اخلاق فردی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Mohammadi: /* رابطه انسان با خود */

2025-05-14T14:51:07Z

‏رابطه انسان با خود

مهدی موسوی در ‏۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۱

2023-10-02T12:31:50Z

مهدی موسوی در ‏۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۹

2023-10-02T12:29:14Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۲۰

2023-10-02T08:20:27Z

Aghajani در ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۲۹

2019-09-17T05:29:34Z

Aghajani در ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۵:۲۶

2019-09-17T05:26:32Z

سید مهدی خدایی: پروژه5: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

2019-09-07T05:21:01Z

پروژه5: رتبه بندی، اولویت بندی ، سنجش کیفی

سید مهدی خدایی در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۰۰

2016-01-23T12:00:21Z

سید مهدی خدایی در ‏۲۴ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۵۳

2015-12-24T07:53:14Z

نمایش تغییرات

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۱۷ فوریهٔ ۲۰۱۳، ساعت ۱۲:۴۷

2013-02-17T12:47:11Z

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 نمونه‌هایى از رابطه انسان با خود را که در آیات و روایات به آن‌ها اشاره شده است ذکر مى کنیم. روابط انسان با خود به دو گروه «روابط شناختى» (دربرگیرنده معرفت انسان به خود و داوری‌هاى او درباره خود) و «روابط عملى» (عملکردهاى انسان نسبت به خود) تقسیم می شود.
-ریشه‌اى ترین شکل رابطه شناختى، [[خودشناسی|خودشناسى]] است. در [[قرآن کریم]] فراموش کردن نفس، معادل جهل به نفس است و همراه با عامل آن در این آیه ذکر شده است: {{متن قرآن|«وَلَا تَکونُوا کالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ...»}}؛<ref> [[سوره حشر]]/ ۱۹.</ref> و چون کسانى مباشید که خدا را فراموش کردند و او نیز آنان را دچار خود فراموشى کرده است. [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السلام مى فرماید: «کفى بالمرء معرفة ان یعرف نفسه، و کفى بالمرء جهلاً ان یجهل نفسه»؛<ref> غررالحکم و دررالکلم، الفصل الخامس والستون.</ref> در دانش انسان همین بس که خود را بشناسد و در جهل انسان همین بس که به خود جاهل باشد. در این روایت در مقابل معرفت به نفس، جهل به نفس ذکر شده است.
+ریشه‌اى ترین شکل رابطه شناختى، [[خودشناسی|خودشناسى]] است. در [[قرآن کریم]] فراموش کردن نفس، معادل جهل به نفس است و همراه با عامل آن در این آیه ذکر شده است: {{متن قرآن|«وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ ...»}}<ref>[[آیه 19 سوره حشر|سوره حشر، آیه ۱۹.]]</ref>؛ و چون کسانى مباشید که خدا را فراموش کردند و او نیز آنان را دچار خود فراموشى کرده است. [[امیرالمومنین|امیرالمؤمنین]] علیه السلام مى فرماید: {{متن حدیث|«کفى بالمرء معرفة ان یعرف نفسه، و کفى بالمرء جهلاً ان یجهل نفسه»}}<ref> غررالحکم و دررالکلم، الفصل الخامس والستون.</ref>؛ در دانش انسان همین بس که خود را بشناسد و در جهل انسان همین بس که به خود جاهل باشد. در این روایت در مقابل معرفت به نفس، جهل به نفس ذکر شده است.
-اما روابط عملى انسان با خویشتن، همه فعالیت‌هاى او را دربرمى گیرد. انسان در روابط خود با خود، محیط و دیگران، در حقیقت به رابطه اى با خود تحقق مى بخشد. هر چه با دیگران مى کند در واقع با خود مى‌ کند، «کلّ امرئ بما کسبَ رَهین»<ref>[[سوره طور]]/ ۲۱.</ref> هر کسى در گرو دستاورد خویش است. انسان با آنچه انجام مى دهد یا بر خود ستم مى کند و یا بر خود احسان مى‌ کند: {{متن قرآن|«... وَمِن ذُرِّیتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ...»}}؛<ref> [[سوره صافات]]/ ۱۱۳.</ref> از نسل آن دو برخى نیکوکار و برخى به خود ستمکار بودند.
+اما روابط عملى انسان با خویشتن، همه فعالیت‌هاى او را دربرمى گیرد. انسان در روابط خود با خود، محیط و دیگران، در حقیقت به رابطه اى با خود تحقق مى بخشد. هر چه با دیگران مى کند در واقع با خود مى‌ کند، {{متن قرآن|«... كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ»}}<ref>[[آیه 21 سوره طور|سوره طور، آیه ۲۱.]]</ref>؛ هر کسى در گرو دستاورد خویش است. انسان با آنچه انجام مى دهد یا بر خود ستم مى کند و یا بر خود احسان مى‌ کند: {{متن قرآن|«... وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ ...»}}<ref>[[آیه 113 سوره صافات|سوره صافات، آیه ۱۱۳.]]</ref>؛ از نسل آن دو برخى نیکوکار و برخى به خود ستمکار بودند.
-خروج از اعتدال، [[ظلم]] به نفس است: {{متن قرآن|«...فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ ...»}}؛<ref> [[سوره فاطر]]/ ۳۲.</ref> برخى از آنان بر خود ستمکارند و برخى از ایشان میانه‌رو. ظلم بر نفس، از طرق خیانت به خویشتن، خودفریبى، دشمنى با خود، گمراه کردن خویش و... صورت مى گیرد و احسان به خویش از طرق نیکى به دیگران، [[شکر|شکرگزارى]]، [[تزکیه نفس|تزکیه]] خود، [[استغفار]] و... انجام مى شود. درباره هر یک از این کارها که ظلم یا احسان بر خویشتن محسوب مى شود، آیاتى در قرآن کریم و نیز احادیثى در کلمات [[اهل البیت|معصومین]] علیهم‌السلام وجود دارد.
+خروج از اعتدال، [[ظلم]] به نفس است: {{متن قرآن|«... فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ ...»}}<ref>[[آیه 32 سوره فاطر|سوره فاطر، آیه ۳۲.]]</ref>؛ برخى از آنان بر خود ستمکارند و برخى از ایشان میانه‌رو. ظلم بر نفس، از طرق خیانت به خویشتن، خودفریبى، دشمنى با خود، گمراه کردن خویش و... صورت مى گیرد و احسان به خویش از طرق نیکى به دیگران، [[شکر|شکرگزارى]]، [[تزکیه نفس|تزکیه]] خود، [[استغفار]] و... انجام مى شود. درباره هر یک از این کارها که ظلم یا احسان بر خویشتن محسوب مى شود، آیاتى در قرآن کریم و نیز احادیثى در کلمات [[اهل البیت|معصومین]] علیهم‌السلام وجود دارد.
 ظلم بر خویش به هر طریق که انجام گیرد به خسارت مى انجامد و احسان به هر شیوه که باشد به سود و پیروزى که همان فلاح و رستگارى خاتمه مى یابد. هر یک از روابط انسان که ظلم به خویشتن است و به خسارت مى انجامد، ضایع‌کننده سرمایه هاى انسان است؛ یعنى سرمایه عمر و استعداد آدمى را مصرف مى کند، ولى نتیجه مطلوب را که نجات و رستگارى و [[قرب الهی|قرب خداوند]] است پدید نمى آورد. روابط ظالمانه انسان با خویشتن، روابطى با ارزش اخلاقى منفى هستند و در نقطه مقابل، احسان به خود که تقرب به خداوند و تحقق غایت هستى آدمى را در پى دارد، ارزش مثبت اخلاقى دارد.

