اختیار - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

مهدی موسوی در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۸

2023-09-27T12:38:08Z

نمایش تغییرات

مهدی موسوی در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۵

2023-09-27T11:15:33Z

نمایش تغییرات

Aghajani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۳

2019-09-21T10:13:59Z

Aghajani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۳

2019-09-21T10:13:18Z

Aghajani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۰۷

2019-09-21T10:07:44Z

Aghajani در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۰۵

2019-09-21T10:05:29Z

Zamani در ‏۲۶ آوریل ۲۰۱۴، ساعت ۱۱:۰۱

2014-04-26T11:01:01Z

Zamani در ‏۲۶ آوریل ۲۰۱۴، ساعت ۰۹:۵۷

2014-04-26T09:57:07Z

مرضیه الله وکیل جزی در ‏۲۶ آوریل ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۰۱

2014-04-26T08:01:41Z

نمایش تغییرات

عربصالحی: افزودن محتوا با منبع جدید

2014-04-26T07:44:28Z

افزودن محتوا با منبع جدید

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 # فعل انسان تابع قصد و اراده او است آنچه كه اراده كند، انجام می‎دهد و آنچه كه اراده نكند، انجام نمی‎دهد بنابراین انسان خود پدیدآورنده فعل خویش است و خداوند آن را در انسان نیافریده است.<ref> شرح الاصول الخمسه، ص 226.</ref>
 # نمی‎توان خداوند را خالق افعال بشر دانست زیرا در افعال بشر ظلم و ستم وجود دارد و خداوند از ظلم و ستم منزه است.<ref> همان، ص 231.</ref>
-# آیات قرآن نیز بیانگر این است كه خداوند آفریدگار فعل انسان نیست زیرا مطابق این آیات آنچه را خداوند می‎‎آفریند نیكو است {{متن قرآن|«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ»}}(سوره سجد/آیه 7)و دارای اتقان است {{متن قرآن|«الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ»}}(سوره نمل
+# آیات قرآن نیز بیانگر این است كه خداوند آفریدگار فعل انسان نیست زیرا مطابق این آیات آنچه را خداوند می‎‎آفریند نیكو است {{متن قرآن|«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ»}}(سوره سجد/آیه 7)و دارای اتقان است {{متن قرآن|«الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ»}}(سوره نمل/آیه 88) در حالی كه میان افعال بشر كارهای ناپسند و غیرمتقن یافت می‎شود، پس خداوند فاعل و خالق این افعال نیست.
 [[قرآن كریم]] فرموده است: {{متن قرآن|«فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَكْفُرْ»}}؛ امر ایمان و كفر به مشیت و خواست انسان واگذار شده است.<ref> همان، ص 239ـ243.</ref> و آیات دیگری كه به گونه‎های مختلف، بیانگر این مطلب می‎باشند.

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 # فعل انسان تابع قصد و اراده او است آنچه كه اراده كند، انجام می‎دهد و آنچه كه اراده نكند، انجام نمی‎دهد بنابراین انسان خود پدیدآورنده فعل خویش است و خداوند آن را در انسان نیافریده است.<ref> شرح الاصول الخمسه، ص 226.</ref>
 # نمی‎توان خداوند را خالق افعال بشر دانست زیرا در افعال بشر ظلم و ستم وجود دارد و خداوند از ظلم و ستم منزه است.<ref> همان، ص 231.</ref>
-# آیات قرآن نیز بیانگر این است كه خداوند آفریدگار فعل انسان نیست زیرا مطابق این آیات آنچه را خداوند می‎‎آفریند نیكو است {{متن قرآن|«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ»}}و دارای اتقان است «الذی اتقن كل شیء» در حالی كه میان افعال بشر كارهای ناپسند و غیرمتقن یافت می‎شود، پس خداوند فاعل و خالق این افعال نیست.
+# آیات قرآن نیز بیانگر این است كه خداوند آفریدگار فعل انسان نیست زیرا مطابق این آیات آنچه را خداوند می‎‎آفریند نیكو است {{متن قرآن|«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ»}}(سوره سجد/آیه 7)و دارای اتقان است {{متن قرآن|«الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ»}}(سوره نمل
 [[قرآن كریم]] فرموده است: {{متن قرآن|«فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَكْفُرْ»}}؛ امر ایمان و كفر به مشیت و خواست انسان واگذار شده است.<ref> همان، ص 239ـ243.</ref> و آیات دیگری كه به گونه‎های مختلف، بیانگر این مطلب می‎باشند.

