ازلام - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* استقسام به ازلام */

2025-11-02T11:20:33Z

‏استقسام به ازلام

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-06-12T06:52:36Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۹

2023-10-24T12:29:24Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۴

2023-10-24T09:14:55Z

Aghajani در ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۴۱

2019-09-17T11:41:34Z

Aghajani در ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۳۹

2019-09-17T11:39:31Z

Aghajani در ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۳۸

2019-09-17T11:38:53Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۱:۲۳

2013-02-17T11:23:24Z

Saeed zamani: رده:دوران جاهلیت

2012-12-31T12:00:31Z

رده:دوران جاهلیت

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۳۱ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۱:۳۴

2012-12-31T11:34:54Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 نوعى از استقسام به ازلام نزد عرب جاهلى معمول بود که از آن به «[[میسر|مَیْسِر]]» هم تعبیر کرده‌اند. عرب جاهلى در سال‌هاى قحطى شترانى را کشته و گوشت آن‌ها را میان مستمندان توزیع مى‌کردند و پرداخت بهاى شتران با اجراى عملیاتى مشتمل بر برد و باخت (مَیْسِر) بر عهده بازندگان بود.
-پیدایش میسر به جهت قسمت‌هاى اضافى گوشت بود. یکى از افتخارات عرب جاهلى شرکت او در میسر بود و اگر ثروتمندى در میسر شرکت نمى‌کرد، او را نکوهش کرده و «بَرَمْ» مى‌نامیدند. به ‌ظاهر، ذیل آیه‌ ۲۱۹ [[سوره بقره]] {{متن قرآن|«...وَیسْأَلُونَک مَاذَا ینْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ...»}}، به [[انفاق]] قسمت‌هاى اضافى گوشت اشاره دارد. در اشعار فراوانى، استقسام به ازلام در معناى میسر آمده است یا أیسار مدح شده‌اند و الفاظ و اصطلاحات فراوانى براى اعمال آن وضع شده است.
+پیدایش میسر به جهت قسمت‌هاى اضافى گوشت بود. یکى از افتخارات عرب جاهلى شرکت او در میسر بود و اگر ثروتمندى در میسر شرکت نمى‌کرد، او را نکوهش کرده و «بَرَمْ» مى‌نامیدند. به ‌ظاهر، ذیل آیه‌ ۲۱۹ [[سوره بقره]] {{متن قرآن|«{{آیه|2|219}}»}}<ref>[[آیه 219 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۱۹.]]</ref>، به [[انفاق]] قسمت‌هاى اضافى گوشت اشاره دارد. در اشعار فراوانى، استقسام به ازلام در معناى میسر آمده است یا أیسار مدح شده‌اند و الفاظ و اصطلاحات فراوانى براى اعمال آن وضع شده است.
 در مراسم میسر، از ۱۰ عدد تیر استفاده مى‌شد که سه عدد آن به نام سفیح، منیح، مضعف پوچ بود و ۷ عدد دیگر هر یک به تناسب سهم خود نامى خاص داشت: فَذْ یک سهم؛ توأم دو سهم؛‌ ضریب سه سهم؛ حِلْس ۴ سهم؛‌ نافس ۵ سهم؛ مُسْبَل ۶ سهم؛ معلّى ۷‌ سهم؛ که مجموع آن ۲۸ سهم مى‌شد. ضمناً نام تیرها و مقدار سهم آن‌ها را روى تیرها نوشته بودند. اندازه این ازلام با هم مساوى بود.
@@ سطر ۴۶: / سطر ۴۶: @@
 متصدى ازلام تیرها را درون ظرف مخصوص مى‌گذاشت و با خواندن وردهایى، صورت خود را برمى‌گرداند و آن‌ها را درهم مى‌آمیخت.<ref> اخبار مکه، ج‌ ۱، ص‌ ۱۱۷‌ـ‌۱۱۸؛ بلوغ الارب، ج‌ ۳، ص‌ ۶۶‌ـ‌۶۷.</ref> اگر «منکم» بیرون مى‌آمد، آن شخص یا طفل رابه مدعى نسبت ملحق مى‌کردند و اگر «من غیرکم» بیرون مى‌آمد، از او دورى مى‌جستند و اگر «ملصق» بیرون مى‌آمد، مجهول النسب باقى مى‌ماند.<ref> بلوغ‌الارب، ص‌ ۶۷.</ref> به روایت دیگرى اگر تیر بیرون آمده «منکم» بود، کودک یا شخص به مدعى نسبت ملحق مى‌شد و اگر «من غیرکم» بود، حلیف (‌=‌هم‌پیمان) به ‌شمار مى‌رفت و اگر «ملصق» بود نه حلیف بود و نه داراى‌ نسب.<ref> اخبار مکه، ج‌ ۱، ص‌ ۱۱۸؛ جامع‌البیان، مج‌ ۴، ج‌ ۶، ص‌ ۱۰۴.</ref>
