ارض مقدس - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۸

2025-11-02T09:28:55Z

Mohammadi در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۶

2025-11-02T08:16:40Z

نمایش تغییرات

Mohammadi: /* سرزمین مقدس در قرآن */

2025-11-01T18:02:55Z

‏سرزمین مقدس در قرآن

Zamani: افزودن الگوی قرآن

2025-03-18T12:44:44Z

افزودن الگوی قرآن

مهدی موسوی در ‏۱۷ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۱۱

2023-10-17T08:11:58Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۸

2023-10-16T12:38:05Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۳۵

2023-10-16T11:35:39Z

مهدی موسوی در ‏۱۶ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۲

2023-10-16T08:22:26Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۲۳

2020-01-06T07:23:01Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۵

2020-01-06T07:05:14Z

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 نخستین یادکرد از سرزمین مقدس، به‌ طور هماهنگ در [[قرآن|قرآن کریم]] و [[تورات]]، به ماجرای هجرت [[حضرت ابراهیم]] از [[بابل]] مربوط می‌شود. حضرت ابراهیم به همراه [[حضرت لوط]] پس از ماجراهایی که در بابل برایش رخ داد، به‌ سوی سرزمینی به راه افتاد که از سوی [[خداوند]]، مبارک شناسانده شده است: {{متن قرآن|«{{آیه|21|71}}»}}<ref>[[آیه 71 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۷۱.]]</ref>؛ مفسران این سرزمین را [[فلسطین]] یا [[شام]] دانسته‌اند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۰، ج‌۱۷، ص‌۶۱؛ الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۲۶.</ref> و [[برکت]] آن را برای جهانیان از آن روی شمرده‌اند که [[شریعت|شرایع]] آسمانی و ادیان الهی از آن سرزمین به دیگر نقاط جهان گسترش یافت.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۲۶.</ref> این محل در [[تورات]]، سرزمین کنعان معرفی شده<ref>کتاب مقدّس، تکوین ۱۲:۵.</ref> و آن را در زمره سرزمین‌های میان [[فرات]] تا نیل،<ref>همان، تکوین ۱۵:۷‌‌۹.</ref> هدیه‌ای از‌ سوی خدا به نسل حضرت ابراهیم دانسته<ref>همان، تکوین ۱۳:۱۴‌‌۱۷؛ تثنیه ۶:۱۰ و ۱۸.</ref> که گزارش آن در منابع اسلامی نیز راه یافته است.<ref>الکشاف، ج‌۱، ص‌۶۲۰؛ کشف‌الاسرار، ج‌۳، ص‌۷۶؛ التفسیرالکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶‌‌-۱۹۷.</ref>
-برخی پژوهشگران معاصر در اعتبار این دسته از گزاره‌های کتاب مقدس تشکیک کرده و آن را از اسطوره‌های [[یهود]] شمرده‌اند؛<ref>تاریخ یک ارتداد، ص‌۳۵‌‌-۵۴.</ref> از این‌ روی، یهود به آن «سرزمین مواعید» گفته‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶؛ المنار، ج‌۶، ص‌۳۲۵.</ref> گزارش نامشهوری نیز به استناد آیه {{متن قرآن|«{{آیه|3|96}}»}}<ref>[[آیه 96 سوره آل‌ عمران|سوره آل‌ عمران، آیه ۹۶.]]</ref>، سرزمین هجرت ابراهیم را [[مکه]] دانسته است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۸۹.</ref>
+برخی پژوهشگران معاصر در اعتبار این دسته از گزاره‌های کتاب مقدس تشکیک کرده و آن را از اسطوره‌های [[یهود]] شمرده‌اند؛<ref>تاریخ یک ارتداد، ص‌۳۵‌‌-۵۴.</ref> از این‌ روی، یهود به آن «سرزمین مواعید» گفته‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶؛ المنار، ج‌۶، ص‌۳۲۵.</ref> گزارش نامشهوری نیز به استناد آیه {{متن قرآن|«{{آیه|3|96}}»}}<ref>[[آیه 96 سوره آل عمران|سوره آل عمران، آیه ۹۶.]]</ref>، سرزمین هجرت ابراهیم را [[مکه]] دانسته است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۸۹.</ref>
 پس از حضرت ابراهیم، [[حضرت یعقوب علیه السلام|حضرت یعقوب]] و فرزندان وی به دنبال قدرت یافتن [[حضرت یوسف]] در [[مصر]] و پدید آمدن قحطی در کنعان، این سرزمین را ترک گفته، به‌ سوی مصر روان شدند.<ref>قاموس الکتاب المقدس، ص‌۷۹۰.</ref> تا آن‌که سال‌ها بعد [[حضرت موسی]] در بازگشت از [[مدین]] به مصر، از بخشی از این سرزمین گذر می‌کند. او در منطقه‌ای - که [[قرآن]] از آن با عنوان وادی مقدس که احتمالاً نام آن طوی بوده<ref>جامع‌البیان، مج‌۹، ج‌۱۶، ص‌۱۸۲‌‌-۱۸۳.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|20|11}} 💠<ref>[[آیه 11 سوره طه|سوره طاها، آیه ۱۱‌.]]</ref> {{آیه|20|12}}<ref>[[آیه 12 سوره طه|همان، آیه ۱۲.]]</ref>»}} و وادی ایمن {{متن قرآن|«{{آیه|28|30}}»}}<ref>[[آیه 30 سوره قصص|سوره قصص، آیه ۳۰.]]</ref> یاد می‌کند -، در حال گذر بود که ماجرای سخن گفتن خداوند با وی در آن مکان رخ داد و به پیامبری به‌ سوی [[فرعون]] فرستاده شد. در آیه‌ ۲۰ [[سوره مؤمنون]]/۲۳ و ۲ [[سوره تین]]/۹۵ از منطقه‌ای به نام [[طور سینا]] (طور سینین) یاد‌ شده که به اعتقاد برخی مفسران، همان محل دیدار حضرت موسی با خدا بوده است.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۸۰ و ج‌۴، ص‌۷۷۳.</ref> این منطقه را نام کوهی در فلسطین یا سرزمین میان مصر و ایله دانسته‌اند.<ref>همان، ج‌۳، ص‌۱۸۰.</ref>
@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 دانشمندان اسلامی هنگام بحث از تعارض دو فرمان خداوند مبنی بر واگذاری سرزمین‌های مقدس به بنی‌اسرائیل و حرام شمردن آن سرزمین‌ها برایشان ([[سوره مائده]]/۵، ۲۱ و ۲۶) در برابر گزارش [[تورات]] که در ملکیت دائم یهود بر سرزمین‌های مقدس ظهور دارد،<ref>کتاب مقدس، تثنیه ۹:۴‌‌۶.</ref> آن را به استناد برخی آیات قرآن، مالکیتی مشروط به طاعت و بندگی خدا دانسته‌اند:<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۷؛ المیزان، ج‌۵، ص‌۲۸۹‌‌-۲۹۰.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|7|129}}»}}<ref>[[آیه 129 سوره اعراف|سوره اعراف، آیه ۱۲۹.]]</ref>؛ [[سوره ابراهیم]]/۱۴، ۷) خداوند در آغاز [[سوره اسراء]] نیز از سلطه اقوامی دیگر بر سرزمین‌های مقدس برای مجازات بنی‌اسرائیل یاد‌ کرده و از تکرار این مجازات در‌ صورت بد‌کرداری دوباره آنان خبر داده است: {{متن قرآن|«{{آیه|17|4}} 💠<ref>[[آیه 4 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه 4.]]</ref> {{آیه|17|5}} 💠<ref>[[آیه 5 سوره اسراء|همان، آیه ۵.]]</ref> {{آیه|17|6}} 💠<ref>[[آیه 6 سوره اسراء|همان، آیه ۶.]]</ref> {{آیه|17|7}} 💠<ref>[[آیه 7 سوره اسراء|همان، آیه ۷.]]</ref> {{آیه|17|8}} 💠<ref>[[آیه 8 سوره اسراء|همان، آیه ۸.]]</ref>»}}.