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 # فعل انسان تابع قصد و اراده او است آنچه كه اراده كند، انجام می‎دهد و آنچه كه اراده نكند، انجام نمی‎دهد بنابراین انسان خود پدیدآورنده فعل خویش است و خداوند آن را در انسان نیافریده است.<ref> شرح الاصول الخمسه، ص 226.</ref>
 # نمی‎توان خداوند را خالق افعال بشر دانست زیرا در افعال بشر ظلم و ستم وجود دارد و خداوند از ظلم و ستم منزه است.<ref> همان، ص 231.</ref>
-# آیات قرآن نیز بیانگر این است كه خداوند آفریدگار فعل انسان نیست زیرا مطابق این آیات آنچه را خداوند می‎‎آفریند نیكو است «الذی احسن كل شیء خلقه» و دارای اتقان است «الذی اتقن كل شیء» در حالی كه میان افعال بشر كارهای ناپسند و غیرمتقن یافت می‎شود، پس خداوند فاعل و خالق این افعال نیست.
+# آیات قرآن نیز بیانگر این است كه خداوند آفریدگار فعل انسان نیست زیرا مطابق این آیات آنچه را خداوند می‎‎آفریند نیكو است {{متن قرآن|«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ»}}و دارای اتقان است «الذی اتقن كل شیء» در حالی كه میان افعال بشر كارهای ناپسند و غیرمتقن یافت می‎شود، پس خداوند فاعل و خالق این افعال نیست.
 [[قرآن كریم]] فرموده است: {{متن قرآن|«فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَكْفُرْ»}}؛ امر ایمان و كفر به مشیت و خواست انسان واگذار شده است.<ref> همان، ص 239ـ243.</ref> و آیات دیگری كه به گونه‎های مختلف، بیانگر این مطلب می‎باشند.
@@ سطر ۵۹: / سطر ۵۹: @@
 '''نقد و بررسی'''
-# از ادله یاد شده بیش از این استفاده نمی‎شود كه فعل انسان حقیقتاً به خود او مستند است و او فاعل حقیقی فعل خویش است و از روی اختیار و اراده آن را انجام می‎دهد اما این كه فعل او مخلوق خداوند نیست از دلایل قبل بدست نمی‎آید زیرا حسن و قبح گاهی تكوینی و حقیقی است و گاهی اعتباری و انتزاعی، از نظر تكوینی هر چه در این عالم تحقق می‎یابد دارای صفت حسن است و آیه «الذی احسن كل شیء ‌خلقه» بیانگر همین مطلب است. و از نظر اعتباری حسن و قبح پس از تحقق فعل و در مقایسه با احكام عقلی و شرعی انتزاع می‎شود و این حسن و قبح منتسب به انسان است كه گزینش او منشأ مطابقت یا عدم مطابقت فعل با [[احكام]] عقلی و شرعی گردیده است اما این كه قصد و انگیزه انسان در فعل او مؤثر است یا [[ایمان]] و كفر به مشیت و انتخاب او واگذار شده است، بر استقلال انسان در انجام فعلش و نفی مخلوق بودن فعل از جانب خداوند دلالت ندارد.
+# از ادله یاد شده بیش از این استفاده نمی‎شود كه فعل انسان حقیقتاً به خود او مستند است و او فاعل حقیقی فعل خویش است و از روی اختیار و اراده آن را انجام می‎دهد اما این كه فعل او مخلوق خداوند نیست از دلایل قبل بدست نمی‎آید زیرا حسن و قبح گاهی تكوینی و حقیقی است و گاهی اعتباری و انتزاعی، از نظر تكوینی هر چه در این عالم تحقق می‎یابد دارای صفت حسن است و آیه {{متن قرآن|«الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ»}} بیانگر همین مطلب است. و از نظر اعتباری حسن و قبح پس از تحقق فعل و در مقایسه با احكام عقلی و شرعی انتزاع می‎شود و این حسن و قبح منتسب به انسان است كه گزینش او منشأ مطابقت یا عدم مطابقت فعل با [[احكام]] عقلی و شرعی گردیده است اما این كه قصد و انگیزه انسان در فعل او مؤثر است یا [[ایمان]] و كفر به مشیت و انتخاب او واگذار شده است، بر استقلال انسان در انجام فعلش و نفی مخلوق بودن فعل از جانب خداوند دلالت ندارد.
 # تفویض نوعی ثنوی‌گرایی است و با اصل توحید در خالقیت و تدبیر منافات دارد. صدرالمتألهین پس از نقل نظریه تفویض و انگیزه آن كه دفاع از اصل عدل و تنزیه خداوند است، آن را مورد انتقاد قرار داده و چنین گفته است: «آنان از این مطلب غفلت كرده‎اند كه لازمه نظریه آنان اثبات شریك‎های بسیار برای خداوند است. تردیدی نیست كه اعتقاد به این كه افراد بشر خالق افعال خویش‎اند، بدتر از اعتقاد به این است كه بت‎ها و ستارگان شفیعان درگاه الهی‎اند».<ref> اسفار، ج 6، ص 370.</ref>