@@ سطر ۱۰: / سطر ۱۰: @@
 به بیان دیگر، انسان دارای چهار نوع رابطه است: رابطه با [[خدا]]، رابطه با خود، رابطه با مردم و رابطه با جهان پیرامون خود، و در هر یک از این روابط می توان برای [[اخلاق]] و تربیت جایگاهی تصور کرد:
-* الف) ارتباط با خدا (اخلاق بندگی): مراد هنجارها و ناهنجارهایی مانند ایمان، خضوع، خشوع، پرستش، اخلاص، شکر منعم، خوف، توکل، کفر، سرکشی و بی اعتمادی به خدا است که به رابطه انسان و خدا مربوط می شود که اساس و پایه همه شرایع و فضایل است.
+*الف) ارتباط با خدا (اخلاق بندگی): مراد هنجارها و ناهنجارهایی مانند ایمان، خضوع، خشوع، پرستش، اخلاص، شکر منعم، خوف، توکل، کفر، سرکشی و بی اعتمادی به خدا است که به رابطه انسان و خدا مربوط می شود که اساس و پایه همه شرایع و فضایل است.
-* ب) ارتباط با خود (اخلاق فردی): سخن از آراستگی و اتصاف به فضایل نفسانی است که بخشی از مباحث اخلاق را تشکیل می دهد؛ مانند فضیلت های صبر، حکمت، توکل، اخلاص و عزت نفس، و رذیلت های پُرخوری، شتاب زدگی و سَبُک مغزی.
+*ب) ارتباط با خود (اخلاق فردی): سخن از آراستگی و اتصاف به فضایل نفسانی است که بخشی از مباحث اخلاق را تشکیل می دهد؛ مانند فضیلت های صبر، حکمت، توکل، اخلاص و عزت نفس، و رذیلت های پُرخوری، شتاب زدگی و سَبُک مغزی.
-* ج) ارتباط با همنوع (اخلاق اجتماعی): مراد از اخلاق اجتماعی، ارزش ها و ضدارزش های حاکم بر رابطه فرد با سایر انسان ها است؛ مانند معاشرت نیکو، عدل، احسان، محبت، تواضع، ایثار، نوع دوستی، حسد و تکبر.
+*ج) ارتباط با همنوع (اخلاق اجتماعی): مراد از اخلاق اجتماعی، ارزش ها و ضدارزش های حاکم بر رابطه فرد با سایر انسان ها است؛ مانند معاشرت نیکو، عدل، احسان، محبت، تواضع، ایثار، نوع دوستی، حسد و تکبر.
-* د) ارتباط با جهان پیرامون (اخلاق زیست محیطی): احکام ارزشی حاکم بر مناسبات انسان با طبیعت (گیاهان، حیوانات، مراتع، جنگل ها و آب ها) را بیان می کند. (همان) برخی نیز معتقدند اخلاق به اعتبار متعلق آن تقسیماتی گوناگون دارد؛ مانند: اخلاق فردی، اخلاق الهی، اخلاق خانوادگی، اخلاق اجتماعی، اخلاق سیاسی، اخلاق اقتصادی و اخلاق جنسی.
+*د) ارتباط با جهان پیرامون (اخلاق زیست محیطی): احکام ارزشی حاکم بر مناسبات انسان با طبیعت (گیاهان، حیوانات، مراتع، جنگل ها و آب ها) را بیان می کند. (همان) برخی نیز معتقدند اخلاق به اعتبار متعلق آن تقسیماتی گوناگون دارد؛ مانند: اخلاق فردی، اخلاق الهی، اخلاق خانوادگی، اخلاق اجتماعی، اخلاق سیاسی، اخلاق اقتصادی و اخلاق جنسی.
 بر اساس این تقسیم بندی، آنچه قابل توجه است این است که اخلاق فردی، قسیم گونه های سه گانه دیگر اخلاق می شود.
@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 ظلم بر خویش به هر طریق که انجام گیرد به خسارت مى انجامد و احسان به هر شیوه که باشد به سود و پیروزى که همان فلاح و رستگارى خاتمه مى یابد. هر یک از روابط انسان که ظلم به خویشتن است و به خسارت مى انجامد، ضایع‌کننده سرمایه هاى انسان است؛ یعنى سرمایه عمر و استعداد آدمى را مصرف مى کند، ولى نتیجه مطلوب را که نجات و رستگارى و [[قرب الهی|قرب خداوند]] است پدید نمى آورد. روابط ظالمانه انسان با خویشتن، روابطى با ارزش اخلاقى منفى هستند و در نقطه مقابل، احسان به خود که تقرب به خداوند و تحقق غایت هستى آدمى را در پى دارد، ارزش مثبت اخلاقى دارد.