-دیگر یادکرد سرزمین مقدس در [[قرآن]]، به تسخیر باد در دست [[حضرت سلیمان]] علیه السلام مربوط می‌شود. باد همانند برخی دیگر از پدیده‌ها در اختیار سلیمان قرار گرفته بود و او آن را در سرزمین بابرکت خداوند به گردش درمی‌آورد: {{متن قرآن|«وَوَلِسُلَیمَانَ الرِّیحَ عَاصِفَةً تَجْرِی بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِی بَارَکنَا فِیهَا...»}}. ([[سوره انبیاء]]/۲۱، ۸۱) برخی مفسران، ذیل این آیه گزارشی افسانه وار را از سوارشدن سلیمان و یارانش بر این پدیده طبیعی ذکر کرده‌اند<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۱، ص۱۹۰؛ جامع‌البیان، مج۱۰، ج۱۷،ص‌۷۳.</ref> که آیات قرآن گویای آن نیست.
+دیگر یادکرد سرزمین مقدس در [[قرآن]]، به تسخیر باد در دست [[حضرت سلیمان]] علیه السلام مربوط می‌شود. باد همانند برخی دیگر از پدیده‌ها در اختیار سلیمان قرار گرفته بود و او آن را در سرزمین بابرکت خداوند به گردش درمی‌آورد: {{متن قرآن|«{{آیه|21|81}}»}}<ref>[[آیه 81 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۸۱.]]</ref>؛ برخی مفسران، ذیل این آیه گزارشی افسانه وار را از سوارشدن سلیمان و یارانش بر این پدیده طبیعی ذکر کرده‌اند<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۱، ص۱۹۰؛ جامع‌البیان، مج۱۰، ج۱۷،ص‌۷۳.</ref> که آیات قرآن گویای آن نیست.
-پیوستگی سرزمین سبأ به شام و فلسطین در دوره آبادانی [[یمن]]، از دیگر یادکردهای سرزمین مقدس در قرآن است. [[قوم سبأ|مردم سبأ]] در سفر بازرگانی به شام و [[بیت المقدس|بیت‌المقدس]] از روستایی به روستای دیگر درآمده، هرگز نیازمند گذر از بیابان‌های گسترده و غیرمسکون نبودند:<ref>کشف‌الاسرار، ج‌۸، ص‌۱۲۹.</ref> {{متن قرآن|«وَجَعَلْنَا بَینَهُمْ وَبَینَ الْقُرَى الَّتِی بَارَکنَا فِیهَا قُرًى ظَاهِرَةً وَقَدَّرْنَا فِیهَا السَّیرَ سِیرُوا فِیهَا لَیالِی وَأَیامًا آمِنِینَ»}}. ([[سوره سبأ]]/۳۴، ۱۸) آنان چون قدر این نعمت را ندانستند، خداوند آن را از ایشان گرفت و جاده بازرگانی آن‌ها خراب و ناآباد شد و خود نیز پاره پاره و پراکنده شدند.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۵۷۷؛ مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۰۶.</ref> {{متن قرآن|«فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَینَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِیثَ وَمَزَّقْنَاهُمْ کلَّ مُمَزَّقٍ...»}}. ([[سوره سبأ]]/۳۴، ۱۹)
+پیوستگی سرزمین سبأ به شام و فلسطین در دوره آبادانی [[یمن]]، از دیگر یادکردهای سرزمین مقدس در قرآن است. [[قوم سبأ|مردم سبأ]] در سفر بازرگانی به شام و [[بیت المقدس|بیت‌المقدس]] از روستایی به روستای دیگر درآمده، هرگز نیازمند گذر از بیابان‌های گسترده و غیرمسکون نبودند:<ref>کشف‌الاسرار، ج‌۸، ص‌۱۲۹.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|34|18}}»}}<ref>[[آیه 18 سوره سبأ|سوره سبأ، آیه ۱۸.]]</ref>؛ آنان چون قدر این نعمت را ندانستند، خداوند آن را از ایشان گرفت و جاده بازرگانی آن‌ها خراب و ناآباد شد و خود نیز پاره پاره و پراکنده شدند.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۵۷۷؛ مجمع‌البیان، ج‌۸، ص‌۶۰۶.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|34|19}}»}}<ref>[[آیه 19 سوره سبأ|سوره سبأ، آیه ۱۹.]]</ref>.
-مفسران، ذیل داستان [[حضرت عزیر]] یا [[حضرت ارمیا علیه السلام|حضرت ارمیا]] که هنگام گذر از اورشلیم خراب به یاد [[رستاخیز]] افتاد و به مرگی صد ساله فرورفت، از سرزمین مقدس یاد‌ کرده‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۳، ص‌۴۳؛ البرهان، ج‌۱، ص‌۵۲۹ و ۵۳۲؛ مجمع‌البیان، ج‌۱‌‌۲، ص‌۶۴۰.</ref> {{متن قرآن|«کالَّذِی مَرَّ عَلَىٰ قَرْیةٍ...  قَالَ أَنَّىٰ یحْیی هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا...»}}. ([[سوره بقره]]/۲، ۲۵۹) در آیه‌ ۵۰ [[سوره مؤمنون]] از مأوا گزیدن [[حضرت عیسی]] و مادرش [[حضرت مریم علیهاالسلام|مریم]] در مکانی بلند و امن و دارای آب، یاد‌شده که به بیت‌المقدس یا برخی مناطق اطراف آن تفسیر شده<ref>تفسیر عبدالرزاق، ج‌۲، ص‌۴۱۶؛ جامع‌البیان، مج‌۱۰، ج‌۱۸، ص‌۳۴‌‌۳۶؛ التبیان، ج‌۷، ص‌۳۷۳.</ref> و به جریان ولادت آن حضرت مربوط دانسته شده است.<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۳۵.</ref>
+مفسران، ذیل داستان [[حضرت عزیر]] یا [[حضرت ارمیا علیه السلام|حضرت ارمیا]] که هنگام گذر از اورشلیم خراب به یاد [[رستاخیز]] افتاد و به مرگی صد ساله فرورفت، از سرزمین مقدس یاد‌ کرده‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۳، ص‌۴۳؛ البرهان، ج‌۱، ص‌۵۲۹ و ۵۳۲؛ مجمع‌البیان، ج‌۱‌‌۲، ص‌۶۴۰.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|2|259}}»}}<ref>[[آیه 259 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۲۵۹.]]</ref>. در آیه‌ ۵۰ [[سوره مؤمنون]] از مأوا گزیدن [[حضرت عیسی]] و مادرش [[حضرت مریم علیهاالسلام|مریم]] در مکانی بلند و امن و دارای آب، یاد‌شده که به بیت‌المقدس یا برخی مناطق اطراف آن تفسیر شده<ref>تفسیر عبدالرزاق، ج‌۲، ص‌۴۱۶؛ جامع‌البیان، مج‌۱۰، ج‌۱۸، ص‌۳۴‌‌۳۶؛ التبیان، ج‌۷، ص‌۳۷۳.</ref> و به جریان ولادت آن حضرت مربوط دانسته شده است.<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۳۵.</ref>
-یادکرد دیگر سرزمین مقدس در قرآن به ماجرای [[معراج]] [[پیامبر اسلام]] از [[مکه]] به [[مسجدالاقصی]] در مرحله اول و پس از آن‌جا به آسمان در مرحله دوم مربوط می‌شود:<ref>الکشاف، ج‌۲، ص‌۶۴۶.</ref> {{متن قرآن|«سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَیلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بَارَکنَا حَوْلَهُ لِنُرِیهُ مِنْ آیاتِنَا...»}}. ([[سوره اسراء]]/۱۷، ۱)
+یادکرد دیگر سرزمین مقدس در قرآن به ماجرای [[معراج]] [[پیامبر اسلام]] از [[مکه]] به [[مسجدالاقصی]] در مرحله اول و پس از آن‌جا به آسمان در مرحله دوم مربوط می‌شود:<ref>الکشاف، ج‌۲، ص‌۶۴۶.</ref> {{متن قرآن|«{{آیه|17|1}}»}}<ref>[[آیه 1 سوره اسراء|سوره اسراء، آیه ۱.]]</ref>.
 ==پانویس==