-این نوع استقسام میان ملت‌هاى پیشین نیز بود. [[قرآن کریم]] در آیه‌ ۴۴ [[سوره آل ‌عمران]]، از اجراى این نوع استقسام میان [[یهود]] و به ‌ویژه بزرگان و روحانیان آنان هنگام اختلاف بر سر کفالت [[حضرت مریم]] علیهاالسلام خبر داده است: {{متن قرآن|«...وَمَا کنتَ لَدَیهِمْ إِذْ یلْقُون أَقْلاَمَهُمْ أَیهُمْ یکفُلُ مَرْیمَ وَمَا کنتَ لَدَیهِمْ إِذْ یخْتَصِمُونَ»}}؛ تو نزد آنان نبودى؛ آنگاه که براى تعیین کفالت مریم، اقلام (ازلام) خود را مى‌انداختند و نزدشان نبودى؛ آنگاه که نزاع مى‌کردند.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۲، ص‌ ۷۴۷؛ التفسیر الکبیر، ج‌ ۴، ص‌ ۴۸.</ref>
+این نوع استقسام میان ملت‌هاى پیشین نیز بود. [[قرآن کریم]] در آیه‌ ۴۴ [[سوره آل ‌عمران]]، از اجراى این نوع استقسام میان [[یهود]] و به ‌ویژه بزرگان و روحانیان آنان هنگام اختلاف بر سر کفالت [[حضرت مریم]] علیهاالسلام خبر داده است: {{متن قرآن|«... وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ»}}؛ تو نزد آنان نبودى؛ آنگاه که براى تعیین کفالت مریم، اقلام (ازلام) خود را مى‌انداختند و نزدشان نبودى؛ آنگاه که نزاع مى‌کردند.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ ۲، ص‌ ۷۴۷؛ التفسیر الکبیر، ج‌ ۴، ص‌ ۴۸.</ref>
-همچنین این نوع استقسام میان اقوام ساکن در شمال [[عراق]] ([[نینوا]] = موصل) رایج بوده است. خداوند در ماجراى [[حضرت یونس]] و قوم او، این نوع قرعه را یاد ‌کرده است: {{متن قرآن|«وَإِنَّ یونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ * إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْک الْمَشْحُونِ * فَسَاهَمَ فَکانَ مِنْ الْمُدْحَضِینَ»}}؛ یونس از فرستادگان بود؛ آنگاه که به ‌سوى کشتى پُر (از جمعیت و بار) گریخت. پس با آن‌ها قرعه انداخت و مغلوب شد (قرعه به نام او درآمد)... . ([[سوره صافات]]، ۱۳۹‌ـ‌۱۴۲)<ref> التحریر‌والتنویر، ج‌ ۲۳، ص‌ ۱۷۳.</ref>
+همچنین این نوع استقسام میان اقوام ساکن در شمال [[عراق]] ([[نینوا]] = موصل) رایج بوده است. خداوند در ماجراى [[حضرت یونس]] و قوم او، این نوع قرعه را یاد ‌کرده است: {{متن قرآن|«{{آیه|37|139}} 💠<ref>[[آیه 139 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۳۹‌.]]</ref> {{آیه|37|140}} 💠<ref>[[آیه 140 سوره صافات|همان، آیه ۱۴۰.]]</ref> {{آیه|37|141}}<ref>[[آیه 141 سوره صافات|همان، آیه ۱۴۱.]]</ref>»}}؛ یونس از فرستادگان بود؛ آنگاه که به ‌سوى کشتى پُر (از جمعیت و بار) گریخت. پس با آن‌ها قرعه انداخت و مغلوب شد (قرعه به نام او درآمد)... . ‌<ref> التحریر‌والتنویر، ج‌ ۲۳، ص‌ ۱۷۳.</ref>
 در [[خصال صدوق]] در روایتى از [[امام باقر]] علیه‌السلام به ‌ترتیب از مساهمه (قرعه به وسیله تیرانداختن) براى [[کفالت|تکفل]] مریم، به آب افکندن یونس نبی و کار [[عبدالمطلب]] در جریان قربانی یک از فرزندانش ([[عبدالله بن عبدالمطلب|عبدالله]]) سخن به ‌میان آمده است.<ref> الخصال، ج‌ ۱، ص‌ ۱۵۶‌ـ‌۱۵۷؛ من لایحضره الفقیه، ج‌ ۳، ص‌ ۸۹‌ـ‌۹۱.</ref> پیامبر صلى الله علیه و آله براى همراه بردن یکى از همسران خود در جنگ‌ها میان آنان با تیر، قرعه مى‌زد.<ref> التحریروالتنویر، ج‌ ۲۳، ص‌ ۱۷۵؛ تاریخ طبرى، ج‌ ۲، ص‌ ۱۱۲.</ref> آن حضرت در تعیین بنده آزاد شده به [[وصیت]] مولا نیز با استفاده از تیر قرعه زده است.<ref> التحریروالتنویر، ج‌ ۲۳، ص‌ ۱۷۵؛ تاریخ طبرى، ج‌ ۲، ص‌ ۱۱۲.</ref> [[امیرمؤمنان]] علیه‌السلام نیز آنگاه که از ‌طرف پیامبر صلى الله علیه و آله به [[یمن]] رفته بود، بین دو کودک که پدر و مادر آن‌ها زیر آوار مانده بودند و یکى از آن دو بنده و یکى آزاد بود، قرعه زد و آن را که قرعه به نامش درآمد، [[ارث|میراث]] داد و آن دیگرى را آزاد کرد.<ref> تهذیب الاحکام، ج‌ ۶‌، ص‌ ۲۳۹.</ref>