@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 ==مختار بودن انسان در قرآن==
-«انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اما کفوراً» (هل اتی 4 ) ما انسان را راه نمودیم سپاس گزار یا ناسپاس باشد.
+{{متن قرآن|«إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا»}}<nowiki>اینجا متن قالب‌بندی‌نشده وارد شود</nowiki> (هل اتی 4 ) ما انسان را راه نمودیم سپاس گزار یا ناسپاس باشد.
-«و هدیناه النجدین» (بلد 11) دو راه به او نمودیم یکی راه خیر و یکی راه شر
+{{متن قرآن|«وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ»}} (بلد 11) دو راه به او نمودیم یکی راه خیر و یکی راه شر
 ==آراء متكلمان در تفسیر اختیار==

@@ سطر ۱۵۸: / سطر ۱۵۸: @@
 نتیجه روشن دو اصل مزبور این است كه افعال انسان، ارتباط تكوینی و حقیقی با قدرت و اراده او داشته و او حقیقتاً فاعل كارهای خود می‎باشد (بنابراین، نظریه جبر باطل است) ولی از آنجا كه هستی او آفریده خداوند و مخلوق اوست، فعل او نیز ـ در عین این كه استناد تكوینی و حقیقی به او دارد ـ مستند به خداوند می‎باشد. پس نظریه تفویض نیز باطل است و چون این دو استناد در طول یكدیگرند نه در عرض، هیچ گونه تعارضی رخ نخواهد داد. این تفسیر از نوآوری‌های صدرالمتألهین است و پس از وی مورد قبول پیروان حكمت متعالیه صدرائی قرار گرفته است.<ref> اسفار، ج 6، ص 378ـ373.</ref>
-حكیم سبزواری برهان مزبور را این گونه به نظم آورده است: لكن كما الوجود منسوب لنا فالفعل فعل الله و هو فعلنا.<ref> شرح منظومه، مقصد 3، فریده 2، غرر فی عموم قدرته تعالی.</ref>
+حكیم سبزواری برهان مزبور را این گونه به نظم آورده است: لكن كما الوجود منسوب لنا* فالفعل فعل الله و هو فعلنا.<ref> شرح منظومه، مقصد 3، فریده 2، غرر فی عموم قدرته تعالی.</ref>
-امام خمینی (ره) نیز امر بین الأمرین را همین گونه تفسیر كرده است.<ref> طلب و اراده، ص 72ـ73.</ref>
+'''توضیح اختیار در بیان علامه طباطبائی علیه الرحمه'''
-'''مطالعه كتاب نَفس'''
+علامه طباطبائی در کتاب شیعه در اسلام اعتقاد شیعه در بحث اختیار را اینگونه تبیین می نماید:
-بهترین راهنما برای درك این مطلب عمیق و چگونگی انتساب افعال انسان به خدا‌ در عین انتساب به خود او كتاب نفس است كه نسخه فشرده‎ای از عالم آفرینش است، چنان كه در قرآن كریم و روایات به مطالعه و تدبر در آن تأكید شده است: «وَ فِی أَنْفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُونَ» و «مَن عرف نفسه فقد عرف ربه».