@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 همه مناطق کره زمین از جهت انتساب به آفریدگارشان از صبغه‌ای قدسی برخوردارند ([[سوره عنکبوت]]/۲۹، ۵۶)، با این حال، در [[قرآن]] فقط یک سرزمین را مقدس دانسته ([[سوره مائده]]/۵، ۲۱؛ [[سوره طه]]/۲۰، ۱۲) و مناطق گوناگون آن، [[برکت|مبارک]] خوانده شده است.<ref>المیزان، ج‌۸‌، ص‌۲۲۸.</ref> ([[سوره اعراف]]/۷، ۱۳۷؛ [[سوره اسراء]]/۱۷، ۱؛ [[سوره انبیاء]]/۲۱، ۷۱ و ۸۱)؛ البتّه صفت مبارک در یک مورد دیگر نیز برای [[کعبه]] بکار رفته است ([[سوره آل‌ عمران]]/۳، ۹۶).
-واژه «طور» ([[سوره طه]]/۲۰،۸۰؛ [[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۲۰؛ [[سوره تین]]/۹۵، ۲) و گاهی «الارض» (سوره اسراء/۱۷، ۱۰۴)، به سرزمین مورد نظر اشاره دارند. این سرزمین در قرآن به «مُبَوَّأ صِدق» به‌ معنای جایگاه صدق و راستی ([[سوره یونس]]/۱۰، ۹۳) و {{متن قرآن|«رَبْوَةٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِینٍ»}} به‌ معنای سرزمین مرتفع دارای امنیّت و دارای آب ([[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۵۰) نیز وصف شده است.
+واژه «طور» ([[سوره طه]]/۲۰،۸۰؛ [[سوره مؤمنون]]/۲۳، ۲۰؛ [[سوره تین]]/۹۵، ۲) و گاهی «الارض» (سوره اسراء/۱۷، ۱۰۴)، به سرزمین مورد نظر اشاره دارند. این سرزمین در قرآن به «مُبَوَّأ صِدق» به‌ معنای جایگاه صدق و راستی ([[سوره یونس]]/۱۰، ۹۳) و {{متن قرآن|«{{آیه|23|50}}»}}<ref>[[آیه 50 سوره مؤمنون|سوره مؤمنون، آیه ۵۰.]]</ref>؛ به‌ معنای سرزمین مرتفع دارای امنیّت و دارای آب نیز وصف شده است.
-نخستین یادکرد از سرزمین مقدس، به‌ طور هماهنگ در [[قرآن|قرآن کریم]] و [[تورات]]، به ماجرای هجرت [[حضرت ابراهیم]] از [[بابل]] مربوط می‌شود. حضرت ابراهیم به همراه [[حضرت لوط]] پس از ماجراهایی که در بابل برایش رخ داد، به‌ سوی سرزمینی به راه افتاد که از سوی [[خداوند]]، مبارک شناسانده شده است: {{متن قرآن|«وَنَجَّینَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِی بَارَکنَا فِیهَا لِلْعَالَمِینَ»}}. ([[سوره انبیاء]]/‌۲۱، ۷۱) مفسران این سرزمین را [[فلسطین]] یا [[شام]] دانسته‌اند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۰، ج‌۱۷، ص‌۶۱؛ الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۲۶.</ref> و [[برکت]] آن را برای جهانیان از آن روی شمرده‌اند که [[شریعت|شرایع]] آسمانی و ادیان الهی از آن سرزمین به دیگر نقاط جهان گسترش یافت.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۲۶.</ref> این محل در [[تورات]]، سرزمین کنعان معرفی شده<ref>کتاب مقدّس، تکوین ۱۲:۵.</ref> و آن را در زمره سرزمین‌های میان [[فرات]] تا نیل،<ref>همان، تکوین ۱۵:۷‌‌۹.</ref> هدیه‌ای از‌ سوی خدا به نسل حضرت ابراهیم دانسته<ref>همان، تکوین ۱۳:۱۴‌‌۱۷؛ تثنیه ۶:۱۰ و ۱۸.</ref> که گزارش آن در منابع اسلامی نیز راه یافته است.<ref>الکشاف، ج‌۱، ص‌۶۲۰؛ کشف‌الاسرار، ج‌۳، ص‌۷۶؛ التفسیرالکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶‌‌-۱۹۷.</ref>
+نخستین یادکرد از سرزمین مقدس، به‌ طور هماهنگ در [[قرآن|قرآن کریم]] و [[تورات]]، به ماجرای هجرت [[حضرت ابراهیم]] از [[بابل]] مربوط می‌شود. حضرت ابراهیم به همراه [[حضرت لوط]] پس از ماجراهایی که در بابل برایش رخ داد، به‌ سوی سرزمینی به راه افتاد که از سوی [[خداوند]]، مبارک شناسانده شده است: {{متن قرآن|«{{آیه|21|71}}»}}<ref>[[آیه 71 سوره انبیاء|سوره انبیاء، آیه ۷۱.]]</ref>؛ مفسران این سرزمین را [[فلسطین]] یا [[شام]] دانسته‌اند<ref>جامع‌البیان، مج‌۱۰، ج‌۱۷، ص‌۶۱؛ الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۲۶.</ref> و [[برکت]] آن را برای جهانیان از آن روی شمرده‌اند که [[شریعت|شرایع]] آسمانی و ادیان الهی از آن سرزمین به دیگر نقاط جهان گسترش یافت.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۲۶.</ref> این محل در [[تورات]]، سرزمین کنعان معرفی شده<ref>کتاب مقدّس، تکوین ۱۲:۵.</ref> و آن را در زمره سرزمین‌های میان [[فرات]] تا نیل،<ref>همان، تکوین ۱۵:۷‌‌۹.</ref> هدیه‌ای از‌ سوی خدا به نسل حضرت ابراهیم دانسته<ref>همان، تکوین ۱۳:۱۴‌‌۱۷؛ تثنیه ۶:۱۰ و ۱۸.</ref> که گزارش آن در منابع اسلامی نیز راه یافته است.<ref>الکشاف، ج‌۱، ص‌۶۲۰؛ کشف‌الاسرار، ج‌۳، ص‌۷۶؛ التفسیرالکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶‌‌-۱۹۷.</ref>
-برخی پژوهشگران معاصر در اعتبار این دسته از گزاره‌های کتاب مقدس تشکیک کرده و آن را از اسطوره‌های [[یهود]] شمرده‌اند؛<ref>تاریخ یک ارتداد، ص‌۳۵‌‌-۵۴.</ref> از این‌ روی، یهود به آن «سرزمین مواعید» گفته‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶؛ المنار، ج‌۶، ص‌۳۲۵.</ref> گزارش نامشهوری نیز به استناد آیه {{متن قرآن|«إِنَّ أَوَّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکةَ مُبَارَکا وَهُدًى لِلْعَالَمِینَ»}} ([[سوره آل‌ عمران]]/۳، ۹۶)، سرزمین هجرت ابراهیم را [[مکه]] دانسته است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۸۹.</ref>
+برخی پژوهشگران معاصر در اعتبار این دسته از گزاره‌های کتاب مقدس تشکیک کرده و آن را از اسطوره‌های [[یهود]] شمرده‌اند؛<ref>تاریخ یک ارتداد، ص‌۳۵‌‌-۵۴.</ref> از این‌ روی، یهود به آن «سرزمین مواعید» گفته‌اند.<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۱۱، ص‌۱۹۶؛ المنار، ج‌۶، ص‌۳۲۵.</ref> گزارش نامشهوری نیز به استناد آیه {{متن قرآن|«{{آیه|3|96}}»}}<ref>[[آیه 96 سوره آل‌ عمران|سوره آل‌ عمران، آیه ۹۶.]]</ref>، سرزمین هجرت ابراهیم را [[مکه]] دانسته است.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۸۹.</ref>
 پس از حضرت ابراهیم، [[حضرت یعقوب علیه السلام|حضرت یعقوب]] و فرزندان وی به دنبال قدرت یافتن [[حضرت یوسف]] در [[مصر]] و پدید آمدن قحطی در کنعان، این سرزمین را ترک گفته، به‌ سوی مصر روان شدند.<ref>قاموس الکتاب المقدس، ص‌۷۹۰.</ref> تا آن‌که سال‌ها بعد [[حضرت موسی]] در بازگشت از [[مدین]] به مصر، از بخشی از این سرزمین گذر می‌کند. او در منطقه‌ای - که [[قرآن]] از آن با عنوان وادی مقدس که احتمالاً نام آن طوی بوده<ref>جامع‌البیان، مج‌۹، ج‌۱۶، ص‌۱۸۲‌‌-۱۸۳.</ref> {{متن قرآن|«فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِی یا مُوسَىٰ * إِنِّی أَنَا رَبُّک فَاخْلَعْ نَعْلَیک إِنَّک بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى»}} ([[سوره طه]]/۲۰، ۱۱‌-۱۲) و وادی ایمن {{متن قرآن|«فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِی مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَیمَنِ فِی الْبُقْعَةِ الْمُبَارَکةِ...»}} ([[سوره قصص]]/۲۸، ۳۰) یاد می‌کند -، در حال گذر بود که ماجرای سخن گفتن خداوند با وی در آن مکان رخ داد و به پیامبری به‌ سوی [[فرعون]] فرستاده شد. در آیه‌ ۲۰ [[سوره مؤمنون]]/۲۳ و ۲ [[سوره تین]]/۹۵ از منطقه‌ای به نام [[طور سینا]] (طور سینین) یاد‌ شده که به اعتقاد برخی مفسران، همان محل دیدار حضرت موسی با خدا بوده است.<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۱۸۰ و ج‌۴، ص‌۷۷۳.</ref> این منطقه را نام کوهی در فلسطین یا سرزمین میان مصر و ایله دانسته‌اند.<ref>همان، ج‌۳، ص‌۱۸۰.</ref>
@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۹: @@
 مفسران، ذیل داستان [[حضرت عزیر]] یا [[حضرت ارمیا علیه السلام|حضرت ارمیا]] که هنگام گذر از اورشلیم خراب به یاد [[رستاخیز]] افتاد و به مرگی صد ساله فرورفت، از سرزمین مقدس یاد‌ کرده‌اند.<ref>جامع‌البیان، مج‌۳، ج‌۳، ص‌۴۳؛ البرهان، ج‌۱، ص‌۵۲۹ و ۵۳۲؛ مجمع‌البیان، ج‌۱‌‌۲، ص‌۶۴۰.</ref> {{متن قرآن|«کالَّذِی مَرَّ عَلَىٰ قَرْیةٍ...  قَالَ أَنَّىٰ یحْیی هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا...»}}. ([[سوره بقره]]/۲، ۲۵۹) در آیه‌ ۵۰ [[سوره مؤمنون]] از مأوا گزیدن [[حضرت عیسی]] و مادرش [[حضرت مریم علیهاالسلام|مریم]] در مکانی بلند و امن و دارای آب، یاد‌شده که به بیت‌المقدس یا برخی مناطق اطراف آن تفسیر شده<ref>تفسیر عبدالرزاق، ج‌۲، ص‌۴۱۶؛ جامع‌البیان، مج‌۱۰، ج‌۱۸، ص‌۳۴‌‌۳۶؛ التبیان، ج‌۷، ص‌۳۷۳.</ref> و به جریان ولادت آن حضرت مربوط دانسته شده است.<ref>المیزان، ج‌۱۵، ص‌۳۵.</ref>
 یادکرد دیگر سرزمین مقدس در قرآن به ماجرای [[معراج]] [[پیامبر اسلام]] از [[مکه]] به [[مسجدالاقصی]] در مرحله اول و پس از آن‌جا به آسمان در مرحله دوم مربوط می‌شود:<ref>الکشاف، ج‌۲، ص‌۶۴۶.</ref> {{متن قرآن|«سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَیلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بَارَکنَا حَوْلَهُ لِنُرِیهُ مِنْ آیاتِنَا...»}}. ([[سوره اسراء]]/۱۷، ۱)
 ==پانویس==
 {{پانویس}}