@@ سطر ۷۶: / سطر ۷۶: @@
 * [[دائرة المعارف قرآن کریم|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، محمد الله‌اکبری؛ ج۲، ص۵۹۷-۶۰۵.
 * [https://www.cgie.org.ir/fa/article/229937/%D8%A7%D8%B2%D9%84%D8%A7%D9%85 "ازلام"، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی].
+{{قرآن}}
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده:دوران جاهلیت]]

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 __toc__
-تیرهاى ‌تراشیده بى‌پر و پیكان هم‌اندازه.
+«اَزلام» از واژگان [[قرآن|قرآنی]]، به معنای تیرهاى ‌تراشیده بى‌پر و پیكان هم‌اندازه است.
-زَلَمْ و زُلَمْ (جمع: ازلام) در لغت به شىء باریك و بلندى كه تراشیده و صاف و مستقیم شده، زَلَمْ مى‌گویند.
+== واژه‌شناسی ==
+زَلَمْ و زُلَمْ (جمع: ازلام)، در لغت به شىء باریك و بلندى كه تراشیده و صاف و مستقیم شده، گفته مى‌شود. یكى از مصادیق بارز زلم، قِدْح (جمع: اقداح و قداح)، چوبى است كه به ‌اندازه تیر، بریده و تراشیده شده و آماده پیكان و پَرنهادن است.<ref> ترتیب‌العین، ص‌ 349‌ـ‌650؛ لسان‌العرب، ج‌ 6، ص 75، ج 11، ص 51؛ التحقیق، ج 4، ص 301ـ302.</ref> نیز بدست و پاى گاو یا هر حیوان شبیه به آن، زَلَمْ و ازلام گویند.<ref> تهذیب اللغه، ج‌ 13، ص ‌218؛ لسان‌العرب، ج‌ 6، ص‌ 76؛ لغت‌نامه، ج‌ 8، ص‌ 11363.</ref>
 در زبان عرب، چوبى را كه به‌ اندازه تیر از درخت جدا كرده و شاخ و برگ آن را بریده و كجى آن را راست كرده و آماده پر و پیكان نهادن كرده باشند، «قِدْح» و زَلَم نامند.<ref> لسان‌العرب، ج‌ 11، ص‌ 51.</ref> قلم (جمع: اقلام)<ref> المیسر والقداح، ص 32؛ لسان‌العرب، ج 11، ص 290؛ المخصص، ج‌ 13، ص‌ 22.</ref> و سَهم (جمع: سِهام، أَسْهُمْ و سُهمان) نیز بر این تیرها اطلاق مى‌شود؛ هر چند سهم به تیر كامل داراى پر و پیكان هم گفته مى‌شود.<ref> لسان‌العرب، ج 11، ص 291، ج 6، ص 412‌ـ‌413.</ref>
-ازلام در اصطلاح، تیرهاى هم‌اندازه نشان‌دار و نوشته‌دارى را گویند كه عرب جاهلى از آن‌ها در قمار، قرعه، آگاهى از آینده و تعیین نیك و بد كارها استفاده مى‌كرد.<ref> صحیح البخارى، ج‌ 5، ص‌ 224؛ جامع‌البیان، مج‌ 4، ج 6، ص 101‌ـ‌103 و 140؛ احكام‌القرآن، جصاص، ج‌ 2، ص‌ 440؛ ترتیب العین، ص‌ 349‌ـ‌650.</ref> مجاهد و سعید ‌بن جبیر، افزون بر این معنا ازلام را سنگ‌هاى كوچك و سفید نشان دارى دانسته‌اند كه در قمار بكار مى‌رفته است. مجاهد در قول دیگرى، ازلام را مطلق ابزار قمار دانسته كه نزد عرب تیر (سهام) و نزد ایرانیان و رومیان نرد و شطرنج (كِعاب) بوده است.<ref> جامع‌البیان، مج‌ 4، ج‌ 6، ص ‌102.</ref> به نظر برخى نیز ازلام به ‌معناى مطلق ابزار قمار است كه نزد قومى تیر و نزد ملتى سنگ و نزد دیگران قراطیس شمرده ‌مى‌شود.<ref> لسان‌العرب، ج‌ 11، ص‌ 163؛ احكام القرآن، ابن‌العربى، ج‌ 2، ص‌ 545.</ref>
+«ازلام» در اصطلاح، تیرهاى هم‌اندازه نشان‌دار و نوشته‌دارى را گویند كه عرب [[جاهلیت|جاهلى]] از آن‌ها در [[قمار]]، قرعه، آگاهى از آینده و تعیین نیك و بد كارها استفاده مى‌كرد.<ref> صحیح البخارى، ج‌ 5، ص‌ 224؛ جامع‌البیان، مج‌ 4، ج 6، ص 101‌ـ‌103 و 140؛ احكام‌القرآن، جصاص، ج‌ 2، ص‌ 440؛ ترتیب العین، ص‌ 349‌ـ‌650.</ref> مجاهد و سعید ‌بن جبیر، افزون بر این معنا، ازلام را سنگ‌هاى كوچك و سفید نشان دارى دانسته‌اند كه در قمار بكار مى‌رفته است. مجاهد در قول دیگرى، ازلام را مطلق ابزار قمار دانسته كه نزد عرب تیر (سهام) و نزد [[ایران|ایرانیان]] و رومیان نرد و شطرنج (كِعاب) بوده است.<ref> جامع‌البیان، مج‌ 4، ج‌ 6، ص ‌102.</ref> به نظر برخى نیز ازلام به ‌معناى مطلق ابزار قمار است كه نزد قومى تیر و نزد ملتى سنگ و نزد دیگران قراطیس شمرده ‌مى‌شود.<ref> لسان‌العرب، ج‌ 11، ص‌ 163؛ احكام القرآن، ابن‌العربى، ج‌ 2، ص‌ 545.</ref>