+«فعلى كه انسان انجام مى‌‌دهد يكى از پديده‌هاى جهان آفرينش است و پيدايش آن مانند ساير پديده‌‌هاى جهان بستگى كامل به علت دارد و نظر به اينكه انسان جزء جهان آفرينش و ارتباط وجودى با اجزاى ديگر جهان دارد،اجزاى ديگر را در فعل وى بى اثر نمى‌‌توان دانست، مثلا لقمه نانى كه انسان مى‌‌خورد، براى انجام اين فعل چنانكه وسايل دست و پا و دهان و علم و قدرت و اراده لازم است، وجود نان در خارج و در دسترس بودن و مانع نداشتن و شرايط ديگر زمانى و مكانى براى انجام عمل لازم است كه با نبودن يكى از آنها فعل غير مقدور است و با تحقق همه آنها (تحقق علت تامه) تحقق فعل ضرورى است.
-افعالی كه از اعضا و قوای مختلف انسان سر می‎زند، ‌در عین این كه انتساب حقیقی و تكوینی با آن عضو و قوه دارد و حقیقتاً فعل آن به شمار می‎رود، فعل نفس نیز می‎باشد. مثلاً «دیدن و شنیدن» بدون شك فعل قوه باصره و سامعه و در عین حال فعل نفس است. بنابراین، نفس در عین این كه یك واقعیت است ولی چون از سنخ ماده و مادیات نیست، محدود به مكان و جهت خاصی نبوده و بر همه اعضا و قوای انسانی احاطه تدبیری دارد و هیچ یك از قوای بدنی بدون تدبیر نفس كاری را صورت نمی‎دهد.
+و چنانكه گذشت ضرورى بودن فعل نسبت‌ به مجموع اجزاى علت تامه منافات با اين ندارد كه نسبت فعل انسان كه يكى از اجزاى علت تامه است نسبت امكان باشد.
-هویت و وحدت نفس، پرتوی از هویت و وحدت خداست و نحوه انتساب و استناد همه هویت‎های امكانی و افعال و آثار آن‌ها به آفریدگار یكتا از سنخ انتساب و استناد افعال و آثار اعضا و قوای انسان به نفس او است.<ref> به اسفار، ج 6، ص 379ـ377، طلب و اراده، ص 82، جبر و اختیار ص 288 رجوع شود.</ref> در پایان یادآور می‎شویم، متكلمان ماتریدی كسب را به گونه‎ای تفسیر كرده‎اند كه به امر بین الأمرین باز می‎گردد بلكه برخی از آنان به این مطلب تصریح نیز كرده است.<ref> جهت آگاهی از دیدگاه آنان به كتاب الكلام القارن از علی ربانی گلپایگانی رجوع شود.</ref>
+انسان امكان يعنى اختيار فعل را دارد و ضرورى بودن نسبت فعل به مجموع اجزاى علت موجب ضرورى بودن نسبت فعل به برخى از اجزاى آن كه انسان است نمى‌‌باشد.
 ==بحث اختیار در فقه==
@@ سطر ۲۰۰: / سطر ۲۰۶: @@
 * موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي، فرهنگ فقه فارسي، جلد1، ص337، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23017/1/337/%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A7%D9%87 کتابخانه مدرسه فقاهت]، بازیابی: 6 اردیبهشت 1393.
 * علامه شعرانی، نثر طوبی، واژه انسان
 [[رده: اصطلاحات کلامی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-اختیار در چند معنا بکار رفته است:
+به توان گزینش انسان اختیار گفته می شود . بحث اختیار در تاریخ اسلام در مقابله با جبر مطرح گردید  که برخی قائل بدان شدند.
 ==بیان اختیار انسان==
@@ سطر ۳۴: / سطر ۲۸: @@
 محقق طوسی نیز فاعلیت و اختیار انسان را بدیهی دانسته و گفته است: «و الضروره قاضیه باستناد افعالنا الینا؛<ref> كشف المراد، مقصد سوم، فصل سوم.</ref> درك بدیهی، گواه بر این است كه افعال ما مستند به ما می‎باشند».
