خداوند است که باید به او پناه برد: {{متن قرآن|«ولَن تَجِدَ مِن دونِهِ مُلتَحَدا»}}. ([[سوره کهف]]/۱۸، ۲۷). در برخى از آیاتى که درباره پناه بردن به خداست اسم جامع «[[الله|اللّه]]» مطرح شده: {{متن قرآن|«مَعاذَ الله»}} ([[سوره یوسف]]/۱۲، ۷۹)، {{متن قرآن|«فَاستَعِذ بِاللّهِ»}} ([[سوره نحل]]/۱۶، ۹۸)، {{متن قرآن|«أَعوذُ بِاللّهِ»}} ([[سوره بقره]]/۲، ۶۷) در برخى دیگر صفت رحمانیت خدا ذکر شده است: {{متن قرآن|«إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن...»}}([[سوره مریم]]/۱۹، ۱۸) و در برخى صفتِ {{متن قرآن|«مَلِک النَّاسِ»}} ([[سوره ناس]]/۱۱۴، ۲) و در جایى صفت الوهیت: {{متن قرآن|«إِلَهِ النَّاسِ»}} (سوره ناس/۱۱۴، ۳) و گاه صفتِ {{متن قرآن|«...ربّ‌النّاس»}} (سوره ناس/۱۱۴، ۱) آمده است. خداوند به استعاذه‌کنندگان وعده داده است که پاسخگوى استعاذه آنان است و از خواست قلبى ایشان آگاهى دارد. ([[سوره اعراف]]/۷، ۲۰۰)
+از دیدگاه قرآن، تنها خداوند است که باید به او پناه برد: {{متن قرآن|«... وَلَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا»}}.<ref>[[آیه 27 سوره کهف|سوره کهف، آیه ۲۷.]]</ref> در برخى از آیاتى که درباره پناه بردن به خداست اسم جامع «[[الله|اللّه]]» مطرح شده: {{متن قرآن|«قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 79 سوره یوسف|سوره یوسف، آیه ۷۹.]]</ref>، {{متن قرآن|«... فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ...»}}<ref>سوره نحل، آیه ۹۸.</ref>، {{متن قرآن|«... قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ ...»}}<ref>[[آیه 67 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۶۷.]]</ref> در برخى دیگر صفت رحمانیت خدا ذکر شده است: {{متن قرآن|«قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمَٰنِ مِنْكَ ...»}}<ref>[[آیه 18 سوره مریم|سوره مریم، آیه ۱۸.]]</ref> و در برخى صفتِ {{متن قرآن|«مَلِكِ النَّاسِ»}}<ref>[[آیه 2 سوره ناس|سوره ناس، آیه ۲.]]</ref> و در جایى صفت الوهیت: {{متن قرآن|«إِلَهِ النَّاسِ»}}<ref>[[آیه 3 سوره ناس|همان، آیه ۳.]]</ref> و گاه صفتِ {{متن قرآن|«... بِرَبِّ النَّاسِ»}}<ref>[[آیه 1 سوره ناس|همان، آیه ۱.]]</ref> آمده است. خداوند به استعاذه‌کنندگان وعده داده است که پاسخگوى استعاذه آنان است و از خواست قلبى ایشان آگاهى دارد. ([[سوره اعراف]]/۷، ۲۰۰)
 '''ج. مستعاذٌ منه (امورى که باید از آن‌ها پناه ‌برد):'''

@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 خداوند در آیاتى‌ از [[سوره‌ فصلت‌]] (۳۶)، [[سوره اعراف‌]] (۲۰۰) و [[سوره مومنون‌]] (۹۷-۹۸)، پیامبر اکرم‌ صلی الله علیه وآله را فرموده‌ است‌ که‌ از [[وسوسه|وسوسه‌ها]] و تحریکات‌ شیطان‌ به‌ او پناه‌ برد. سیاق‌ آیات‌، درباره شیوه رفتار پیامبر صلی الله علیه وآله با مشرکان‌ است‌ که‌ بدکرداری‌ آنان‌ را به‌ نیکى‌ پاسخ‌ دهد و با گذشت‌ و گفتار نیک‌ و پرهیز از [[جدال و مراء|جدل‌]]، از نادانان‌ روی‌ برتابد. البته‌ این‌ چنین‌ کرداری‌ در برابر مخالفان‌ بس‌ دشوار است‌ زیرا چه‌ بسا رفتار جاهلان‌ و سفیهان‌ موجب‌ غضب‌ مى‌شود و این‌ خود راه‌ نفوذ وسوسه‌های‌ شیطانى‌ را هموار مى‌سازد و در این‌ صورت‌ شیطان‌ دشمنی ها را شدت‌ مى‌بخشد و کار دعوت‌ پیامبران‌ را دشوار مى‌کند.