@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 *[http://www.maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,4773 "ارض مقدس"، دانشنامه موضوعی قرآن]، علی معموری، تاریخ بازیابی: ۷ مهر ۱۳۹۲.
+{{قرآن}}
 [[رده: واژگان قرآنی]]
 [[رده: اماکن ذکر شده در قرآن]]
 [[رده:فلسطین]]
 <references />

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 {{الگو:منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=پایگاه}}
-مراد از «أرض مقدّس»، سرزمین مقدّس [[فلسطین]] یا همراه بخشی از [[شام]] یا همه منطقه شامات، مهد [[پیامبران]] و سرزمین موعود [[بنی‌اسرائیل]] است.
+مراد از «أرض مقدّس» بر اساس قرائن موجود در [[قرآن کریم]] و [[تورات]]، سرزمین [[فلسطین]] همراه بخشی از [[شام]]، مهد [[پیامبران]] و سرزمین موعود [[بنی‌اسرائیل]] است. وجه قداست و [[برکت|مبارک]] بودن آن سرزمین از هر دو جهت دینی و دنیایی بیان شده است.
 ==تاریخچه==
 سابقه این سرزمین به پیش از هجرت [[حضرت ابراهیم]] علیه السلام به آن بازمی‌گردد و از دیرباز به سرزمین کنعانیان معروف بوده است.<ref>قاموس الکتاب المقدس، ص‌789.</ref> برخی نیز از نگاه اسطوره‌ای، سابقه آن را به آغاز ظهور بشر در زمین بازگردانده‌اند.<ref>الانس الجلیل، ج‌1، ص‌7‌‌8‌.</ref>
-اورشلیم در نقش نمادی از تمام آن سرزمین مقدس، از مهم‌ترین مناطق آن به‌ شمار می‌رود که نخستین اثر باستانی آن به قرن‌ 19 و سپس 14 قبل از میلاد باز‌می‌گردد.<ref>قاموس الکتاب المقدس، «اورشلیم»؛ معجم‌اللاهوت الکتابی، ص‌124.</ref> این شهر در کتاب مقدس به نام‌های یبوس،<ref>کتاب مقدّس، داوران 19:10‌‌11.</ref> اریئیل،<ref>همان، اشعیا 29:1.</ref> شهر نیکی و عدالت و امان،<ref>همان، اشعیا 1:26.</ref> شهر پاکی،<ref>همان، اشعیا 48:2.</ref> شهر مقدّس،<ref>همان، متی 4:5.</ref> عروس خداوند،<ref>همان، اشعیا 62:4.</ref> سرزمین مقدّس،<ref>همان، زکریا 2:12.</ref> ارض موعود،<ref>همان، عبرانیان 11:9.</ref> و سرزمین اسرائیل<ref>همان، سموئیل دوم 1:13.</ref> یاد‌ده است.
+اورشلیم در نقش نمادی از تمام آن سرزمین مقدس، از مهم‌ترین مناطق آن به‌ شمار می‌رود که نخستین اثر باستانی آن به قرن‌ 19 و سپس 14 قبل از میلاد باز‌می‌گردد.<ref>قاموس الکتاب المقدس، «اورشلیم»؛ معجم‌اللاهوت الکتابی، ص‌124.</ref> این شهر در کتاب مقدس به نام‌های یبوس،<ref>کتاب مقدّس، داوران 19:10‌‌11.</ref> اریئیل،<ref>همان، اشعیا 29:1.</ref> شهر نیکی و عدالت و امان،<ref>همان، اشعیا 1:26.</ref> شهر پاکی،<ref>همان، اشعیا 48:2.</ref> شهر مقدّس،<ref>همان، متی 4:5.</ref> عروس خداوند،<ref>همان، اشعیا 62:4.</ref> سرزمین مقدّس،<ref>همان، زکریا 2:12.</ref> ارض موعود،<ref>همان، عبرانیان 11:9.</ref> و سرزمین اسرائیل<ref>همان، سموئیل دوم 1:13.</ref> یاد‌ شده است.
 [[بیت المقدس|بیت‌المقدّس]] در طول تاریخ، ساکنان گوناگونی را به خود دیده است؛ کنعانیان، حثّیان، یبوسیان، اموریان<ref>همان، تکوین 15:18‌‌21؛ عدد 13:29؛ التحریر والتنویر، ج6، ص‌163.</ref> عبرانیان ([[یهود]]) و سرانجام عرب‌ها هر یک در دوره‌ای به آن روی‌ آورده‌اند.
 برخی، وعده‌های کتاب مقدس درباره مالکیت این سرزمین را دست‌آویزی برای برخی یهودیان افراطی موسوم به صهیونیست‌ها، جهت کسب مشروعیت سلطه بر آن سرزمین می‌دانند که بر اثر آن (و‌ موقعیت راهبردی [[فلسطین]] در [[خاورمیانه]]) موضوع سرزمین مقدس، صبغه سیاسی شدیدی یافته و نزاع‌های درون طایفه‌ای و بین الادیانی فراوانی را پدید آورده است.<ref>مقارنة‌الادیان، ج‌1، ص‌33‌‌37؛ تاریخ یک ارتداد، ص‌35‌‌70.</ref>
-فراتر از نگاه غیر‌مذهبی و سکولار رایج در جهان امروز که مشروعیّت این‌گونه مالکیّت‌ها را پذیرا نیست، آن‌چه از نگاه مطالعات تاریخی و کشفیّات [[باستان شناسی|باستان‌شناسی]] و نیز گزارش‌های عهد‌ عتیق مسلّم است، سرزمین مقدس در اصل از آن اقوام بومی دیگری (معروف به کنعانیان بیشتر از نژاد سامی و برخی از آن‌ها از قبایل عرب [[شبه جزیره عربستان]]) غیر از [[بنی‌اسرائیل]] بوده است.<ref>قاموس‌ الکتاب‌ المقدس، ص685 و 691‌‌694؛ مؤلفات‌ جرجی زیدان، ج‌19، ص‌466‌‌-467؛ الموسوعة الفلسطینیه، ج‌3، ص‌510 و 511.</ref> و فقط در دوره‌ای متأخّر در حدود 1000 قبل از میلاد به مرکز حکومت [[یهود]] تبدیل شده که آن نیز مدت زمان بسیاری نپاییده و این حکومت فقط در زمان [[حضرت داوود علیه السلام|حضرت داوود]] و [[حضرت سلیمان]] علیهما السلام به‌ طور مستقل وجود داشته و در دوره‌های بعد بر اثر حملات فرعون‌های [[مصر]]، آشوریان، [[بابل|بابلیان]]، مقدونیان و رومیان همواره مستعمره قدرتی بیگانه بوده و سرانجام در دوره تیتوس و آدریانوس رومی به کلی محو و نابود شده است و یهودیان برای همیشه از آن به نقاط گوناگون جهان کوچ‌ کرده‌اند.
+فراتر از نگاه غیر‌مذهبی و سکولار رایج در جهان امروز که مشروعیّت این‌گونه مالکیّت‌ها را پذیرا نیست، آن‌چه از نگاه مطالعات تاریخی و کشفیّات [[باستان شناسی|باستان‌شناسی]] و نیز گزارش‌های عهد‌ عتیق مسلّم است، سرزمین مقدس در اصل از آن اقوام بومی دیگری (معروف به کنعانیان بیشتر از نژاد سامی و برخی از آن‌ها از قبایل عرب [[شبه جزیره عربستان]]) غیر از [[بنی‌اسرائیل]] بوده است.<ref>قاموس‌ الکتاب‌ المقدس، ص685 و 691‌‌694؛ مؤلفات‌ جرجی زیدان، ج‌19، ص‌466‌‌-467؛ الموسوعة الفلسطینیه، ج‌3، ص‌510 و 511.</ref> و فقط در دوره‌ای متأخّر در حدود 1000 قبل از میلاد به مرکز حکومت [[یهود]] تبدیل شده که آن نیز مدت زمان بسیاری نپاییده و این حکومت فقط در زمان [[حضرت داوود علیه السلام|حضرت داوود]] و [[حضرت سلیمان]] علیهماالسلام به‌ طور مستقل وجود داشته و در دوره‌های بعد بر اثر حملات فرعون‌های [[مصر]]، آشوریان، [[بابل|بابلیان]]، مقدونیان و رومیان همواره مستعمره قدرتی بیگانه بوده و سرانجام در دوره تیتوس و آدریانوس رومی در سال 70 میلادی به کلی نابود شده است و یهودیان برای همیشه از آن به نقاط گوناگون جهان کوچ‌ کرده‌اند.