-== رابطه اخلاق فردی و اجتماعی ==
+==رابطه اخلاق فردی و اجتماعی==
 آیا مسائل اخلاقی در رابطه انسان با دیگران شکل می گیرد یا در زندگی فردی هم صادق است؟ در پاسخ بعضى معتقدند تمام اصول اخلاقى به مناسبات خاصّ اجتماعى انسان با دیگران بازگشت مى کند؛ بطورى که اگر اجتماعى اصلا وجود نمى داشت و هر انسان کاملا جدا از دیگران مى زیست و هر فردى بى خبر از وجود دیگرى زندگى مى کرد، [[اخلاق]] اصلا مفهومى نداشت! زیرا مثلا [[غبطه]]، [[حسد]]، [[تواضع]]، [[تکبر|تکبّر]]، ... همه از مسائلى است که فقط و فقط در اجتماع و برخورد انسان با دیگران، مفهوم دارد؛ بنابراین انسان منهاى اجتماع با انسان منهاى اخلاق همراه خواهد بود.
@@ سطر ۴۰: / سطر ۴۰: @@
 <references />
 ==منابع==
 *آموزه‌هاى بنیادین علم [[اخلاق]]، محمد فتحعلی خانی، جلد ۱.
 *[https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=42&catid=30428&pageindex=2&mid=341577 "اخلاق فردی یا اجتماعی"، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی].
-*[http://www.irpdf.com/book-3710.html سایت کتابخانه مجازی ایران].
+*[https://hawzah.net/fa/Article/View/99096/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8 "مرزشناسی اخلاق فردی و اجتماعی"، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه].
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{خوب}}
+{{خوب}}<br />
 ==محدوده‌ی روابط انسان==
-پس در مجموع انواع روابط انسان كه افعال او را تقسيم مى كند از اين قرار است:
+افعال [[انسان]] در يك تقسيم‌بندى كلى دو گروه مى شود:
-# رابطه انسان با خود
+*گروه نخست اعمالى است كه انسان در رابطه با خويشتن انجام مى دهد (رابطه انسان با خود).
-# رابطه انسان با خدا
+*گروه دوم اعمالى است كه در ارتباط با افراد يا چيزهاى ديگر غير از خود انسان است. مانند رابطه انسان با [[خدا]] و رابطه انسان با موجودات دیگر و محيط پيرامون خود.
-علم اخلاق مى‌ تواند درباره همه انواع روابط انسان بحث كند و فعل خوب و درست را در هر يك از اين عرصه ها معرفى كند در گذشته هاى دور، عالمان اخلاق بيشتر به رابطه انسان با خود و خدا توجه داشته اند ولى در [[اسلام]] به روابط گوناگون انسان توجه شده است.
+علم [[اخلاق]] مى‌ تواند درباره همه انواع روابط انسان بحث كند و فعل خوب و درست را در هر يك از اين عرصه ها معرفى كند. در گذشته هاى دور، عالمان اخلاق بيشتر به رابطه انسان با خود و خدا توجه داشته اند، ولى در [[اسلام]] به روابط گوناگون انسان توجه شده است.
-اخلاق علمى است كه به ما نشان مى دهد روابط گوناگون خود را چگونه تنظيم كنيم تا به هدف غايى از خلقت خويش دست يابيم. اخلاق روابط انسان را دربرمى گيرد بنابراين اصلاح آن به معناى اصلاح همه روابط انسان و نتيجه آن رسيدن انسان به تعادل واقعى خواهد بود. مقصود از تعادل واقعى انسان اين است كه آرزوها و افعال انسان با استعدادها، نيازها و غايات وجودى او هماهنگ شود. بعد از بیان این مقدمه‌ی لازم در این مقاله قسم اول رابطه انسان مطرح هست یعنی رابطه انسان با خودش یا همان اخلاق فردی.