-[[قرآن كریم]] در آیات 141 [[سوره صافات]]/37 از «سهام»، 44 [[سوره آل ‌عمران]]/3 از «اقلام»، 90 [[سوره مائده]]/5 از «ازلام» و در 3 سوره مائده/5 از «استقسام به ازلام» سخن گفته و در دو مورد اخیر از آن نهى كرده است. آنچه نهى بدان تعلق گرفته، چگونگى استفاده از ازلام و نوعى از استقسام به آن است.
+[[قرآن كریم]] در آیات [[آیه 141 سوره صافات|141 سوره صافات]] از «سهام»، [[آیه 44 سوره آل عمران|44 سوره آل ‌عمران]] از «اقلام»، [[آیه 90 سوره مائده|90 سوره مائده]] از «ازلام» و در [[آیه 3 سوره مائده|3 سوره مائده]] از «استقسام به ازلام» سخن گفته و در دو مورد اخیر از آن نهى كرده است. آنچه نهى بدان تعلق گرفته، چگونگى استفاده از ازلام و نوعى از «استقسام» به آن است.
-واژه‌شناسان، استقسام را در لغت به ‌معناى تمایل به انجام یكى از دو كار یا انتخاب یكى از دو چیز،<ref> تهذیب اللغه، ج‌ 13، ص‌ 218.</ref> طلب تعیین سهم خود از سهام دیگران<ref> لسان‌العرب، ج‌ 11، ص‌ 163.</ref> و كوشش و جستجو براى دانستن مقدار سهم خود از سهام دیگران<ref> جامع‌البیان، مج 4، ج 6، ص 101؛ بلوغ الأرب ج‌ 3، ص‌ 68.</ref> دانسته‌اند.
+==استقسام به ازلام==
-==كاربردهاى استقسام به ازلام==
+واژه‌شناسان، استقسام را در لغت به ‌معناى تمایل به انجام یكى از دو كار یا انتخاب یكى از دو چیز،<ref> تهذیب اللغه، ج‌ 13، ص‌ 218.</ref> طلب تعیین سهم خود از سهام دیگران<ref> لسان‌العرب، ج‌ 11، ص‌ 163.</ref> و كوشش و جستجو براى دانستن مقدار سهم خود از سهام دیگران<ref> جامع‌البیان، مج 4، ج 6، ص 101؛ بلوغ الأرب ج‌ 3، ص‌ 68.</ref> دانسته‌اند. عرب جاهلى به سه منظور، به ازلام استقسام مى‌كرد:<ref> المحبر، ص‌ 332؛ بلوغ‌الارب، ج‌ 3، ص‌ 67؛ تفسیر‌قرطبى، ج‌ 6، ص‌ 40.</ref>
 ===تعیین برندگان و بازندگان(مَیْسِر)===
@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۵: @@
 در مراسم میسر، از 10 عدد تیر استفاده مى‌شد كه سه عدد آن به نام سفیح، منیح، مضعف پوچ بود و 7 عدد دیگر هر یك به تناسب سهم خود نامى خاص داشت:
 # فَذْ یك سهم
-# توأم دو سهم
+#فَذْ یك سهم
-# ‌ضریب سه سهم
+#توأم دو سهم
-# حِلْس؛ 4 سهم
+#‌ضریب سه سهم
-# ‌نافس 5 سهم
+#حِلْس؛ 4 سهم
-# مُسْبَل 6 سهم
+#‌نافس 5 سهم
-# معلّى 7‌ سهم كه مجموع آن 28 سهم مى‌شد ضمناً نام تیرها و مقدار سهم آن‌ها را روى تیرها نوشته بودند. اندازه این ازلام با هم مساوى بود.
+#مُسْبَل 6 سهم
 مراسم میسر و استقسام به ازلام به ‌طور معمول در شب انجام مى‌شد. آنان پس از تقسیم گوشت و انتخاب سهام، شخصى را كه از طبقه فرو‌دست بود و هیچ وقت گوشت خریدنى نخورده بود و «حُرْضه»اش مى‌نامیدند، مى‌آوردند و پارچه ‌سفیدى در برابر او مى‌گستردند و ازلام را در جعبه مخصوص به خود كه «ربابه» نام داشت، قرار مى‌دادند و آن را روى پارچه سفید مى‌گذاشتند.
@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۲: @@
 ==ازلام در تفاسیر==