-افزون بر آن در دوره حضور یهودیان نیز نزاع‌های مستمری میان ایشان و اقوام بومی آن سرزمین گزارش شده است.<ref>مقارنة الادیان، ج‌1، ص‌70‌‌86‌؛ الموسوعة الفلسطینیه، «قدس» ج‌3، ص‌510‌‌-511.</ref> نزاع‌های مستمر مذهبی بر سر این سرزمین، بیشتر میان یهودیان و [[مسیحیت|مسیحیان]] در یک دوره و مسیحیان و مسلمانان در دوره دیگر (طی کشورگشایی‌های اسلامی و سپس جنگ‌های صلیبی) جریان داشته و هیچ گاه -جز در عصر حاضر-، نزاعی میان مسلمانان و یهودیان بر سر حاکمیت این سرزمین وجود نداشته است.<ref>. EncycLopedia of IsLam،ALkuds.</ref> در این میان، انگیزه‌های صرفاً سیاسی استعماری و غیرمذهبی از سوی گروهی از یهودیان افراطی به‌ طور مشهود به چشم می‌خورد که یهودیان مذهبی بسیاری با آن مخالفت کرده‌اند. وعده‌ها و به‌ طور کلی پیام کتاب مقدس از نگاه بسیاری از متألّهان یهود درباره آرمان اخلاقی و سنت معنوی [[پیامبران]] بنی‌اسرائیل و نه اندیشه‌ای صرفاً نژادپرستانه و ملت محور بوده و به ضرورت اتحاد مردم یهود با خدای پیامبرانشان اشاره دارد.
+افزون بر آن در دوره حضور یهودیان نیز نزاع‌های مستمری میان ایشان و اقوام بومی آن سرزمین گزارش شده است.<ref>مقارنة الادیان، ج‌1، ص‌70‌‌86‌؛ الموسوعة الفلسطینیه، «قدس» ج‌3، ص‌510‌‌-511.</ref> نزاع‌های مستمر مذهبی بر سر این سرزمین، بیشتر میان یهودیان و [[مسیحیت|مسیحیان]] در یک دوره و مسیحیان و مسلمانان در دوره دیگر (طی کشورگشایی‌های اسلامی و سپس جنگ‌های صلیبی) جریان داشته و هیچ گاه -جز در عصر حاضر-، نزاعی میان مسلمانان و یهودیان بر سر حاکمیت این سرزمین وجود نداشته است.<ref>. EncycLopedia of IsLam،ALkuds.</ref>
 تقدّس این سرزمین از نگاه پیامبران یهود، نه از خاک و نژاد آن، بلکه از وحدت مردم آن با خداوند نشأت می‌گیرد که مالکیت الهی بر آن نیز تابعی از این اصل است. احساس تعارض جدی میان سنت معنوی پیامبران یهود با تشکیل دولتی سیاسی در فلسطین که مستلزم جنگ و خون‌ریزی و اختلاف ادیان و مذاهب توحیدی است، از سوی بسیاری از شخصیت‌های مذهبی، سیاسی و علمی یهود چون مارتین بوبر به صراحت ابراز شده و همچنان از سوی برخی محافل مذهبی یهود دنبال‌ می‌شود.<ref>تاریخ یک ارتداد، ص‌13‌‌70.</ref>
-تقدّس این سرزمین نزد پیروان هر یک از سه دین ابراهیمی معتبر است.<ref>الموسوعة الفلسطینیه «قدس»، ج‌3، ص‌510؛</ref> آثار و بناهای مذهبی فراوانی در این سرزمین برای هر یک از پیروان این سه دین وجود دارد که دیوار ندبه برای یهودیان، [[کلیسا|کلیسای]] قیامت برای مسیحیان و [[مسجدالاقصی]] برای مسلمانان از اهمّ آن‌ها بوده و تداعی‌گر خاطره‌های مذهبی هر یک از آن دیانت‌ها هستند.<ref>مؤلفات جرجی زیدان، ج‌19، ص‌474‌‌508؛ الموسوعة الفلسطینیه «قدس»، ج‌3، ص‌511.</ref> روایات بسیاری درباره برتری [[بیت‌ المقدس|بیت‌المقدس]] در منابع اسلامی آمده<ref>مختصر کتاب البلدان، ص‌91‌‌99؛ الانس الجلیل، ج‌1، ص‌238‌‌243.</ref> و کتاب‌های بسیاری نیز به این منظور نگاشته شده که تعداد آن‌ها بنا به کتاب‌شناسی یکی از معاصران به بیش‌ از پنجاه مورد می‌رسد.<ref>بیت‌المقدس شهر پیامبران، ص‌11‌‌16؛ الموسوعة الذهبیه، ج‌8، ص‌127‌‌-129.</ref> روایات فراوانی نیز درباره برتری همه سرزمین [[شام]] در دست است<ref>جامع‌البیان، مج‌10، ج‌17، ص‌61؛ الدرالمنثور، ج‌3، ص527‌‌-531؛ کشف‌الأسرار، ج‌3، ص‌75.</ref> که با‌ توجه به وجود انگیزه برای جعل این‌گونه فضایل از سوی [[بنی‌امیه|بنی‌امیّه]]، درباره بسیاری از آن‌ها تردید جدّی وجود دارد.<ref>روح‌المعانی، مج‌6، ج‌9، ص‌57.</ref>
+==محدوده ارض مقدس==
 اختلاف نظرهایی در تعیین حدود این سرزمین وجود دارد. محدوده این سرزمین در دوره‌های گوناگون حضور یهود در آن، همواره متغیر بوده است؛<ref>قاموس الکتاب المقدس، ص‌685‌.</ref> امّا در [[تورات]]، مرزهای کاملاً مشخصی برای سرزمین موعود [[بنی اسرائیل|بنی‌اسراییل]] معیّن‌ شده<ref>کتاب مقدّس، عدد 34.</ref> که در برخی [[تفسیر قرآن|تفاسیر]] نیز منعکس شده است.<ref>التحریر‌و‌التنویر، ج‌6‌، ص‌162.</ref> با این حال، عموم مفسران و مورخان اسلامی که قداست آن را فراتر از جریان مالکیّت بنی‌اسرائیل بر آن می‌نگرند، با توجه به آیات گوناگون [[قرآن]]، نظریات متعددی درباره حدود آن ارائه داده‌اند که می‌توان آن‌ها را سه دسته کرد: سرتاسر زمین [[شام]]،<ref>جامع‌البیان، مج4، ج6، ص234؛ الکشاف، ج1، ص620 و ج3، ص126؛ کشف‌الأسرار، ج3، ص75.</ref> از [[مصر]] تا [[فرات]]،<ref>جامع‌البیان، مج‌4، ج‌6‌، ص‌235؛ الدرالمنثور، ج‌3، ص‌47.</ref> بخش‌هایی از فلسطین و شام،<ref>مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌276؛ التفسیرالکبیر، ج‌11، ص‌196‌‌-197؛ الاشباه والنظائر، ص‌201.</ref> مصر و شام،<ref>الکشاف، ج‌2، ص‌149؛ مجمع‌البیان، ج‌6، ص‌686.</ref> [[فلسطین]].<ref>قصص الأنبیاء، ص‌176؛ [[بحارالانوار]]، ج‌13، ص‌177.</ref>