+اخلاق علمى است كه به ما نشان مى دهد روابط گوناگون خود را چگونه تنظيم كنيم تا به هدف غايى از خلقت خويش دست يابيم. اخلاق روابط انسان را دربرمى گيرد، بنابراين اصلاح آن به معناى اصلاح همه روابط انسان و نتيجه آن رسيدن انسان به تعادل واقعى خواهد بود. مقصود از تعادل واقعى انسان اين است كه آرزوها و افعال انسان با استعدادها، نيازها و غايات وجودى او هماهنگ شود.
 ==رابطه انسان با خود==
@@ سطر ۵۳: / سطر ۲۸: @@
 روابط انسان با خود را به دو گروه
-* «روابط شناختى» مى‌ ناميم. روابط شناختى، دربرگيرنده معرفت انسان به خود و داوري‌هاى او درباره خود مى‌ شود.
+*«روابط شناختى» مى‌ ناميم. روابط شناختى، دربرگيرنده معرفت انسان به خود و داوري‌هاى او درباره خود مى‌ شود.
-* گروه دوم «روابط عملى» را شامل است در گروه دوم عملكردهاى انسان نسبت به خود جاى دارد.
+*گروه دوم «روابط عملى» را شامل است در گروه دوم عملكردهاى انسان نسبت به خود جاى دارد.
 ===روابط شناختى===
@@ سطر ۱۳۲: / سطر ۱۰۷: @@
 معرفت نفس به چند شكل به معرفت خدا می‌انجامد:
-* انسان با شناخت خويش در درون خود گرايش‌هايی فطری می‌يابد؛ هر انسانی خواستار احاطه علمی به جهان است و گرايش او به شناخت هستی، بی‌نهايت است؛ يعنی انسان هر چه در دانش پيشرفت می‌كند، همچنان از افزايش سؤالات و دوام جهل خود ناراضی است و تا زمانی كه به علم مطلق دست نيابد خود را ناقص می‌بيند و از نقص خود ناخرسند است و از اين رو خواستار اتصال به سرچشمه علم مطلق می‌گردد. انسان می‌داند كه شناخت ماسوی اللَّه بدون شناخت علت العلل آن‌ها شناختی ناقص است. بنابراين شرط شناخت جهان مخلوق را شناخت علتِ مخلوقات می‌بيند و ميل او به احاطه علمی بر جهان، او را ملزم به شناخت خداوند می‌سازد.
+*انسان با شناخت خويش در درون خود گرايش‌هايی فطری می‌يابد؛ هر انسانی خواستار احاطه علمی به جهان است و گرايش او به شناخت هستی، بی‌نهايت است؛ يعنی انسان هر چه در دانش پيشرفت می‌كند، همچنان از افزايش سؤالات و دوام جهل خود ناراضی است و تا زمانی كه به علم مطلق دست نيابد خود را ناقص می‌بيند و از نقص خود ناخرسند است و از اين رو خواستار اتصال به سرچشمه علم مطلق می‌گردد. انسان می‌داند كه شناخت ماسوی اللَّه بدون شناخت علت العلل آن‌ها شناختی ناقص است. بنابراين شرط شناخت جهان مخلوق را شناخت علتِ مخلوقات می‌بيند و ميل او به احاطه علمی بر جهان، او را ملزم به شناخت خداوند می‌سازد.
 آگاهی از وجود گرايش فطری به علم و احاطه علمی در انسان به هر روشی كه حاصل شود (روش درون‌بينی و علم حضوری و يا روش‌های مختلف علوم حصولی انسان‌شناسی) به ما می‌گويد كه پاسخ‌گويی به اين گرايش فطری، مستلزم شناخت علت‌العلل هستی است.