-==اختیار در مقابل جبر==
+علامه شعرانی در کتاب نثر طوبی ذیل واژه "انسان" می‌گوید:
-'''تحقق اختیار با لفظ و فعل'''
+انسان مختار است بر خلاف سایر موجودات که هر یک به یک راه میروند و تخلف از راه خود نمی توانند انسان به دو راه مختلف و متناقض می تواند رفت و این دلیل تجرد نفس او است طبائع درهر کار مجبورند آتش می سوزاند و نسوزانیدن وی را محال است . اگر نفس انسان نتیجه ترکیب عناصر بود مانند نور و الکتریک همه افعال و تغییرات او نتیجه تغییرات عناصر ترکیبی او بود و آن تغییرات عنصری قهری و اجباری است و انسان هم مقهور و مجبور میشد اما چنین نیست در هر کاری که می توانیم انجام دهیم تابع حالات بدنی نیستیم اگر تابع بودیم اختیار نداشتیم و نفس در همه چیز تابع تن نیست و انتخاب فعل یا ترک یا یک فعل از میان افعال غیر متناهیه مبدء و علت نفسانی دارد نه بدنی. مادیین باید جبری باشند چون در ماده و طبیعت همه چیز جبر است.
-اختیار یا با لفظ تحقق می‌یابد و یا بافعل، همچون نزدیکی کردن با چهار زن که در این صورت عقد آن چهار زن ثابت می‌ماند.<ref>جامع المقاصد، ج۱۲، ص۴۵۵. </ref> <ref>جامع المقاصد، ج۱۲، ص۴۶۳.</ref>
+==مختار بودن انسان در قرآن==
+«انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اما کفوراً» (هل اتی 4 ) ما انسان را راه نمودیم سپاس گزار یا ناسپاس باشد.
-در اختیار، فوری بودن واجب است و تأخیر آن ـ به حدی که مستلزم ضرر به زنها و رها گذاشتن آنان گردد ـ جایز نیست و در صورت خودداری از اختیار، حاکم شرع او را ملزم به این کار می‌کند.<ref>جواهرالکلام، ج۳۰، ص۶۶.</ref>
+«و هدیناه النجدین» (بلد 11) دو راه به او نمودیم یکی راه خیر و یکی راه شر
 ==آراء متكلمان در تفسیر اختیار==
@@ سطر ۱۹۸: / سطر ۱۶۹: @@
 هویت و وحدت نفس، پرتوی از هویت و وحدت خداست و نحوه انتساب و استناد همه هویت‎های امكانی و افعال و آثار آن‌ها به آفریدگار یكتا از سنخ انتساب و استناد افعال و آثار اعضا و قوای انسان به نفس او است.<ref> به اسفار، ج 6، ص 379ـ377، طلب و اراده، ص 82، جبر و اختیار ص 288 رجوع شود.</ref> در پایان یادآور می‎شویم، متكلمان ماتریدی كسب را به گونه‎ای تفسیر كرده‎اند كه به امر بین الأمرین باز می‎گردد بلكه برخی از آنان به این مطلب تصریح نیز كرده است.<ref> جهت آگاهی از دیدگاه آنان به كتاب الكلام القارن از علی ربانی گلپایگانی رجوع شود.</ref>
 ==پانویس==
@@ سطر ۲۰۵: / سطر ۱۹۹: @@
 * علی ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی.
 * موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي، فرهنگ فقه فارسي، جلد1، ص337، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23017/1/337/%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A7%D9%87 کتابخانه مدرسه فقاهت]، بازیابی: 6 اردیبهشت 1393.
 [[رده: اصطلاحات کلامی]]