-همچنین در آیه {{متن قرآن|«فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ»}} ([[سوره نحل‌]]، ۹۸) که به [[آیه استعاذه]] معروف است، خطاب‌ به‌ پیامبر صلی الله علیه وآله، استعاذه‌ به‌ عنوان‌ یکى‌ از آداب‌ [[تلاوت قرآن|تلاوت‌ قرآن‌]] مطرح‌ شده‌ است‌. استعاذه‌ در آغاز تلاوت‌ قرآن‌ از آن‌ روست‌ که‌ قاری‌ از لغزش ها به‌ دور باشد و بنابراین‌ به‌ زبان‌ آوردن‌ الفاظ استعاذه‌ مقدمه‌ای‌ برای‌ تحقق‌ حالت‌ نفسانى‌ استعاذه‌ است‌؛ چنان که‌ حقیقت‌ امر در آیه‌های‌ ۹۹ و ۱۰۰ همین‌ سوره‌ توضیح‌ داده‌ شده‌ است‌ و آن‌ داشتن‌ ایمان‌ و [[توکل|توکل‌]] به‌ خداوند است‌ و این‌ دو سدّی‌ در برابر نفوذ و سیطره شیطان‌ است‌.
+همچنین در آیه {{متن قرآن|«فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ»}}<ref>سوره نحل‌، آیه ۹۸.</ref> که به [[آیه استعاذه]] معروف است، خطاب‌ به‌ پیامبر صلی الله علیه وآله، استعاذه‌ به‌ عنوان‌ یکى‌ از آداب‌ [[تلاوت قرآن|تلاوت‌ قرآن‌]] مطرح‌ شده‌ است‌. استعاذه‌ در آغاز تلاوت‌ قرآن‌ از آن‌ روست‌ که‌ قاری‌ از لغزش ها به‌ دور باشد و بنابراین‌ به‌ زبان‌ آوردن‌ الفاظ استعاذه‌ مقدمه‌ای‌ برای‌ تحقق‌ حالت‌ نفسانى‌ استعاذه‌ است‌؛ چنان که‌ حقیقت‌ امر در آیه‌های‌ ۹۹ و ۱۰۰ همین‌ سوره‌ توضیح‌ داده‌ شده‌ است‌ و آن‌ داشتن‌ ایمان‌ و [[توکل|توکل‌]] به‌ خداوند است‌ و این‌ دو سدّی‌ در برابر نفوذ و سیطره شیطان‌ است‌.
 ==استعاذه‌ در روایات==

@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 این‌ دو سوره‌ به‌ سبب‌ آغازهای‌ مشترک‌ از همان‌ عصر نزول‌ به‌ «[[معوذتین|مُعَوّذَتَین‌]]» شهرت‌ یافت‌ و جایگاه‌ ویژه‌ای‌ در نظام‌ آموزش‌ قرآن‌ پیدا کرد. از جانب‌ دیگر نیز معوذتین‌ جانشین‌ انواع‌ [[تعویذ|تعاویذ]] نادرست‌ عصر [[جاهلیت|جاهلى‌]] شد. [[پیامبر اسلام|رسول‌ اکرم‌]] صلی الله علیه وآله، تلاوت‌ معوذتین‌ را بهترین‌ تعویذ مى‌دانستند و در عمل‌ بارها [[امام حسن علیه السلام|امام حسن]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین‌]] علیهما السلام را به‌ این‌ دو سوره‌ [[تعویذ|تعویذ]] مى‌کردند.