-* انسان به تجربه يافته است كه هر گرايش درونی كه در او وجود دارد حاكی از وجود واقعيتی خارجی است كه آن گرايش را ارضا می‌كند. ميل به رفع تشنگی با آب كه واقعيت خارجی دارد ارضاء می‌شود. ميل به همسرگزينی با وجود جنس مخالف ارضاء می‌شود و ساير اميال انسان نيز اين گونه‌اند. پس اگر انسان خواستار علم و قدرت مطلق است بايد علم و قدرت مطلق وجود داشته باشد. پس مبدئی در هستی وجود دارد كه از علم و قدرت مطلق برخوردار است. اين شكل شناخت وجود خداوند و صفات علم و قدرت او، اگر چه بر مقدماتی متكی است كه از تجارب درونی انسان تشكيل شده است ولی در نهايت علمی حصولی و مفهومی است.
+*انسان به تجربه يافته است كه هر گرايش درونی كه در او وجود دارد حاكی از وجود واقعيتی خارجی است كه آن گرايش را ارضا می‌كند. ميل به رفع تشنگی با آب كه واقعيت خارجی دارد ارضاء می‌شود. ميل به همسرگزينی با وجود جنس مخالف ارضاء می‌شود و ساير اميال انسان نيز اين گونه‌اند. پس اگر انسان خواستار علم و قدرت مطلق است بايد علم و قدرت مطلق وجود داشته باشد. پس مبدئی در هستی وجود دارد كه از علم و قدرت مطلق برخوردار است. اين شكل شناخت وجود خداوند و صفات علم و قدرت او، اگر چه بر مقدماتی متكی است كه از تجارب درونی انسان تشكيل شده است ولی در نهايت علمی حصولی و مفهومی است.
-* انسان با كاويدن خويش و رسيدن به خودشناسی حضوری، خود را موجودی وابسته و فقير می‌يابد؛ موجودی كه همه احوال او اعم از حيات، علم، قدرت، محبت و اراده و ديگر اوصاف و افعالش، وابسته به موجودی است كه از لحاظ حيات، علم و قدرت نامتناهی است. اين درك حضوری به فقر خود نسبت به خداوند، نتيجه شناخت نفس به صفت فقر و نيازمندی است كه همزمان با شناخت نفس، در نفس انسان حاضر است و از هر گونه قياس و استدلال مستغنی است.
+*انسان با كاويدن خويش و رسيدن به خودشناسی حضوری، خود را موجودی وابسته و فقير می‌يابد؛ موجودی كه همه احوال او اعم از حيات، علم، قدرت، محبت و اراده و ديگر اوصاف و افعالش، وابسته به موجودی است كه از لحاظ حيات، علم و قدرت نامتناهی است. اين درك حضوری به فقر خود نسبت به خداوند، نتيجه شناخت نفس به صفت فقر و نيازمندی است كه همزمان با شناخت نفس، در نفس انسان حاضر است و از هر گونه قياس و استدلال مستغنی است.
 خودشناسی به خداشناسی می‌انجامد؛ در حالی كه خداشناسی حاصل از خودشناسی، علم حضوری است كه اولاً هيچ ترديدی در آن راه ندارد و ثانياً در تحريك انسان برای حركت به سوی خدا و تحصيل قرب او تواناتر است. بنابراين دعوت به خداشناسی برای خداشناسی، علاوه بر اين كه به سبب اهميت موضوع خودشناسی است به سبب روش خاص خودشناسی درون‌نگرانه است كه حصول آن علم حضوری يقينی است.
@@ سطر ۱۹۳: / سطر ۱۶۸: @@
 ==پانویس==
-<references/>
+<references />
 ==منابع==
-* آموزه ‌هاى بنيادين علم [[اخلاق]]/ جلد اول: مقدمه علم اخلاق.
+*آموزه ‌هاى بنيادين علم [[اخلاق]]/ جلد اول: مقدمه علم اخلاق.
-* رابطه انسان با خود (ج 3)/ محمد فتحعلی خانی.
+*رابطه انسان با خود (ج 3)/ محمد فتحعلی خانی.
-* [http://www.irpdf.com/book-3710.html سایت کتابخانه مجازی ایران].
+*[http://www.irpdf.com/book-3710.html سایت کتابخانه مجازی ایران].
 {{سنجش کیفی
 |سنجش=شده
@@ سطر ۲۱۳: / سطر ۱۸۸: @@
 |رده= دارد
 }}
 [[رده:اخلاق فردی]]
 [[رده:اخلاق]]
   [[رده: مقاله های مهم]]