-در دو آیه از [[سوره مائده]]/5 از ازلام یاد ‌شده است؛ نخستین بار آیه‌ 3 [[سوره مائده]]/5 است كه طى آن خداوند پس از حرام دانستن چندین خوراكى از حرمت استقسام به ازلام یاد ‌كرده و همه این امور را فسق دانسته است: {{متن قرآن|«حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالْدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُواْ بِالأَزْلاَمِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ...»}}. در آیه‌ 90 همین سوره ازلام (و ‌نه استقسام به آن) در كنار خمر و میسر و انصاب رجس و كارى شیطانى شناخته شده است: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»}}.
+در دو آیه از [[سوره مائده]]/5 از ازلام یاد ‌شده است؛ نخستین بار آیه‌ 3 [[سوره مائده]]/5 است كه طى آن خداوند پس از حرام دانستن چندین خوراكى، از حرمت استقسام به ازلام یاد ‌كرده و همه این امور را فسق دانسته است: {{متن قرآن|«حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالْدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُواْ بِالأَزْلاَمِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ...»}}. در آیه‌ 90 همین سوره ازلام (و ‌نه استقسام به آن) در كنار خمر و میسر و انصاب رجس و كارى شیطانى شناخته شده است: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»}}.
 ازلام مطرح شده در این آیات از جهاتى متفاوتند؛ در آیه‌نخست كاربرد ازلام مطرح شده؛ در ‌حالى ‌كه در آیه دوم رجس بودن و لزوم اجتناب بر خود ازلام بار شده است و دیگر آن كه در آیه دوم ازلام در كنار میسر طرح شده كه خود یكى از كاربردهاى ازلام است. با توجه به ‌كاربردهاى متعدد ازلام در عصر جاهلى این ابهام وجود دارد كه ازلام طرح شده در این آیات شامل كدام یك از كاربردهاى رایج است و در این زمینه چه شواهدى وجود دارد.
@@ سطر ۱۰۵: / سطر ۱۰۳: @@
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 نوعى از استقسام به ازلام نزد عرب جاهلى معمول بود كه از آن به «مَیْسِر» هم تعبیر كرده‌اند. عرب جاهلى در سال‌هاى قحطى شترانى را ذبح و گوشت آن‌ها را میان مستمندان توزیع مى‌كردند و پرداخت بهاى شتران با اجراى عملیاتى مشتمل بر برد و باخت (مَیْسِر) بر عهده بازندگان بود.
-پیدایش میسر به جهت قسمت‌هاى اضافى گوشت بود. یكى از افتخارات عرب جاهلى شركت او در میسر بود و اگر ثروتمندى در میسر شركت نمى‌كرد، او را نكوهش كرده «بَرَمْ» مى‌نامیدند. به ‌ظاهر، ذیل آیه‌ 219 [[سوره بقره]] {{متن قرآن|«...وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ...»}}، به انفاق قسمت‌هاى اضافى گوشت اشاره دارد. در اشعار فراوانى، استقسام به ازلام در معناى میسر آمده است یا أیسار مدح شده‌اند و الفاظ و اصطلاحات فراوانى براى اعمال آن وضع شده است.
+پیدایش میسر به جهت قسمت‌هاى اضافى گوشت بود. یكى از افتخارات عرب جاهلى شركت او در میسر بود و اگر ثروتمندى در میسر شركت نمى‌كرد، او را نكوهش كرده «بَرَمْ» مى‌نامیدند. به ‌ظاهر، ذیل آیه‌ 219 [[سوره بقره]]/2 {{متن قرآن|«...وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ...»}}، به انفاق قسمت‌هاى اضافى گوشت اشاره دارد. در اشعار فراوانى، استقسام به ازلام در معناى میسر آمده است یا أیسار مدح شده‌اند و الفاظ و اصطلاحات فراوانى براى اعمال آن وضع شده است.
 در مراسم میسر، از 10 عدد تیر استفاده مى‌شد كه سه عدد آن به نام سفیح، منیح، مضعف پوچ بود و 7 عدد دیگر هر یك به تناسب سهم خود نامى خاص داشت:

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 نوعى از استقسام به ازلام نزد عرب جاهلى معمول بود كه از آن به «مَیْسِر» هم تعبیر كرده‌اند. عرب جاهلى در سال‌هاى قحطى شترانى را ذبح و گوشت آن‌ها را میان مستمندان توزیع مى‌كردند و پرداخت بهاى شتران با اجراى عملیاتى مشتمل بر برد و باخت (مَیْسِر) بر عهده بازندگان بود.
-پیدایش میسر به جهت قسمت‌هاى اضافى گوشت بود. یكى از افتخارات عرب جاهلى شركت او در میسر بود و اگر ثروتمندى در میسر شركت نمى‌كرد، او را نكوهش كرده «بَرَمْ» مى‌نامیدند. به ‌ظاهر، ذیل آیه‌ 219 [[سوره بقره]]/2 {{متن قرآن|«وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ»}}، به انفاق قسمت‌هاى اضافى گوشت اشاره دارد. در اشعار فراوانى، استقسام به ازلام در معناى میسر آمده است یا أیسار مدح شده‌اند و الفاظ و اصطلاحات فراوانى براى اعمال آن وضع شده است.
+پیدایش میسر به جهت قسمت‌هاى اضافى گوشت بود. یكى از افتخارات عرب جاهلى شركت او در میسر بود و اگر ثروتمندى در میسر شركت نمى‌كرد، او را نكوهش كرده «بَرَمْ» مى‌نامیدند. به ‌ظاهر، ذیل آیه‌ 219 [[سوره بقره]] {{متن قرآن|«...وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ...»}}، به انفاق قسمت‌هاى اضافى گوشت اشاره دارد. در اشعار فراوانى، استقسام به ازلام در معناى میسر آمده است یا أیسار مدح شده‌اند و الفاظ و اصطلاحات فراوانى براى اعمال آن وضع شده است.
 در مراسم میسر، از 10 عدد تیر استفاده مى‌شد كه سه عدد آن به نام سفیح، منیح، مضعف پوچ بود و 7 عدد دیگر هر یك به تناسب سهم خود نامى خاص داشت:

@@ سطر ۷۲: / سطر ۷۲: @@
 متصدى ازلام تیرها را درون ظرف مخصوص مى‌گذاشت و با خواندن وردهایى، صورت خود را برمى‌گرداند و آن‌ها را درهم مى‌آمیخت.<ref> اخبار مكه، ج‌ 1، ص‌ 117‌ـ‌118؛ بلوغ الارب، ج‌ 3، ص‌ 66‌ـ‌67.</ref> اگر «منكم» بیرون مى‌آمد، آن شخص یا طفل رابه مدعى نسبت ملحق مى‌كردند و اگر «من غیركم» بیرون مى‌آمد، از او دورى مى‌جستند و اگر «ملصق» بیرون مى‌آمد، مجهول النسب باقى مى‌ماند.<ref> بلوغ‌الارب، ص‌ 67.</ref> به روایت دیگرى اگر تیر بیرون آمده «منكم» بود، كودك یا شخص به مدعى نسبت ملحق مى‌شد و اگر «من غیركم» بود، حلیف (‌=‌هم‌پیمان) به ‌شمار مى‌رفت و اگر «ملصق» بود نه حلیف بود و نه داراى‌ نسب.<ref> اخبار مكه، ج‌ 1، ص‌ 118؛ جامع‌البیان، مج‌ 4، ج‌ 6، ص‌ 104.</ref>
-این نوع استقسام میان ملت‌هاى پیشین نیز بود. قرآن كریم در آیه‌ 44 [[سوره آل ‌عمران]]/3، از اجراى این نوع استقسام میان یهود و به ‌ویژه بزرگان و روحانیان آنان هنگام اختلاف بر سر كفالت [[حضرت مریم]] علیه‌السلام خبر داده است: {{متن قرآن|«...و ‌ما كُنتَ لَدَیهِم اِذ یُلقونَ اَقلمَهُم اَیُّهُم یَكفُلُ مَریَمَ وما كُنتَ لَدَیهِم اِذ یَختَصِمون»}}؛ تو نزد آنان نبودى؛ آنگاه كه براى تعیین كفالت مریم، اقلام (ازلام) خود را مى‌انداختند و نزدشان نبودى؛ آنگاه كه نزاع مى‌كردند.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ 2، ص‌ 747؛ التفسیر الكبیر، ج‌ 4، ص‌ 48.</ref>
+این نوع استقسام میان ملت‌هاى پیشین نیز بود. قرآن كریم در آیه‌ 44 [[سوره آل ‌عمران]]/3، از اجراى این نوع استقسام میان یهود و به ‌ویژه بزرگان و روحانیان آنان هنگام اختلاف بر سر كفالت [[حضرت مریم]] علیه‌السلام خبر داده است: {{متن قرآن|«...وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُون أَقْلاَمَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ»}}؛ تو نزد آنان نبودى؛ آنگاه كه براى تعیین كفالت مریم، اقلام (ازلام) خود را مى‌انداختند و نزدشان نبودى؛ آنگاه كه نزاع مى‌كردند.<ref> مجمع‌البیان، ج‌ 2، ص‌ 747؛ التفسیر الكبیر، ج‌ 4، ص‌ 48.</ref>
-همچنین این نوع استقسام میان اقوام ساكن در شمال عراق (نینوا = موصل) رایج بوده است. خداوند در ماجراى یونس و قوم او، این نوع قرعه را یاد ‌كرده است: {{متن قرآن|«و ‌اِنَّ یونُسَ لَمِنَ المُرسَلین × اِذ اَبَقَ اِلَى الفُلكِ المَشحون ×‌ فَساهَمَ فَكانَ مِنَ المُدحَضین × فَالتَقَمَهُ الحوتُ و هُوَ مُلیم»}}؛ یونس از فرستادگان بود؛ آنگاه كه به ‌سوى كشتى پُر (از جمعیت و بار) گریخت. پس با آن‌ها قرعه انداخت و مغلوب شد (=قرعه به نام او درآمد)؛ پس ماهى او را بلعید و او در خور نكوهش بود. ([[سوره صافات]]/37،139‌ـ‌142)<ref> التحریر‌والتنویر، ج‌ 23، ص‌ 173.</ref>