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 پس از ابراهیم، یعقوب و فرزندان وی به دنبال قدرت یافتن یوسف در [[مصر]] و پدید آمدن قحطی در کنعان، این سرزمین را ترک گفته، به‌ سوی مصر روان شدند.<ref>قاموس الکتاب المقدس، ص‌790.</ref> تا آن‌که سال‌ها بعد موسی در بازگشت از مدین به مصر از بخشی از این سرزمین گذر می‌کند. او در منطقه‌ای که قرآن از آن با عنوان وادی مقدس که احتمالاً نام آن طوی بوده<ref>جامع‌البیان، مج‌9، ج‌16، ص‌182‌‌-183.</ref> {{متن قرآن|«فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ يَا مُوسَىٰ × إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى»}}. ([[سوره طه]]/20، 11‌-12) و وادی ایمن {{متن قرآن|«فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ...»}} ([[سوره قصص]]/28، 30) یاد می‌کند، در حال گذر بود که ماجرای سخن گفتن خداوند با وی در آن مکان رخ داد و به پیامبری به‌ سوی فرعون فرستاده شد. در آیه‌ 20 [[سوره مؤمنون]]/23 و 2 [[سوره تین]]/95 از منطقه‌ای به نام طور سینا یا طور سینین یاد‌ شده که به اعتقاد برخی مفسران، همان محل دیدار موسی با خدا بوده است.<ref>الکشاف، ج‌3، ص‌180 و ج‌4، ص‌773.</ref> این منطقه را نام کوهی در فلسطین یا سرزمین میان مصر و ایله دانسته‌اند.<ref>همان، ج‌3، ص‌180.</ref>
-موسی در ماجرای کوچ بنی‌اسرائیل از [[مصر]]، همواره آنان را به سکونت و استقرار در زمین موهوب از سوی خدا امید می‌داد: {{متن قرآن|«قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ... × قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا  قَالَ عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ...»}}. ([[سوره اعراف]]/7، 128‌-129) در آیات 5‌6 [[سوره قصص]]/28 نیز به اراده خداوند مبنی بر حاکمیت بنی‌اسرائیل در زمین، پس از استضعاف بدست فرعونیان اشاره شده است: {{متن قرآن|«و‌نُرِیدُ أَن‌ نَمُنَّ عَلَی الّذِینَ استُضعِفوا فِی الأَرضِ و‌نَجعَلهُم أَئِمّةً و نَجعَلهُم الورِثین × و نُمکِّنَ لَهُم فِی‌الأَرضِ و نُرِیَ فِرعَونَ و همنَ و‌جُنودَهُما مِنهُم ما کانوا یَحذَرون»}}. مفسران، مقصود از این سرزمین موهوب را مصر یا عنوانی عام برای هر سرزمینی دانسته‌اند؛<ref>روح‌المعانی، مج‌6، ج‌9، ص‌45.</ref> اما با توجه به دیگر آیات مربوط به کوچ بنی‌اسرائیل به نظر می‌رسد که مقصود، همان سرزمین موعود در فلسطین‌ است.
+موسی در ماجرای کوچ بنی‌اسرائیل از [[مصر]]، همواره آنان را به سکونت و استقرار در زمین موهوب از سوی خدا امید می‌داد: {{متن قرآن|«قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ... × قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا  قَالَ عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ...»}}. ([[سوره اعراف]]/7، 128‌-129) در آیات 5‌-6 [[سوره قصص]]/28 نیز به اراده خداوند مبنی بر حاکمیت بنی‌اسرائیل در زمین، پس از استضعاف بدست فرعونیان اشاره شده است: {{متن قرآن|«وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ × وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا كَانُوا يَحْذَرُونَ»}}. مفسران، مقصود از این سرزمین موهوب را مصر یا عنوانی عام برای هر سرزمینی دانسته‌اند؛<ref>روح‌المعانی، مج‌6، ج‌9، ص‌45.</ref> اما با توجه به دیگر آیات مربوط به کوچ بنی‌اسرائیل به نظر می‌رسد که مقصود، همان سرزمین موعود در فلسطین‌ است.
-موسی پس از خروج از مصر و نابودی فرعون، بنی‌اسرائیل را به‌ سوی مشرق گسیل داشت و آنان را به فتح سرزمین مقدس فرمان داد که خداوند از آنِ ایشان ساخته بود: {{متن قرآن|«یقَومِ ادخُلوا الأَرضَ المُقدَّسةَ الّتِی کَتبَ اللّهُ لَکُم ولاَتَرتَدّوا عَلی أَدبارِکُم فَتنقَلِبوا خسِرین»}}. ([[سوره مائده]]/5، 21)
+موسی پس از خروج از مصر و نابودی فرعون، بنی‌اسرائیل را به‌ سوی مشرق گسیل داشت و آنان را به فتح سرزمین مقدس فرمان داد که خداوند از آنِ ایشان ساخته بود: {{متن قرآن|«يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَرْتَدُّوا عَلَىٰ أَدْبَارِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ»}}. ([[سوره مائده]]/5، 21)
-بنی‌اسرائیل از ساکنان نیرومند آن که در تفاسیر به نام عمالقه معروفند،<ref>تفسیر قرطبی، ج6، ص83؛ الکشاف، ج‌1، ص‌620.</ref> هراسیده، از رفتن به آن دیار پرهیز کردند: {{متن قرآن|«قالوا یموسی إنّ فِیها قَومًا جَبّارِین و إِنّا لَن‌نَدخُلَها حَتّی یَخرُجوا مِنها فَإِن یَخرُجوا مِنها فَإِنّا دخِلون»}}. ([[سوره مائده]]/5، 22) برخی مفسران ذیل این آیات به نقل گزارش تورات<ref>کتاب مقدس، عدد 13‌‌-14.</ref> مبنی بر فرستادن نقبای بنی‌اسرائیل برای تجسس از احوال مردم آن سرزمین پرداخته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج6، ص83؛ جامع‌البیان، مج4، ج6، ص237‌‌-239؛ التفسیر الکبیر، ج‌11، ص‌197.</ref> آن 12 نقیب با مشاهده هیکل تنومند و نیروی بسیار آن مردم به هراس آمده و به رغم فرمان موسی یا پیمان بین خویش مبنی بر کتمان این خبر، آن را میان قبایل خویش شایع کردند و بدین وسیله هراس را در دل آن‌ها افکندند.<ref>کشف‌الاسرار، ج‌3، ص‌77.</ref> در منابع اسلامی، گزارش‌های افسانه وار<ref>روح‌المعانی، مج‌4، ج‌6، ص‌157.</ref> بسیاری در وصف تنومندی و نیرومندی آن مردم و رهبرشان عوج‌ بن‌ عناق آمده است.<ref>کشف‌الأسرار، ج‌3، ص‌76؛ تاریخ طبری، ج‌1، ص‌253‌‌-254؛ الکامل، ج‌1، ص‌149.</ref> از میان نقبای دوازده‌گانه فقط دو نفر به نام یوشع‌ بن‌ نون و کالب‌ بن‌ یوفنا به آن فرمان یا پیمان وفادار ماندند. آنان مردم را به مبارزه با عمالقه تشویق کرده، پیروزی آن‌ها را حتمی شمردند:<ref>تفسیر بیضاوی، ج‌1، ص‌421‌‌-422؛ مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌277؛ جامع‌البیان، مج‌4، ج‌6، ص‌239.</ref>