@@ سطر ۶۴: / سطر ۶۴: @@
 {{متن قرآن|«وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ...»}}؛<ref> [[سوره حشر]]/ 19.</ref> و چون كسانى مباشيد كه خدا را فراموش كردند و او نيز آنان را دچار خود فراموشى كرده است.
-انسان به نفس خويش آگاه است: {{متن قرآن|«بل الانسان على نفسه بصيره»}}؛ بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است.<ref> [[سوره قيامة]]/ 14.</ref>
+انسان به نفس خويش آگاه است: {{متن قرآن|«بَلِ الْإِنسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ»}}؛ بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است.<ref> [[سوره قيامة]]/ 14.</ref>
 در نتيجه خود مى تواند درباره خود داورى كند. خداوند در روز قيامت به او چنين خطاب مى ‌كند: {{متن قرآن|«اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَىٰ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا»}}؛<ref> [[سوره اسراء]]/ 14.</ref> نامه ات را بخوان، كافى است كه امروز خودت حسابرس خود باشى و چون خود را حسابرسى مى كند بر عليه خويش حكم مى كند و به گناهش اقرار مى ‌نمايد: {{متن قرآن|«فَاعْتَرَفُوا بِذَنبِهِمْ...»}}.<ref> [[سوره ملك]]/ 11.</ref>