-از آیه {{متن قرآن|«مِن شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ»}} ([[سوره ناس]]/۱۱۴، ۴) برمى‌آید که خداوند از استعاذه کننده مراقبت و او را از شر شیطان‌ها کفایت مى‌کند زیرا اگر چنین نبود، خداوند وى را به استعاذه فرا‌نمى‌خواند.<ref>مجمع البیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۴۹۸.</ref> از دیگر آثار استعاذه مصون ماندن از خطر متکبران ([[سوره غافر]]/۴۰، ۲۷) دور ماندن از درخواست‌هاى نابجا ([[سوره هود]]/۱۱، ۴۷؛ [[سوره بقره]]/۲، ۶۷)، نجات از آلوده شدن دامن به گناه ([[سوره یوسف]]/۱۲، ۲۳)، پرهیز از ظلم (سوره یوسف/۱۲، ۷۹)، مصون ماندن از شر موجودات شرور (فلق/۱۱۳، ۲‌ـ‌۵) و خطرات دیگر ([[سوره دخان]]/۴۴، ۲۰) است.
+از آیه {{متن قرآن|«الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ»}}<ref>[[آیه 5 سوره ناس|سوره ناس، آیه ۵.]]</ref> برمى‌آید که خداوند از استعاذه کننده مراقبت و او را از شر شیطان‌ها کفایت مى‌کند زیرا اگر چنین نبود، خداوند وى را به استعاذه فرا‌نمى‌خواند.<ref>مجمع البیان، ج‌ ۱۰، ص‌ ۴۹۸.</ref> از دیگر آثار استعاذه مصون ماندن از خطر متکبران ([[سوره غافر]]/۴۰، ۲۷) دور ماندن از درخواست‌هاى نابجا ([[سوره هود]]/۱۱، ۴۷؛ [[سوره بقره]]/۲، ۶۷)، نجات از آلوده شدن دامن به گناه ([[سوره یوسف]]/۱۲، ۲۳)، پرهیز از ظلم (سوره یوسف/۱۲، ۷۹)، مصون ماندن از شر موجودات شرور (فلق/۱۱۳، ۲‌ـ‌۵) و خطرات دیگر ([[سوره دخان]]/۴۴، ۲۰) است.
 از استعاذه‌هایى‌ که‌ در [[قرآن‌ کریم‌]] آمده‌، برخى‌ از زبان‌ پیامبران‌ همچون‌ [[حضرت نوح‌]]، [[حضرت یوسف علیه السلام|حضرت یوسف‌]] و [[حضرت موسى‌]] علیهم السلام و نیز [[حضرت‌ مریم‌]] و همسر عمران‌ (نک: [[سوره آل‌ عمران‌]]/۳۵-۳۶) و موارد دیگر خطاب‌ به‌ پیامبر اکرم‌ صلی الله علیه وآله است‌.
@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 همچنین‌ در داستان‌ گاو [[بنی اسرائیل|بنى‌اسرائیل‌]] از این که‌ در زمره جاهلان‌ باشد، استعاذه‌ کرده‌ است‌ (آیه ۶۷ [[سوره بقره‌]]). حضرت‌ یوسف‌ علیه السلام، درخواست‌ کامجویى‌ همسرِ عزیزِ مصر ([[زلیخا]]) را با گفتن‌ «معاذَالله‌» پاسخ‌ گفته‌ ([[سوره یوسف‌]]/۲۳) و آنگاه‌ که‌ در [[مصر]] قدرت‌ یافت، از مجازات‌ بى‌گناهان‌ به‌ جای‌ مجرمان‌ به‌ خداوند پناه‌ برد. (نک: [[سوره یوسف‌]]/۷۹) [[حضرت‌ مریم‌]] علیها السلام نیز از این که‌ به‌ [[گناه|گناه‌]] آلوده‌ شود، به‌ خداوند رحمان‌ پناه‌ جسته‌ (نک: سوره مریم‌/۱۸) و همسر عمران‌ پس‌ از زادن‌ مریم‌، در دعایى‌، او و ذریه‌اش‌ را از [[شیطان|شیطان‌]] رجیم‌ به‌ پناه‌ حق‌ سپرده‌ است‌. ([[سوره آل‌ عمران‌]]/۳۶)