+بنی‌اسرائیل از ساکنان نیرومند آن که در تفاسیر به نام عمالقه معروفند،<ref>تفسیر قرطبی، ج6، ص83؛ الکشاف، ج‌1، ص‌620.</ref> هراسیده، از رفتن به آن دیار پرهیز کردند: {{متن قرآن|«قَالُوا يَا مُوسَىٰ إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا حَتَّىٰ يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنَّا دَاخِلُونَ»}}. ([[سوره مائده]]/5، 22) برخی مفسران ذیل این آیات به نقل گزارش تورات<ref>کتاب مقدس، عدد 13‌‌-14.</ref> مبنی بر فرستادن نقبای بنی‌اسرائیل برای تجسس از احوال مردم آن سرزمین پرداخته‌اند.<ref>تفسیر قرطبی، ج6، ص83؛ جامع‌البیان، مج4، ج6، ص237‌‌-239؛ التفسیر الکبیر، ج‌11، ص‌197.</ref> آن 12 نقیب با مشاهده هیکل تنومند و نیروی بسیار آن مردم به هراس آمده و به رغم فرمان موسی یا پیمان بین خویش مبنی بر کتمان این خبر، آن را میان قبایل خویش شایع کردند و بدین وسیله هراس را در دل آن‌ها افکندند.<ref>کشف‌الاسرار، ج‌3، ص‌77.</ref> در منابع اسلامی، گزارش‌های افسانه وار<ref>روح‌المعانی، مج‌4، ج‌6، ص‌157.</ref> بسیاری در وصف تنومندی و نیرومندی آن مردم و رهبرشان عوج‌ بن‌ عناق آمده است.<ref>کشف‌الأسرار، ج‌3، ص‌76؛ تاریخ طبری، ج‌1، ص‌253‌‌-254؛ الکامل، ج‌1، ص‌149.</ref> از میان نقبای دوازده‌گانه فقط دو نفر به نام یوشع‌ بن‌ نون و کالب‌ بن‌ یوفنا به آن فرمان یا پیمان وفادار ماندند. آنان مردم را به مبارزه با عمالقه تشویق کرده، پیروزی آن‌ها را حتمی شمردند:<ref>تفسیر بیضاوی، ج‌1، ص‌421‌‌-422؛ مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌277؛ جامع‌البیان، مج‌4، ج‌6، ص‌239.</ref>
-{{متن قرآن|«قالَ رَجُلانِ مِنَ الّذِینَ یَخافونَ أَنعمَ اللّهُ عَلیهِمَا ادخُلوا عَلیهِم البابَ فَإِذا دَخلتُموهُ فَإِنّکُم غلِبونَ و عَلَی اللّهِ فَتوکَّلوا إِن کنتُم مُؤمِنین»}}. ([[سوره مائده]]/5، 23) برخی با قرائت «یخافون» به‌ صورت مجهول، آن دو مرد را از عمالقه شمرده‌اند که به موسی ایمان آورده بودند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌279؛ تفسیر قرطبی، ج‌6، ص‌84.</ref> به هر روی، مردم با بی‌اعتنایی به سفارش آن دو مرد و بنا به برخی روایات با تهدید آن‌ها به مرگ<ref>تفسیر قرطبی، ج‌6، ص‌84.</ref> از فرمان موسی سرپیچیدند: {{متن قرآن|«قالوا یموسی إِنّا لَن‌نَدخُلَها أَبدًا مادَاموا فِیها فَاذهَب أَنتَ و ربُّکَ فَقتِلا إِنّا ههُنا قعِدون»}} ([[سوره مائده]]/5، 24) و خواهان بازگشت به‌ سوی مصر شدند:<ref>جامع‌البیان، مج‌4، ج‌6، ص‌239؛ الکشاف، ج‌1، ص‌620.</ref>{{متن قرآن|«...قالَ أَتستَبدِلونَ الّذِی هُوَ أَدنی بِالّذِی هُوَ خَیرٌ اهبِطوا مِصرًا فَإِنَّ لَکُم ما سَألتُم و ضُرِبَت عَلَیهِم الذِّلّةُ والمَسکنَة‌...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 61) موسی با دلی شکسته، شکایت قوم خود را نزد خدا برد و داوری او را درباره ایشان طلبید:<ref>الکشاف، ج‌1، ص‌622؛ تفسیر بیضاوی، ج‌1، ص‌422.</ref> {{متن قرآن|«قالَ رَبِّ إِنّی لاَ‌أَملِکُ إلاّ نَفسِی و أَخِی فَافرُق بَینَنا و بَینَ القَومِ الفَسِقین»}} ([[سوره مائده]]/5، 25) و بدین ترتیب خداوند، سرگردانی 40 ساله را در بیابان‌های بین مصر و فلسطین برای آنان مقدر کرد: {{متن قرآن|«قالَ فَإِنّها مُحرَّمةٌ عَلیهِم أَربعِینَ سَنةً یَتِیهونَ فِی‌الأرضِ فَلاَ تَأسَ عَلَی القَومِ الفَسِقین»}}. ([[سوره مائده]]/5، 26) در روایتی غیرمشهور به عزیمت موسی به همراه یاران اندکش برای جنگ با عمالقه اشاره شده و از فتح آن سرزمین بدست وی، خبر داده شده است؛ اما بنا به روایات مشهور که با گزارش تورات نیز سازگار است، یوشع بن‌ نون جانشین موسی پس از پایان دوره سرگردانی به فتح آن سرزمین موفق شد<ref>مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌277؛ الکشاف، ج‌1، ص‌622.</ref> و آن را میان اسباط بنی‌اسرائیل تقسیم کرد.<ref>کتاب مقدس، یشوع، 18‌‌19.</ref> خداوند پیش از فتح [[فلسطین]] به آنان فرمان داد تا هنگام ورود به آن سرزمین، عبارتی را به منظور سپاس از او و استغفار از گناهانشان بر زبان آورند؛<ref>الکشاف، ج‌1، ص‌142.</ref> اما آنان این بار نیز از فرمان خداوند سرپیچیدند: {{متن قرآن|«و‌إِذ قُلنا ادخُلوا هذِهِ القَریةَ فکُلوا مِنها حَیثُ شِئتُم رَغدًا وادخُلوا البابَ سُجّدًا و قولوا حِطّةٌ نَغفِر لَکُم خَطیکُم و سَنزیدُ المُحسِنینَ × فَبَدَّلَ الّذِینَ ظَلَموا قَولاً غَیرَ الّذِی قِیلَ لَهُم‌...