@@ سطر ۶۲: / سطر ۶۲: @@
 [[امیرالمومنین]]  عليه السلام مى فرمايند: كفى بالمرء معرفة ان يعرف نفسه، و كفى بالمرء جهلاً ان يجهل نفسه؛<ref> غررالحكم و دررالكلم، الفصل الخامس والستون.</ref> در دانش انسان همين بس كه خود را بشناسد و در جهل انسان همين بس كه به خود جاهل باشد. در اين روايت در مقابل معرفت به نفس، جهل به نفس ذكر شده است. در [[قرآن]] كريم فراموش كردن نفس، معادل جهل به نفس است و همراه با عامل آن در اين آيه ذكر شده است:
-{{متن قرآن|«ولاتكونوا كالذين نسوااللَّه فانسهم انفسهم»}}؛<ref> [[سوره حشر]]/ 19.</ref> و چون كسانى مباشيد كه خدا را فراموش كردند و او نيز آنان را دچار خود فراموشى كرده است.
+{{متن قرآن|«وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ...»}}؛<ref> [[سوره حشر]]/ 19.</ref> و چون كسانى مباشيد كه خدا را فراموش كردند و او نيز آنان را دچار خود فراموشى كرده است.
 انسان به نفس خويش آگاه است: {{متن قرآن|«بل الانسان على نفسه بصيره»}}؛ بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است.<ref> [[سوره قيامة]]/ 14.</ref>
-در نتيجه خود مى تواند درباره خود داورى كند. خداوند در روز قيامت به او چنين خطاب مى ‌كند: {{متن قرآن|«اقرأ كتابك كفى بنفسك اليوم عليك حسيباً»}}؛<ref> [[سوره اسراء]]/ 14.</ref> نامه ات را بخوان، كافى است كه امروز خودت حسابرس خود باشى و چون خود را حسابرسى مى كند بر عليه خويش حكم مى كند و به گناهش اقرار مى ‌نمايد: {{متن قرآن|«فاعترفوا بذنوبهم»}}.<ref> [[سوره ملك]]/ 11.</ref>
+در نتيجه خود مى تواند درباره خود داورى كند. خداوند در روز قيامت به او چنين خطاب مى ‌كند: {{متن قرآن|«اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَىٰ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا»}}؛<ref> [[سوره اسراء]]/ 14.</ref> نامه ات را بخوان، كافى است كه امروز خودت حسابرس خود باشى و چون خود را حسابرسى مى كند بر عليه خويش حكم مى كند و به گناهش اقرار مى ‌نمايد: {{متن قرآن|«فَاعْتَرَفُوا بِذَنبِهِمْ...»}}.<ref> [[سوره ملك]]/ 11.</ref>
 ===روابط عملى===
@@ سطر ۷۲: / سطر ۷۲: @@
 روابط عملى انسان با خويشتن همه فعاليت‌هاى او را دربرمى گيرد. انسان در روابط خود با خود، محيط و ديگران در حقيقت به رابطه اى با خود تحقق مى بخشد. هر چه با ديگران مى كند در واقع با خود مى‌ كند، كل امرئ بما كسب رهين<ref>[[سوره طور]]/ 21.</ref> هر كسى در گرو دستاورد خويش است.
-انسان با آنچه انجام مى دهد يا بر خود ستم مى كند و يا بر خود احسان مى‌ كند: {{متن قرآن|«و من ذريتهما محسنٌ و ظالم لنفسه»}}؛<ref> [[سوره صافات]]/ 113.</ref> از نسل آن دو برخى نيكوكار و برخى به خود ستمكار بودند.
+انسان با آنچه انجام مى دهد يا بر خود ستم مى كند و يا بر خود احسان مى‌ كند: {{متن قرآن|«... وَمِن ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ...»}}؛<ref> [[سوره صافات]]/ 113.</ref> از نسل آن دو برخى نيكوكار و برخى به خود ستمكار بودند.
-خروج از اعتدال، ظلم به نفس است: {{متن قرآن|«فمنهم ظالم و منهم مقتصد»}}؛<ref> [[سوره فاطر]]/ 32.</ref> برخى از آنان بر خود ستمكارند و برخى از ايشان ميانه‌رو.
+خروج از اعتدال، ظلم به نفس است: {{متن قرآن|«...فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ ...»}}؛<ref> [[سوره فاطر]]/ 32.</ref> برخى از آنان بر خود ستمكارند و برخى از ايشان ميانه‌رو.
 ظلم بر نفس، از طرق خيانت به خويشتن، خودفريبى، دشمنى با خود، گمراه كردن خويش و... صورت مى گيرد و احسان به خويش از طرق نيكى به ديگران، شكرگزارى، تزكيه خود، استغفار و... انجام مى شود. درباره هر يك از اين كارها كه ظلم يا احسان بر خويشتن محسوب مى شود، آياتى در [[قرآن]] كريم و نيز احاديثى در كلمات معصومين علیهم‌السلام وجود دارد.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۰۰
سطر ۱:		سطر ۱:
		+	{{عالی}}
		+
	==افعال انسانی==		==افعال انسانی==