+همچنین این نوع استقسام میان اقوام ساكن در شمال عراق (نینوا = موصل) رایج بوده است. خداوند در ماجراى یونس و قوم او، این نوع قرعه را یاد ‌كرده است: {{متن قرآن|«وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ × إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ ×‌ فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنْ الْمُدْحَضِينَ × فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ»}}؛ یونس از فرستادگان بود؛ آنگاه كه به ‌سوى كشتى پُر (از جمعیت و بار) گریخت. پس با آن‌ها قرعه انداخت و مغلوب شد (=قرعه به نام او درآمد)؛ پس ماهى او را بلعید و او در خور نكوهش بود. ([[سوره صافات]]/37، 139‌ـ‌142)<ref> التحریر‌والتنویر، ج‌ 23، ص‌ 173.</ref>
 در خصال صدوق در روایتى از [[امام باقر]] علیه‌السلام به ‌ترتیب از مساهمه (قرعه به وسیله تیرانداختن) براى تكفل مریم به آب افكندن یونس و كار عبدالمطلب سخن به ‌میان آمده است.<ref> الخصال، ج‌ 1، ص‌ 156‌ـ‌157؛ من لایحضره الفقیه، ج‌ 3، ص‌ 89‌ـ‌91.</ref>
@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۴: @@
 ==ازلام در تفاسیر==
-در دو آیه از [[سوره مائده]]/5 از ازلام یاد ‌شده است؛ نخستین بار آیه‌ 3 [[سوره مائده]]/5 است كه طى آن خداوند پس از حرام دانستن چندین خوراكى از حرمت استقسام به ازلام یاد ‌كرده و همه این امور را فسق دانسته است: {{متن قرآن|«حُرِّمَت عَلَیكُمُ المَیتَةُ والدَّمُ ولَحمُ الخِنزیرِ وما اُهِلَّ لِغَیرِ اللّهِ بِهِ والمُنخَنِقَةُ والمَوقوذَةُ والمُتَرَدِّیَةُ والنَّطیحَةُ وما اَكَلَ السَّبُعُ اِلاّ ما ذَكَّیتُم وما ذُبِحَ عَلَى‌النُّصُبِ واَن تَستَقسِموا بِالاَزلمِ ذلِكُم فِسقٌ‌...»}}. در آیه‌ 90 همین سوره ازلام (و ‌نه استقسام به آن) در كنار خمر و میسر و انصاب رجس و كارى شیطانى شناخته شده است: {{متن قرآن|«یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِنَّمَا الخَمرُ والمَیسِرُ والاَنصابُ والاَزلمُ رِجسٌ مِن عَمَلِ الشَّیطنِ فَاجتَنِبوهُ لَعَلَّكُم تُفلِحون»}}.
+در دو آیه از [[سوره مائده]]/5 از ازلام یاد ‌شده است؛ نخستین بار آیه‌ 3 [[سوره مائده]]/5 است كه طى آن خداوند پس از حرام دانستن چندین خوراكى از حرمت استقسام به ازلام یاد ‌كرده و همه این امور را فسق دانسته است: {{متن قرآن|«حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالْدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَن تَسْتَقْسِمُواْ بِالأَزْلاَمِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ...»}}. در آیه‌ 90 همین سوره ازلام (و ‌نه استقسام به آن) در كنار خمر و میسر و انصاب رجس و كارى شیطانى شناخته شده است: {{متن قرآن|«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»}}.
 ازلام مطرح شده در این آیات از جهاتى متفاوتند؛ در آیه‌نخست كاربرد ازلام مطرح شده؛ در ‌حالى ‌كه در آیه دوم رجس بودن و لزوم اجتناب بر خود ازلام بار شده است و دیگر آن كه در آیه دوم ازلام در كنار میسر طرح شده كه خود یكى از كاربردهاى ازلام است. با توجه به ‌كاربردهاى متعدد ازلام در عصر جاهلى این ابهام وجود دارد كه ازلام طرح شده در این آیات شامل كدام یك از كاربردهاى رایج است و در این زمینه چه شواهدى وجود دارد.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۱۲، ساعت ۱۲:۰۰
سطر ۱۱۱:		سطر ۱۱۱:

	[[رده: واژگان قرآنی]]		[[رده: واژگان قرآنی]]
		+	[[رده:دوران جاهلیت]]