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-{{بخشی از یک کتاب}}
+{{نیازمند ویرایش فنی}}
-'''جبر و اختیار'''
+== بیان اختیار انسان ==
 یكی از مسائل متفرع بر عدل و حكمت الهی، مختار بودن انسان در افعالی است كه در مدار تكلیف قرار گرفته و انسان بر آن‌ها ستایش و نكوهش می‎شود؛ زیرا تكلیف نمودن انسانِ مجبور و ستایش و یا نكوهش او بر كاری كه از وی صادر گردیده قبیح و نارواست و به مقتضای اصل عدل و حكمت، ‌خداوند از افعال قبیح منزه است.
@@ سطر ۳۱: / سطر ۳۱: @@
 محقق طوسی نیز فاعلیت و اختیار انسان را بدیهی دانسته و گفته است: «و الضروره قاضیه باستناد افعالنا الینا؛<ref> كشف المراد، مقصد سوم، فصل سوم.</ref> درك بدیهی، گواه بر این است كه افعال ما مستند به ما می‎باشند».
-'''آراء متكلمان در تفسیر اختیار'''
+== اختیار در مقابل جبر ==
 دلایل عقلی و نقلی یاد شده اصل اختیار را برای انسان ثابت می‎كند. بر این اساس، اعتقاد به جبر در افعال باطل است. اكنون باید دید، متكلمان اسلامی اختیار را چگونه تفسیر كرده‎اند. در تفسیر اختیار، سه دیدگاه مطرح شده است كه عبارتند از:
@@ سطر ۱۱۷: / سطر ۱۴۹: @@
 شخصی از امام صادق علیه‌السلام درباره جبر و قدر سؤال كرد. امام علیه‌السلام فرمود: «لاجبر و لاقدر ولكن منزله بینهما، فیها الحق التی لایعلمها الا العالم أو من علمها ایاه العالم؛<ref> اصول كافی، ج 1، باب الجبر و قدر، روایت 10.</ref> نه جبر است و نه قدر ولی میان آن دو مرتبه‎ای است كه حق در آن است و آن مرتبه را جز فرد آگاه یا كسی كه انسان آگاه او را تعلیم دهد، نمی‎داند».
-مثالی روشنگر
+'''مثالی روشنگر'''
 در روایتی دیگر كه از [[امام صادق]] علیه‌السلام درباره حقیقت «أمر بین الأمرین» سؤال شد، فرمود: امر بین الامرین در قالب تمثیل مانند این است كه فردی را در حال انجام گناه ببینی و او را از آن نهی كنی ولی او اعتنا نكند و تو او را به حال خود رها كنی، در این صورت تو نه او را به گناه امر كرده‎ای و نه وی را بدان وادار ساخته‎ای.
@@ سطر ۱۷۷: / سطر ۲۰۹: @@
 ===منابع===
-علی ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی.
+*علی ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی.
+*موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي  ،فرهنگ فقه فارسي ،جلد1،ص337،در دسترس در[http://lib.eshia.ir/23017/1/337/%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A7%D9%87 کتابخانه مدرسه فقاهت]، بازیابی: 6 اردیبهشت 1393.
 [[رده: اصطلاحات کلامی]]