@@ سطر ۱۴۶: / سطر ۱۴۶: @@
 از همين روست كه [[امیرالمومنین]] علیه‌السلام می‌فرمايند: المعرفة بالنفس انفع المعرفتين؛<ref> همان، ج 2، ص 25.</ref> شناخت به وسيله نفس سودمندترين شناخت است.
-و مفسرين گفته‌اند مقصود از معرفتين، معرفت به آيات انفسی و معرفت به آيات آفاقی است كه در فرموده خداوند آمده است: {{متن قرآن|«سنريهم آياتنا فی الآفاق والانفس حتی يتبين لهم انه الحق او لم يكف بربك انه علی كل شیء شهيد»}}؛<ref> [[سوره فصلت]]/ 53.</ref> بزودی نشانه‌های خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آن‌ها نشان می‌دهيم تا برای آنان آشكار گردد كه او بر حق است. آيا كافی نيست كه پروردگارت بر همه چيز شاهد و گواه است؟!
+و مفسرين گفته‌اند مقصود از معرفتين، معرفت به آيات انفسی و معرفت به آيات آفاقی است كه در فرموده خداوند آمده است: {{متن قرآن|«سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ»}}؛<ref> [[سوره فصلت]]/ 53.</ref> بزودی نشانه‌های خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آن‌ها نشان می‌دهيم تا برای آنان آشكار گردد كه او بر حق است. آيا كافی نيست كه پروردگارت بر همه چيز شاهد و گواه است؟!
 '''<I>ب) خودشناسی برای خودسازی:</I>'''