-خطاب های‌ استعاذه‌ به‌ پیامبر صلی الله علیه وآله در [[سوره‌ ناس‌]] و [[سوره فلق‌]] با تعبیر «قل‌ اعوذ برب‌...» است‌ و در این‌ دو سوره‌ راه‌ غلبه‌ بر شیاطین‌ و دفع‌ شرور بیان‌ شده‌ است‌. در [[سوره غافر|سوره مؤمن‌]] (۵۶) که‌ امر به‌ استعاذه‌ آمده‌ است‌، با توجه‌ به‌ [[سیاق آیات|سیاق‌ آیه‌]] که‌ کبر را منشأ جدال‌ جاهلانه‌ در آیات‌ الهى‌ مى‌شمارد، چنین‌ برمى‌آید که‌ پیامبر صلی الله علیه وآله فرمان‌ یافته‌ است‌ تا از کبر و عناد کافران‌ استعاذه‌ نماید، همان‌سان‌ که‌ موسى‌ علیه السلام از گزند [[فرعون|فرعون‌]] به‌ خداوند پناه‌ برده‌ است‌.
+خطاب های‌ استعاذه‌ به‌ پیامبر صلی الله علیه وآله در [[سوره‌ ناس‌]] و [[سوره فلق‌]] با تعبیر «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ...» است‌ و در این‌ دو سوره‌ راه‌ غلبه‌ بر شیاطین‌ و دفع‌ شرور بیان‌ شده‌ است‌. در [[سوره غافر|سوره مؤمن‌]] (۵۶) که‌ امر به‌ استعاذه‌ آمده‌ است‌، با توجه‌ به‌ [[سیاق آیات|سیاق‌ آیه‌]] که‌ کبر را منشأ جدال‌ جاهلانه‌ در آیات‌ الهى‌ مى‌شمارد، چنین‌ برمى‌آید که‌ پیامبر صلی الله علیه وآله فرمان‌ یافته‌ است‌ تا از کبر و عناد کافران‌ استعاذه‌ نماید، همان‌سان‌ که‌ موسى‌ علیه السلام از گزند [[فرعون|فرعون‌]] به‌ خداوند پناه‌ برده‌ است‌.
 خداوند در آیاتى‌ از [[سوره‌ فصلت‌]] (۳۶)، [[سوره اعراف‌]] (۲۰۰) و [[سوره مومنون‌]] (۹۷-۹۸)، پیامبر اکرم‌ صلی الله علیه وآله را فرموده‌ است‌ که‌ از [[وسوسه|وسوسه‌ها]] و تحریکات‌ شیطان‌ به‌ او پناه‌ برد. سیاق‌ آیات‌، درباره شیوه رفتار پیامبر صلی الله علیه وآله با مشرکان‌ است‌ که‌ بدکرداری‌ آنان‌ را به‌ نیکى‌ پاسخ‌ دهد و با گذشت‌ و گفتار نیک‌ و پرهیز از [[جدال و مراء|جدل‌]]، از نادانان‌ روی‌ برتابد. البته‌ این‌ چنین‌ کرداری‌ در برابر مخالفان‌ بس‌ دشوار است‌ زیرا چه‌ بسا رفتار جاهلان‌ و سفیهان‌ موجب‌ غضب‌ مى‌شود و این‌ خود راه‌ نفوذ وسوسه‌های‌ شیطانى‌ را هموار مى‌سازد و در این‌ صورت‌ شیطان‌ دشمنی ها را شدت‌ مى‌بخشد و کار دعوت‌ پیامبران‌ را دشوار مى‌کند.