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 58‌-59) واقعه فتح فلسطین و سکونت یهود در آن و مناطقی از [[اردن]] و [[شام]] در آیات متعددی یکی از نعمت‌های بزرگ خداوند به بنی‌اسرائیل دانسته شده است: {{متن قرآن|«و‌أَورَثنا القَومَ الّذِینَ کانوا یُستَضعَفونَ مَشرِقَ الأَرضِ و مَغرِبَها الَّتِی برَکنا فِیها و تَمّت کَلِمَتُ رَبِّکَ الحُسنَی عَلی بَنِی‌إسرءِیلَ بِما صَبَروا‌...»}}. ([[سوره اعراف]]/7، 137؛ نیز [[سوره یونس]]/10، 93؛ [[سوره اسراء]]/17، 104) در این آیات، ماجرای قدرت یافتن و تسلط بنی‌اسرائیل بر سرزمین موعود، بی‌درنگ پس از ماجرای غرق فرعون آمده و در آیه‌ 59 [[سوره شعراء]]/26 نیز به صراحت از جانشینی بنی‌اسرائیل به جای فرعونیان یاد‌شده که برخی مفسّران را واداشته تا آن سرزمین را مصر بپندارند<ref>مجمع‌البیان، ج‌4، ص‌725؛ الدرالمنثور، ج‌3، ص‌531.</ref> که چندان قابل قبول به نظر نمی‌رسد.<ref>بحارالانوار، ج13، ص176؛ المیزان، ج8، ص228.</ref>
+{{متن قرآن|«قَالَ رَجُلَانِ مِنَ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ»}}. ([[سوره مائده]]/5، 23) برخی با قرائت «یخافون» به‌ صورت مجهول، آن دو مرد را از عمالقه شمرده‌اند که به موسی ایمان آورده بودند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌279؛ تفسیر قرطبی، ج‌6، ص‌84.</ref> به هر روی، مردم با بی‌اعتنایی به سفارش آن دو مرد و بنا به برخی روایات با تهدید آن‌ها به مرگ<ref>تفسیر قرطبی، ج‌6، ص‌84.</ref> از فرمان موسی سرپیچیدند: {{متن قرآن|«قَالُوا يَا مُوسَىٰ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ»}} ([[سوره مائده]]/5، 24) و خواهان بازگشت به‌ سوی مصر شدند:<ref>جامع‌البیان، مج‌4، ج‌6، ص‌239؛ الکشاف، ج‌1، ص‌620.</ref>{{متن قرآن|«...قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَىٰ بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ  اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ  وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 61) موسی با دلی شکسته، شکایت قوم خود را نزد خدا برد و داوری او را درباره ایشان طلبید:<ref>الکشاف، ج‌1، ص‌622؛ تفسیر بیضاوی، ج‌1، ص‌422.</ref> {{متن قرآن|«قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي  فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ»}} ([[سوره مائده]]/5، 25) و بدین ترتیب خداوند، سرگردانی 40 ساله را در بیابان‌های بین مصر و فلسطین برای آنان مقدر کرد: {{متن قرآن|«قالَ فَإِنّها مُحرَّمةٌ عَلیهِم أَربعِینَ سَنةً یَتِیهونَ فِی‌الأرضِ فَلاَ تَأسَ عَلَی القَومِ الفَسِقین»}}. ([[سوره مائده]]/5، 26) در روایتی غیرمشهور به عزیمت موسی به همراه یاران اندکش برای جنگ با عمالقه اشاره شده و از فتح آن سرزمین بدست وی، خبر داده شده است؛ اما بنا به روایات مشهور که با گزارش تورات نیز سازگار است، یوشع بن‌ نون جانشین موسی پس از پایان دوره سرگردانی به فتح آن سرزمین موفق شد<ref>مجمع‌البیان، ج‌3، ص‌277؛ الکشاف، ج‌1، ص‌622.</ref> و آن را میان اسباط بنی‌اسرائیل تقسیم کرد.<ref>کتاب مقدس، یشوع، 18‌‌19.</ref> خداوند پیش از فتح [[فلسطین]] به آنان فرمان داد تا هنگام ورود به آن سرزمین، عبارتی را به منظور سپاس از او و استغفار از گناهانشان بر زبان آورند؛<ref>الکشاف، ج‌1، ص‌142.</ref> اما آنان این بار نیز از فرمان خداوند سرپیچیدند: {{متن قرآن|«و‌إِذ قُلنا ادخُلوا هذِهِ القَریةَ فکُلوا مِنها حَیثُ شِئتُم رَغدًا وادخُلوا البابَ سُجّدًا و قولوا حِطّةٌ نَغفِر لَکُم خَطیکُم و سَنزیدُ المُحسِنینَ × فَبَدَّلَ الّذِینَ ظَلَموا قَولاً غَیرَ الّذِی قِیلَ لَهُم‌...»}}. ([[سوره بقره]]/2، 58‌-59) واقعه فتح فلسطین و سکونت یهود در آن و مناطقی از [[اردن]] و [[شام]] در آیات متعددی یکی از نعمت‌های بزرگ خداوند به بنی‌اسرائیل دانسته شده است: {{متن قرآن|«و‌أَورَثنا القَومَ الّذِینَ کانوا یُستَضعَفونَ مَشرِقَ الأَرضِ و مَغرِبَها الَّتِی برَکنا فِیها و تَمّت کَلِمَتُ رَبِّکَ الحُسنَی عَلی بَنِی‌إسرءِیلَ بِما صَبَروا‌...»}}. ([[سوره اعراف]]/7، 137؛ نیز [[سوره یونس]]/10، 93؛ [[سوره اسراء]]/17، 104) در این آیات، ماجرای قدرت یافتن و تسلط بنی‌اسرائیل بر سرزمین موعود، بی‌درنگ پس از ماجرای غرق فرعون آمده و در آیه‌ 59 [[سوره شعراء]]/26 نیز به صراحت از جانشینی بنی‌اسرائیل به جای فرعونیان یاد‌شده که برخی مفسّران را واداشته تا آن سرزمین را مصر بپندارند<ref>مجمع‌البیان، ج‌4، ص‌725؛ الدرالمنثور، ج‌3، ص‌531.</ref> که چندان قابل قبول به نظر نمی‌رسد.<ref>بحارالانوار، ج13، ص176؛ المیزان، ج8، ص228.</ref>
 برخی نیز گزارش یوسیفوس، مورخ یهودی<ref>المنار، ج‌9، ص‌98.</ref> مبنی بر بازگشت موسی به [[مصر]] و حکومت بر آن را تقویت کرده‌اند.<ref>مجمع‌البیان، ج‌5، ص‌199.</ref> عده‌ای دیگر از تسلط داوود و سلیمان بر مصر به‌ صورت تأویل این آیات یاد‌ کرده‌اند؛<ref>الکشاف، ج‌2، ص‌149؛ کشف‌الأسرار، ج‌3، ص‌721؛ الفرقان، ج‌9، ص‌267.</ref> اما به نظر می‌رسد با توجه به سلطه فرعونیان بر سرزمین‌های اطرافشان، منظور از استخلاف بنی‌اسرائیل در جای فرعونیان، تسلط آن‌ها بر مستعمراتشان در فلسطین و شام و اردن باشد.<ref>المنار، ج‌9، ص‌98؛ التفسیرالکبیر، ج14، ص221.</ref>