 همچنین در آیه {{متن قرآن|«فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ»}} ([[سوره نحل‌]]، ۹۸) که به [[آیه استعاذه]] معروف است، خطاب‌ به‌ پیامبر صلی الله علیه وآله، استعاذه‌ به‌ عنوان‌ یکى‌ از آداب‌ [[تلاوت قرآن|تلاوت‌ قرآن‌]] مطرح‌ شده‌ است‌. استعاذه‌ در آغاز تلاوت‌ قرآن‌ از آن‌ روست‌ که‌ قاری‌ از لغزش ها به‌ دور باشد و بنابراین‌ به‌ زبان‌ آوردن‌ الفاظ استعاذه‌ مقدمه‌ای‌ برای‌ تحقق‌ حالت‌ نفسانى‌ استعاذه‌ است‌؛ چنان که‌ حقیقت‌ امر در آیه‌های‌ ۹۹ و ۱۰۰ همین‌ سوره‌ توضیح‌ داده‌ شده‌ است‌ و آن‌ داشتن‌ ایمان‌ و [[توکل|توکل‌]] به‌ خداوند است‌ و این‌ دو سدّی‌ در برابر نفوذ و سیطره شیطان‌ است‌.
 ==استعاذه‌ در روایات==

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ==واژه‌شناسی==
-«استعاذه‌» مصدر باب‌ استفعال‌ از ریشه «ع‌ و ذ» و عَوذ مصدر فعل‌ «عاذَ، یعوذُ» به‌ معنى‌ پناه‌ بردن‌ به‌ غیر، اعم‌ از شى‌ء، شخص‌ یا مکان‌ است‌. این مادّه وقتى به باب استفعال برده شود، به معناى پناه جستن و پناهجویى و نیز به معناى گفتن «أعوذُ بِاللّه مِن الشیطانِ الرّجیم» است.
+«استعاذه‌» مصدر باب‌ استفعال‌ از ریشه «ع‌ و ذ» و عَوذ مصدر فعل‌ «عاذَ، یعوذُ» به‌ معنى‌ پناه‌ بردن‌ به‌ غیر، اعم‌ از شى‌ء، شخص‌ یا مکان‌ است‌. این مادّه وقتى به باب استفعال برده شود، به معناى پناه جستن و پناهجویى و نیز به معناى گفتن '''«أعوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ»''' است.
 [[ابن فارس]] در این باره مى گوید: مادّه «عوذ»، یک اصل صحیح است و بر یک معنا دلالت دارد و آن پناه بردن به چیزى است. سپس بر هر چیزى که به چیزى بچسبد یا همراه آن باشد، اطلاق مى شود.
-[[ابن منظور]]، در تبیین معناى «عوذ» و «استعاذه» مى گوید: عوذ ـ که عاذ بِهِ، یعوذ، عوذاً، عیاذاً و معاذاً از آن است ـ یعنى: به او پناه برد و مُلتجى شد و متمسّک گردید ... و «استعذتُ به»، یعنى به او پناه بردم. جمله «معاذَ اللّه»، یعنى: به خدا پناه مى برم ... در قرآن آمده است: {{متن قرآن|«فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ»}} ([[سوره نحل‌]]، ۹۸) یعنى هر گاه خواستى قرآن بخوانى، بگو: از شیطانِ رانده شده و وسوسه هاى او به خدا پناه مى برم.
+[[ابن منظور]]، در تبیین معناى «عوذ» و «استعاذه» مى گوید: عوذ ـ که عاذ بِهِ، یعوذ، عوذاً، عیاذاً و معاذاً از آن است ـ یعنى: به او پناه برد و مُلتجى شد و متمسّک گردید ... و «استعذتُ به»، یعنى به او پناه بردم. جمله «معاذَ اللّه»، یعنى: به خدا پناه مى برم ... در قرآن آمده است: {{متن قرآن|«فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ»}}<ref>[[آیه 98 سوره نحل|سوره نحل‌، آیه ۹۸.]]</ref> یعنى هر گاه خواستى قرآن بخوانى، بگو: از شیطانِ رانده شده و وسوسه هاى او به خدا پناه مى برم.
 استعاذه‌ در فرهنگ‌ [[اسلام|اسلامى‌]] به‌ ویژه‌ در [[قرآن‌ کریم‌]]، دعایى‌ است‌ که‌ به‌ وسیله آن‌، انسان‌ برای‌ دفع‌ شرور خود را در پناه‌ [[الله|خداوند متعال‌]] قرار مى‌دهد.